II CSK 235/08

Sygn. akt II CSK 235/08

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 10 października 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący)

SSN Józef Frąckowiak

SSA Dariusz Dończyk (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa P. S. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą

Przedsiębiorstwo Produkcyjno – Handlowo - Usługowe "F.(...)" w K.

przeciwko "G." Spółce jawnej w Ł. oraz R. K. i Z. P. - wspólnikom spółki cywilnej

Przedsiębiorstwa Produkcyjno - Handlowo - Usługowego "O.(...)" w P. o zaniechanie

naruszania prawa z rejestracji wzoru przemysłowego, po rozpoznaniu na posiedzeniu

niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 10 października 2008 r.,

skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 10 grudnia 2007 r.,

sygn. akt I ACa (…),

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje do ponownego rozpoznania Sądowi

Apelacyjnemu pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach

postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Powód P. S. prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą Przedsiębiorstwo

Produkcyjno-Handlowo-Usługowe „F.(...)” w K. wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu

2

Apelacyjnego z dnia 10 grudnia 2007 r., którym oddalono apelację powoda od wyroku

Sądu Okręgowego w Ł. z dnia 28 maja 2007 r.

W sprawie, w której wniesiono skargę kasacyjną, powód wniósł pozew

o zaniechanie naruszania prawa z rejestracji wzoru przemysłowego pt.: „R.(...)” Rp-(...)

pozywając spółkę jawną „G.(…)” w Ł.. Sąd Okręgowy w Ł. na podstawie art. 194 § 1

k.p.c. wezwał do udziału w sprawie w charakterze pozwanych także R. K. i Z. P. -

wspólników spółki cywilnej Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowo-Usługowe „O.(...)”

w P.. Wyrokiem z dnia 28 maja 2007 r. Sąd Okręgowy w Ł. oddalił powództwo.

Sąd Okręgowy przyjął, że pozwanych łączyło współuczestnictwo procesowe F.(...). Obie

pozwane spółki: spółka „O.(...)” produkując - zgodnie zresztą z zarejestrowanym na

rzecz jej wspólników wzorem użytkowym - znaczniki rozmiarowe, a spółka „G.”

dystrybuując te znaczniki, naruszyły co do zasady prawa powoda wynikające z

rejestracji wzoru przemysłowego Rp-(...), opisanego jako „R.(...)”. Ochroną z rejestracji

wzoru użytkowego na rzecz wspólników spółki „O.(...)” objęte było rozwiązanie

techniczne produkowanych przez nich znaczników, natomiast ochroną z

zarejestrowanego przez powoda wzoru przemysłowego objęty był wygląd produktu, w

szczególności - stałe przyporządkowanie rozmiarów określonym kolorom. Spółka

„O.(...)” produkowała swoje znaczniki stosując własne rozwiązanie techniczne, ale od

początku, tj. od chwili powstania w 2001 r. i nadal w kolorystyce przyporządkowanej

poszczególnym rozmiarom, która objęta została w 2004 r. ochroną z zarejestrowanego

na rzecz powoda wzoru przemysłowego, spółka „G.(…)” zaś była ich dystrybutorem.

Zostały jednak spełnione wszystkie przesłanki pozwalające uznać pozwanych za

tzw. „używaczy uprzednich” w rozumieniu art. 71 ust. 1 w związku z art. 118 ustawy

Prawo własności przemysłowej (Dz. U. Nr 119 z 2003 r., poz. 1117), który daje

korzystającemu w dobrej wierze z wzoru przemysłowego na obszarze RP, w chwili

stanowiącej o pierwszeństwie do uzyskania rejestracji, prawo do dalszego bezpłatnego

korzystania z niego w swoim przedsiębiorstwie w zakresie, w jakim korzystał

dotychczas. Spółka „O.(...)” rozpoczęła produkcję znaczników już w roku 2001 i od

początku nie zmieniła przyporządkowania kolorystycznego znaczników poszczególnym

rozmiarom, w tym samym roku spółka „G.(…)” nawiązała współpracę ze spółką „O.(...)”

jako dystrybutor tych znaczników, a dopiero w dniu 16 września 2004 r. powód zgłosił do

rejestracji swój wzór przemysłowy i od tej daty objęty jest on ochroną. Jednocześnie

pozwani pozostawali w dobrej wierze - żaden z nich nie utrzymywał kontaktów

handlowych z powodem. Zgodnie z art. 7 k.c., jeżeli ustawa uzależnia skutki prawne od

3

dobrej lub złej wiary, domniemywa się istnienie dobrej wiary, powód zaś nie podjął

dowodu zmierzającego do obalenia tego domniemania.

