I PK 54/08

Sygn. akt I PK 54/08

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 2 października 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Teresa Flemming-Kulesza (przewodniczący)

SSN Katarzyna Gonera (sprawozdawca)

SSN Józef Iwulski

w sprawie z powództwa I. B.

przeciwko Szkole Podstawowej Nr [...] w J.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 2 października 2008 r.,

skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w G. z dnia 29 listopada 2007 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu w G. - Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach

postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2

Sąd Rejonowy – Sąd Pracy wyrokiem z 6 września 2007 r., oddalił

powództwo I. B. przeciwko Szkole Podstawowej nr [...] w J. o zasądzenie kwoty

13.562,52 zł tytułem odprawy w związku z uzyskaniem prawa do renty.

Sąd Rejonowy ustalił, że powódka była zatrudniona na stanowisku

nauczyciela od 3 marca 1986 r. do 31 sierpnia 2005 r. W pozwanej szkole

pracowała od 1 września 1993 r. do 31 sierpnia 2005 r. W 2000 r. uzyskała stopień

nauczyciela mianowanego. W dniu 10 maja 2005 r. pozwana złożyła powódce

oświadczenie o rozwiązaniu stosunku pracy na podstawie art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty

Nauczyciela z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia ze skutkiem

rozwiązania stosunku pracy z dniem 31 sierpnia 2005 r. Przyczyną rozwiązania

stosunku pracy były zmiany organizacyjne powodujące redukcję etatów

pedagogicznych. Z tytułu rozwiązania stosunku pracy powódka otrzymała odprawę

w wysokości sześciomiesięcznego wynagrodzenia. Od dnia 17 maja 2005 r.

powódka przebywała na zwolnieniu lekarskim - była niezdolna do pracy do końca

okresu wypowiedzenia, a po wyczerpaniu zasiłku chorobowego uzyskała prawo do

świadczeń rentowych z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Wysokość

sześciomiesięcznego wynagrodzenia powódki Sąd ustalił na kwotę 13.562,52 zł.

Sąd Rejonowy uznał, że roszczenie powódki jest pozbawione podstaw

prawnych. Art. 87 ust. 1 Karty Nauczyciela przyznaje prawo do odprawy rentowej

nauczycielowi, spełniającemu warunki uprawniające do emerytury lub renty z tytułu

niezdolności do pracy, o stażu pracy poniżej 20 lat w wysokości dwumiesięcznego

wynagrodzenia, jeżeli stosunek jego pracy ustał w związku z przejściem na

emeryturę lub rentę z tytułu niezdolności do pracy. Ustanie stosunku pracy

powódki nastąpiło z innych przyczyn niż wymienione w art. 87 ust. 1 Karty

Nauczyciela, a mianowicie z przyczyny zmian organizacyjnych w Szkole.

Od wyroku Sądu Rejonowego apelację wniosła powódka, wnosząc o jego

zmianę. W uzasadnieniu apelacji podała, że przysługuje jej, jako mianowanemu

nauczycielowi, sześciomiesięczna odprawa pieniężna na podstawie art. 23 i 28

Karty Nauczyciela, niezależnie od odprawy, którą otrzymała od pracodawcy z

innego tytułu.

Sąd Okręgowy wyrokiem z 29 listopada 2007 r., oddalił apelację powódki,

zmieniając wyrok tylko co do kosztów procesu .

3

Sąd drugiej instancji stwierdził, że apelacja powódki była nieuzasadniona w

zakresie dotyczącym prawa do odprawy pieniężnej. Art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 26

stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (tekst jednolity: Dz. U. z 2003 r. Nr 118, poz.

