II CSK 200/08

Sygn. akt II CSK 200/08

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 24 września 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Kazimierz Zawada (przewodniczący)

SSN Grzegorz Misiurek

SSA Dariusz Dończyk (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa J. G. i M. G.

przeciwko Przedsiębiorstwu Inżynieryjno - Budowlanemu "I.(...)" Spółce z ograniczoną

odpowiedzialnością w P.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 24 września 2008 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 27 listopada

2008 r., sygn. akt I ACa (...),

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje do ponownego rozpoznania Sądowi

Apelacyjnemu pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach

postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Powodowie J. G. i M. G., prowadzący działalność gospodarczą w formie spółki

cywilnej pod nazwa M.(...) s.c., wnieśli o zasądzenie od pozwanego - Przedsiębiorstwa

Inżynieryjno-Budowlanego I.(...) spółki z o.o. w P. kwoty 141.515,74 zł wraz z

2

ustawowymi odsetkami od dnia 27 września 2003 roku do dnia zapłaty. Dochodzona

pozwem kwota obejmowała kwotę 92.564,71 zł tytułem zwrotu nienależnie

wyegzekwowanego od powodów świadczenia oraz kwotę 48.951,03 zł tytułem

odszkodowania za nienależyte wykonanie umowy ewentualnie za szkodę poniesioną

przez powodów na skutek egzekucji przeprowadzonej na wniosek pozwanego jako

wierzyciela.

Wyrokiem z dnia 3 lipca 2007 r. Sąd Okręgowy w P. zasądził od pozwanego na

rzecz powodów kwotę 92.564,51 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 13 października

2006 r. do dnia zapłaty, umorzył postępowanie co do kwoty 0,20 zł i oddalił powództwo

w pozostałym zakresie.

Sąd Okręgowy ustalił, że obie strony prowadzą działalność gospodarczą w

zakresie budownictwa. W dniu 8 listopada 2001 r. powodowie zawarli z pozwanym

umowę przedwstępną, u której podstaw leżał plan przystąpienia obu stron do udziału w

przetargu - organizowanego przez gminę C. - na wykonanie kanalizacji sanitarnej na ul.

P. w O. W umowie tej uzgodniono, że ta z nich, która wygra przetarg, zleci drugiej

realizację połowy inwestycji. Przetarg ostatecznie wygrali powodowie i w dniu 17

grudnia 2001 r. zawarli z pozwanym umowę, która przewidywała, że spółka I.(...)

otrzyma za realizację zleconych jej prac wynagrodzenie w kwocie 299.434 zł netto.

Ostateczne ustalenie wartości wynagrodzenia miało być dokonane aneksem

powykonawczym. Za wykonane roboty pozwany miał wystawiać faktury częściowe i

końcową, płatne w terminie 14 dni od daty ich otrzymania przez powodów. Umowę

zmieniono aneksem z dnia 17 grudnia 2001 r. ustalając w nim nowy termin realizacji

robót przez pozwanego - 19 kwietnia 2002 r. Do momentu odbioru robót pozwany

wystawił trzy faktury VAT: nr (...)7/02 (na kwotę 128.400 zł), nr (...)7/01 (na kwotę

153.000,37 zł) oraz nr (...)9/2001 (na kwotę 13.578,02 zł). W końcowym protokole

odbioru, sporządzonym w dniu 31 maja 2002 r. strony potwierdziły wysokość

wynagrodzenia należnego pozwanemu, określonego w umowie z dnia 17 grudnia 2001

r. na kwotę 299.434 zł netto, 320.394,38 zł brutto. Mimo tego w tym samym dniu

pozwany wystawił powodom fakturę VAT nr (...)07/02 na kwotę 38.994,01 zł. Ogółem

pozwany wystawił faktury VAT na łączą kwotę 333.972,40 zł brutto i domagał się od

powodów świadczenia w tej wysokości. Celem spłaty należności wynikających z wyżej

wymienionych faktur powodowie dokonali przelewów na łączną kwotę 147.242,48 zł.