Wyrokiem z dnia 10 grudnia 2007 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację powoda

wniesioną od wyroku Sądu Okręgowego w Ł. Za nieuzasadniony uznał zarzut apelacji

naruszenia przez Sąd Okręgowy przepisu art. 194 § 3 k.p.c. Wniosek o wezwanie, na

podstawie art. 194 § 1 k.p.c., do udziału w sprawie wspólników spółki „O.(...)” został

zgłoszony w odpowiedzi na pozew pozwanej spółki „G.(…)”. Na rozprawie w dniu 14

lutego 2007 r. powód przyłączył się do tego wniosku i Sąd postanowił wspólników spółki

„O.(...)” wezwać do udziału w sprawie na podstawie tego przepisu. W dalszym toku

postępowania, po złożeniu już przez wspólników spółki „O.(...)” odpowiedzi na pozew,

powód - w piśmie z dnia 14 maja 2007 r. - złożył wniosek o wezwanie ich do udziału w

sprawie na podstawie art. 194 § 3 k.p.c. i sformułował przeciwko nim swoje żądania:

zaniechania produkcji według zarejestrowanego przez niego wzoru przemysłowego,

zniszczenia posiadanych znaczników wyprodukowanych według tego wzoru i

opublikowania w „G.(…)” wydanego w sprawie niniejszej wyroku. Wobec

zaawansowanej już obecności wspólników spółki „O.(...)” w procesie, ten wniosek

powoda Sąd musiał uznać za spóźniony, a wywołany zaniedbaniem powoda problem

charakteru ich uczestnictwa rozwiązał w ten sposób, że rozpoznał dwa powództwa

skierowane przez powoda przeciwko dwóm stronom pozwanym - każdej z osobna.

Rozwiązanie to Sąd Apelacyjny, zaakceptował ponieważ nie zrodziło ono żadnych

negatywnych skutków dla powoda i pozostało bez istotnego wpływu na rozstrzygnięcie.

Za nieuzasadniony Sąd Apelacyjny uznał zarzut naruszenia art. 71 ustawy Prawo

własności przemysłowej, gdyż zasadnicze przesłanki tego przepisu zostały przez Sąd

Okręgowy przeanalizowane. Ustalenie, że spółka „O.(...)” od początku swego powstania

w 2001 r. oraz w chwili stanowiącej o pierwszeństwie do uzyskania rejestracji wzoru

przemysłowego tj. w dniu 16 września 2004 r. – dacie zgłoszenia przez powoda wzoru

przemysłowego do rejestracji - produkowała znaczniki rozmiarowe w stałej, określonej

kolorystyce przyporządkowanej określonym rozmiarom, zbieżnej z zarejestrowanym

przez powoda wzorem przemysłowym, spółka „G.(…)” zaś od początku zajmowała się

dystrybucją wyprodukowanych przez spółkę „O.(...)” znaczników, Sąd Okręgowy

dokonał na podstawie złożonych do akt oświadczeń kontrahentów spółki „O.(...)” i

wyjaśnień samych pozwanych wspólników obu spółek. Wobec nie zakwestionowania

przez powoda w toku procesu tych dowodów, a także nie przedstawienia dowodów

przeciwnych, Sąd poprzestał na tych dowodach, którymi dysponował, a co do faktów

4

podnoszonych przez pozwanych, a przez powoda nie zakwestionowanych - uznał je za

przyznane, na co pozwalał art. 230 k.p.c. Powód nie podjął nawet próby obalenia

domniemania pozostawania przez pozwanych w dobrej wierze, choć ciężar dowodu w

tej kwestii na nim spoczywał z mocy art. 7 k.c. Zarzuty pozwanego zawarte w apelacji –

zdaniem Sadu Apelacyjnego - mają charakter hipotez bez powołania jakichkolwiek

dowodów dla ich wykazania, których prawo powoływania przed sądem drugiej instancji

powód utracił ze względu na przepis art. 47912

§ 1 k.p.c. Uzasadniało to oddalenie

apelacji powoda jako bezzasadnej.

Wyrok Sądu Apelacyjnego powód zaskarżył w całości skargą kasacyjną opartą

na podstawie naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na

wynik sprawy: - art. 378 k.p.c. w zw. z art. 368 k.p.c. w zw. z art. 391 k.p.c. w zw. z art.

382 k.p.c. oraz art. 385 i 386 § 1 k.p.c., w następstwie nieprzestrzegania kompetencji

sądu odwoławczego i niespełnienia jego procesowej funkcji doszło do pominięcia części

materiału zebranego w postępowaniu i braku wyczerpujących ustaleń, jak również

pominięcia rozpoznania części zarzutów zawartych w apelacji. Powód ponadto

powołując się na treść art. 39813

§ 1 k.p.c. podniósł zarzut nieważności postępowania na

podstawie art. 379 pkt 5 k.p.c. Jako podstawę skargi kasacyjnej powód wskazał także

naruszenie prawa materialnego: - art. 6 k.c. poprzez jego błędne zastosowanie

polegające na odwróceniu w przedmiotowej sprawie ciężaru dowodu; - art. 7 k.c.

poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na rozszerzeniu

przewidzianego w nim domniemania dotyczącego dobrej wiary także na inne przesłanki

zastosowania art. 71 w związku z art. 118 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo

własności przemysłowej (Dz. U. z 2003 r., Nr 119, poz. 1117 z późn. zm.); - art. 71 w

związku z art. 118 Prawa własności przemysłowej przez jego błędne zastosowanie

polegające na pominięciu szeregu przesłanek zastosowania tego przepisu oraz

bezpodstawnym przyjęciu, iż pozwanym przysługują prawa „używaczy uprzednich” do

wzoru przemysłowego pt.: „R.(...)” Rp-(...). Powód wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku oraz poprzedzającego go wyroku Sądu Okręgowego w Ł. i przekazanie sprawy

temu Sądowi Okręgowemu do ponownego jej rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Postępowaniem kasacyjnym, z uwagi na treść art. 3981

§ 1 k.p.c., objęta jest

kontrola orzeczenia sądu drugiej instancji. Granice kognicji Sądu Najwyższego

określone są przepisem art. 39813

k.p.c., według którego Sąd Najwyższy rozpoznaje

skargę kasacyjną w granicach zaskarżenia oraz w granicach podstaw; w granicach

5

zaskarżenia bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Ze

względu na to, że postępowanie kasacyjne obejmuje kontrolę orzeczenia sądu drugiej

instancji, nieważność postępowania, o której mowa w przepisie art. 39813

§ 1 k.p.c.,

dotyczy jedynie postępowania przed sądem drugiej instancji (por. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 21 listopada 1997 r. I CKN 825/97, OSNC z 1998 r., nr 5, poz. 81).

