I CSK 62/08

Sygn. akt I CSK 62/08

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 3 października 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Jan Górowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Krzysztof Pietrzykowski

SSN Hubert Wrzeszcz

w sprawie z powództwa S.(…) Spółki z o.o. w W.

przeciwko P.(...) S.A. w B.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 3 października 2008

r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 31 lipca 2007

r., sygn. akt VI ACa (…),

uchyla zaskarżony wyrok w części oddalającej apelację i rozstrzygającej o

kosztach i w tym zakresie przekazuje sprawę Sądowi Apelacyjnemu do

ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Powódka S.(...) sp. z o.o. [poprzednio „E.(...)” sp. z o.o.] w pozwie z dnia 28

października 2005 r. wniosła o zasądzenie od pozwanej P.(...) S.A. w B. kwoty 152

922,36 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 20 kwietnia 2005 r. W uzasadnieniu

2

podniosła, że otrzymała zamówienie od „A.(...)” S.A. na wykonanie przewozu towarów i

zleciła wykonanie pozwanej części tego zadania. Pozwana przyjmując zlecenie

przesłała dane samochodów i kierowców, którzy mieli wykonać ten przewóz. Wśród tych

osób byli J. M. i K. Ł. z firmy „B.(...)”, której pozwana zleciła przedmiotowy przewóz.

Towar jednak nie został dostarczony adresatowi i zaginął na skutek przywłaszczenia go

przez rzekomych kierowców firmy „B.(...)”. W toku śledztwa ustalono, że firma „B.(...)”

nigdy nie przyjęła zlecenia od pozwanej. W związku z tym powódka wypłaciła „A.(...)”

S.A. odszkodowanie za utracony towar i pozwana w związku z tym ponosi

odpowiedzialność na podstawie art. 65 ust 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r., Prawo

przewozowe (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r. Nr 50, poz. 601 ze zm.).

Pozwana wniosła o oddalenie powództwa i podniosła zarzut przedawnienia

roszczenia (art. 804 k.c.), oraz, że powódka nie udowodniła ani istnienia roszczenia ani

jego wysokości, gdyż dołączone do pozwu kserokopie dokumentów nie są dowodami.

Zarzuciła także brak legitymacji czynnej powódki, skoro nie wykazała, że jest następcą

prawnym E.(...) sp. z o.o.

Sąd ustalił, że powódka otrzymała od firmy „A.(...)" S.A. zlecenie na wykonanie

przewozu towarów na trasie krajowej W. - T. Następnie powódka zleciła pozwanej

wykonanie przewozu towaru czterema samochodami. Wraz z zawiadomieniem o

przyjęciu zlecenia pozwana przesłała dane samochodów i kierowców, którzy mieli

wykonać przedmiotowy przewóz. Wśród nich byli J. M. i K. Ł., podający się za

kierowców firmy „B.(...)”, którym pozwany zlecił przewóz towarów.

W dniu 29 października 2004 r. odbył się załadunek przesyłki w siedzibie Spółki

„A.(...)”. J. M. przyjął do przewozu przesyłkę nadaną listem przewozowym nr (...)7,

natomiast K. Ł. przyjął do przewozu przesyłkę nadaną listem przewozowym nr (...)5.

Przesyłki te nie zostały dostarczone a prokuratura postanowieniem z dnia 4 kwietnia

2005 r. umorzyła w tej sprawie śledztwo wobec niewykrycia sprawców.

W związku z tym „A.(...)” SA. wezwała powódkę do zapłaty odszkodowania za

utracony towar w kwocie 159 922.36 zł, które strona powodowa uiściła w dniu

13 stycznia 2005 r. Pomimo wezwania pozwana nie uiściła powódce dochodzonej

kwoty.

Według oceny Sądu pierwszej instancji, roszczenie nie zasługiwało na

uwzględnienie gdyż uległo przedawnieniu w dniu 13 lipca 2005 r. (art. 804 k.c.).

Wskazał, że powódka w piśmie procesowym z dnia 22 grudnia 2005 r. podniosła

wprawdzie, iż zarzut przedawnienia jest nieuzasadniony, skoro w dniu 7 czerwca 2005 r.

