III KK 98/08

WYROK Z DNIA 26 WRZEŚNIA 2008 R.

III KK 98/08

Pozbawienie oskarżonego pomocy tłumacza stanowi rażące naru-

szenie normy gwarancyjnej sformułowanej w art. 204 § 1 k.p.k. pkt 2, a za-

razem ograniczenie prawa do obrony art. 6 k.p.k., gdyż nie miał możliwości

zrozumienia mów końcowych przed udzieleniem mu ostatniego słowa, a

tym samym możliwości ustosunkowania się do głosów stron, ponadto nie

został on w sposób prawidłowy pouczony o przysługujących mu środkach

zaskarżenia.

Przewodniczący: sędzia SN H Gordon-Krakowska

(sprawozdawca).

Sędziowie SN: M. Gierszon, Z. Stefaniak.

Prokurator Prokuratury Krajowej: Z. Siejbik.

Sąd Najwyższy w sprawie Jamala A., skazanego z art. 280 § 1 k.k.,

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 26 września 2008 r.,

kasacji, wniesionej przez obrońcę od wyroku Sądu Okręgowego w O. z

dnia 9 lipca 2007 r., utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w N.

z dnia 30 października 2006 r.,

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i sprawę p r z e k a z a ł Sądowi Okręgowe-

mu w O. do ponownego rozpoznania (...).

U Z A S A D N I E N I E

Jamal A. został oskarżony o to, że:

2

1) w dniu 29 października 2001 r. w Pradze, na terenie Republiki

Czeskiej, w kantorze wymiany walut grożąc przy użyciu broni palnej uży-

ciem przemocy na osobie Mohomeda A. zabrał mu w celu przywłaszczenia

600 tysięcy koron czeskich o łącznej wartości 64 340 zł na szkodę wymie-

nionego, tj. o przestępstwo z art. 280 § 1 k.k.

2) w dniu 29 października 2001 r. w Pradze, na terenie Republiki

Czeskiej, używając przemocy poprzez popychanie rękoma osoby Moho-

meda N. oraz grożąc mu przedmiotem przypominającym broń palną zabrał

wymienionemu w celu przywłaszczenia 350 tysięcy koron czeskich o łącz-

nej wartości 38 115 zł na jego szkodę, tj. o przestępstwo z art. 280 § 1 k.k.

w zw. z art. 91 § 1 k.k.

Wyrokiem z dnia 11 maja 2005 r., Sąd Rejonowy w N. uznał oskar-

żonego za winnego zarzucanych mu w akcie oskarżenia czynów, z tym że

uzupełnił zarzut w punkcie pierwszym dodając wyraz „atrapy”, co do użycia

broni palnej przez oskarżonego i wymierzył mu karę łączną 2 lat pozbawie-

nia wolności oraz karę grzywny w wysokości 200 stawek dziennych, przyj-

mując wysokość jednej stawki dziennej na kwotę 10 zł, przy czym wykona-

nie kary pozbawienia wolności warunkowo zawiesił na okres 4 lat próby,

zobowiązał on ponadto oskarżonego do naprawienia szkody na rzecz obu

pokrzywdzonych.

Wyrok ten został zaskarżony apelacjami: Prokuratora Rejonowego w

N. na niekorzyść oskarżonego oraz własnoręczną apelacją oskarżonego.

Wyrokiem z dnia 31 sierpnia 2005 r., Sąd Okręgowy w O. uchylił za-

skarżony wyrok i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi

Rejonowemu w N.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Sąd Rejonowy w N. wyrokiem z

dnia 30 października 2006 r., uznał oskarżonego za winnego zarzucanych

mu czynów i wymierzył mu karę łączną 4 lat pozbawienia wolności oraz ka-

rę łączną grzywny w wysokości 200 stawek dziennych, przyjmując jedną

3

stawkę dzienną w wysokości 10 zł oraz orzekł obowiązek naprawienia

szkody na rzecz pokrzywdzonych.

Powyższy wyrok zaskarżyli apelacjami obrońca oskarżonego oraz

sam oskarżony. Apelacja oskarżonego nie została jednakże, na mocy za-

rządzenia Prezesa Sądu Rejonowego w N. z dnia 28 marca 2007 r. przyję-

ta do rozpoznania, wobec wniesienia środka odwoławczego po terminie.

Wyrokiem z dnia 9 lipca 2007 r., Sąd Okręgowy w O. utrzymał w mo-

cy zaskarżony wyrok uznając apelację za oczywiście bezzasadną.