Badanie nieważności postępowania przed sądem pierwszej instancji objęte jest kognicją

sądu drugiej instancji, co wynika z przepisu art. 378 § 1 k.p.c., według którego sąd

drugiej instancji powinien z urzędu uwzględnić w granicach zaskarżenia wyroku sądu

pierwszej instancji nieważność postępowania. W razie naruszenia przez sąd drugiej

instancji obowiązku uwzględnienia przy rozpoznaniu apelacji nieważności postępowania

przed sądem pierwszej instancji w skardze kasacyjnej w ramach podstawy określonej w

art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c. powinien być wskazany przepis art. 378 § 1 k.p.c., którego

naruszenie przez sąd drugiej instancji mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 lutego 2004 r., III CK 38/04, niepubl., wyrok

Sądu Najwyższego z dnia 1 lutego 1998 r., II CKN 600/97, OSP z 1999 r., nr 3, poz. 58).

Mając powyższe na uwadze za nieuzasadniony należy uznać zawarty w skardze

kasacyjnej zarzut nieważności postępowania z przyczyny określonej w art. 379 pkt 5

k.p.c., gdyż żadna ze stron postępowania nie została pozbawiona możności obrony

swych praw przed sądem drugiej instancji, a uzasadnienie podniesionego w skardze

zarzutu nieważności postępowania odnosi się do postępowania przed sądem pierwszej

instancji. Podniesiony przez powoda w skardze kasacyjnej zarzut nieważności

postępowania ze wskazaniem na przepis art. 39813

§ 1 k.p.c. był więc nieadekwatny do

uzasadnienia tego zarzutu dotyczącego uchybień sądu pierwszej instancji.

W skardze kasacyjnej zawarty jest także zarzut naruszenia przez sąd drugiej

instancji przepisu art. 378 k.p.c. w związku z art. 391 k.p.c. na skutek nieuwzględnienia

przez Sąd Apelacyjny nieważności postępowania, która miała miejsce przed Sądem

Okręgowym na skutek pozbawienia powoda prawa do obrony, co było następstwem

nierozpoznania przez sąd pierwszej instancji wniosku powoda o dopozwanie R. K. i Z.

P. na podstawie art. 194 § 3 k.p.c. zamiast na podstawie art. 194 § 1 k.p.c. W

następstwie tego uchybienia –zdaniem powoda - nie zostało rozpoznane przez sąd

pierwszej instancji wobec tych pozwanych [wspólników spółki „O.(...)”] jedno z żądań

powoda – o zakazanie produkcji rozmiarówki według wzoru Rp-(...). Żądanie to było

oparte na innej podstawie faktycznej niż żądania w stosunku do pozwanej spółki

„G.(…)”. Odnosząc się do tak umotywowanego zarzutu należy mieć na uwadze dwa

6

aspekty - dotyczący przekształcenia podmiotowego powództwa, czego dotyczą przepisy

art. 194 § 1 i 3 k.p.c., oraz przekształcenia przedmiotowego powództwa, czego dotyczy

przepis art. 193 k.p.c.

Przepisy zawarte w art. 194 § 1 i 3 k.p.c. odnoszące się do podmiotowej zmiany

powództwa obejmują dwie różne sytuacje procesowe. Hipoteza art. 194 § 1 k.p.c.

dotyczy powództwa obejmującego określone żądanie, które może być uwzględnione

tylko przeciwko jednemu z pozwanych (wskazanemu w pozwie albo wezwanemu do

udziału w sprawie), pomiędzy którymi do czasu wydania orzeczenia w sprawie zachodzi

tzw. współuczestnictwo konkurencyjne. Natomiast przepis art. 194 § 3 k.p.c. ma

zastosowanie wówczas, gdy powództwo o to samo roszczenie może być dochodzone

przeciwko kilku pozwanym. Wspólnym elementem obu przepisów zawartych w art. 194

§ 1 i 3 k.p.c. jest to, że mają zastosowanie do zmian podmiotowych po stronie pozwanej

przy jednoczesnej tożsamości dochodzonego roszczenia. Przepisy te nie mają

zastosowania wówczas, gdy powód występuje z nowym, nie zawartym w pozwie,

roszczeniem przeciwko pozwanemu wezwanemu już do sprawy. Skierowanie przeciwko

występującemu już w sprawie pozwanemu nowego roszczenia oznacza przedmiotową

zmianę powództwa (rozszerzenie żądania) w trybie przewidzianym w art. 193 k.p.c.

Wezwanie do udziału w sprawie pozwanych R. K. i Z. P. nastąpiło na podstawie

postanowienia Sądu Okręgowego z dnia 14 lutego 2007 r. wydanego w oparciu o art.