3

w Sądzie Rejonowym w G. złożyła wniosek o wezwanie pozwanej do próby ugodowej,

niemniej nie udowodniła, że został on złożony. Powołała się bowiem na akta sprawy o

sygn. XV GCO (...), jednakże nie jest dopuszczalne przeprowadzenie dowodu z akt,

gdyż wbrew dosłownej treści art. 224 § 2 k.p.c. dowód taki nie istnieje (por. wyroki Sądu

Najwyższego z dnia 27 stycznia 1999 r., II CKN 798/97, LEX 50747, z dnia 4 lipca 1995

r., II KRN 70/95, Wokanda 1996, nr 1, poz. 16 i uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 30

września 1966, III PZP 28/66, OSNC 1967, nr 1, poz. 1), a nie został zgłoszony wniosek

o przeprowadzenie dowodu z dokumentu stanowiącego część tych akt. Ujemne skutki

nieprzedstawienia dowodu obciążają stronę, która nie dopełniła ciążącego na niej

obowiązku.

Sąd Okręgowy podzielił pogląd pozwanej, że powódka nie wykazała

dochodzonego roszczenia, skoro do pozwu dołączyła tylko kserokopie dokumentów i

zgodnie z art. 129 k.p.c. najpóźniej na rozprawie zobowiązana była okazać ich oryginały.

Tam gdzie oryginał może być zastąpiony przez odpis (np. odbitkę ksero) ustawodawca

wyraźnie to zastrzegł (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 listopada 2002 r., l CKN

1280/00, LEX nr 78358). Niepoświadczona kserokopia nie jest dowodem, przy czym

niedołączenie uwierzytelnionych kopii nie stanowi braku formalnego pozwu.

W wyniku apelacji powódki Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 31 lipca 2007 r. uchylił

zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo o zapłatę kwoty 10 662 zł wraz z

ustawowymi odsetkami i w tym zakresie umorzył postępowanie oraz oddalił apelację w

dalszej części. Podniósł, że skoro powódka cofnęła pozew ze skutkiem prawnym co do

kwoty 10 622 zł, to postępowanie w tej części podlegało umorzeniu i w związku z tym

oddalenie także w tym zakresie powództwa stanowiło naruszenie art. 321 § 1 k.p.c. W

dalszej części ocenił apelację jako nieuzasadnioną, odwołując się w pierwszej kolejności

do rygorów systemu prekluzyjnego (art. 47912

§ 1 k.p.c.). Podzielając argumentację

prawną Sądu pierwszej instancji wskazał, że powódka powołując się na dowody z

dokumentów dołączyła do pozwu ich kserokopie, niepotwierdzone za zgodność z

oryginałami, które nie stanowiły dowodu.

Odnosząc się do dołączonego do pozwu wydruku komputerowego dotyczącego

zlecenia przewozu przez firmę „A.(...)” i przelewu na jej rzecz kwoty 152 922,36 zł, jak i

kserokopii wezwania przekazanego za pomocą faksu podniósł, że - zgodnie z art. 309

k.p.c. - stosuje się do nich odpowiednio przepisy o dowodach z dokumentów. Wydruki

komputerowe powinny być zatem podpisane oraz zawierać oznaczenie daty ich

sporządzenia, a kserokopia faksu winna być potwierdzona za zgodność z oryginałem.

4

Dołączone do pozwu wydruki i kserokopia faksu nie spełniały tych wymagań. W

rezultacie ocenił jako chybiony zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. oraz art. 245 k.p.c.

Wyraził pogląd, że skoro powódka nie przedłożyła przy pozwie odpisów

dokumentów (kserokopii z podpisaną adnotacją o zgodności ich z oryginałem), to nie

można było przeprowadzić dowodu z dokumentów i innych środków dowodowych w

toku procesu. W rezultacie uznał, że twierdzenia pozwu nie zostały poparte żadnymi

dowodami.

Oceniając zarzut obrazy art. 229 i 230 k.p.c., podniósł, że z unormowania

zawartego w art. 47912

§ 1 k.p.c. wynika, że powód jest obowiązany w sprawie

gospodarczej podać w pozwie wszystkie dowody. Powołał się na okoliczność,

że w odpowiedzi na pozew pozwana Spółka, zarzuciła, iż powódka nie udowodniła faktu

istnienia roszczenia ani jego wysokości, gdyż kserokopie nie stanowią dowodu.