Ponadto w dniu 10 maja 2002 r. strony zawarły umowę przelewu wierzytelności w

kwocie 173.151,90 zł, przysługującej powodom względem gminy C. z tytułu realizacji

3

opisywanej wyżej inwestycji. O dokonanej cesji strony zawiadomiły gminę C., która w

dniu 20 maja 2002 r. dokonała wpłaty wymienionej w umowie przelewu wierzytelności

kwoty na konto spółki I.(...). W formie przelewów pieniężnych oraz cesji wierzytelności

powodowie zaspokoili roszczenia pozwanego do kwoty 320.394,39 zł brutto tj. do

wysokości określonej w umowie z dnia 17 grudnia 2001 r. i potwierdzonej protokołem

odbioru robót odmawiając zapłaty części należności wynikającej z faktury VAT nr

(...)07/02, tj. co do kwoty 13.578,01 zł.

Na gruncie końcowych rozliczeń umowy z dnia 17 grudnia 2001 r. między

stronami zarysował się konflikt. Dnia 11 września 2002 roku pozwany zwrócił się do

powodów z pismem zawierającym końcowe rozliczenie, w którym wskazał, że wartość

jego robót wyniosła ostatecznie 332.405 zł netto. Do pisma dołączono fakturę VAT nr

(...)307/02 z dnia 11 września 2002 roku na kwotę 57.199,62 zł wystawioną jako

rozliczenie końcowe. Z pisma wynikało, że pozwanemu miała przysługiwać względem

powodów wierzytelność w kwocie 53.457,59 zł. Powodowie w odpowiedzi z dnia 30

września 2002 r. zakwestionowali żądanie pozwanego i wystawili na rzecz pozwanego

fakturę VAT nr (...)/2002, dokumentującą sprzedaż na kwotę 20.718,41 zł i wezwali

spółkę I.(...) do zapłaty tej sumy. Pozwany odmówił zapłaty twierdząc, że towary i usługi

ujęte w fakturze nr (...)/2002 zostały skompensowane należnością wynikającą z faktury

VAT nr (...)307/02.

Dnia 9 czerwca 2003 r. pozwany skierował do Sądu Okręgowego w P. pozew

przeciwko powodom o zapłatę solidarnie kwoty 92.564,51 zł, stanowiącą część

należności wynikającej z faktury VAT nr (...)7/02 wraz z ustawowymi odsetkami od dnia

19 marca 2002 r. do dnia zapłaty oraz kosztami procesu. W uzasadnieniu pozwu spółka

I.(...) podała, że J. i M. G. spełnili świadczenie wynikające z faktury załączonej do

pozwu jedynie częściowo, do zapłaty miała pozostać kwota dochodzona pozwem. Do

pozwu dołączono między innymi wezwanie do zapłaty z dnia 10 kwietnia 2002 r.,

wysłane jeszcze przed zawarciem przez strony umowy cesji wierzytelności. W dniu 24

czerwca 2003 r. w sprawie o sygnaturze IX GNc (...) Sąd wydał nakaz zapłaty w

postępowaniu upominawczym, zgodny z żądaniem pozwu, Odpis nakazu zapłaty

wysłano powodom na adres ich zamieszkania widniejący w ewidencji działalności

gospodarczej. Powodowie nie podjęli przesyłki, którą pozostawiono w aktach ze

skutkiem doręczenia, wskutek czego nakaz zapłaty stał się prawomocny w dniu 31 lipca

2003 r.

4

W dniu 2 września 2003 r. pozwany złożył do komornika sądowego przy Sądzie

Rejonowym w P. wniosek o wszczęcie postępowania egzekucyjnego celem

wyegzekwowania od powodów kwoty 92.464,51 zł wraz z ustawowymi odsetkami od

dnia 19 marca 2002 r. do dnia zapłaty, kwoty 5.153,50 zł tytułem zwrotu kosztów

procesu, kwoty 72 zł tytułem kosztów nadania klauzuli wykonalności oraz kosztów

postępowania egzekucyjnego. Żądanie powodów jako dłużników cofnięcia wniosku

egzekucyjnego przez pozwanego jako wierzyciela nie zostało spełnione. W dniu 19

września 2003 r. powodowie wnieśli powództwo przeciwegzekucyjne w oparciu o art.