194 § 1 k.p.c. na wniosek pozwanej spółki, do którego to wniosku dołączył się powód,

kiedy powód nie dokonał jeszcze modyfikacji powództwa zawartego w pozwie. Powód

sformułował nowe żądanie przeciwko pozwanym R. K. i Z. P. w piśmie procesowym z

dnia 14 maja 2007 r. Nie mogło to uzasadniać zmiany postanowienia Sądu

Okręgowego, które zostało wydane wcześniej w dniu 14 lutego 2007 r. Wezwanie

postanowieniem sądu kolejnego pozwanego do udziału w sprawie na podstawie art. 194

§ 1 k.p.c. zamiast na podstawie art. 194 § 3 k.p.c. nie było przeszkodą do zmiany

powództwa przez powoda przez żądanie uwzględnienia wniesionego powództwa w

stosunku do obu pozwanych. Warunkiem takiej zmiany żądania nie było wydanie przez

sąd pierwszej instancji postanowienia zmieniającego wcześniejsze postanowienie tego

sądu o wezwaniu do udziału w sprawie pozwanych na podstawie art. 194 § 1 k.p.c.

Z chwilą bowiem wezwania do udziału w sprawie nowych pozwanych następują

w stosunku do nich skutki procesowe określone w art. 198 k.p.c. Skutki te miał na

uwadze Sąd Okręgowy skoro przyjął, że pomiędzy pozwanymi zachodziło

współuczestnictwo F.(...), a w konsekwencji rozpoznał żądania zawarte w pozwie

7

odrębnie w stosunku do pozwanej spółki wskazanej w pozwie, jak również w stosunku

do pozwanych: R. K. i Z. P., którzy zostali wezwani do udziału w sprawie w charakterze

pozwanych na podstawie art. 194 § 1 k.p.c.

Zważywszy na powyższe nierozpoznanie przez sąd pierwszej instancji wniosku

powoda zawartego w piśmie z dnia 14 maja 2007 r. o dopozwanie wspólników spółki

„O.(...)” na podstawie art. 194 § 3 k.p.c. zamiast na podstawie art. 194 § 1 k.p.c., nie

miało wpływu na treść rozstrzygnięcia, tym bardziej nie spowodowało nieważności

postępowania przed sądem pierwszej instancji, gdyż mimo nierozpoznania tego wniosku

Sąd Okręgowy rozpoznał powództwo przeciwko spółce jawnej „G.(…)” oraz

dopozwanym R. K. i Z. P. Podniesione przez powoda okoliczności nie uzasadniały więc

zarzutu nieważności postępowania z przyczyny określonej w art. 379 pkt 5 k.p.c. – z

powodu pozbawienia powoda możności obrony praw. Ponadto zarzutu nieważności

postępowania przed sądem pierwszej instancji nie uzasadnia pominięcie przez sąd

pierwszej instancji jednego z żądań zgłoszonych przez powoda, gdyż w takim wypadku

sprawa w zakresie pominiętego w orzeczeniu sądu pierwszej instancji żądania w ogóle

nie zostaje osądzona, co powoduje, że strona może wystąpić do sądu ponownie z tym

samym żądaniem (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 listopada 1966 r., II PR

436/66, OSNCP z 1967 r., nr 4, poz. 79). Zaniechania wydania rozstrzygnięcia co do

zgłoszonego przed sądem pierwszej instancji żądania nie można skutecznie

kwestionować w apelacji z uwagi na brak rozstrzygnięcia w tym zakresie w zaskarżonym

wyroku sądu pierwszej instancji, a w konsekwencji brak tzw. substratu zaskarżenia (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 marca 1990 r. IV CR 16/90, OSP z 1991 r.,

nr 4, poz. 104). Apelacja dotycząca żądania, o którym sąd nie orzekł, jest

niedopuszczalna, co powinno być przedmiotem oceny sądu drugiej instancji przed jej

dalszym merytorycznym rozpoznaniem. Brak rozstrzygnięcia o zgłoszonym żądaniu

może być skutecznie podnoszony w trybie złożenia przez stronę wniosku o uzupełnienie

wyroku (art. 351 § 1 k.p.c.). Skoro postępowanie przed sądem pierwszej instancji nie

było dotknięte nieważnością, to tym samym bezzasadnie zarzucono w skardze

kasacyjnej naruszenie przez Sąd Apelacyjny przepisu art. 378 § 1 k.p.c. z powodu

nieuwzględnienia przez ten Sąd z urzędu nieważności postępowania, które toczyło się

przed sądem pierwszej instancji.

Za częściowo uzasadniony należy uznać zarzut naruszenia przepisów

postępowania: art. 378 k.p.c. w związku z art. 368 k.p.c. w zakresie, w jakim w skardze

kasacyjnej zarzucono, że Sąd Apelacyjny nie rozpoznał wszystkich zarzutów zawartych

8

w apelacji. Przepis art. 378 k.p.c. określa granice apelacji, w ramach których – jak to

wyjaśnił Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 31 stycznia 2008 r. III CZP 49/07 (OSNC z

2008 r., z. 6, poz. 55) – sąd drugiej instancji powinien dokonać własnych ustaleń

faktycznych, prowadząc lub ponawiając dowody albo poprzestając na materiale

zabranym w pierwszej instancji, ustalić podstawę prawną orzeczenia niezależnie od

zarzutów dotyczących naruszenia prawa materialnego podniesionych w apelacji,

rozważyć zarzuty dotyczące naruszenia prawa procesowego, którymi jest związany a z

urzędu w granicach zaskarżenia, ocenić, czy nie doszło do nieważności postępowania.

