II CSK 144/08

Sygn. akt II CSK 144/08

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 30 września 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Helena Ciepła (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Marian Kocon

SSN Henryk Pietrzkowski

w sprawie z powództwa M. R. i K. N.

przeciwko A. P.

o ochronę dóbr osobistych,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 30 września 2008 r.,

skargi kasacyjnej powodów od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 13 listopada 2007 r.,

sygn. akt I ACa (…),

oddala skargę kasacyjną i nie obciąża powodów kosztami postępowania

kasacyjnego na rzecz pozwanej.

2

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w P. wyrokiem z dnia 16 stycznia 2007 r. zobowiązał pozwaną do

złożenia powodom w terminie 14 dni od uprawomocnienia się wyroku oświadczenia woli

o treści wyrażającej jej ubolewanie i przepraszającej ich za nieprawdziwe dane ich

dotyczące, a zawarte:

1/ w pismach z dnia 22 kwietnia 2005 r. skierowanych do B. N., K. G., M. P. w

części dotyczącej tego, że potwierdzali celowo nieprawdę, iż była okłamywana i

oszukiwana, iż wywoływali u niej zaniżoną ocenę jej przydatności zawodowej mającej na

celu jej poniżenie i ośmieszenie, że była przez nich dyskryminowana, że ich decyzja o

jej zwolnieniu nosiła znamiona represji podlegającej ściganiu przez prawo, iż

przyczynami jej zwolnienia była chęć zemsty i chęć pozbycia się świadka ich podłości,

niegodziwości i nienawiści”;

2/ w jej pozwie wszczynającym postępowanie przed Sądem Rejonowym w Ś. o

sygn. WP (...) w części dotyczącej tego, iż żądali oni od pracowników Kasy

Oszczędnościowo - Kredytowej SKOK (...) w W., w czasie ustanowienia w niej zarządcy

komisarycznego sprzeciwiania się mu i przekazywania o nim informacji z zagrożeniem,

że w przeciwnym wypadku zostanie rozwiązana z nimi umowa o pracę oraz, że jej

zwolnienie jest wykonaniem tej groźby. Nadto zasądził od pozwanej na rzecz każdego z

powodów kwotę po 500 zł z ustawowymi odsetkami płatnymi do dnia 4.08.2005 r.

Sąd Apelacyjny na skutek apelacji pozwanej, wyrokiem z dnia 13 listopada 2007

r. zmienił wyrok Sądu Okręgowego przez oddalenie powództwa i apelacji powodów.

W motywach nie podzielił oceny jurydycznej Sądu Okręgowego przyjmującej, że

pozwana naruszyła dobra osobiste powodów. Stwierdził, że pisma pozwanej z dnia 22

kwietnia 2005 r. były reakcją na wypowiedzenie jej umowy o pracę, zostały skierowane

do członków rady nadzorczej spółdzielni i stanowiły skargę na działania zarządu

spółdzielni. Były więc działaniem przewidzianym przez art. 46 prawa spółdzielczego,

według którego do kompetencji rady nadzorczej należało rozpatrywanie skarg. Zatem

pozwana realizowała przysługujące jej prawa podmiotowe, co wyłącza bezprawność jej

działania.

Zgodne z prawem zdaniem Sądu Apelacyjnego było też wystąpienie przez

pozwaną do Sądu Pracy przed którym postępowanie wykazało, że wypowiedzenie jej

stosunku pracy było dotknięte wieloma uchybieniami. Krytykując w pismach

3

procesowych, skargach i odwołaniach zarząd spółdzielni, w tym powodów, nie

wykroczyła poza ramy przysługujących jej uprawnień do obrony swoich praw jako strony

procesowej.

Powodowie w skardze kasacyjnej opartej na obu podstawach wymienionych w

art. 3983

§ 1 k.p.c. zarzucili naruszenie prawa materialnego:

- przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 24 § 1 k.c., polegające

na przyjęciu, iż „pozwana nie dopuściła się naruszenia dóbr osobistych powodów,

albowiem wykonywała swoje prawa podmiotowe - złożenie skargi do rady

nadzorczej na działanie zarządu i odwołania do sądu pracy - i nie wykroczyła

poza ramy przysługujących jej uprawnień. Tymczasem pozwana w sposób

ewidentny przekroczyła zakres przysługujących jej praw podmiotowych,

nadużywając ich i dopuszczając się naruszenia dóbr osobistych powodów

poprzez sformułowanie pod ich adresem zniewag oraz pomówień...”

- art. 6 k.c. przez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że pozwana, na której

spoczywał ciężar udowodnienia okoliczności wyłączających bezprawność jej

działania, zdołała te okoliczności wykazać i uchylić domniemanie z art. 24 § 1

k.c.;

- art. 448 k.c. przez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, iż pomimo

sformułowania przez pozwaną pism zawierających nieprawdziwe twierdzenia

szkalujące powodów, nie zdołali oni wykazać zawinionego działania pozwanej;

W ramach drugiej podstawy kasacyjnej zarzucili naruszenie:

- art. 328 § 2 przez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku podstawy

faktycznej swego rozstrzygnięcia;

- art. 378 § 1 k.p.c. przez nieodniesienie się w uzasadnieniu wyroku do zarzutów

apelacji stron i niewyjaśnienie dlaczego zarzuty apelacji powodów nie zasługują

na uwzględnienie;

- art. 391 § 1 k.p.c. w związku z art. 316 § 1 k.p.c. i 382 k.p.c. przez niewzięcie pod

uwagę całego materiału procesowego i stanu rzeczy istniejącego w chwili

zamknięcia rozprawy;

- art. 233 § 1 k.p.c. przez błędna ocenę zebranego materiału.

