SNO 73/08

WYROK Z DNIA 12 WRZEŚNIA 2008 R.

SNO 73/08

Przewodniczący: sędzia SN Wiesław Błuś.

Sędziowie: SN Marian Kocon, Beata Gudowska (sprawozdawca).

S ą d N a j w y ż s z y  S ą d D y s c y p l i n a r n y z udziałem Zastępcy

Rzecznika Dyscyplinarnego Sądu Apelacyjnego sędziego Sądu Apelacyjnego oraz

protokolanta po rozpoznaniu w dniu 12 września 2008 r. sprawy sędziego Sądu

Okręgowego, obwinionej o przewinienia dyscyplinarne z art.107 § 1 ustawy z dnia 27

lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych, w związku z odwołaniem od

wyroku Sądu Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego z dnia 5 maja 2008 r., sygn. akt

(...), wniesionym przez obwinioną

I . u c h y l i ł zaskarżony w y r o k w z a k r e s i e o r z e c z e n i a o k a r z e

d y s c y p l i n a r n e j :

1. za czyny przypisane obwinionej w punktach I, II i III i na podstawie art. 108 §

2 zd. 2 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych

umorzył postępowanie dyscyplinarne w tym zakresie,

2. w pozostałym zakresie na podstawie art. 109 § 5 ustawy z dnia 27 lipca 2001

r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych odstąpił od wymierzenia kary;

II. kosztami postępowania odwoławczego obciążył Skarb Państwa.

U z a s a d n i e n i e

Minister Sprawiedliwości decyzjami z dnia 20 grudnia 2004 r. i 22 grudnia 2005

r., na podstawie art. 77 § 1 i 46 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju

sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1070 ze zm., dalej – u.s.p.), delegował

sędziego Sądu Rejonowego do pełnienia obowiązków sędziego w Sądzie Okręgowym

na okres od dnia 1 stycznia 2005 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. oraz od dnia 1 stycznia

2006 r. do dnia 30 czerwca 2006 r., z prawem przewodniczenia w sprawach

rozpoznawanych przez ten Sąd w pierwszej instancji w składzie jednego sędziego i

dwóch ławników albo w składzie jednego sędziego.

Jako sędzia delegowana – naruszając art. 46 § 1 u.s.p. – w Sądzie Okręgowym

rozpoznała 56 spraw wyznaczonych jej do rozpoznania w składzie jednoosobowym w

postępowaniu odwoławczym (29 spraw o wykroczenia i 27 spraw o przestępstwa). Sąd

Apelacyjny, po stwierdzeniu bezwzględnej przyczyny odwoławczej w postaci

nienależytej obsady sądu (art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. oraz art. 104 § 1 pkt 2 k.p.w.), z

urzędu wznowił postępowanie zakończone wydanymi przez obwinioną

2

prawomocnymi wyrokami we wszystkich sprawach o przestępstwa oraz jednej o

wykroczenie i po uchyleniu tych wyroków przekazał 30 spraw do ponownego

rozpoznania. W pozostałych sprawach dotyczących wykroczeń umorzył postępowanie

ze względu na upływ terminu przedawnienia ich karalności.

Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny, po zmodyfikowaniu opisu czynów

zarzucanych sędziemu Sądu Okręgowego przez Zastępcę Rzecznika Dyscyplinarnego,

przyjął, że dopuściła się ona popełnienia pozostających w zbiegu realnym przewinień

służbowych, określonych w art. 107 § 1 u.s.p. Wyrokiem z dnia 5 maja 2008 r. uznał

obwinioną za winną tego, że jako sędzia Sądu Rejonowego, delegowana do pełnienia

obowiązków sędziego w Sądzie Okręgowym, rozpoznała w postępowaniu

odwoławczym w składzie jednoosobowym, któremu przewodniczyła:

1. w dniu 10 marca 2005 r. sprawy: IX Waz 33/05 (XII W 428/04 Sądu

Rejonowego w A.), IX Waz 34/05/z (II W 272/04 Sądu Rejonowego w B.), IX Waz

37/05 (XI W 554/04 Sądu Rejonowego w A.), IX Waz 38/05 (II W 43/04 Sądu

Rejonowego w B.), IX Waz 39/05/z (II W 316/04 Sądu Rejonowego w B.), IX Waz

40/05 (XI W 911/04 Sądu Rejonowego w A.), IX Waz 41/05 (XII W 2059/04 Sądu

Rejonowego w A.) i IX Waz 57/05 (XII W 2355/04 Sądu Rejonowego w A.),

2. w dniu 6 czerwca 2005 r. sprawy: IX Ka 407/05 (II K 138/04 Sądu

Rejonowego w C.) i IX Ka 447/05 (VI K 853/04 Sądu Rejonowego w D.),

3. w dniu 22 lipca 2005 r. sprawy: IX Waz 151/05 (VI W 623/04 Sądu

Rejonowego w D.), IX Waz 250/05 (XI W 3724/04 Sądu Rejonowego w A.), IX Waz

252/05/z (VI W 318/05 Sądu Rejonowego w E.) i IX Waz 253/05 (VI W 1087/04 Sądu

Rejonowego w E.),

4. w dniu 14 września 2005 r. sprawy: IX Ka 394/05 (VI K 325/04 Sądu

Rejonowego w F.), IX Ka 423/05 (VIII K 40/04 Sądu Rejonowego w A.), IX Ka

449/05 (VI K 691/04 Sądu Rejonowego w G.), IX Ka 780/05 (II K 280/04 Sądu

Rejonowego w H.) i IX Ka 814/05 (II K 292/04 Sądu Rejonowego w H.),

5. w dniu 21 września 2005 r. sprawę IX Ka 425/05 (VIII K 187/04 Sądu

Rejonowego w A.),

6. w dniu 2 listopada 2005 r. sprawy: IX Waz 249/05 (XII W 2802/04 Sądu

Rejonowego w A.), IX Waz 251/05 (VI W 694/04 Sądu Rejonowego w K.), IX Waz

363/05(VI W 279/05 Sądu Rejonowego w E.), IX Waz 367/05 (XI W 3076/05 Sądu

Rejonowego w A.) i IX Waz 371/05 (II W 259/05) Sądu Rejonowego w B.),

7. w dniu 12 grudnia 2005 r. sprawy: IX Ka 1394/05 (VIII K 393/05 Sądu

Rejonowego w A.), IX Ka 1407/05 (VI K 252/05 Sądu Rejonowego w L.), IX Ka

1457/05 (VI K 471/05 Sądu Rejonowego w F.) i IX Ka 1463/05 (VI K 220/05 Sądu

Rejonowego w G.),

8. w dniu 2 lutego 2006 r. sprawy: IX Waz 475/05 (II W 633/05 Sądu

Rejonowego w M.), IX Waz 476/05 (XI W 545/05 Sądu Rejonowego w A.), IX Waz

3

477/05 (XI W 1607/05 Sądu Rejonowego w A.) i IX Waz 481/05/z (VI W 714/05

Sądu Rejonowego w D.),

9. w dniu 7 lutego 2006 r. sprawę IX Waz 1/06 (VI W 1324/05 Sądu

Rejonowego w F.),

10. w dniu 30 marca 2006 r. sprawy: IX Waz 55/06 (VI W 476/05 Sądu

Rejonowego w G.), IX Waz 57/06/z (VI W 980/05 Sądu Rejonowego w L.), IX Waz

58/06 (XII W 883/05 Sądu Rejonowego w A.), IX Waz 60/06/z (II W 506/05 Sądu

Rejonowego w B.) i IX Waz 62/06 (II W 425/05 Sądu Rejonowego w B.),

11. w dniu 6 kwietnia 2006 r. sprawę IX Waz 64/06 (XI W 2966/04 Sądu

Rejonowego w A.),

12. w dniu 24 kwietnia 2006 r. sprawy: IX Ka 187/06 (VI K 370/05 Sądu

Rejonowego w D.), IX Ka 205/06 (VI K 677/05 Sądu Rejonowego w E.), IX Ka

215/06 (VI K 797/05 Sądu Rejonowego w L.), IX Ka 228/06 (VI K 659/05 Sądu

Rejonowego w L.), IX Ka 232/06 (XII K 386/05 Sądu Rejonowego w A.), IX Ka

265/06 (XII K 371/05 Sądu Rejonowego w A.) i IX Ka 355/06 (VI K 853/05 Sądu

Rejonowego w D.),

13. w dniu 29 maja 2006 r. sprawy: IX Ka 231/06 (XII K 123/05 Sądu

Rejonowego w A.), IX Ka 475/06 (VI K 1070/05 Sądu Rejonowego w F.) i IX Ka

497/06 (VII K 881/05 Sądu Rejonowego w A.),

14. w dniu 5 czerwca 2006 r. sprawę IX Waz 61/06 (II W 367/05 Sądu

Rejonowego w B.),

15. w dniu 8 czerwca 2006 r. sprawy: IX Ka 616/06 (VI K 1005/05 Sądu

Rejonowego w M.), IX Ka 621/06 (II K 852/05 Sądu Rejonowego w B.), IX Ka

623/06 (VI K 425/05 Sądu Rejonowego w F.), IX Ka 707/06 (II K 423/05 Sądu

Rejonowego w O.) i IX Ka 800/06 (II K 1/06 Sądu Rejonowego w B.), co w każdym

wypadku stanowiło rażące i oczywiste naruszenie art. 46 § 1 u.s.p., zakazującego

sędziemu sądu niższego przewodniczenia składowi sądu orzekającego w trybie

postępowania odwoławczego w sądzie wyższego rzędu, i za to na podstawie art. 109 §

1 pkt 1 u.s.p. wymierzył jej karę upomnienia.