Nakaz rozpoznania przez sąd drugiej instancji sprawy w granicach apelacji należy także

rozumieć jako obowiązek rozważenia wszystkich podniesionych w apelacji zarzutów

(por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 stycznia 2006 r., III CSK 5/05, niepubl. oraz

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 lutego 2007 r., I PK 222/06, OSNP z 2008 r., nr 11-

12, poz. 159, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 czerwca 2007 r., II CSK 122/07,

niepubl.). W ten sposób realizowana jest przez sąd drugiej instancji funkcja kontrolna

tego sądu. Nierozpoznanie przez sąd drugiej instancji zarzutów podniesionych w

apelacji narusza funkcję kontrolną tego sądu. Rozpoznając apelację powoda Sąd

Apelacyjny nie rozważył wszystkich zarzutów zawartych w apelacji, co uzasadnia zarzut

naruszenia przepisu art. 378 § 1 k.p.c. Sąd Apelacyjny nie odniósł się bowiem do

zarzutu naruszenia przez sąd pierwszej instancji przepisów art. 233 § 1 k.p.c., jak

również szczegółowo umotywowanego zarzutu naruszenia przez sąd pierwszej instancji

art. 71 w związku z art. 118 ustawy Prawo własności przemysłowej. Przepis art. 233 § 1

k.p.c. dotyczy oceny dowodów, co nie jest przedmiotem kontroli w postępowaniu

kasacyjnym z uwagi na treść przepisu art. 3983

§ 3 k.p.c. Jednakże w skardze

kasacyjnej dopuszczalne jest podniesienie innych zarzutów dotyczących naruszenia

prawa procesowego, których uchybienie, miało wpływ na ocenę dowodów, czy też

dokonane w sprawie ustalenia faktyczne. W przypadku, gdy w apelacji podniesiono

zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c., poprzez błędną ocenę konkretnie wskazanych

dowodów obowiązkiem sądu odwoławczego było odniesienie się do tego zarzutu

poprzez ocenę, czy sąd pierwszej instancji dokonał w ogóle oceny tych dowodów, a

jeżeli tak, czy ocena ta nie przekraczała granic swobodnej oceny dowodów określonej

przepisem art. 233 § 1 k.p.c. Nie spełnia tego wymogu odniesienie się sądu

odwoławczego tylko do jednego ze wskazanych w apelacji dowodów [oświadczeń

kontrahentów spółki „O.(...)”] z pominięciem analizy treści pozostałych dowodów

wskazanych w apelacji. Wskazane w apelacji, a pominięte przez Sąd Apelacyjny

9

dowody: dokumentacja fotograficzna załączona przez powoda do pozwu, faktury

załączone przez pozwanych do odpowiedzi na pozew oraz pisma procesowego z dnia

19 marca 2007 r., oświadczenia D. G. oraz Z. S. załączone do pisma procesowego z

dnia 19 marca 2007 r. oraz opis wzoru użytkowego W-(…), nie uzasadniały, w ocenie

powoda, dokonanie w sprawie wskazanych w apelacji konkretnych ustaleń faktycznych

istotnych dla ustalenia możliwości zastosowania w sprawie przepisu art. 71 ust. 1 w

związku z art. 118 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej

(Dz. U. z 2001 r. Nr 49, poz. 508). W związku z powyższych uchybienie sądu polegające

na zaniechaniu odniesienia się do podniesionego w apelacji zarzutu naruszenia art. 233

§ 1 k.p.c. mogło mieć istotny wpływ na treść zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku.

Odniesienie się przez sąd drugiej instancji tylko do części dowodów wskazanych

w apelacji z pominięciem pozostałych dowodów nie pozwala także na odparcie zarzutu

naruszenia art. 382 k.p.c., według którego sąd drugiej instancji orzeka na podstawie

materiału zebranego w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji oraz w

postępowaniu apelacyjnym. Z przepisu tego wynika nakaz uwzględnienia przez sąd

drugiej instancji całego materiału dowodowego zgromadzonego w postępowaniu przed

sądem pierwszej i drugiej instancji. W sprawie, w której zapadł zaskarżony skargą

kasacyjną wyrok, nie były przeprowadzone dowody przed sądem drugiej instancji, co

oznacza, że sąd odwoławczy powinien mieć na uwadze dowody przeprowadzone przed

sądem pierwszej instancji. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika natomiast, że

sąd drugiej instancji wziął pod uwagę tylko część dowodów przeprowadzonych przed

sądem pierwszej instancji z pominięciem większości dowodów wskazanych w apelacji

powoda, do których w ogóle sąd odwoławczy nie odniósł się.