Wskazał, że oparcie ustaleń na oświadczeniach narusza zasadę ustności

i bezpośredniości. W świetle tych zarzutów uznał, że nie można było przyjąć,

iż pozwana przyznała fakty powołane w pozwie, z których powódka wywodziła

dochodzono roszczenie.

Uznał za nieprzyznany przez pozwaną fakt złożenia przez powódkę wniosku o

zawezwanie do próby ugodowej i w konsekwencji zarzut obrazy art. 230 k.p.c. ocenił za

bezpodstawny. Konkludując podniósł, że skoro powódka nie przedstawiła żadnych

dowodów dla wykazania faktów, z których wywodziła swe roszczenie zwrotne, to trafnie

sąd pierwszej instancji przyjął, że zgodnie z art. 6 k.c. skutki takiego stanu rzeczy

obciążają powódkę.

Wskazał, że nawet gdyby dochodzone roszczenie powstało, co nie zostało

wykazane, to uległoby przedawnieniu. Stosownie bowiem do art. 78 ust. 1 Prawa

przewozowego roszczenia przysługujące przewoźnikowi wobec innych przewoźników

przedawniają się z upływem sześciu miesięcy od dnia, w którym przewoźnik naprawił

szkodę, albo od dnia, w którym przeciwko niemu wytoczono powództwo. Skoro więc

powódka zapłaciła odszkodowanie spółce „A.(...)” w dniu 13 stycznia 2005 r., to termin

przedawnienia upłynął w dniu 13 lipca 2005 r. i wniesiony w dniu 28 października 2005 r.

pozew nie mógł w związku z tym już przerwać biegu tego sześciomiesięcznego terminu.

Odwołując się do treści pisma powódki z dnia 22 grudnia 2005 r. wskazał, że Sąd

Rejonowy mógł przyjąć, że wniosek o przeprowadzenie próby ugodowej nie przerwał

biegu przedawnienia, skoro skarżąca powołała się na ten dowód bez podania sądu do

jakiego został on skierowany.

5

Powódka w skardze kasacyjnej opartej na naruszeniu prawa procesowego

mającym istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 129 k.p.c., art. 130 k.p.c. w zw. z art.

328 § 2 k.p.c. i w zw. z art. 391 k.p.c., art. 229 k.p.c. w zw. z art. 230 k.p.c., art. 308 § 1

k.p.c. i art. 309 k.p.c., a także art. 47912

§ 1 k.p.c. wniosła o uchylenie zaskarżonego

wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Artykuł 47912

stanowi, że powód w pozwie jest obowiązany podać twierdzenia

oraz dowody na ich poparcie pod rygorem utraty prawa powoływania w toku

postępowania, chyba że wykaże, iż ich powołanie w tym piśmie procesowym

wszczynającym postępowanie nie było możliwe, albo potrzeba powołania wynikła

później. Wykładnia językowa tego przepisu wskazuje, że nakłada on na stronę inicjującą

proces w sprawie gospodarczej obowiązek zgłoszenia w zasadzie już w pozwie

wszystkich dowodów. Wyrażenia „podanie” czy „powołanie dowodów nie są tożsame

znaczeniowo ze słowami „dołącza” czy „przedstawia” do akt środki dowodowe w postaci

dokumentów. Wynika to wyraźnie z treści art. 47912

§ 2 k.p.c., który normując obowiązek

powoda wniesienia wraz pozwem odpisu reklamacji lub wezwania do dobrowolnego

spełnienia żądania używa adekwatnego terminu „dołączyć”.

Wskazana interpretacja jest zgodna z charakterem przepisów o prekluzji

dowodowej, które ograniczają możliwość udowodnienia przez stronę dochodzonego

roszczenia, a w konsekwencji uzyskania wyroku sądowego realizującego jej prawo

podmiotowe. W związku z tym powinny być wykładane ściśle jako wyjątki od ogólnej

zasady wyrażonej w art. 217 § 1 k.p.c. uprawniającej stronę do przytoczenia

okoliczności faktycznych i dowodów na ich poparcie aż do zamknięcia rozprawy (por.