840 § 1 pkt 2 k.p.c. wraz z wnioskiem o zabezpieczenie powództwa przez zawieszenie

postępowania egzekucyjnego. Postanowieniem z dnia 26 września 2003 r. Sąd oddalił

wniosek o zabezpieczenie. Tego samego dnia komornik wyegzekwował kwoty objęte

wnioskiem pozwanego oraz koszty egzekucji, ogółem wyegzekwowano kwotę

141.515,74 zł. W dniu 22 października 2003 r. pozwany zwrócił powodom kwotę

14.524,48 zł jako nadpłatę nie znajdującą podstaw w tytule egzekucyjnym i kosztach

egzekucji. W związku z wyegzekwowaniem wszystkich kwot powodowie zmienili

żądanie pozwu wnosząc o ustalenie, że nie są zobowiązani do zapłaty pozwanemu

kwoty 92.564,51 zł.

W ocenie Sądu Okręgowego nie był uzasadniony zarzut pozwanego stanu

rzeczy osądzonej, gdyż dochodzone roszczenie nie było tożsame z roszczeniem

dochodzonym w sprawie o sygn. IX GNc (...), w której wydano nakaz zapłaty

obejmujący należność wynikającą z faktury VAT nr (...)7/02. W chwili dokonania, w dniu

10 maja 2002 r., cesji wierzytelności przysługującej powodom wobec gminy C. istniała

podstawa prawna świadczenia wynikającego z umowy z dnia 17 grudnia 2001 r.

Świadczenie to nie zostało „zużyte” przez powodów w procesie wszczętym z

powództwa pozwanego, wskutek czego doszło do egzekucji komorniczej i ponownego

spełnienia świadczenia objętego tą samą fakturą VAT nr (...)7/02. Tym samym

spełnione wcześniej świadczenie utraciło swoje prawne uzasadnienie, co uzasadnia

żądanie zwrotu równowartości tego świadczenia na podstawie przepisów o

bezpodstawnym wzbogaceniu. Uwzględniając powyższe Sąd Okręgowy zasądził od

pozwanego na rzecz powodów kwotę 92.564,51 zł tytułem zwrotu nienależnego

świadczenia - wraz z odsetkami ustawowymi od dnia 13 października 2006 r. do dnia

zapłaty oddalając żądanie zasądzenia odsetek od dnia 27 września 2003 r. Sąd

Okręgowy oddalił powództwo w pozostałej części - o zapłatę kwoty 48.951,03 zł -

dochodzonego jako odszkodowanie z tytułu nienależytego wykonania umowy,

5

polegającego na nieuwzględnieniu przez pozwanego zapłaty dokonanej przez powodów

w formie przelewu wierzytelności, ewentualnie jako odszkodowanie z czynu

niedozwolonego. Sądowe dochodzenie przez pozwanego weryfikacji wykonania

zobowiązania przez dłużnika i późniejsze postępowanie egzekucyjne, nie może być

uznane za nienależyte wykonanie zobowiązania, ani za czyn niedozwolony. Skutki

niepodjęcia przez powodów obrony w poprzednio toczącym się przeciwko nim procesie,

nie mogą obciążać pozwanego.

