SNO 70/08

WYROK Z DNIA 16 WRZEŚNIA 2008 R.

SNO 70/08

Przewodniczący: sędzia SN Andrzej Siuchniński.

Sędziowie SN: Barbara Myszka, Grzegorz Misiurek (sprawozdawca).

S ą d N a j w y ż s z y  S ą d D y s c y p l i n a r n y z udziałem sędziego

Sądu Okręgowego Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego Sądu Okręgowego oraz

protokolanta po rozpoznaniu w dniu 16 września 2008 r. sprawy sędziego Sądu

Rejonowego w związku z odwołaniem obwinionej od wyroku Sądu Apelacyjnego –

Sądu Dyscyplinarnego z dnia 11 kwietnia 2008 r., sygn. akt (...)

u c h y l i ł zaskarżony w y r o k w c z ę ś c i d o t y c z ą c e j o b w i n i o n e j

s ę d z i e g o Sądu Rejonowego i w t y m z a k r e s i e p r z e k a z a ł s p r a w ę

S ą d o w i A p e l a c y j n e m u – S ą d o w i D y s c y p l i n a r n e m u d o

p o n o w n e g o r o z p o z n a n i a .

U z a s a d n i e n i e

Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny wyrokiem z dnia 11 kwietnia 2008 r. uznał:

1. obwinioną sędziego X. Y. za winną tego, że w toku prowadzonego

postępowania wykonawczego w sprawie XXIV Wp 1640/06, po wezwaniu w dniu 12

maja 2006 r. skazanego Mariusza K. do stawienia się w Areszcie Śledczym w P. w

dniu 26 maja 2006 r. celem odbycia kary łącznej pozbawienia wolności i złożeniu

przez wymienionego wniosku o odroczenie wykonania tej kary, do którego dołączył

postanowienie Sądu Okręgowego z dnia 23 stycznia 2006 r. o udzielenie mu

warunkowego przedterminowego zwolnienia z odbywania reszty kar, które zostały

połączone wyrokiem Sądu Rejonowego z dnia 29 marca 2006 r., sygn. akt VI K

1735/05, nie wykazała należytej sumienności i rozwagi, by wstrzymać wykonanie tej

kary do czasu ewentualnego udzielenia skazanemu warunkowego przedterminowego

zwolnienia z odbywania kary łącznej pozbawienia wolności i wydała dnia 11 lipca

2006 r. nakaz doprowadzenia skazanego do Aresztu Śledczego w P., gdy tymczasem

Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 22 czerwca 2006 r. w sprawie V Wz 2369/06

udzielił mu warunkowego przedterminowego zwolnienia z odbywania kary łącznej, co

doprowadziło do bezprawnego pozbawienia wolności skazanego, tj. przewinienia

służbowego z art. 107 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sadów

powszechnych (Dz. U Nr 98, poz. 1070 ze zm.) i na podstawie art. 109 § 5 tej ustawy

odstąpił od wymierzenia jej kary;

2

2. obwinioną sędziego W. Z. za winną tego, że w dniu 24 lipca 2006 r.,

wykonując czynności w zastępstwie obwinionej X. Y. nie dość wnikliwie i sumiennie

zapoznała się z aktami sprawy XXIV Wp 1640/06 i nie wstrzymała wykonania

zarządzenia doprowadzenia skazanego Mariusza K. do Aresztu Śledczego w P., do

czasu ewentualnego udzielenia mu warunkowego przedterminowego zwolnienia z

odbywania kary łącznej pozbawienia wolności, mimo że do wniosku o odroczenie

wykonania kary pozbawienia wolności skazany dołączył postanowienie Sądu

Okręgowego z dnia 23 stycznia 2006 r. o udzieleniu mu warunkowego

przedterminowego zwolnienia z odbywania kar, które zostały połączone wyrokiem

łącznym Sądu Rejonowego z dnia 29 marca 2006 r., sygnatura VI K 1735/05 i poleciła

wykonać wyżej wymienione zarządzenie doprowadzenia skazanego, gdy tymczasem

Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 22 czerwca 2006 r. w sprawie V Wz 2369/06

udzielił mu warunkowego przedterminowego zwolnienia z odbywania kary łącznej, co

doprowadziło do bezprawnego pozbawienia skazanego wolności, tj. przewinienia

służbowego z art. 107 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów

powszechnych i na podstawie art. 109 § 5 tej ustawy odstąpił od wymierzenia jej kary.

Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny ustalił, że obwinione sędzia X. Y. i sędzia

W. Z. orzekają w XXIV Wydziale Wykonawczym Sądu Rejonowego i w ramach

podziału czynności podejmują decyzje związane z postępowaniem wykonawczym w

zakresie spraw karnych.

Sąd Rejonowy skazał Mariusza K. wyrokiem z dnia 24 kwietnia 2003 r., sygn.

akt IV K 1461/02, na karę jednego roku i ośmiu miesięcy pozbawienia wolności za

czyn z art. 279 § 1 k.k. oraz wyrokiem z dnia 14 listopada 2002 r., sygn. akt VI K

821/02, na karę dwóch lat i sześciu miesięcy pozbawienia wolności za czyn z art. 280

§ 1 k.k. Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 23 stycznia 2006 r., sygn. akt V Wz

64/06, warunkowo przedterminowo zwolnił skazanego Mariusza K. z odbywania

reszty kary pozbawienia wolności w wymienionych sprawach i wyznaczył okres próby

dwóch lat. W dniu 29 marca 2006 r. Sąd Rejonowy wydał wobec Mariusza K.,

skazanego wzmiankowanymi wyżej wyrokami, wyrok łączny (sygn. akt VI K

1735/06) i wymierzył mu karę łączną trzech lat i sześciu miesięcy pozbawienia

wolności oraz łączną karę grzywny w wysokości stu stawek dziennych po 20 złotych

każda.

Po przekazaniu akt sprawy z VI Wydziału Karnego Sądu Rejonowego do XXIV

Wydziału Wykonawczego sędzia X. Y. w sprawie XXIV Wp 1640/06 wezwała

skazanego Mariusza K. do odbycia kary orzeczonej wyrokiem łącznym i nakazała jego

przyjęcie. Mariusz K. w piśmie z dnia 24 maja 2006 r. złożył w tej sprawie wniosek o

odroczenie kary wskazując, że w dniu 23 stycznia 2006 r. został zwolniony z odbycia

reszty kar orzeczonych wyrokami w sprawach IV K 1461/02 oraz VI K 821/02. W tym

samym dniu złożył też wniosek o wstrzymanie wykonania kary. Sędzia X. Y. uznała

3

ten wniosek, wobec nieopłacenia go w zakreślonym terminie, za bezskuteczny i w

dniu 11 lipca 2006 r. wydała nakaz doprowadzenia skazanego do Aresztu Śledczego w

P. Wcześniej, postanowieniem z dnia 22 czerwca 2006 r., sygn. akt V Wz 2369/06,

Sąd Okręgowy na podstawie art. 24 § 1 k.k.w. zmienił postanowienie tegoż Sądu z

dnia 23 stycznia 2006 r., sygn. akt V Wz 64/06, w ten sposób, że za podstawę

odbywania przez skazanego kary przyjął wyrok łączny Sądu Rejonowego z dnia 29

marca 2006 r., sygn. VI 1735/05.

W dniu 24 lipca 2006 r. obwiniona sędzia W.Z. wykonująca obowiązki w

zastępstwie sędziego X. Y. została zawiadomiona przez pracownika sekretariatu

XXIV Wydziału Wykonawczego o zatrzymaniu Mariusza K. przez funkcjonariusza

policji. Funkcjonariusz ten zwrócił się z zapytaniem, czy skazany ma zostać

doprowadzony do Aresztu Śledczego mimo okazania dowodu uiszczenia opłaty od

złożonego wniosku o odroczenie wykonania kary. Sędzia W. Z. nakazała

doprowadzenie skazanego do Aresztu Śledczego, a złożony przez niego wniosek

potraktowała jako wniosek o przerwę w karze.