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 grudnia 2006 r., l CSK 310/06. OSNC 2007, nr 11,

poz. 171). Podnieść należy, że ustawodawca w innych przepisach dotyczących prekluzji

dowodowej użył bądź takich samych sformułowań (por. art. 207 § 3 k.p.c. i art. 47914

§ 2

k.p.c.), bądź wyrażenia o podobnym znaczeniu „do wniosków dowodowych nie

zgłoszonych” w zarzutach (art. 495 § 3 k.p.c.), bądź w odpowiedzi na pozew (art. 5055

§

1 k.p.c.).

Dalsze argumenty natury systemowej wynikają nie tylko z powołanego art. 129

k.p.c. ale np. z art. 208 § 1 pkt 5 k.p.c., który uprawnia przewodniczącego stosownie do

okoliczności do wydania jeszcze przed rozprawą zarządzenia przygotowawczego

„przedstawienia" dokumentów.

6

Powódka w pozwie zgłosiła dowody z dokumentów, których nie dołączyła.

Złożone wraz z pozwem niepoświadczone kserokopie, jak wyjaśniono w judykaturze, nie

są dokumentami stanowiącymi środki dowodowe w rozumieniu kodeksu postępowania

cywilnego (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 29 marca 1994 r., III CZP 37/94,

OSNCP 1994, nr 11, poz. 206). Warunkiem uznania kserokopii za dokument urzędowy

(art. 244 k.p.c.) czy prywatny (art. 245 k.p.c.) jest umieszczenie na niej poświadczenia

jej zgodności z oryginałem zaopatrzonego podpisem. Taką kserokopię można uznać

jako odpis dokumentu (por. art. 485 § 4 k.p.c.).

W tym stanie rzeczy należało dojść do wniosku, że powódka zgłaszając w pozwie

wnioski o przeprowadzenie dowodów z dokumentów, choć nie dołączyła ich do tego

pisma procesowego to jednak nie naruszyła normy wynikającej z art. 47912

§ 1 k.p.c.

Artykuł 129 k.p.c. nakłada na stronę powołującą się w piśmie procesowym na

dokument obowiązek przedłożenia na żądanie przeciwnika jego oryginału w sądzie

nawet jeszcze przed rozprawą. Z unormowania tego wynika więc, że jeżeli strona

powołuje się w pozwie na dowód z dokumentu musi się liczyć z tym, że będzie

obowiązana złożyć w sądzie oryginał dokumentu i to nie tylko wtedy gdy nie złożyła jego

odpisu, ale także wtedy, gdy jego odpis był załącznikiem pisma. Obowiązek ten

powstaje z chwilą zgłoszenia przez stronę przeciwną żądania złożenia dokumentu w

oryginale.

Obowiązek ten może powstać także wyniku zarządzenia sądu (art. 248 § 1

k.p.c.), przy czym może ono dotyczyć nie tylko stron, ale każdego u kogo określony

dokument się znajduje. W odpowiedzi na pozew właśnie na podstawie tego

unormowania pozwana wniosła o zobowiązanie powódki do przedstawienia procedury

przewidzianej pomiędzy „A.(...)” S.A. a „E.(...)” sp. z o.o. z dnia 10 listopada 2004 r.,

która wynika z oświadczenia J. K. i B. W. z dnia 10 listopada 2004 r. i kontraktu z dnia

16 maja 2003 r. zawartego pomiędzy tymi Spółkami, wymienionego w piśmie z dnia 24

listopada 2004 r. ale nie zażądała przedłożenia dokumentów zgłoszonych jako środki

dowodowe w pozwie. Nie powstał więc obowiązek procesowy ich przedłożenia.