1112 ze zm.) przewiduje, że prawo do odprawy w wysokości sześciomiesięcznego

wynagrodzenia przysługuje nauczycielowi zatrudnionemu na podstawie

mianowania, z którym rozwiązano stosunek pracy z przyczyny określonej w art. 23

ust. 1 pkt 3 ustawy, czyli w sytuacji orzeczenia przez lekarza przeprowadzającego

badanie okresowe lub kontrolne o niezdolności nauczyciela do dotychczas

wykonywanej pracy. Odprawa ta nie przysługuje w razie rozwiązania stosunku

pracy z przyczyn określonych w art. 23 ust. 1 pkt 2 ustawy, a mianowicie w sytuacji

czasowej niezdolności do pracy spowodowanej chorobą, jeżeli okres tej

niezdolności przekracza 182 dni. Zdaniem Sądu Okręgowego bezsporne w sprawie

było, że rozwiązanie stosunku pracy z powódką nie nastąpiło z powodu

stwierdzenia niezdolności do pracy nauczyciela podczas badań okresowych lub

kontrolnych, zatem brak było podstaw do przyznania jej prawa do odprawy na

podstawie art. 28 ust. 1 Karty Nauczyciela.

Sąd drugiej instancji stwierdził, że Sąd Rejonowy słusznie analizował prawo

powódki do odprawy rentowej w świetle art. 87 ust. 1 Karty Nauczyciela, który

przewiduje prawo do takiej odprawy osób, które nie otrzymały odprawy

przewidzianej w art. 28 ustawy. Sąd Okręgowy stwierdził, że warunkiem uzyskania

takiej odprawy jest ustanie stosunku pracy w związku z przejściem na emeryturę

lub rentę z tytułu niezdolności do pracy. W przypadku powódki ustanie stosunku

pracy nastąpiło z innych przyczyn - określonych w art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela,

dlatego powódka nabyła prawo do odprawy pieniężnej określonej w art. 20 ust. 2 tej

ustawy. W przypadku odprawy rentowej konieczne jest istnienie związku między

ustaniem stosunku pracy a decyzją organu rentowego o ustaleniu uprawnień do

świadczeń rentowych. Sąd Okręgowy stwierdził, że pomiędzy rozwiązaniem

stosunku pracy z powódką a późniejszym nabyciem przez nią uprawnień do renty

brak jest takiego związku, ponieważ rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło z innych

przyczyn, niedotyczących stanu jej zdrowia.

4

Sąd Okręgowy uwzględnił apelację powódki w zakresie rozstrzygnięcia o

kosztach postępowania z powodu trudnej sytuacji materialnej - na podstawie art.

102 k.p.c. odstąpił od obciążania jej kosztami.

Powyższy wyrok zaskarżył skargą kasacyjną pełnomocnik powódki w części

dotyczącej oddalenia apelacji. Skargę kasacyjną oparto na zarzutach naruszenia

prawa materialnego, a mianowicie art. 87 ust. 1, art. 28 ust. 1 i art. 23 ust. 1 pkt 3

ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela, przez niewłaściwe ustalenie

przez Sądy pierwszej i drugiej instancji, że powódce nie przysługuje prawo do

odprawy rentowej, mimo że w dniu rozwiązania "umowy o pracę" z powódką z

przyczyn leżących po stronie pracodawcy spełniała wszystkie warunki do

otrzymania odprawy, gdyż w dniu rozwiązania stosunku pracy, tj. 31 sierpnia 2005

r., była niezdolna do pracy i tym samym nabyła prawo do renty, które powstaje z

mocy ustawy, a nie decyzji organu rentowego, a więc zgodnie z ustalonym

orzecznictwem żądanie powódki powinno być uwzględnione, gdyż w momencie

rozwiązania stosunku pracy była niezdolna do pracy.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego w

części oddalającej apelację oraz o uchylenie w całości poprzedzającego go wyroku

Sądu Rejonowego z 6 września 2007 r., i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu

do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania za

wszystkie instancje, ewentualnie o uchylenie zaskarżonych wyroków i orzeczenie

co do istoty sprawy poprzez uwzględnienie powództwa i zasądzenie od pozwanej

na rzecz powódki kosztów postępowania.