Na skutek apelacji wniesionej przez obie strony od wyroku Sądu Okręgowego w

P. Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 27 listopada 2007 r. zmienił zaskarżony wyrok w ten

sposób, że podwyższył zasądzoną od pozwanego na rzecz powodów kwotę 92.564,51

zł do kwoty 141.515,54 zł oraz oddalił apelację pozwanego, obciążając pozwanego

kosztami postępowania za obie instancje. Sąd Apelacyjny opierając się na ustaleniach

faktycznych sądu pierwszej instancji podzielił także ocenę tego sądu dotyczącą braku

podstaw do odrzucenia pozwu na podstawie art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c. Za uzasadniony

uznał, podniesiony w apelacji powodów, zarzut naruszenia art. 415 k.c. Zasadnicze dla

rozstrzygnięcia sprawy było ustalenie, że powodowie zwolnili się z obowiązku zapłaty

kwoty 92.564 zł, opisanej w fakturze nr (...)7/02, przez dokonanie cesji wierzytelności

przysługującej wobec Gminy C., wskutek czego wygasło zobowiązanie powodów

względem pozwanego dotyczące tej należności. Pozwana spółka nie mogła skutecznie

zarachować wpłaty dokonanej przez Gminę C. na poczet innych należności z tytułu

umowy zawartej z powodami. Mimo tego pozwany po upływie roku wystąpił o

zasądzenie kwoty 92.561 zł, powołując się na brak zapłaty za fakturę (...)7/02 i uzyskał

nakaz zapłaty. Pozwany dochodził więc nieistniejącego roszczenia, a powodowie w

wyniku wydanego nakazu zapłaty zostali zobowiązani do czynności, które nie miały

podstawy prawnej, a ich wykonanie narażało ich na szkodę majątkową. Powtórne

wyegzekwowanie otrzymanego wcześniej świadczenia, odsetek i kosztów

postępowania było postępowaniem rażąco nagannym, naruszającym normy prawa

cywilnego, a tym samym bezprawnym. Działania pozwanego były bezprawne od chwili

skierowania tytułu wykonawczego do egzekucji i nie wycofania wniosku egzekucyjnego

mimo stanowczego stanowiska powodów, że pozwany chce wyegzekwować

świadczenie już spełnione. Działanie pozwanego było też zawinione zważywszy na

aktywność powodów w postępowaniu egzekucyjnym, którzy wszystkimi dostępnymi

prawnie środkami sprzeciwiali się egzekucji. Wyegzekwowanie całej kwoty 141.515,54

zł stanowiło szkodę powodów. Zachodził także związek przyczynowy między powstałą

6

szkodą a działaniem pozwanej spółki. Uwzględniając powyższe Sąd Apelacyjny uznał,

że podstawą uwzględnienia powództwa i to w całości powinien stanowić przepis art. 415

k.c. W konsekwencji Sąd Apelacyjny uwzględniając apelację powodów zmienił

zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego i zasądził dodatkowo na ich rzecz od pozwanego

kwotę 48.591,03 zł i oddalił jako bezzasadną apelację pozwanego. Przyjęcie art. 415

k.c. jako podstawy odpowiedzialności pozwanego za całe dochodzone przez powodów

roszczenie spowodowało bezprzedmiotowość oceny przez Sąd Apelacyjny naruszenia

przez Sąd Okręgowy przepisów art. 405 k.c. i art. 410 k.c., co podniesiono w apelacji

pozwanego.

Od wyroku Sądu Apelacyjnego pozwany wniósł skargę kasacyjną wskazując jako

jej podstawy: naruszenie prawa materialnego - art. 415 k.c. poprzez jego błędną

wykładnię i niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że wystąpienie przez pozwaną spółkę

na drogę sądową celem zasądzenia świadczenia wynikającego z umowy z dnia 17

grudnia 2001 r. ujętego w fakturze VAT (...)7/02, a następnie wszczęcie postępowania

egzekucyjnego na podstawie prawomocnego nakazu zapłaty opatrzonego w klauzulę

wykonalności stanowi czyn niedozwolony rodzący odpowiedzialność odszkodowawczą

pozwanej spółki; naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik

sprawy, a mianowicie: art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c. poprzez przyjęcie, iż w sprawie nie