W dniu 27 lipca 2006 r. sędzia penitencjarny Sądu Okręgowego zarządził

natychmiastowe zwolnienie Mariusza K. na podstawie art. 34 § 4 k.k.w. uznając, że od

dnia 24 lipca 2006 r. jest on bezprawnie pozbawiony wolności.

Oceniając tak ustalony stan faktyczny Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny

uznał, że obydwie obwinione dopuściły się przewinień dyscyplinarnych

przewidzianych w art. 107 § 1 u.s.p. Okoliczności sprawy pozwalają jednak uznać, że

są to przewinienia mniejszej wagi, a w konsekwencji – na podstawie art. 109 § 5 u.s.p.

– odstąpić od wymierzenia obwinionym kary.

Odwołanie od wyroku Sądu Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego złożyła

obwiniona sędzia W. Z. podnosząc zarzuty:

A. obrazy przepisów prawa materialnego, tj. art.. 107 § 1 u.s.p. przez przyjęcie, że

zachowanie obwinionej, polegające na potwierdzeniu wydanego przez sędziego

X. Y. nakazu doprowadzenia skazanego Mariusza K. do Aresztu Śledczego w P.

wyczerpuje znamiona przewinienia służbowego, którego immanentną cechą jest

oczywista i rażąca obraza przepisów prawa, bez wskazania konkretnych

naruszonych przepisów;

B. obrazy przepisów prawa procesowego, która miała wpływ na treść zapadłego

orzeczenia, a to:

- art. 339 § 3 w zw. z art. 381 k.p.k. przez nierozpoznanie przed otwarciem

przewodu sądowego wniosku obwinionej o umorzenie postępowania

zgłoszonego przed rozprawą, co doprowadziło do tego, że Sąd Dyscyplinarny

– z naruszeniem art. 4 i art. 9 § 1 k.p.k. – nie ustosunkował się do twierdzeń

zawartych w tym wniosku;

4

- art. 381 w zw. z art. 385 § 1 k.p.k. przez otwarcie przewodu sądowego bez

rozpoznania wniosku obwinionej o umorzenie postępowania, co naruszyło jej

prawo do obrony przez uniemożliwienie złożenia – na podstawie art. 345 § 1

k.p.k. – wniosku o przekazanie sprawy Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego

do uzupełnienia postępowania dyscyplinarnego;

- art. 167 w zw. z art. 170 § 3 k.p.k. przez nierozpoznanie wszystkich

wniosków dowodowych złożonych na etapie postępowania dyscyplinarnego

prowadzonego przez Zastępcę Rzecznika Dyscyplinarnego, co doprowadziło

do niewyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy;

- art. 174 k.p.k. przez ustalenie treści przekazanej ustnie informacji o

przyczynach kwestionowania przez policję zasadności wykonania nakazu

doprowadzenia skazanego Mariusza K. za pomocą pism, a nie w oparciu o

zeznania świadków;

- art. 399 § 1 k.p.k. przez nieuprzedzenie stron o możliwości zmiany

kwalifikacji prawnej przewinienia zarzucanego obwinionej poprzez

wyłączenie z tej kwalifikacji naruszenia przez obwinioną art. 3 § 1 i art. 24 §

1 k.k.w.;

- art. 424 § 1 pkt 1 i 2 oraz § 2 k.p.k. przez nieustosunkowanie się do całości

ujawnionego materiału dowodowego i niewskazanie, czy i w jakim zakresie

na podjętą przez obwinioną decyzję miały wpływ warunki wykonywanej

przez nią pracy oraz nieprzekazanie przez VI Wydział Grodzki Sądu

Rejonowego odpisu postanowienia Sądu Okręgowego w sprawie V Wz

2369/06, a także przez niewyjaśnienie podstawy prawnej wyroku i

nieprzytoczenie okoliczności usprawiedliwiających kwalifikację zachowania

obwinionej jako przypadek mniejszej wagi.