Zasadnie zarzucono także w skardze kasacyjnej w ramach naruszenia art. 378 §

1 k.p.c. w związku z art. 368 k.p.c., że w sytuacji podniesienia w apelacji zarzutu

dotyczącego błędnego zastosowania w sprawie przepisu art. 71 w związku z art. 118

ustawy Prawo własności przemysłowej obowiązkiem Sądu Apelacyjnego było

odniesienie się do tego zarzutu. Nie spełnia tego wymogu argumentacja Sądu

Apelacyjnego, że zarzut ten jest bezpodstawny dlatego, że „zasadnicze przesłanki tego

przepisu przez Sąd zostały przeanalizowane” (...), zaś powód nie kwestionował także

„pozostałych twierdzeń pozwanych dotyczących dalszych przesłanek art. 71 ustawy -

Prawo własności przemysłowej”. Po pierwsze, przepis art. 71 ust. 1 ustawy Prawo

własności przemysłowej nie posługuje się pojęciem „zasadniczych przesłanek”

zastosowania tego przepisu. Wszystkie przesłanki określone w tym przepisie muszą

10

wystąpić kumulatywnie, aby przepis mógł mieć zastosowanie, a brak jakiejkolwiek

przesłanki uniemożliwia zastosowanie tego przepisu. Dlatego obowiązkiem sądu było

dokonanie oceny wszystkich przesłanek zastosowania w sprawie przepisu prawa

materialnego, w tym wypadku art. 71 ust. 1 w związku z art. 118 ustawy - Prawo

własności przemysłowej, a nie tylko części z nich, określonych w sposób dowolny przez

sąd, jako przesłanki zasadnicze. W szczególności obowiązkiem Sądu Apelacyjnego było

odniesienie się do podniesionego w apelacji zarzutu naruszenia przepisu art. 71 ust. 1 w

związku z art. 118 ustawy Prawo własności przemysłowej uzasadnionego tym, że

pozwani nie korzystali z wzoru przemysłowego Rp-(...) w dacie stanowiącej

o pierwszeństwie do uzyskania prawa z rejestracji wzoru przemysłowego tj. w dniu 16

września 2004 r. oraz że pozwani korzystali z tego wzoru przemysłowego w okresie

objętym pozwem w tym samym zakresie, co w dacie stanowiącej o pierwszeństwie do

uzyskania prawa z rejestracji wzoru przemysłowego. Według art. 71 ust. 1 w związku z

art. 118 ustawy - Prawo własności przemysłowej dla przyjęcia istnienia prawa używacza

uprzedniego bez znaczenia jest jak podmiot powołujący się na to prawo korzystał z

wzoru przemysłowego przed datą zgłoszenia wniosku o rejestrację wzoru

przemysłowego, gdyż ustawa rozstrzyga, że liczy się sposób korzystania w dacie

stanowiącej o pierwszeństwie do uzyskania prawa z rejestracji wzoru przemysłowego.

Ponadto nawet jeżeli w tej dacie używacz uprzedni korzystał z określonego wzoru

przemysłowego to istotną okolicznością jest również zakres, w jakim korzystał z tego

wzoru (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 marca 1967 r., III CR 415/66, OSNC z

1967 r., nr 10, poz. 180, wydany na tle art. 9 rozporządzenia Prezydenta RP z dn. 22

marca 1928 r. o ochronie wynalazków, wzorów i znaków towarowych - Dz. U. Nr 39,

poz. 384). Ograniczenie korzystania z prawa używacza uprzedniego ma bowiem dwa

aspekty: funkcjonalny (co do sposobu i zakresu ilościowego korzystania z wzoru

przemysłowego) i organizacyjny (tylko w swoim przedsiębiorstwie). W uzasadnieniu

zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku sądu drugiej instancji brak jest odniesienia się

do zarzutów sformułowanych w apelacji odnoszących się do wskazanych przesłanek

zastosowania art. 71 ust. 1 w związku z art. 118 ustawy - Prawo własności

przemysłowej. Po drugie, kwestionowane mogą być jedynie twierdzenia faktyczne strony

przeciwnej, a nie kwestia istnienia bądź braku przesłanek do zastosowania w sprawie

określonej normy prawa materialnego. Stanowiska stron dotyczące możliwości, bądź

braku możliwości zastosowania w sprawie określonej normy prawa materialnego nie są

wiążące dla sądu, nie mają takiego waloru procesowego jak stanowiska stron co do

11

twierdzeń faktycznych strony przeciwnej i nie mogą stanowić podstawy do przyjęcia

przez sąd zastosowania w sprawie określonej normy prawa materialnego. Niezależnie

od stanowiska stron co do wykładni i możliwości zastosowania w sprawie określonego

przepisu prawa materialnego obowiązkiem sądu jest dokonanie z urzędu subsumcji

ustalonego w sprawie stanu faktycznego pod określoną normę prawa materialnego

mającą zastosowanie do oceny zgłoszonego w pozwie żądania. Powyższe mieści się

w ramach obowiązków sądu odwoławczego zakreślonych przepisem art. 378 § 1 k.p.c.

Przytoczona argumentacja Sądu Apelacyjnego uzasadniająca zastosowanie w sprawie

art. 71 w związku z art. 118 ustawy Prawo własności przemysłowej z uwagi na to, że

strona powodowa nie kwestionowała części przesłanek zastosowania tego przepisu

oznacza uchylenie się Sądu od obowiązku oceny, czy ustalony stan faktyczny

uzasadniał spełnienie wszystkich przesłanek, o których mowa w wymienionym wyżej

przepisie.