zachodzi powaga rzeczy osądzonej i brak jest podstaw do odrzucenia pozwu oraz

nierozpoznanie istoty sprawy poprzez pominięcie merytorycznych zarzutów pozwanego

dotyczących rozliczenia należności stron wynikających z umowy z dnia 17 grudnia 2001

r. i możliwości dochodzenia przez pozwanego roszczeń wynikających z wyżej

wymienionej umowy. Pozwany wniósł o uchylenie wydanych w sprawie wyroków i

odrzucenie pozwu ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy

do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu względnie o uchylenie zaskarżonego

wyroku w całości i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez oddalenie powództwa w

całości.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Nie były zasadne podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przez

Sąd Apelacyjny przepisów postępowania. Sąd Apelacyjny prawidłowo ocenił, że nie

zachodziła w sprawie podstawa do odrzucenia pozwu na podstawie art. 199 § 1 pkt 2

k.p.c. z powodu stanu rzeczy osądzonej (res iudicata). Aby zachodził stan rzeczy

osądzonej kolejny pozew wniesiony do sądu musi wskazywać nie tylko te same strony,

chociażby w odmiennych rolach procesowych i zawierać tożsame z poprzednim

7

rodzajowo żądanie pozwu, ale także musi opierać się na tej samej podstawie faktycznej

i prawnej (por. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 4 grudnia 1998 r. III CKN

56/98, niepubl., wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 czerwca 2006 r., II CSK 34/06,

niepubl., wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 kwietnia 2007 r., I CSK 479/06, niepubl.).

Nie zachodzi tożsamość podstawy faktycznej i prawnej pomiędzy roszczeniem o

zapłatę dochodzonym przez Przedsiębiorstwo Inżynieryjno-Budowlane I.(...) spółkę

z o.o. w P. przeciwko J. G. i M. G. w sprawie IX GNc (…), w której Sąd Okręgowy w P.

wydał w dniu 24 czerwca 2003 r. nakaz zapłaty, a roszczeniem dochodzonym w

sprawie, w której zapadł wyrok zaskarżony skargą kasacyjną. W sprawie zakończonej

prawomocnym nakazem zapłaty dochodzone było, na podstawie art. 477 § 1 k.c.

roszczenie obejmujące wykonanie obowiązku zapłaty wynikającego z umowy łączącej

strony zawartej w dniu 17 grudnia 2001 r. Natomiast w sprawie, w której zapadł wyrok

zaskarżony skargą kasacyjną, powodowie dochodzili od pozwanego zapłaty zwrotu

bezpodstawnie wyegzekwowanej kwoty (na podstawie przepisów o bezpodstawnym

wzbogaceniu), jak również tytułem odszkodowania za nienależyte wykonanie umowy z

dnia 17 grudnia 2001 r. (na podstawie art. 471 k.c.), bądź też z tytułu czynu

niedozwolonego (na podstawie art. 415 k.c.). Różna była więc podstawa prawna

dochodzonych roszczeń w obu wymienionych postępowaniach sądowych. Ponadto

roszczenie dochodzone w sprawie, w której wniesiono skargę kasacyjną, opierało się na

odmiennej podstawie faktycznej obejmującej dodatkowo fakt wszczęcia przez

pozwanego jako wierzyciela przeciwko powodom jako dłużnikom postępowania

egzekucyjnego na podstawie prawomocnego nakazu zapłaty, nieodstąpienia od

dalszych czynności egzekucyjnych i wyegzekwowania od powodów zasądzonej

prawomocnym nakazem zapłaty kwot, jak również kosztów postępowania

egzekucyjnego. Te okoliczności nie były objęte podstawą faktyczną pozwu, który został

wniesiony do Sądu Okręgowego w P. w sprawie o sygnaturze IX GNc (…).