Pozwana wprawdzie podniosła w odpowiedzi na pozew zarzut

nieudowodnienia przez powoda roszczenia i jego wysokości, niemniej obowiązek

dowodzenia istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności powstaje wtedy gdy nie

wynikają one z okoliczności niespornych. Tymczasem P.(...) S.A. w odpowiedzi na

pozew podniosła „ponieważ spedytorem w sprawie była firma „E.(...)” sp. z o.o., która

zapłaciła firmie „A.(...)” S.A. kwotę 152 922,36 zł z tytułu zaginięcia przesyłki w dniu 13

7

stycznia 2005 r. przedawnienie roszczeń względem pozwanego upłynęło z dniem 13

lipca 2005 r. Twierdzenie to poza częścią odnoszącą się do przedawnienia roszczenia w

pełni pokrywało się ze stanowiskiem powódki. Poza tym pozwana w sposób wyraźny nie

zaprzeczyła twierdzeniom zawartym w pozwie.

W piśmie z dnia 16 lutego 2006 r. pozwana cytując stanowisko powódki

dotyczące braku podstawy do uwzględnienia zarzutu przedawnienia tj., że powódka w

dniu 7 czerwca 2005 r. złożyła w Sądzie Rejonowym w G. wniosek o zawezwanie

pozwanej do próby ugodowej nie zaprzeczyła tym okolicznościom lecz jedynie wyraziła

odmienny pogląd prawny, że wystąpienie z takim wnioskiem do niewłaściwego sądu nie

przerywa biegu przedawnienia.

W tym stanie rzeczy, mając poza tym na uwadze fakt, że pozwana nie wystąpiła z

żądaniem przedstawienia dokumentów zgłoszonych w pozwie należało przyjąć, że

twierdzenia w nim zawarte były niesporne, a w rezultacie, że doszło do istotnego, tj.

mającego wpływ na wynik sprawy, naruszenia art. 129 k.p.c., art. 229 k.p.c. w zw. z art.

230 k.p.c. i art. 47912

k.p.c.

Przy ocenie jakie twierdzenia i dowody powód jest obowiązany zawrzeć

w pozwie, a co do jakich potrzeba ich powołania może wyniknąć później, trzeba mieć na

uwadze, że nie można wymagać od strony wszczynającej proces aby zgłaszała w

pozwie także dowody wyprzedzające ewentualny sposób obrony pozwanego, a tym

samym zmuszać ją do przewidzenia jakie zarzuty on podniesie i jakie dowody mogą je

pozbawić waloru zasadności. Ustawodawca przewidując dopuszczalność późniejszego

powołania dowodów, których potrzeba zgłoszenia wynikła później wziął pod uwagę, że

proces cywilny jest zjawiskiem dynamicznym i w związku z tym istotne okoliczności

faktyczne mogą ulegać zmianom (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 maja 2006 r.,

V CSK 55/06, niepublikowany).

W piśmie procesowym z dnia 22 grudnia 2005 r. powódka była więc uprawniona

do podniesienia zarzutu braku skuteczności zarzutu przedawnienia ze względu na to, że

w dniu 7 czerwca 2005 r wystąpiła z wnioskiem o wezwanie pozwanej do próby

ugodowej. Wskazała, że sprawa ta została przekazana przez Sąd Rejonowy w G. do

Sądu w W. gdzie otrzymała sygn. akt XV GCO (...). Pomijając niesporność tej

okoliczności należy dodać, że powódka zgłosiła na tę okoliczność dowód „ww. wniosek,

akta sprawy o sygn. j.w.” Takie określenie wniosku wbrew stanowisku Sądu

Apelacyjnego pozwalało przyjąć, zgodnie z wyrażoną w art. 130 § 1 k.p.c. zasadą

umiarkowanego formalizmu procesowego, tj. możliwością pomijania oczywistych

8

niedokładności, że wniosek dowodowy dotyczył dokumentu, tj. wniosku o

przeprowadzenie próby ugodowej będącego częścią akt Sądu Rejonowego - Sądu

Gospodarczego o wyżej wskazanej sygnaturze. Nie można więc było zatem odeprzeć

także zarzutu naruszenia art. 130 § 1 k.p.c. zw. z art. 391 k.p.c.

Wykazane zarzuty uzasadniały już podstawę kasacyjną określoną w art. 3983

§ 1

pkt 2 k.p.c. i z tego względu Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815

§ 1 k.p.c. orzekł jak

w sentencji.