Od powyższego wyroku kasację wywiódł obrońca skazanego zarzu-

cając mu rażące naruszenia prawa procesowego mogące mieć istotny

wpływ na treść orzeczenia, a to:

 art. 433 k.p.k. w zw. z art. 440 k.p.k. w zw. z art. 204 § 1 k.p.k. i art.

6 k.p.k., polegające na utrzymaniu w mocy wyroku Sądu pierwszej instancji

i niedostrzeżeniu i nierozpoznaniu z urzędu uchybienia, jakiego dopuścił

się ten Sąd polegającego na zaniechaniu wezwania na ogłoszenie wyroku

tłumacza w celu przetłumaczenia skazanemu nieznającemu prawniczego

języka polskiego sentencji orzeczenia, ustnych motywów rozstrzygnięcia

oraz pouczenia o środkach i terminach zaskarżenia, pomimo dostrzeżenia

konieczności korzystania przez skazanego z pomocy tłumacza w trakcie

wszystkich rozpraw, co stanowiło poważne naruszenie prawa oskarżonego

do obrony

 art. 78 § 1 k.p.k. i art. 6 k.p.k., polegające na pozbawieniu skaza-

nego prawa do korzystania z pomocy obrońcy z urzędu, poprzez nierozpo-

znanie wniosku skazanego o wyznaczenie obrońcy przed skierowaniem akt

sprawy do Sądu Rejonowego w N. w celu podjęcia decyzji co do apelacji

złożonej przez skazanego i niewyznaczenie obrońcy po negatywnej dla

skazanego decyzji Sądu pierwszej instancji o odrzuceniu apelacji oraz po-

mimo wyznaczenia posiedzenia w przedmiocie rozpoznania zażalenia, a

4

przez to poważne naruszenie prawa do obrony skazanego, nieznającego

prawniczego języka polskiego.

W konkluzji kasacji obrońca wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku

oraz utrzymanego nim w mocy wyroku Sądu pierwszej instancji i przekaza-

nie sprawy Sądowi Rejonowemu w N. do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja jest zasadna, a wywiedzione w niej zarzuty zasługują na

uwzględnienie. Oskarżony Jamal A., chociaż posiada polskie obywatelstwo

i zamieszkuje w Polsce od 20 lat, jest z pochodzenia Syryjczykiem i jego

językiem ojczystym jest język arabski. Oskarżony posługuje się językiem

polskim w stopniu umożliwiającym komunikację, chociaż nie tak dobrze,

aby samemu sporządzać pisma procesowe, co czyni w jego imieniu nota-

rialnie upoważniony teść, czy też składać istotne wyjaśnienia, kiedy to po-

sługuje się językiem arabskim. Nie zna także polskiego języka prawniczego

(na którego specyficzny charakter i odrębności wskazuje np. B. Wróblew-

ski: Język prawny i prawniczy, Kraków 1948 s. 136 – 184). Sąd Rejonowy

w N. już na pierwszej rozprawie odbytej w dniu 13 kwietnia 2005 r. do-

strzegł konieczność udziału w postępowaniu biegłego tłumacza języka

arabskiego, czemu dał wyraz w postanowieniu o jego powołaniu. Przy

ogłaszaniu pierwszego wyroku w sprawie obecny był biegły tłumacz języka

arabskiego, przez co należy uznać, że oskarżonemu znana była treść sa-

mego orzeczenia oraz pouczenia o przysługujących środkach zaskarżenia,

co poskutkowało zaskarżeniem wyroku własnoręczną apelacją przez

oskarżonego. Biegły tłumacz języka arabskiego był następnie obecny w

trakcie rozprawy przed Sądem Okręgowym w O. w dniu 31 sierpnia 2005

r., który w części uwzględnił apelacje i przekazał sprawę Sądowi Rejono-

wemu w N. do ponownego rozpoznania.

W trakcie ponownego rozpoznawania sprawy, w rozprawach nadal

uczestniczył biegły tłumacz języka arabskiego, który jednak opuścił salę

5

rozpraw w czasie mowy końcowej prokuratora, nie był także obecny w

trakcie publikacji wyroku. Pozbawienie oskarżonego pomocy tłumacza w

powyższych okolicznościach stanowiło rażące naruszenie normy gwaran-

cyjnej sformułowanej w art. 6 k.p.k. art. 204 § 1 pkt 2 k.p.k., a zarazem

ograniczenie prawa do obrony, gdyż nie miał możliwości zrozumienia mów

końcowych przed udzieleniem mu ostatniego słowa, a tym samym możli-

wości ustosunkowania się do głosów stron, ponadto nie został w sposób

prawidłowy pouczony o przysługujących mu środkach zaskarżenia.