Zgodnie z art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c. skargę kasacyjną strona może oprzeć na

podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny

wpływ na wynik sprawy. Wymaga to wskazania w skardze kasacyjnej konkretnych

przepisów prawa procesowego naruszonych przez sąd odwoławczy, których naruszenie

mogło mieć istotny wpływ na wynik spraw (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23

lutego 2006 r., II CSK 132/05, niepubl.). Nie spełnia tego kryterium zawarty w skardze

kasacyjnej zarzut nierozpoznania istoty sprawy. Po pierwsze, tak ogólnie sformułowany

zarzut zmuszałby Sąd Najwyższy do poszukiwania we własnym zakresie przepisów

8

postępowania, których naruszenie przez sąd odwoławczy doprowadziło do

nierozpoznania istoty sprawy. Po drugie, zarzut nierozpoznania istoty sprawy jest

zarzutem związanym z orzekaniem przez sąd pierwszej instancji (por. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 14 lutego 2001 r., I PKN 247/00, OSNP z 2002 r., nr 21, poz. 521).

Za uzasadniony należy uznać zarzut naruszenia przez Sąd Apelacyjny przepisu

art. 415 k.c. na skutek niewłaściwego zastosowania i przyjęcia, że nieodstąpienie przez

pozwanego jako wierzyciela od wszczętej egzekucji przeciwko powodom jako

dłużnikom jest czynem niedozwolonym. Co do zasady wszczęcie i prowadzenie przez

wierzyciela egzekucji przeciwko dłużnikowi na podstawie tytułu wykonawczego w

postaci prawomocnego orzeczenia sądu zapatrzonego w klauzulę wykonalności, nie

może być uznane za czyn niedozwolony uzasadniający odpowiedzialność

odszkodowawczą na podstawie art. 415 k.c. Warunkiem odpowiedzialności na

podstawie art. 415 k.c. jest wykazanie winy sprawcy szkody. W pojęciu winy w szerokim

znaczeniu, mieści się element obiektywny (przedmiotowy) tj. to aby czyn, który

spowodował szkodę, miał charakter bezprawny oraz element subiektywny (podmiotowy,

wina w ścisłym znaczeniu) tj. aby sprawcy czynu można postawić zarzut podjęcia

negatywnej decyzji – co do przewidywania i woli – odnoszącej się do czynu

bezprawnego i jego skutków. Także w przypadku ujęcia winy w wąskim znaczeniu,

odpowiedzialność na podstawie art. 415 k.c. może mieć miejsce jedynie wówczas, gdy

czyn ma charakter bezprawny, przez którą należy rozumieć sprzeczność czynu z

bezwzględnie obowiązującymi przepisami prawa albo z zasadami współżycia

społecznego. Co do zasady nie jest czynem sprzecznym z prawem bądź zasadami

współżycia społecznego wykonywanie przez wierzyciela uprawnień wynikających z

tytułu wykonawczego w postaci prawomocnego orzeczenia sądowego zaopatrzonego w

klauzulę wykonalności, gdy dłużnik nie stosuje się do treści tego tytułu.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego za ugruntowane można uznać stanowisko,

według którego możliwe jest uznanie za bezprawne i pozostające w normalnym,

adekwatnym związku przyczynowym ze szkodą, prowadzenie egzekucji na podstawie

tytułu egzekucyjnego w postaci bankowego tytułu egzekucyjnego (por. wyroki Sądu

Najwyższego: z dnia 9 marca 2007 r. V CSK 452/06, Prawo Bankowe z 2007 r., nr 9,

poz. 15, z dnia 11 stycznia 2006 r., III CK 325/05, Prawo Bankowe 2006, nr 11, poz. 11,

z dnia 25 kwietnia 1997 r., I CKN 60/97, OSNC z 1997 r., nr 11, poz. 173), czy aktu

notarialnego, w którym dłużnik poddał się dobrowolnie egzekucji (wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 22 czerwca 2006 r., V CSK 139/06, niepubl.), gdy nie było podstaw