Powołując się na powyższe zarzuty obwiniona wniosła o zmianę zaskarżonego

wyroku i uniewinnienie jej od zarzucanego przewinienia służbowego, bądź też o

uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu –

Sadowi Dyscyplinarnemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny zważył, co następuje:

Odwołaniu obwinionej sędziego W. Z. nie można odmówić słuszności.

Podstawę materialnoprawną odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziego stanowi

art. 107 § 1 u.s.p. Zgodnie z tym przepisem, za przewinienia służbowe, w tym za

oczywistą i rażącą obrazę przepisów prawa i uchybienia godności urzędu

(przewinienia dyscyplinarne), sędzia odpowiada dyscyplinarnie. Unormowanie to

wskazuje wyraźnie na rozróżnienie dwóch rodzajów deliktów dyscyplinarnych

powodujących odpowiedzialność dyscyplinarną sędziego. Pierwsza postać tego deliktu

to przewinienia służbowe, z którymi ustawodawca powiązał oczywiste i rażące

5

naruszenie prawa. Chodzi tu, jak to wyjaśnił Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny

m.in. w wyroku z dnia 23 stycznia 2008 r., SNO 89/07 (OSNKW 2008, nr 5, poz. 37)

o wszelkie naruszenia prawa zarówno z zakresu regulacji normujących zadania i

obowiązki służbowe sędziego, a więc obrazę przepisów ustawy – Prawo o ustroju

sądów powszechnych, Regulaminu wewnętrznego urzędowania sądów, instrukcji

sądowych, jak i o przepisy prawa materialnego oraz procesowego będące podstawą

działalności orzeczniczej. Przewinienie służbowe w takim rozumieniu rodzi

odpowiedzialność dyscyplinarną jedynie wówczas, gdy naruszenia prawa, których

dopuścił się sędzia, są oczywiste i zarazem rażące. „Oczywistość” naruszenia prawa

podlega ocenie uwzględniającej rodzaj, wagę i ciężar błędu popełnionego przy

wykładni prawa. Występuje ona wtedy, gdy popełniony błąd jest łatwy do

stwierdzenia i bez głębszej analizy można zastosować właściwy przepis, zaś

rozumienie prawa nie powinno budzić wątpliwości u przeciętnej osoby o

kwalifikacjach prawniczych. Kryterium „rażącej” obrazy prawa należy natomiast

odnosić do skutków, jakie powstały w wyniku błędnego zastosowania lub

niezastosowania obowiązujących przepisów. Do przypisania deliktu dyscyplinarnego

w postaci przewinienia służbowego nie jest wystarczające popełnienie błędu – i to

nawet oczywistego – w zakresie prawidłowego stosowania prawa. Konsekwencją

takiego uchybienia musi być jednoczesne narażenie na szwank praw i interesów stron

albo wyrządzenie szkody, będącej następstwem decyzji lub działania podjętego przez

sędziego wykonującego swoją funkcję (por. wyroku Sądu Najwyższego – Sądu

Dyscyplinarnego z dnia 27 czerwca 2002 r., SNO 18/02, OSNSD 2002, nr 1, poz. 9).

Przypisanie sędziemu przewinienia służbowego wymaga zatem wskazania aktu

prawnego i konkretnych jego przepisów, jakie zostały naruszone.

Drugą postacią sędziowskich deliktów dyscyplinarnych są uchybienia godności

sprawowanego urzędu („przewinienia dyscyplinarne”), a więc wszelkie inne

zachowania sędziego w związku z wykonywaniem służby, jak i poza nią, które

wywołują negatywną społeczną ocenę jako postępowanie nieetyczne, podważające

zaufanie do uczciwości, niezależności i bezstronności sędziego.