W konkluzji wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy

Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

4

W pierwszej kolejności wymagają rozważenia zarzuty skargi kasacyjnej

dotyczące naruszenia przepisów postępowania oraz kwestionujące dokonane ustalenia

faktyczne. W tym przedmiocie należy przede wszystkim stwierdzić, że skarga kasacyjna

w ramach drugiej podstawy została oparta między innymi na niedopuszczalnym zarzucie

naruszenia art. 233 § 1 k.p.c., który w art. 3983

§ 3 k.p.c. został wyłączony z podstaw

kasacyjnych. Oznacza to, że Sąd Najwyższy jest związany stanem faktycznym sprawy

przyjętym przez Sąd drugiej instancji za podstawę rozstrzygnięcia i ustalenia te nie

mogą podlegać weryfikacji w postępowaniu kasacyjnym.

Nie mogą również odnieść zamierzonego skutku pozostałe zarzuty naruszenia

przepisów prawa procesowego. Co do zarzucanego naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. trzeba

zauważyć, że przepis ten zastosowany odpowiednio do uzasadnienia orzeczeń sądu

drugiej instancji (art. 391 k.p.c.) oznacza, że uzasadnienie to nie musi zawierać

wszystkich elementów uzasadnienia wyroku sądu pierwszej instancji, ale takie elementy,

które ze względu na treść apelacji i na zakres rozpoznania sprawy wyznaczony

przepisami ustawy są potrzebne do rozstrzygnięcia sprawy. Wbrew odmiennemu

stanowisku skarżących uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia odpowiada tak

określonym wymaganiom. W uzasadnieniu tym Sąd Apelacyjny jasno i w sposób nie

budzący wątpliwości zajął konkretne umotywowane stanowisko, wskazał przyczyny dla

których nie zaaprobował poglądu Sądu Okręgowego. Zatem w konfrontacji z treścią

uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie daje się obronić teza skarżących, jakoby nie

zawierało ono podstawy prawnej rozstrzygnięcia.

Nie naruszył też Sąd Apelacyjny przepisu art. 378 § 1 k.p.c. podając, że wobec

przyjęcia braku bezprawności w działaniu pozwanej bezprzedmiotowe stało się

szczegółowe odnoszenie się do zgłoszonych przez skarżących zarzutów apelacyjnych.

Zarzut naruszenia art. 391 w związku z art. 316 § 1 k.p.c. i art. 382 k.p.c. nie

może być uwzględniony jako w istocie kwestionujący poczynione ustalenia. Sąd

Apelacyjny bowiem uwzględnił w ocenie zebranego materiału także wskazane na

uzasadnienie tego zarzutu rzekomo pominięte treści pism pozwanej. Ocenił całokształt

treści wszystkich pism procesowych, skarg i odwołań pozwanej ze szczególnym

podkreśleniem fragmentów pism wskazanych w pozwie, które w odczuciu skarżących

naruszyły ich godność i stwierdził, że nie można im przypisać przymiotu bezprawności

gdyż zostały podjęte w obronie przysługujących pozwanej praw podmiotowych [s. (…)

uzasadnienia zaskarżonego wyroku].

5

Nie może też odnieść skutku zarzut naruszenia powołanych w skardze kasacyjnej

przepisów prawa materialnego.

Pogląd Sądu Apelacyjnego, że działania pozwanej nie były bezprawne, nie może

być skutecznie zwalczany. Wprawdzie pojęcie działania bezprawnego nie jest w nauce i

orzecznictwie w pełni ujednolicone, jednakże można uznać za ugruntowane stanowisko

w orzecznictwie, iż bezprawne jest zachowanie sprzeczne z normami prawa lub

zasadami współżycia społecznego, bez względu na winę a nawet świadomość sprawcy.

Natomiast wina jest przesłanką żądania opartego na przepisie art. 448 k.c.

Do okoliczności wyłączających bezprawność naruszenia dóbr osobistych na ogół

zalicza się: 1) działanie w ramach porządku prawnego, tj. działanie dozwolone przez

obowiązujące przepisy prawa, 2) wykazywanie prawa podmiotowego, 3) zgodę

pokrzywdzonego (ale z zastrzeżeniem uchylenia jej skuteczności w niektórych

przypadkach) oraz 4) działania w ochronie uzasadnionego interesu.

W rozpoznawanej sprawie należało rozważyć dwie pierwsze okoliczności jako

wyłączające bezprawność. W tym przedmiocie dokonana przez Sąd Apelacyjny ocena

przyjmująca, że działania pozwanej zostały podjęte w obronie przysługujących jej praw

podmiotowych także jako strony procesu i nie przekraczały dopuszczalnych ram, a więc

nie były bezprawne, jest prawidłowa i należycie umotywowana. Sam fakt wszczęcia, czy

prowadzenia postępowań skargowego, odwoławczego, czy sądowego prowadzonych na

podstawie przepisów prawa, nie może być zakwalifikowane jako naruszenie dóbr

osobistych. W przeciwnym razie powództwo o ochronę tych dóbr mogłoby prowadzić do

irracjonalnej konkluzji, że przewidziane prawem postępowanie jest w ogóle

niedopuszczalne, ponieważ w subiektywnym odczuciu obwinionego narusza jego dobra

osobiste.

Z tych względów Sąd Najwyższy skargę kasacyjną, jako pozbawioną

uzasadnionych podstaw, oddalił (art. 39814

), nie obciążając powodów na podstawie art.

102 k.p.c. kosztami postępowania kasacyjnego na rzecz pozwanej.