9

do wystawienia bankowego tytułu egzekucyjnego, czy też żądania nadania klauzuli

wykonalności aktowi notarialnemu. W powołanych wyżej orzeczeniach Sądu

Najwyższego przedmiotem oceny było prowadzenie egzekucji na podstawie tytułów

egzekucyjnych, które nie były prawomocnymi orzeczenia sądu i którym nadano sądową

klauzulę wykonalności po przeprowadzonego ograniczonego tylko do kwestii

formalnych postępowania sądowego. Inna sytuacja zachodzi wówczas, gdy tytułem

egzekucyjnym jest prawomocne orzeczenie sądu. Przede wszystkim nie może być

uznane za sprzeczne z prawem bądź zasadami współżycia społecznego wystąpienie na

drogę sądową z żądaniem rozstrzygnięcia określonego sporu o charakterze

cywilnoprawnym, chociażby powództwo (wniosek) było oczywiście bezzasadne. Takie

postępowanie jest bowiem realizacją prawa do sądu wynikającego z normy

konstytucyjnej zawartej w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP oraz normach regulujących

właściwość sądów powszechnych do rozstrzygania spraw o charakterze cywilnym (art.

2 § 1 k.p.c.). Strona inicjująca postępowanie sądowe, dotyczące określonego stosunku

prawnego o charakterze cywilnym, czyni to na podstawie i formie przewidzianej

przepisami prawa. Swoje żądanie zawarte w pozwie, czy wniosku, poddaje pod osąd

niezawisłego i bezstronnego sądu. Inicjujący bezpodstawnie postępowanie sądowe

naraża się nie tylko na przegranie sprawy, ale także negatywne konsekwencje

związane z możliwością ponoszenia kosztów postępowania nie tylko własnych, ale i

przeciwnika procesowego. W ramach sądowego postępowania rozpoznawczego

pozwany (uczestnik) ma możliwość podniesienia wszelkich zarzutów przeciwko

bezzasadnemu żądaniu zawartemu w pozwie (wniosku), w tym może podnieść zarzut

spełnienia świadczenia żądanego w pozwie (wniosku). Uprawomocnienie się

orzeczenia uwzględniającego zgłoszone przez powoda (wnioskodawcę) żądanie ma

jednak istotne konsekwencje prawne w postaci mocy wiążącej prawomocnego

orzeczenia (art. 365 k.p.c.). Prawomocne orzeczenie między stronami stwarza stan

rzeczy osądzonej (art. 366 k.p.c.). Związanie stron prawomocnym orzeczeniem, o czym

jest mowa w art. 365 § 1 k.p.c., polega na związaniu tych osób dyspozycją zawartą w

sentencji wyroku (postanowienia orzekającego co do istoty sprawy w postępowaniu

nieprocesowym) skonkretyzowanej i zindywidualizowanej normy prawnej wywiedzionej

przez sąd z norm o charakterze generalnych i abstrakcyjnych zawartych w przepisach

prawa przy uwzględnieniu stanu faktycznego ustalonego w sprawie w chwili wydania

orzeczenia. Strony sporu sądowego powinny zastosować się do rozstrzygnięć

zawartych w prawomocnym orzeczeniu sądu. W przeciwnym wypadku, gdy

10

prawomocne orzeczenie sądu nadaje się do egzekucji, jest ono wykonalne i stanowi,

zgodnie z art. 777 § 1 pkt 1 k.p.c. tytuł egzekucyjny uprawniający do nadania mu

klauzuli wykonalności, a następnie wszczęcia przez wierzyciela egzekucji (art. 776

k.p.c.). Postępowanie wierzyciela polegające na wykonywaniu swoich uprawnień

wynikających z prawomocnego orzeczenia sądu jest zgodne z przepisami prawa i nie

narusza zasad współżycia społecznego, jeżeli pomiędzy powstaniem tytułu

egzekucyjnego a skierowaniem tego tytułu do egzekucji po wcześniejszym nadaniu mu

klauzuli wykonalności, nie nastąpiły żadne zdarzenia mające wpływ na treść obowiązku