Sąd dyscyplinarny przyjął, że naruszenie przez obwinioną art. 46 § 1 u.s.p. miało

charakter oczywistej i rażącej obrazy prawa. Uznał, że obraza prawa była oczywista,

gdyż art. 46 § 1 u.s.p. wyraża jasny zakaz przewodniczenia przez sędziego sądu

niższego składowi sądu wyższego orzekającemu w drugiej instancji. W ocenie Sądu,

obraza prawa była także rażąca, gdyż spowodowała naruszenie zasady stabilności

prawomocnych orzeczeń sądowych z powodu bezwzględnej przesłanki odwoławczej,

uznanej w art. 523 § 1 k.p.k. za rażące naruszenie prawa. Sąd przyjął winę nieumyślną

po stwierdzeniu, że obwiniona w okresie delegacji w Sądzie Okręgowym nie

obejmowała swoim zamiarem rozpoznania wszystkich przydzielonych jej spraw w

nienależytym składzie.

4

Sąd Dyscyplinarny nie podzielił wniosku obwinionej o odstąpienie od

wymierzenia kary ze względu na stopień społecznej szkodliwości popełnionych

przewinień dyscyplinarnych oraz wielość spraw dotkniętych oczywistą i rażącą obrazą

art. 46 § 1 u.s.p.

W odwołaniu obejmującym orzeczenie co do kary, obwiniona zakwestionowała

przypisanie jej czynom charakteru rażącego w rozumieniu art. 46 § 1 u.s.p., zarzucając

obrazę przepisów postępowania, polegającą na niezasadnym oddaleniu jej wniosków

dowodowych i wydaniu orzeczenia bez należytego rozważenia wszystkich

okoliczności mających znaczenie dla rozstrzygnięcia, w tym dowodów ujawnionych

na rozprawie. Wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania, ewentualnie o jego zmianę w części obejmującej wymiar

kary przez odstąpienie od jej wymierzenia. Jednocześnie wniosła o uwzględnienie

przedawnienia dyscyplinarnego na podstawie art. 108 § 2 u.s.p.

Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego pozostawił wnioski odwołania do uznania

Sądu Najwyższego – Sądu Dyscyplinarnego.

Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny zważył, co następuje:

Obwiniona sędzia nie kwestionowała faktu rozpoznania jednoosobowo w

postępowaniu odwoławczym spraw ujętych w zaskarżonym wyroku, lecz podniosła,

że czyniła to w zaufaniu dla wydanych zarządzeń, przyznając jednocześnie, że

przeoczyła treść art. 46 § 1 u.s.p. ze względu na przeciążenie pracą w trzech różnych

wydziałach. Wyraziła ubolewanie, podnosząc, że nikt z przełożonych nie zwrócił jej

uwagi na nienależytą obsadę sądu.

Mając na względzie te bezsporne okoliczności, Sąd Najwyższy – Sąd

Dyscyplinarny uznał, że wniosek obwinionej o odstąpienie od wymierzenia kary

dyscyplinarnej, wiążący się z zastosowaniem art. 109 § 5 u.s.p., wymagał oceny

stopnia społecznej (korporacyjnej) szkodliwości popełnionego przez nią przewinienia

dyscyplinarnego z uwzględnieniem strony przedmiotowej i podmiotowej oraz

stwierdzenia, że jej czyny mają postać uprzywilejowaną, charakteryzującą się

przewagą elementów łagodzących (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13

czerwca 2002 r., V KKN 544/00, OSNKW 2002, nr 9-10, poz. 73 z aprobującą glosą

T. Hajduka, Przegląd Sądowy 2005 nr 3, s. 99).

Sąd Najwyższy stwierdził przy tym, że strona przedmiotowa przewinień

dyscyplinarnych obwinionej została oceniona przez Sąd Dyscyplinarny pierwszej

instancji prawidłowo. Trafnie Sąd ten wskazał, że nic nie zwalniało obwinionej od

obowiązku badania prawidłowego biegu spraw (§ 68 obowiązującego ówcześnie

Regulaminu wewnętrznego urzędowania sądów powszechnych – rozporządzenie

Ministra Sprawiedliwości z dnia 19 listopada 1987 r., Dz. U. Nr 38, poz. 218 ze zm.),