Skarżąca wniosła o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, powołując

się na potrzebę wyjaśnienia przez Sąd Najwyższy, „czy dla uprawnienia do

otrzymania odprawy rentowej w momencie rozwiązanie stosunku pracy istotna jest

kwestia niezdolności do pracy, czy kwestia przyczyn, dla których rozwiązano

stosunek pracy”.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca podniosła, że w dniu

rozwiązania z nią stosunku pracy z przyczyn leżących po stronie pracodawcy, tj. w

dniu 31 sierpnia 2005 r., spełniała wszystkie warunki do otrzymania odprawy

rentowej, gdyż w dniu rozwiązania stosunku pracy była niezdolna do pracy i tym

samym nabyła prawo do renty, a zatem roszczenie powódki o zasądzenie odprawy

5

rentowej było zasadne. Zgodnie z ustalonym orzecznictwem prawo do renty

powstaje z dniem spełnienia warunków wymaganych do nabycia tego prawa, zatem

powódka będąc na zwolnieniu lekarskim od 17 maja 2005 r., w dniu ustania

stosunku pracy spełniała warunek do otrzymania odprawy rentowej. Zdaniem

pełnomocnika skarżącej powstanie prawa do świadczenia rentowego nie jest

uzależnione od decyzji organu rentowego, albowiem w przypadku prawa do renty

powstaje ono w dniu niezdolności do pracy. Pełnomocnik skarżącej stwierdził, że

orzecznictwo Sądu Najwyższego stoi na stanowisku, iż pracownik, który zaczął

pobierać zasiłek chorobowy w czasie trwania stosunku pracy, spełnia warunek

niezdolności do pracy w dacie przyznania mu zasiłku, jeżeli choroba okazała się

długotrwała a po upływie okresu zasiłkowego przyznano mu prawo do renty.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna ma częściowo usprawiedliwione podstawy.

Skargę oparto na zarzutach naruszenia art. 87 ust. 1, art. 28 ust. 1 i art. 23

ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (według stanu

prawnego obowiązującego w chwili rozwiązania stosunku pracy z powódką, czyli na

dzień 31 sierpnia 2005 r.) w związku z uznaniem przez Sąd drugiej instancji, że

powódce nie przysługuje prawo do odprawy rentowej, chociaż w dniu rozwiązania

stosunku pracy, tj. 31 sierpnia 2005 r., była niezdolna do pracy, a po wyczerpaniu

okresu zasiłkowego, w czasie którego pobierała zasiłek chorobowy, uzyskała prawo

do świadczeń rentowych z tytułu częściowej niezdolności do pracy.

Zgodnie z art. 87 ust. 1 Karty Nauczyciela, nauczycielowi spełniającemu

warunki uprawniające do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy, którego

stosunek pracy ustał w związku z przejściem na emeryturę lub rentę z tytułu

niezdolności do pracy, jeżeli nie uzyskał z tego tytułu odprawy przewidzianej w art.

28, przyznaje się odprawę w wysokości d w u m i e s i ę c z n e g o ostatnio

pobieranego wynagrodzenia w szkole będącej podstawowym miejscem jego pracy.

Z kolei art. 28 ust. 1 Karty Nauczyciela stanowi, że nauczycielowi zatrudnionemu na

podstawie mianowania, z którym rozwiązano stosunek pracy z przyczyny

określonej w art. 23 ust. 1 pkt 3, przyznaje się odprawę pieniężną w wysokości

6

j e d n o m i e s i ę c z n e g o wynagrodzenia zasadniczego ostatnio pobieranego

w czasie trwania stosunku pracy - za każdy pełny rok pracy na stanowisku

nauczyciela, w jednostkach organizacyjnych, o których mowa w art. 1 ust. 1 i 1a

oraz ust. 2 pkt 1 i 1a, nieprzekraczającą jednak s z e ś c i o m i e s i ę c z n e g o

wynagrodzenia zasadniczego. Wreszcie w myśl art. 23 ust. 1 pkt 3 Karty

Nauczyciela, stosunek pracy z nauczycielem zatrudnionym na podstawie

mianowania ulega rozwiązaniu w razie orzeczenia przez lekarza

przeprowadzającego badanie okresowe lub kontrolne o niezdolności nauczyciela

do wykonywania dotychczasowej pracy.