dłużnika wynikającego z tytułu wykonawczego, wskutek których wygasłby, czy uległ

ograniczeniu ten obowiązek. Według ustaleń faktycznych Sądu Apelacyjnego po

wydaniu w dniu 24 czerwca 2003 r. przez Sąd Okręgowy w P. nakazu zapłaty w

postępowaniu upominawczym powodowie, a pozwani w sprawie IX GNc (...), nie wnieśli

przeciwko niemu sprzeciwu, wskutek czego nakaz ten, zgodnie z art. 504 § 2 k.p.c., ma

skutki prawomocnego wyroku. Bez znaczenia jest przy tym okoliczność, że przyczyną

uprawomocnienia się nakazu zapłaty było nie podjęcie przez powodów [pozwanych w

sprawie IX GNc (...)] prawidłowo doręczonego im pisma sądowego zawierającego odpis

wydanego przez sąd nakazu zapłaty. Pomiędzy wydaniem przez Sąd Okręgowy w P.

nakazu zapłaty w dniu 24 czerwca 2003 r. a skierowaniem przez pozwanego jako

wierzyciela w dniu 2 września 2003 r. wniosku o egzekucję przeciwko powodom jako

dłużnikom, nie nastąpiły żadne zdarzenia, które miałyby wpływ na wygaśnięcie bądź

ograniczenie obowiązków powodów jako dłużników wynikających z prawomocnego

nakazu zapłaty. Zdarzenia, które zdaniem Sądu Apelacyjnego świadczyły o

bezzasadnym wszczęciu a następnie kontynuowaniu przeciwko powodom egzekucji

przez pozwanego jako wierzyciela: zawarcie w dniu 10 maja 2002 r. umowy przelewu

wierzytelności, a następnie dokonanie przez gminę C. w dniu 20 maja 2002 r. wpłaty na

rzecz pozwanego kwoty wynikającej z umowy przelewu, jak również nieprawidłowe

zarachowanie przez pozwanego tej wpłaty na poczet długów powodów, nastąpiły przed

wniesieniem przez pozwanego w dniu 9 czerwca 2003 r. pozwu oraz przed wydaniem w

dniu 24 czerwca 2004 r. przez Sąd Okręgowy w P. nakazu zapłaty. Ponadto z ustaleń

Sądu Apelacyjnego wynika, że pomiędzy stronami począwszy od dnia 31 maja 2002 r. –

daty sporządzenia protokołu odbioru robót objętych umową z dnia 17 grudnia 2001 r. -

trwał spór dotyczący wysokości wynagrodzenia, jakie należało się ostatecznie

pozwanemu od powodów z tytułu wykonania łączącej strony umowy z dnia 17 grudnia

2001 r., jak również wynikający ze sposobu zarachowania przez pozwanego świadczeń

11

otrzymanych od powodów. W sprawie o zapłatę [IX GNc (...)] wniesionej przez

pozwanego do Sądu Okręgowego w P. powodowie jako pozwani w tej sprawie nie

podnieśli zarzutu spełnienia świadczenia, czy też błędnego zarachowania przez

pozwanego otrzymanych od powodów świadczeń. Tym samym powodowie na skutek

własnej biernej postawy w sprawie o zapłatę doprowadzili do uprawomocnienia się

nakazu zapłaty wydanego przez Sąd Okręgowy w P. W tych okolicznościach nie można

uznać zachowania pozwanego, który skierował do egzekucji prawomocny nakaz zapłaty

po nadaniu mu klauzuli wykonalności i nie odstąpił od prowadzenia przeciwko powodom

jako dłużnikom egzekucji, za działanie mające cechy czynu bezprawnego (por. podobne

stanowisko zawarte w uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z dnia 7 marca 2007 r.,

II CSK 478/06, niepubl.).

Ponieważ skarga kasacyjna została oparta na uzasadnionej podstawie

naruszenia prawa materialnego Sąd Najwyższy, na podstawie art. 39815

§ 1 k.p.c.

orzekł jak sentencji.