III UK 51/08

Wyrok z dnia 2 października 2008 r.

III UK 51/08

Okres pobierania stypendium sportowego z tytułu osiągnięć w zakresie

akrobatyki, zaliczany do okresu składkowego (art. 6 ust. 2 pkt 17 ustawy z dnia

17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecz-

nych, jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.; obecnie jednolity

tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227), nie jest równoznaczny z zatrudnieniem

stale i w pełnym wymiarze w charakterze pracownika, wymaganym dla uzyska-

nia prawa do wcześniejszej emerytury na podstawie art. 32 tej ustawy w

związku z § 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie

wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach

lub w szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8, poz. 43 ze zm.).

Przewodniczący SSN Jerzy Kwaśniewski, Sędziowie: SN Herbert Szurgacz

(sprawozdawca), SA Halina Kiryło.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 paździer-

nika 2008 r. sprawy z odwołania Andrzeja J. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Spo-

łecznych-Oddziału w R. o emeryturę, na skutek skargi kasacyjnej ubezpieczonego od

wyroku Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 28 listopada 2007 r. [...]

o d d a l i ł skargę kasacyjną.

U z a s a d n i e n i e

Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w R. decyzją z dnia 26 czerwca

2006 r. odmówił wnioskodawcy - Andrzejowi J. - prawa do emerytury z uwagi na fakt,

iż nie udowodnił wymaganego dwudziestopięcioletniego okresu ubezpieczeniowego.

W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, że nie uznano wnioskodawcy okresu

pobierania stypendium sportowego od 1978 r. do 30 września 1980 r. ze względu na

brak dokumentów, a od dnia 1 października 1980 r. do 28 lutego 1983 r., ze względu

na okoliczność, że wnioskodawca w tym okresie studiował w systemie dziennym.

2

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie, po roz-

poznaniu odwołania wnioskodawcy od wymienionej decyzji, wyrokiem z dnia 17

stycznia 2007 r. oddalił odwołanie. W uzasadnieniu podkreślił, że nie spełnia on wa-

runków do przyznania emerytury na podstawie art. 33, art. 6 ust. 2 pkt 17 ustawy o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i § 12 rozporządzenia

Rady Ministrów z 17 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników za-

trudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze ponieważ

nie legitymuje się on stosownym zaświadczeniem o pobieraniu stypendium sporto-

wego od 1978 r. do 30 września 1980 r., mimo iż będąc zawodnikiem zdobywającym

w tym okresie „klasę mistrzowską” miał podstawę, by takie stypendium otrzymywać.

Sąd Okręgowy stwierdził ponadto, że skoro wnioskodawca w okresie od dnia 1 paź-

dziernika 1980 r. do 28 lutego 1983 r. jednocześnie pobierał stypendium sportowe i

studiował w systemie dziennym, to nie ma podstaw do uwzględnienia tego okresu do

jego stażu emerytalnego.

Wyrok ten został zaskarżony przez wnioskodawcę apelacją zarzucającą

błędną wykładnię art. 4 pkt 5, art. 5 i art. 6 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W

uzasadnieniu apelacji podkreślono, że wnioskodawca studiował w systemie indywi-

dualnym z uwagi na duże obciążenia treningowe, stąd nie można twierdzić, że stu-

diował w systemie dziennym. Zwrócono także uwagę, że w okresie od dnia 1 paź-

dziernika 1980 r. do 28 lutego 1983 r. Klub Sportowy AZS AWF opłacał wnioskodaw-

cy składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe.

Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie wyro-

kiem z dnia 28 listopada 2007 r. oddalił apelację. W uzasadnieniu wyroku podkreślił,

że okolicznością sporną w niniejszej sprawie było zaliczenie okresu pobierania sty-

pendium sportowego do okresu zatrudnienia wnioskodawcy. Odnosząc się do okresu

od dnia 1 października 1980 r. do 28 lutego 1983 r. Sąd drugiej instancji zwrócił

uwagę na pismo AWF w P. z dnia 12 września 2007 r., które jednoznacznie stwier-

dzało, że wnioskodawca w okresie tym studiował w systemie dziennym, co oznacza,

że okres ten, zgodnie z art. 6 ust. 2 pkt 17 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, nie

mógł być zaliczony do okresu składkowego i w tym zakresie Sąd Apelacyjny podzielił

stanowisko Sądu Okręgowego.