Wyrok Sądu Rejonowego w N. z dnia 30 października 2006 r. został

następnie zaskarżony apelacją przez obrońcę oskarżonego, który jednakże

nie zapoznał z jej treścią oskarżonego ani nie przedstawił mu dowodu jej

wniesienia. Obrońca następnie poinformował Sąd i skazanego zawiado-

mieniem z dnia 26 stycznia 2007 r. o wypowiedzeniu pełnomocnictwa. Od

powyższego wyroku apelację osobistą wywiódł także Jamal A., załączając

do niej wniosek o ustanowienie obrońcy z urzędu.

Sąd Okręgowy w O. na rozprawie w dniu 22 marca 2007 r., prowa-

dzonej bez udziału tłumacza, który został zwolniony z obowiązku stawien-

nictwa, postanowił o przesłaniu akt do Sądu Rejonowego w N., celem pod-

jęcia decyzji procesowych co do apelacji oskarżonego, zaś Prezes tego

sądu zarządzeniem z dnia 28 marca 2007 r. odmówił przyjęcia tego środka

odwoławczego, wobec wniesienia go po terminie. Zażalenie wniesione na

powyższe postanowienie nie zostało uwzględnione, nie został także rozpo-

znany wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia apelacji, mimo sta-

nowiska Sądu Okręgowego wyrażonego w uzasadnieniu postanowienia i

dwukrotnych ponagleń Sądu Okręgowego. Ponownie nie rozpoznano

wniosku o wyznaczenie obrońcy z urzędu, który został wyznaczony dopiero

zarządzeniem Przewodniczącego Sądu Okręgowego w O. z dnia 6 czerw-

ca 2007 r. Powyższy sposób procedowania w rażący sposób naruszył

przepisy art. 78 § 1 k.p.k. w zw. art. 6 k.p.k. i uniemożliwił korzystanie przez

6

oskarżonego z pomocy obrońcy z urzędu w postępowaniu dotyczącym

przywrócenia terminu do wniesienia apelacji. Wyrok Sądu Rejonowego w

N. z dnia 30 października 2006 r. został przesłany do tłumaczenia na język

arabski dopiero w dniu 16 sierpnia 2007 r.

Sąd Okręgowy w O., akceptując wbrew normie z art. 440 k.p.k. po-

wyższe uchybienia procesowe rozpoznawał sprawę Jamala A. w dalszym

ciągu, ogłaszając następnie wyrok na rozprawie w dniu 9 lipca 2007 r. bez

udziału biegłego tłumacza języka arabskiego, który nie stawił się pomimo

prawidłowego zawiadomienia o terminie rozprawy.

Zarówno na etapie postępowania przed Sądem pierwszej instancji,

jak i w trakcie postępowania odwoławczego Sądy dopuściły się rażących

naruszeń wskazanych powyżej przepisów prawa procesowego. Oskarżony

nie znający języka polskiego w stopniu umożliwiającym korzystanie z przy-

sługujących mu na gruncie Kodeksu postepowania karnego uprawnień

procesowych – tak jak w tej sprawie – powinien mieć zapewnioną pomoc

biegłego tłumacza oraz otrzymywać odpisy wyroków w języku ojczystym,

co z kolei pozwoliłoby mu na wnoszenie własnoręcznych środków odwo-

ławczych w przepisanych terminach. W powyższej sprawie Sąd ad quem

zignorował naruszenia przysługującego oskarżonemu prawa do obrony do-

konane przez Sąd meriti, przyzwalając na ich kontynuowanie także na eta-

pie postępowania międzyinstancyjnego, kiedy to oskarżony pozbawiony był

– z naruszeniem art. 78 § 1 k.p.k. – pomocy obrońcy z urzędu na skutek

nierozpoznania kolejnych wniosków o jego wyznaczenie.

Mając na uwadze powyższe argumenty Sąd Najwyższy orzekł jak na

wstępie.

Rozpoznając ponownie sprawę w postępowaniu odwoławczym Sąd

Okręgowy w O. w drodze stosownych zarządzeń spowoduje aby sprawa

Jamala A. została rozpoznana zgodnie z całokształtem norm o charakterze

gwarancyjnym ustanowionych w Kodeksie postępowania karnego.

7