Niezasadnie podniesiono natomiast naruszenie art. 378 § 1 k.p.c. w związku z

art. 368 k.p.c. poprzez zaniechanie odniesienia się Sądu Apelacyjnego do zarzutu

naruszenia przez sąd pierwszej instancji art. 224 § 1 k.p.c. Mimo, że w uzasadnieniu

wyroku Sądu Apelacyjnego nie odniesiono się wprost do zarzutu naruszenia przepisu

art. 224 § 1 k.p.c., to jednak Sąd ten odniósł się do tego zarzutu poprzez ocenę

znaczenia pisma procesowego powoda z dnia 14 maja 2007 r., w którym zawarty był

wniosek o wezwanie do udziału w sprawie pozwanych wspólników spółki cywilnej

„O.(...)” na podstawie art. 194 § 3 k.p.c. zamiast art. 194 § 1 k.p.c. Ponadto w związku z

zarzutem apelacji naruszenia art. 224 § 1 k.p.c. Sąd Apelacyjny ocenił, że w piśmie

procesowym powoda z dnia 14 maja 2007 r. nie było wniosków dowodowych. W tej

sytuacji nie zachodziła potrzeba oddalenia niezgłoszonych wniosków dowodowych

przez sąd pierwszej instancji. Nie była więc to przeszkoda do zamknięcia rozprawy.

Niezasadnie podniesiono także w skardze kasacyjnej naruszenie przepisów art. 385

k.p.c. i art. 386 § 1 k.p.c., które to przepisy określają poszczególne rodzaje rozstrzygnięć

sądu drugiej instancji. Naruszenie tych przepisów może być uzasadnione wówczas, gdy

istnieje rozbieżność pomiędzy wyrokiem sądu drugiej instancji a jego uzasadnieniem tj.

gdy z wywodu zawartego w uzasadnieniu orzeczenia sądu wynika, że apelacja jest

uzasadniona a mimo tego podlegała ona oddaleniu względnie została uwzględniona,

gdy z uzasadnienia orzeczenia sądu wynika, że apelacja była bezzasadna. Taka

sytuacja nie ma miejsca w sprawie, gdzie uzasadnienie zaskarżonego wyroku jest

skorelowane z rozstrzygnięciem zawartym w sentencji wyroku Sądu Apelacyjnego.

12

Wadliwe rozstrzygnięcie zawarte w wyroku sądu drugiej instancji może być natomiast

następstwem innych uchybień przez sąd drugiej instancji przepisów prawa procesowego

bądź prawa materialnego.

Zarzuty naruszenia prawa materialnego co do zasady aktualizują się wówczas,

gdy nie budzi wątpliwości stan faktyczny sprawy. Nie jest bowiem możliwe prawidłowe

zastosowanie prawa materialnego, bez zgodnego z prawem procesowym ustalenia

podstawy faktycznej rozstrzygnięcia (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 kwietnia

2006 r. I PK 164/05, Monitor Prawniczy 2006, nr 10, poz. 541). Stan faktyczny sprawy

nie został ustalony w sposób prawidłowy skoro uzasadniony okazał się zarzut

naruszenia przez sąd pierwszej instancji przepisu art. 378 § 1 k.p.c. w związku z art. 368

k.p.c. w zakresie pominięcia przez Sąd Apelacyjny odniesienia się do zarzutu

naruszenia przez sąd pierwszej instancji przepisu art. 233 § 1 k.p.c. co rzutuje także na

ustalony stan faktyczny sprawy. Zważywszy na brak pewnych ustaleń faktycznych

odpadła możliwość oceny podniesionego zarzutu naruszenia prawa materialnego – art.

71 w związku z art. 118 ustawy - Prawo własności przemysłowej poprzez jego

niewłaściwe zastosowanie. Z tej samej przyczyny odpadła możliwość dokonania kontroli

kasacyjnej zarzutu naruszenia art. 6 k.c. polegającego na jego błędnym zastosowaniu

wskutek odwrócenia w sprawie ciężaru dowodu. Dopiero bowiem pewne i niewadliwe

ustalenia faktyczne dokonane przez sąd drugiej instancji, jak również ocena skutków

prawnych niewykazania określonych faktów, pozwalają dokonać oceny, czy nie został

naruszony przepis art. 6 k.c. (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 kwietnia 2007 r.,

II CSK 23/07, niepubl.).

Mimo braku pewnych ustaleń faktycznych nie ma przeszkód do dokonania oceny

naruszeń prawa materialnego w postępowaniu kasacyjnym w takim zakresie, w jakim

ocena ta nie jest zależna od konkretnych, nadal spornych, ustaleń faktycznych sprawy.

W szczególności dotyczy to wykładni przepisów prawa materialnego, których

zastosowanie w sprawie ze względu na treść żądania, podstawę faktyczna pozwu, czy

też podniesione zarzuty, nie budzi wątpliwości. Mając na uwadze to ograniczenie nie

było przeszkód do oceny pozostałych, podniesionych w skardze kasacyjnej, zarzutów

naruszenia prawa materialnego. Obrona pozwanych opiera się na podstawie art. 71 ust.