Odnosząc się natomiast do okresu od dnia 1 stycznia 1978 r. do 30 września

1980 r. Sąd drugiej instancji stwierdził, że ustalenia Sądu Okręgowego nie zasługują

na aprobatę i wskazał na zaświadczenie Polskiego Związku Akrobatyki Sportowej z

3

dnia 17 czerwca 2005 r. poświadczające zdobywanie przez wnioskodawcę „klasy

mistrzowskiej” od 1978 r. do 1982 r., co dawało mu podstawę do uzyskania stypen-

dium sportowego oraz zeznania świadków potwierdzające otrzymywanie tego sty-

pendium przez wnioskodawcę. Tym niemniej, w ocenie Sądu, okres ten może być

uznany za okres składkowy tylko częściowo - od dnia 1 czerwca 1980 r. do 30 wrze-

śnia 1980 r., tj. pomiędzy zakończeniem nauki w szkole średniej i rozpoczęciem stu-

diów dziennych, co jest niewystarczające do uzupełnienia brakującego wnioskodaw-

cy okresu zatrudnienia.

Wyrok ten wnioskodawca zaskarżył w całości skargą kasacyjną, wnosząc o

jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyj-

nemu w Rzeszowie, ewentualnie o orzeczenie co do istoty sprawy poprzez uznanie,

że wnioskodawcy przysługuje prawo do emerytury. Jako podstawę skargi kasacyjnej

wskazano naruszenie prawa materialnego, tj. art. 4 pkt 5, art. 5 ust. 1 pkt 1 i art. 6

ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, poprzez ich niezastosowanie, a

także art. 6 ust. 2 pkt 17 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, poprzez jego błędną

wykładnię i przyjęcie, że pomimo opłacania składek na ubezpieczenie emerytalne i

rentowe osobie studiującej w systemie studiów dziennych pomimo nieukończenia

tych studiów nie zalicza się tego okresu składkowego.

Jako okoliczności uzasadniające przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

wnioskodawca wskazał potrzebę wykładni przepisu budzącego poważne wątpliwości,

a mianowicie art. 6 ust. 2 pkt 17 w związku z art. 4 pkt 5, art. 5 ust. 1 pkt 1 i art. 6 ust.

1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, definiując tę wątpliwość w formie py-

tania: czy do okresu składkowego uprawniającego do ustalenia prawa do emerytury

wlicza się okres pobierania stypendium sportowego przez osobę studiującą w syste-

mie studiów dziennych, których nie ukończyła, od którego to stypendium były odpro-

wadzane składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe.

W uzasadnieniu podkreślono, że przepis art. 6 ust. 2 pkt 17 ustawy o emerytu-

rach i rentach z FUS nie może eliminować podstawowej zasady określania okresu

ubezpieczenia jako okresu płacenia składek. Na podstawie wykładni systemowej

wnioskodawca stwierdził, że z przepisu art. 6 ust. 2 tej ustawy wynika, że zamiarem

ustawodawcy nie było wyłączenie z okresów składkowych pobierania stypendium

przez osoby studiujące w systemie dziennym, gdy była opłacana składka na ubez-

pieczenie społeczne, co naruszałoby podstawową zasadę zaliczania okresów skład-

kowych do stażu emerytalnego. Zauważył także, że żadne względy społeczne nie

4

przemawiają za tym, aby okres płacenia składek został wyłączony z okresu ubezpie-

czenia, co więcej, byłoby to bezpodstawnym działaniem na szkodę ubezpieczonego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wnioskodawca ubiega się o tzw. wcześniejszą emeryturę z tytułu działalności

artystyczno-akrobatycznej. Przesłanki prawa do emerytury w obniżonym wieku re-

gulują przepisy art. 32 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, która z mocy art. 46 tej

ustawy znajduje zastosowanie do urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r., a przed 1

stycznia 1969 r., w związku z § 12 rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r.

w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warun-

kach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8, poz. 43 ze zm.). Zgodnie z art. 32

ust. 1 ustawy emerytalnej ubezpieczonym, będącym pracownikami, o których mowa

w ust. 2 i 3, zatrudnionym w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakte-

rze przysługuje emerytura w wieku niższym niż określony w art. 27. Za pracowników

zatrudnionych w szczególnym charakterze uważa się między innymi pracowników

wykonujących działalność twórczą lub artystyczną (ust. 3 pkt 3). W myśl art. 32 ust. 4

wiek emerytalny, rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie których

osobom wymienionym w ust. 2 i 3 przysługuje prawo do emerytury, ustala się na

podstawie przepisów dotychczasowych. Przepisami dotychczasowymi w rozumieniu

powołanego unormowania są przepisy powołanego już rozporządzenia Rady Mini-

strów z 1983 r. Paragraf 12 rozporządzenia dotyczy pracowników wykonujących

działalność twórczą lub artystyczną i przewiduje następujące szczegółowe przesłanki

prawa do emerytury: a) osiągnięcie wieku emerytalnego, który dla tancerza, akroba-

ty, ekwilibrysty, kaskadera wynosi 45 lat dla mężczyzn, b) osiągnięcie wieku emery-

talnego w czasie zatrudnienia lub w ciągu 5 lat od ustania zatrudnienia, c) posiadanie

wymaganego okresu zatrudnienia, w tym co najmniej 15 lat działalności twórczej lub

artystycznej.