Powódka domaga się zasądzenia na jej rzecz odprawy w wysokości

sześciomiesięcznego wynagrodzenia na podstawie art. 87 ust. 1, art. 28 ust. 1 i art.

23 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela, co jest pewnym

nieporozumieniem. Nie może być bowiem "zbiegu" tych podstaw prawnych przy

domaganiu się przez nauczyciela mianowanego odprawy z tytułu przejścia na rentę

w związku z niezdolnością do pracy. W uchwale z 7 lutego 2006 r., I PZP 4/05,

OSNP 2006 nr 11-12, poz. 169, Sąd Najwyższy przyjął, że nauczycielowi

zatrudnionemu na podstawie mianowania, z którym rozwiązano stosunek pracy w

związku z jego niezdolnością do dotychczasowej pracy i który z tego tytułu otrzymał

odprawę pieniężną na podstawie art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. -

Karta Nauczyciela, nie przysługuje odprawa na podstawie art. 87 Karty

Nauczyciela, jeżeli nauczyciel przechodzi następnie na emeryturę lub rentę z tytułu

niezdolności do pracy. Z uchwały tej wynika, że nauczyciel mianowany może

domagać się odprawy albo na podstawie art. 28 ust. 1 w związku z art. 23 ust. 1 pkt

3 Karty Nauczyciela, albo na podstawie art. 87 ust. 1 tej ustawy (powódka w

skardze kasacyjnej nie zarzuciła naruszenia art. 87 ust. 2). Te podstawy prawne

przyznania odprawy wykluczają się wzajemnie, nie można zatem przyjmować, jak

czyni to pełnomocnik skarżącej, że odprawa należy się w warunkach opisanych w

art. 87 ust. 1 (gdy stosunek pracy nauczyciela mianowanego ustał w związku z jego

przejściem na emeryturę lub rentę z tytułu niezdolności do pracy), ale w wysokości

wynikającej z art. 28 ust. 1 Karty Nauczyciela (odpowiadającej

sześciomiesięcznemu wynagrodzeniu).

7

Poza sporem jest, że powódka była nauczycielem mianowanym. Mają więc

do niej zastosowanie przepisy rozdziału 4 Karty Nauczyciela (nawiązanie, zmiana i

rozwiązanie stosunku pracy). Stosunek pracy nauczyciela mianowanego

charakteryzuje się pewnymi cechami odróżniającymi go od umownego stosunku

pracy nauczyciela, które dotyczą w szczególności ochrony trwałości stosunku pracy

na podstawie mianowania i szczególnych świadczeń przysługujących w razie

niemożności kontynuowania tego rodzaju stosunku pracy. Tak więc, w razie

rozwiązania stosunku pracy z nauczycielem zatrudnionym na podstawie

mianowania z powodu całkowitej likwidacji szkoły lub częściowej likwidacji albo w

razie zmian organizacyjnych powodujących niemożliwość dalszego zatrudnienia

nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć (art. 20 ust. 1 pkt 1 i 2 Karty Nauczyciela),

nauczycielowi przysługuje odprawa w wysokości sześciomiesięcznego

wynagrodzenia zasadniczego. Wysokość tej odprawy nie jest uzależniona od stażu

pracy nauczyciela w szkole. Odprawę taką powódka otrzymała.

Utrata zatrudnienia z powodu likwidacji miejsca pracy (lub zmian

organizacyjnych uniemożliwiających dalsze zatrudnienie na dotychczasowym

stanowisku) w razie zbiegu z nabyciem uprawnień emerytalnych lub rentowych nie

pozbawia nauczyciela mianowanego prawa do odprawy emerytalnej lub rentowej z

art. 87 Karty Nauczyciela, ponieważ przepis ten nie przewiduje możliwości

zaliczenia odprawy z tytułu rozwiązania stosunku pracy z nauczycielem

mianowanym z powodu likwidacji szkoły na poczet odprawy emerytalnej (por. wyrok

Sądu Najwyższego z 4 lipca 2001 r., I PKN 565/00, OSNP 2003 nr 10, poz. 251).