1 w związku z art. 118 ustawy Prawo własności przemysłowej. Zważywszy na treść tego

przepisu na powodzie spoczywa ciężar dowodu tego, że w okresie objętym żądaniem

przysługiwało mu prawo z rejestracji wzoru przemysłowego. Na pozwanych – w związku

z podniesieniem zarzutu posiadania praw używacza uprzedniego - spoczywał ciężar

13

dowodu wszystkich okoliczności faktycznych uzasadniających zastosowanie przepisu

art. 71 ust. 1 w związku z art. 118 ustawy Prawo własności przemysłowej. Prawo

wynikające z rejestracji wzoru przemysłowego jest prawem wyłączności o charakterze

bezwzględnym. Prawu temu może osoba trzecia przeciwstawić własne, skuteczne erga

omnes, w tym wobec uprawnionego z rejestracji wzoru przemysłowego, uprawnienie

tzw. używacza uprzedniego, przewidziane w art. 71 ust. 1 w związku z art. 118 ustawy

Prawo własności przemysłowej. Prawo to używacz uprzedni nabywa ex lege, jeżeli

korzystał w dobrej wierze z wzoru przemysłowego, w dacie stanowiącej o

pierwszeństwie do uzyskania prawa z rejestracji wzoru przemysłowego. Zgodnie z art. 7

k.c., jeżeli ustawa uzależnia skutki prawne od dobrej lub złej wiary, domniemywa się

istnienie dobrej wiary. W przepisie tym ustanowiono domniemanie prawne, które –

jak stanowi przepis art. 234 k.p.c. – wiąże sąd dopóki strona związana ciężarem dowodu

udowodni złą wiarę (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 kwietnia 1994 r. I CRN

44/94, OSNC z 1994 r., nr 12, poz. 245). W myśl bowiem tego przepisu domniemania

ustanowione przez prawo mogą być obalone, jeżeli ustawa tego nie wyłącza. Ciężar

obalenia domniemania dobrej wiary, zgodnie z regułą zawartą w art. 6 k.c., spoczywa na

podmiocie, który z faktu przypisania innemu podmiotowi złej wiary, wywodzi skutki

prawne (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 maja 2005 r., V CK 48/05, niepubl.).

Regulacja zawarta w art. 7 k.c. odnosi się także do „dobrej wiary” używacza

uprzedniego, o którym mowa w art. 71 ust. 1 ustawy - Prawo własności przemysłowej.

Pojęcie „ustawy”, o której mowa w art. 7 k.c., nie dotyczy tylko kodeksu cywilnego, ale

także innych ustaw regulujących stosunki cywilnoprawne. Domniemanie dobrej wiary z

art. 7 k.c. nie zostało wyłączone przepisem szczególnym w stosunku do używacza

uprzedniego, o którym mowa w art. 71 ust. 1 ustawy Prawo własności przemysłowej.

Wyłączenia domniemania dobrej wiary nie można także wyprowadzić z treści art. 71

ustawy Prawo własności przemysłowej przez to, że dotyczy on stanu świadomości

używacza uprzedniego, gdyż zakwestionowanie domniemania dobrej wiary możliwe jest

na podstawie wykazania okoliczności zewnętrznych podważających jej istnienie.

Zastosowanie tego domniemania w sprawie aktualizuje się dopiero wówczas, gdy

podmiot powołujący się na posiadanie prawa, o którym mowa w art. 71 ust. 1 tej ustawy,

wykaże wszystkie pozostałe przesłanki uzasadniające zastosowanie tego przepisu.

Ustanowienie przez prawo domniemania prawnego, w tym dobrej wiary, wiąże się

z przejściem ciężaru obalenia tego domniemania na stronę przeciwną, w tym wypadku

na powoda, jak zasadnie przyjął Sąd Apelacyjny. Ustanowienie domniemania dobrej

14

wiary i co się z tym wiąże przejście ciężaru dowodu złej wiary na stronę, która z faktu

tego wywodzi skutki prawne, nie zwalnia jednak sądu od oceny przy uwzględnieniu

wszystkich ustalonych okoliczności faktycznych sprawy, czy jest podstawa do obalenia

dobrej wiary. Nie jest to możliwe bez wcześniejszego dokonania wykładni pojęcia dobrej

wiary na tle konkretnie stosowanej instytucji prawa materialnego. Pojęcie dobrej wiary

mimo że wiąże się zawsze ze sferą świadomości podmiotu powołującego się na dobrą

wiarę, nie jest pojęciem jednorodnym, lecz jego treść zależy od konkretnej instytucji

prawa materialnego, w której pojęcie to występuje. W uzasadnieniu zaskarżonego

skargą kasacyjną wyroku Sądu Apelacyjnego brak jest wykładni pojęcia - budzącego

kontrowersje w doktrynie - dobrej wiary korzystającego z wzoru przemysłowego, mimo

że wykładni tego pojęcia nie dokonał także sąd pierwszej instancji. Uzasadnia to zarzut

naruszenia art. 7 k.c. w związku z art. 71 ust. 1 i art. 118 ustawy - Prawo własności

przemysłowej. Skoro naruszeniem prawa materialnego jest błędna wykładnia przepisu

prawa materialnego, to tym bardziej naruszeniem prawa materialnego jest brak wykładni

budzącego wątpliwości interpretacyjne przepisu prawa materialnego. Proces wykładni

przepisu prawa musi poprzedzać proces jego stosowania. Brak wykładni przepisu prawa

nie pozwala na ocenę poprawności zastosowania określonej normy prawa materialnego

w ustalonym stanie faktycznym.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie

art. 39815

§ 1 k.p.c. oraz na podstawie art. 108 § 2 k.p.c. w związku z art. 39821

k.p.c.