w tym badania wyznaczonego składu sądu. Należy także podzielić ustalenia Sądu

5

pierwszej instancji, że czyny obwinionej – przez zachwianie stabilności

prawomocnych orzeczeń – w znacznym stopniu zagrażały dobru wymiaru

sprawiedliwości. Trzeba bowiem podkreślić, że naruszony przez obwinioną art. 46

u.s.p. ma bardzo istotne znaczenie dla prawidłowego funkcjonowania wymiaru

sprawiedliwości oraz wykonywania władzy sądowniczej. Sędzia orzekający poza

sądem, w którym ma swoje miejsce służbowe (art. 55 § 3 u.s.p.) jest sędzią

niewłaściwym, podobnie jak niewłaściwy jest sąd obsadzony przez sędziów innego

sądu. Ustawodawca dał temu wyraz, stwierdzając, że w składzie może brać udział

tylko jeden sędzia innego sądu, przy czym sędzia sądu niższego nie może być

przewodniczącym składu sądu, a Minister Sprawiedliwości może przyznać sędziemu

Sądu Rejonowego, delegowanemu do Sądu Okręgowego, prawo przewodniczenia

tylko w sprawach rozpoznawanych przez ten Sąd w pierwszej instancji, w składzie

jednego sędziego i dwóch ławników albo w składzie jednego sędziego.

Nie można jednak podzielić poglądu Sądu Dyscyplinarnego pierwszej instancji

co do tego, że liczba naruszeń przepisów dotyczących składu sądu, powodujących

konieczność wznowienia postępowania oraz umorzenia postępowania wobec

sprawców wykroczeń, należy uznać za okoliczność obciążającą obwinioną. Liczbę

tych jednorodzajowych uchybień określała liczba spraw przydzielonych obwinionej do

referatu i spraw wyznaczanych jej do rozpoznania w określonych terminach przez inne

osoby. Stałe, powtarzające się wyznaczanie terminów posiedzeń, w których obsada

sądu ustalana była w sposób nienależyty, mogło wywołać – co przekonująco wyjaśniła

obwiniona – uzasadnione okolicznościami przekonanie o prawidłowości takiego

postępowania. W 2005 roku obwiniona sędzia pełniła obowiązki sędziego w Sądzie

Okręgowym w III Wydziale Karnym (pierwszoinstancyjnym) oraz w IX Wydziale

Karnym Odwoławczym, orzekając w tych wydziałach w połowie obciążenia oraz

dodatkowo kończyła sprawy swojego referatu w Sądzie Rejonowym. W 2006 roku

orzekała w IX Wydziale Karnym Odwoławczym w pełnym obciążeniu, a ponadto

kończyła sprawy z III Wydziału Karnego. Takie obciążenie pracą stanowi pewne

wytłumaczenie obwinionej i znacznie obniża stopień społecznej oraz korporacyjnej

szkodliwości popełnionych przez nią przewinień dyscyplinarnych.

Uwzględniając wagę czynów obwinionej, Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny

uwzględnił jednak także okoliczności przemawiające na jej korzyść. Za istotną z tego

punktu widzenia uznał dotychczasową nienaganną postawę zawodową obwinionej,

wysoką ocenę w czasie kilkunastoletniej pracy sędziowskiej, brak zarzutów co do

wykonywania obowiązków, opinię o niej jako osobie sumiennej i zaangażowanej w

wykonywaną pracę, co zaowocowało między innymi powierzeniem jej funkcji

wiceprezesa Sądu Rejonowego w A., delegowaniem do orzekania w Sądzie

Okręgowym, a następnie powołaniem w dniu 14 lipca 2006 r. na stanowisko sędziego

Sądu Okręgowego.

6

Biorąc pod uwagę oceny dotyczące obwinionej, sposób jej działania, znikome

natężenie winy i całkowity brak złej woli, Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny

stwierdził, że dokonane ustalenia uzasadniają uznanie przewinień dyscyplinarnych

popełnionych przez obwinioną za przewinienia mniejszej wagi, zwłaszcza że do ich

popełnienia doszło nie tyko z przyczyn zależnych od sędziego. W tym stanie rzeczy,

po uznaniu, że prowadzone postępowanie dyscyplinarne odniosło pożądany skutek i

ma wystarczające znaczenie prewencyjne, Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny,

uchylając wyrok Sądu Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego w zakresie orzeczenia o

karze dyscyplinarnej, odstąpił od jej wymierzenia na podstawie art. 109 § 5 u.s.p.

Czyny przypisane obwinionej w punktach 1 – 3 wyroku, popełnione w dniach:

10 marca 2005 r., 6 czerwca 2005 r. i 22 lipca 2005 r. objęte zostały przedawnieniem

dyscyplinarnym, czego skutkiem, przewidzianym w art. 108 § 2 u.s.p., było uchylenie

rozstrzygnięcia o karze za te czyny i umorzenie postępowania w zakresie wymierzenia

kary dyscyplinarnej w tym zakresie.

Orzeczenie o kosztach postępowania odwoławczego wynika z art. 133 u.s.p.