Inaczej przedstawia się kwestia zbiegu prawa do odpraw w przypadku

rozwiązania stosunku pracy z nauczycielem zatrudnionym na podstawie

mianowania w razie orzeczenia lekarza przeprowadzającego badanie okresowe lub

kontrolne o niezdolności nauczyciela do wykonywania dotychczasowej pracy (art.

23 ust. 1 pkt 3 Karty Nauczyciela). W takim przypadku, zgodnie z art. 28 ust. 1

Karty Nauczyciela, nauczycielowi mianowanemu przysługuje odprawa pieniężna w

wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia zasadniczego ostatnio pobieranego

w czasie trwania stosunku pracy za każdy pełny rok pracy na stanowisku

nauczyciela, nieprzekraczająca jednak sześciomiesięcznego wynagrodzenia

8

zasadniczego. Tego rodzaju odprawa jest wymieniona w art. 87 ust. 1 Karty

Nauczyciela.

Odprawa pieniężna w razie rozwiązania stosunku pracy z powodu przejścia

na emeryturę lub rentę z tytułu niezdolności do pracy (art. 87 Karty Nauczyciela)

przysługuje każdemu nauczycielowi i jest przewidziana w rozdziale 11 Karty

Nauczyciela (uprawnienia emerytalne). Pierwotnie przepis ten przewidywał prawo

do odprawy wyłącznie w razie "przejścia" na emeryturę. Jeżeli zatem obecna

redakcja tego przepisu umożliwia nabycie prawa do odprawy także z powodu

spełnienia warunków do renty z tytułu niezdolności do pracy, to jednocześnie

wyraźnie wyłączone jest prawo do odprawy, gdy nauczyciel (w tym nauczyciel

mianowany) uzyskał odprawę przewidzianą w art. 28 Karty Nauczyciela. Przyczyna

ustania zatrudnienia nauczyciela - niezdolność do wykonywania dotychczasowej

pracy - jest bowiem tożsama dla nabycia prawa zarówno do odprawy z art. 28 Karty

Nauczyciela dla nauczyciela mianowanego odpowiadającej wysokością

(maksymalnie) sześciomiesięcznemu wynagrodzeniu, jak i do odprawy z tytułu

renty spowodowanej tą niezdolnością odpowiadającej dwumiesięcznemu (albo

trzymiesięcznemu z racji co najmniej 20-letniego zatrudnienia - art. 87 ust. 2

ustawy) wynagrodzeniu za pracę. Odprawa emerytalna lub rentowa dla każdego

nauczyciela (zatrudnionego tak na podstawie umowy o pracę, jak i mianowania)

przysługująca także osobie uprawnionej do renty z tytułu niezdolności do pracy,

została jednak, przez odwołanie się w art. 87 ust. 1 do art. 28, pochłonięta przez

przysługującą nauczycielowi mianowanemu (maksymalnie) sześciomiesięczną

odprawę przewidzianą w tym ostatnim przepisie. Dlatego należy przyjąć, że

nauczycielowi zatrudnionemu na podstawie mianowania, z którym rozwiązano

stosunek pracy w związku z niezdolnością do dotychczasowej pracy i który z tego

powodu otrzymał odprawę pieniężną na podstawie art. 28 Karty Nauczyciela, nie

przysługuje już odprawa na podstawie art. 87 tej Karty, jeżeli nauczyciel przechodzi

następnie na emeryturę lub rentę z tytułu niezdolności do pracy.