W rozpoznawanej sprawie spór toczył się wokół zaliczenia okresów pobierania

stypendium sportowego z tytułu wyczynowego uprawiania sportu w postaci akrobaty-

ki sportowej do okresów zatrudnienia w rozumieniu powołanych przepisów. Z przyto-

czonych unormowań wynika, że warunkiem uzyskania prawa do emerytury jest nie

tylko posiadanie wymaganego okresu zatrudnienia (25 lat dla mężczyzn), ale również

wymaganie, by w okresie zatrudnienia przypadało co najmniej 15 lat działalności

5

twórczej lub artystycznej. Z art. 32 ustawy emerytalnej wynika, że wcześniejsza eme-

rytura przysługuje osobom mającym status pracownika („Ubezpieczonym, będącym

pracownikami...”). W odniesieniu do twórców art. 32 ust. 3 również wyraźnie wska-

zuje na wymagany status pracownika („... za pracowników zatrudnionych w szcze-

gólnym charakterze uważa się...pracowników wykonujących działalność twórczą lub

artystyczną...”). Powoływany już § 12 rozporządzenia wskazuje, że dotyczy on pra-

cowników wykonujących działalność twórczą lub artystyczną. W ramach posiadane-

go okresu zatrudnienia, co najmniej 15 lat to działalność twórcza lub artystyczna,

wykonywana w ramach zatrudnienia (§ 12 pkt 3 rozporządzenia). Chodzi przy tym o

zatrudnienie pracownicze, na co jednoznacznie wskazuje § 12 ust. 1 rozporządzenia.

W judykaturze od dawna utrwalone jest stanowisko, że utrzymanie w przepi-

sach o rentach i emeryturach z FUS uprzywilejowanego nabycia prawa do wcze-

śniejszej emerytury nie narusza konstytucyjnych zasad sprawiedliwości i równości.

Na takim stanowisku stanął również Trybunał Konstytucyjny (por. wyrok Sądu Naj-

wyższego z 29 czerwca 2005 r., I UK 300/04, OSNP 2006 nr 5-6, poz. 94 i powołane

tam wyroki Trybunału Konstytucyjnego; zob. również wyrok Sądu Najwyższego z 12

lutego 2004, II UK 246/03, OSNP 2004 nr 20, poz. 358).

W spornym okresie wnioskodawca miał status stypendysty sportowego. Zgod-

nie z art. 6 ust. 2 pkt 17 ustawy emerytalnej za okresy składkowe uważa się również

przypadające przed dniem 15 listopada 1991 r. okresy pobierania stypendium sporto-

wego z tytułu wyczynowego uprawiania sportu na obszarze Państwa Polskiego po

ukończeniu 15 roku życia, z wyjątkiem okresów pobierania stypendium przez osoby

uczące się lub studiujące w systemie studiów dziennych. Okresy pobierania stypen-

dium sportowego są zatem w myśl powołanego przepisu okresami składkowymi i

jako takie są oczywiście uwzględniane przy przyznawaniu świadczeń z ubezpiecze-

nia społecznego, które zależą od posiadania okresu składkowego (odpowiedniej jego

długości). Np. okresy pobierania stypendium sportowego będą uwzględniane przy

ocenie spełnienia przesłanki posiadania wymaganego okresu składkowego dla uzy-

skania prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, czy uzyskania prawa do eme-

rytury „zwykłej”. Dla uzyskania prawa do wymienionych świadczeń przepisy prawa

nie wymagają, by osoba ubiegająca się o świadczenie miała status pracownika,

może mieć status np. osoby prowadzącej pozarolniczą działalność. Jednak dla uzy-

skania prawa do emerytury w obniżonym wieku (wcześniejszej) powołane powyżej

przepisy wymagają, by osoba ubiegająca się o takie świadczenie przynajmniej przez

6

15 lat wykonywała uprzywilejowane zatrudnienie stale i w pełnym wymiarze w cha-

rakterze pracownika.

Sformułowane w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów prawa

emerytalnego są bezpodstawne i wynikają z utożsamienia przez skarżącego pojęcia

okresów składkowych z zatrudnieniem w charakterze pracownika, co nie zawsze jest

uprawnione. Należy dodać, że takiego utożsamienia dokonał również Sąd Apelacyj-

ny. Wyrok tego Sądu, odmawiający prawa do emerytury ze względu na brak wyma-

ganego okresu zatrudnienia , mimo błędnego uzasadnienia, okazał się jednak

zgodny z prawem.

Z przytoczonych motywów, na podstawie art. 39816

k.p.c. orzeczono jak w

sentencji.

========================================