Wskazana wyżej wyraźna dystynkcja między przewinieniami służbowymi a

przewinieniami dyscyplinarnymi rodzi określone konsekwencje w sferze kwalifikacji

prawnej czynu traktowanego jako delikt dyscyplinarny. Wynika z niej obowiązek sądu

dyscyplinarnego dokonania jednoznacznego ustalenia postaci popełnionego

przewinienia, określenia, czy obwinionemu przypisuje się przewinienie służbowe, czy

też uchybienie godności sprawowanego urzędu, jak też precyzyjnego przedstawienia,

jakie konkretnie zachowanie sędziego (w tym naruszenie jakich norm prawnych)

zostało uznane za przewinienie służbowe, bądź w czym wyraża się uchybienie

godności sprawowanego urzędu.

6

Przedmiotem postawionego skarżącej zarzutu było dopuszczenie się przez nią

przewinienia służbowego w rozumieniu art. 107 § 1 u.s.p. w postaci znaczącej i

oczywistej obrazy art. 3 § 1 i art. 24 § 1 k.k.w., polegającej na niezapobieżeniu

bezprawnemu pozbawieniu wolności skazanego Mariusza K. wskutek nakazania

doprowadzenia go do aresztu śledczego mimo znajdującego się w aktach

postępowania wykonawczego XXIV Wp 1640/06 wniosku tegoż skazanego o

odroczenie wykonania kary, w którym podniósł on okoliczność warunkowego

przedterminowego zwolnienia. Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny w sentencji

zaskarżonego wyroku przyjął, że obwiniona sędzia W. Z. nie dość wnikliwie i

sumiennie zapoznała się z aktami sprawy XXIV 1640/06 i nie wstrzymała wykonania

zarządzenia doprowadzenia skazanego Mariusza K. do aresztu śledczego do czasu

ewentualnego udzielenia mu warunkowego przedterminowego zwolnienia z

odbywania kary łącznej pozbawienia wolności, doprowadzając do bezprawnego

pozbawienia wolności tegoż skazanego, przez co dopuściła się przewinienia

służbowego z art. 107 § 1 u.s.p. Dokonując takiej kwalifikacji czynu przypisanego

obwinionej Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny nie stwierdził naruszenia przez nią

art. 3 § 1 i art. 24 § 1 k.k.w. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie zamieścił

wyjaśnienia jego podstawy prawnej. Ograniczył się w tym zakresie wyłącznie do

powtórzenia opisu czynu przypisanego obwinionej. Nie jest zatem jasne, jakiej postaci

deliktu dyscyplinarnego – przewinienia dyscyplinarnego czy też uchybienia godności

urzędu, w ocenie Sądu Apelacyjnego  Sądu Dyscyplinarnego, dopuściła się

obwiniona. Brak koniecznego doprecyzowania tej kwestii, mającej zasadnicze

znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, nie pozwala skutecznie odeprzeć zarzutu

naruszenia art. 107 § 1 u.s.p. Lakoniczność uzasadnienia zaskarżonego wyroku w

zakresie jego podstawy prawnej oraz faktycznej, sprowadzającej się jedynie do

przytoczenia przebiegu podejmowanych w sprawie XXIV Wp 1640/06 czynności,

usprawiedliwia zarzut naruszenia art. 424 § 1 i 2 k.p.k. Mankamenty te uniemożliwiają

też przeprowadzenie kontroli instancyjnej kwestionowanego rozstrzygnięcia w

płaszczyźnie pozostałych, przytoczonych w odwołaniu zarzutów obrazy przepisów

prawa procesowego.

Z przedstawionych względów Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny na podstawie

art. 438 pkt. 1 i 2 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p. orzekł, jak w sentencji.