Odprawa przewidziana w art. 28 ust. 1 Karty Nauczyciela przysługuje

nauczycielowi mianowanemu tylko wtedy, gdy stosunek pracy z nim ulega

rozwiązaniu z powodu orzeczenia przez lekarza przeprowadzającego badanie

okresowe lub kontrolne o niezdolności nauczyciela do wykonywania

9

dotychczasowej pracy. Do tej pory powódka nie twierdziła, a Sądy obu instancji nie

ustaliły, że stosunek pracy z nią uległ rozwiązaniu w następstwie orzeczenia przez

lekarza przeprowadzającego badanie okresowe lub kontrolne o niezdolności

nauczyciela do wykonywania dotychczasowej pracy, co wyklucza możliwość

przyjęcia w postępowaniu kasacyjnym, że uzasadnione jest roszczenie powódki

wyprowadzane z art. 28 ust. 1 w związku z art. 23 ust. 1 pkt 3 Karty Nauczyciela,

ponieważ brak po temu podstaw faktycznych. Okoliczności faktyczne

przedstawione dotychczas przez powódkę i ustalone przez Sądy pozwalają

natomiast na stwierdzenie, że przysługuje jej odprawa na podstawie art. 87 ust. 1

Karty Nauczyciela, ponieważ bezpośrednio po wyczerpaniu okresu zasiłkowego

spełniła warunki uprawniające ją do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy

i uzyskała prawo do świadczeń rentowych z tego tytułu.

Pozostaje do rozważenia kwestia, czy można przyjąć, że stosunek pracy

powódki "ustał w związku z przejściem na rentę z tytułu niezdolności do pracy" w

rozumieniu art. 87 ust. 1 Karty Nauczyciela.

Kwestię tę Sąd Okręgowy rozstrzygnął wadliwie. Przyjął bowiem, że

rozwiązanie stosunku pracy z nauczycielem mianowanym z powodu zmian

organizacyjnych powodujących zmniejszenie liczby oddziałów w szkole lub zmian

planu nauczania uniemożliwiających dalsze zatrudnianie nauczyciela w pełnym

wymiarze zajęć (art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela) wyklucza jednoczesne

przyjęcie, że doszło do ustania stosunku pracy w związku z przejściem nauczyciela

na rentę z tytułu niezdolności do pracy (art. 87 ust. 1 tej ustawy). Jest to błędny

pogląd.

W orzecznictwie przyjmuje się, że w celu skutecznego nabycia przez

pracownika prawa do odprawy emerytalnej lub rentowej nie jest konieczne

rozwiązanie z nim stosunku pracy z powodu przejścia na emeryturę lub rentę (z

powodu uzyskania uprawnień do pobierania świadczeń emerytalnych lub

rentowych), ani nie jest konieczne, aby przejście na emeryturę lub rentę nastąpiło

równocześnie z rozwiązaniem z tego powodu stosunku pracy. Przepisy szczególne

przewidujące prawo do tego rodzaju odpraw pieniężnych nie zawierają

zastrzeżenia dotyczącego jednego określonego sposobu rozumienia związku

między ustaniem stosunku pracy a przejściem na emeryturę lub rentę

10

warunkującego prawo do odprawy, w szczególności przepisy te nie przewidują

możliwości pozbawienia prawa do tego świadczenia tylko z tego powodu, że

rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło z innej przyczyny (na przykład z przyczyn

leżących po stronie pracodawcy, w tym zmian organizacyjnych powodujących

ograniczenie zatrudnienia), jeżeli po ustaniu stosunku pracy z tej przyczyny

pracownik przeszedł na emeryturę lub rentę z tytułu niezdolności do pracy,

ponieważ spełniał warunki uprawniające do emerytury lub renty. Związek ustania

stosunku pracy z przejściem na emeryturę lub rentę - o jakim stanowi art. 87 ust. 1

Karty Nauczyciela (podobnie jak art. 92 1

k.p.) - nie musi być przyczynowo-

skutkowy, może być tylko funkcjonalny albo czasowy. Prawo do pieniężnej odprawy

emerytalnej lub rentowej należy do płacowych uprawnień pracowniczych, których

można pozbawić pracownika wyłącznie w razie wystąpienia normatywnie

określonej przeszkody (przesłanki negatywnej) jego nabycia; może nią być na

przykład zakaz ponownego nabycia tego prawa przez pracownika, który wcześniej

otrzymał odprawę z tego samego tytułu (art. 92 1

k.p.), a w przypadku nauczyciela

mianowanego - otrzymanie przez niego odprawy przewidzianej w art. 28 Karty

Nauczyciela (art. 87 ust. 1 tej ustawy). Inaczej mówiąc, dla uzyskania prawa do

odprawy emerytalnej lub rentowej decydujące znaczenie ma fakt przejścia na

emeryturę lub rentę z tytułu niezdolności do pracy połączony z definitywnym

ustaniem stosunku pracy, czyli utrata pracowniczego statusu prawnego na rzecz

statusu wyłącznie emeryta lub rencisty (por. wyrok Sądu Najwyższego z 6 czerwca

2000 r., I PKN 700/99, OSNAPiUS 2001 nr 15, poz. 486).

W orzecznictwie i piśmiennictwie przyjmuje się, że nauczycielowi

zatrudnionemu na podstawie mianowania, z którym rozwiązano stosunek pracy na

podstawie art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela (a taka była podstawa rozwiązania

stosunku pracy z powódką), przechodzącemu na emeryturę lub rentę (powódka

bezpośrednio po wyczerpaniu okresu pobierania zasiłku chorobowego "przeszła"

na rentę) przysługują dwie odprawy: jedna na podstawie art. 20 ust. 2 Karty

Nauczyciela w wysokości sześciomiesięcznego wynagrodzenia za pracę (i tę

odprawę powódka dostała), druga na podstawie art. 87 ust. 1 lub ust. 2 w

wysokości dwu- lub trzymiesięcznego ostatnio pobieranego wynagrodzenia (i o tę

odprawę powódka się ubiega w niniejszej sprawie), gdyż Karta Nauczyciela nie

11

zawiera przepisu wyłączającego prawo do jednej z tych odpraw (por. wyrok z 4

lipca 2001 r., I PKN 565/00, OSNAPiUS 2003 nr 10, poz. 251). W uzasadnieniu

tego wyroku Sąd Najwyższy stwierdził, że oba rodzaje odpraw (z art. 20 ust. 2 i z

art. 87 Karty Nauczyciela) są niezależnymi od siebie świadczeniami

przysługującymi w razie spełnienia odmiennego typu warunków, a brak jest

przepisów przewidujących zaliczenie jednego świadczenia na poczet drugiego.

Jeżeli pracownik spełnia warunki do uzyskania dwóch różnych świadczeń, to

nabywa prawo do nich obydwu, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej, na

przykład przewiduje uzyskanie tylko jednego, zwykle wyższego, świadczenia.

Wynika z tego, że nabycie przez nauczyciela mianowanego prawa do odprawy z

tytułu rozwiązania stosunku pracy z przyczyn organizacyjnych leżących po stronie

szkoły nie wyłącza uzyskania przez niego odprawy emerytalnej lub rentowej (art. 87

oraz art. 20 ust. 1 i ust. 2 Karty Nauczyciela). Karta Nauczyciela nie zawiera

uregulowań, które ograniczałyby prawo nauczyciela mianowanego do odprawy

emerytalnej lub rentowej w sytuacji, gdy nauczyciel zwolniony w trybie art. 20 ust. 1

Karty Nauczyciela wystąpi z wnioskiem o przejście na emeryturę lub rentę z tytułu

niezdolności do pracy i zostanie stwierdzone przez organ rentowy, że spełnia

warunki uprawniające do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy.

Oznacza to, że w takiej sytuacji nauczycielowi mianowanemu przysługuje zarówno

odprawa przewidziana w art. 20 ust. 2, jak i odprawa emerytalna lub rentowa

określona w art. 87 Karty Nauczyciela.

W następstwie stwierdzenia, że zaskarżony wyrok narusza art. 87 ust. 1

Karty Nauczyciela, Sąd Najwyższy uwzględnił skargę kasacyjną i orzekł na

podstawie art. 39815

§ 1 k.p.c. Zgromadzony materiał dowodowy jest wystarczający

do wydania orzeczenia przez Sąd Okręgowy jako Sąd drugiej instancji.

/tp/