II UK 48/08

Wyrok z dnia 9 października 2008 r.

II UK 48/08

Od dnia 1 października 2003 r. z mocy art. 10 ustawy z dnia 23 lipca 2003

r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych in-

nych ustaw (Dz.U. Nr 166, poz. 1609) z możliwości uzyskania świadczeń przewi-

dzianych w ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Fundu-

szu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227)

wyłączeni zostali tylko ci żołnierze zawodowi, którzy mają ustalone prawo do

świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego z uwzględnieniem okresów składko-

wych, a zachowują je żołnierze, którym przy obliczaniu emerytury z zaopatrze-

nia emerytalnego okresów składkowych nie uwzględniono.

Przewodniczący SSN Zbigniew Hajn, Sędziowie SN: Beata Gudowska (spra-

wozdawca), Romualda Spyt.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 paździer-

nika 2008 r. sprawy z wniosku Romana Ś. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Spo-

łecznych-Oddziałowi w W. o emeryturę, na skutek skargi kasacyjnej wnioskodawcy

od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 20 września 2007 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu w

Warszawie do ponownego rozpoznania, z orzeczeniem o kosztach postępowania

kasacyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Roman Ś. (urodzony 27 lipca 1941 r.) odwołał się od decyzji Zakładu Ubezpie-

czeń Społecznych-Oddziału w W. z dnia 14 listopada 2006 r., którą odmówiono mu

przyznania prawa do emerytury z tytułu zatrudnienia od dnia 17 marca 1980 r. do

dnia 31 października 2006 r. w PLL „L.” wobec wcześniejszego - decyzją Wojewódz-

kiego Sztabu Wojskowego z dnia 13 lipca 1979 r. - przyznania prawa do emerytury

na podstawie ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy

2

zawodowych i ich rodzin. W odwołaniu podniósł, że po zwolnieniu z zawodowej

służby wojskowej był zatrudniony przez cały okres wymagany do ustalenia pracowni-

czych uprawnień emerytalnych oraz że przez cały ten czas opłacał składki na ubez-

pieczenie społeczne. Oświadczył, że chce zrezygnować z emerytury wojskowej i

otrzymywać wyższą emeryturę z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Podniósł także,

że czas jego zatrudnienia w „L.” nie został uwzględniony w wysokości emerytury woj-

skowej, która wynosi 75 % podstawy wymiaru.

Sąd Okręgowy, wyrokiem z dnia 18 maja 2007 r. oddalił odwołanie, przyjąw-

szy, że żołnierz może uzyskać świadczenie emerytalne tylko wtedy, gdy nie ma

ustalonego prawa do emerytury wojskowej, gdyż art. 2 ust. 1 ustawy o emeryturach i

rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wyłącza możliwość ustalenia prawa

do świadczeń na warunkach i wysokości określonych w ustawie tym ubezpieczonym,

którzy mają ustalone prawo do emerytury określonej w przepisach o zaopatrzeniu

emerytalnym żołnierzy zawodowych. Osoby te uzyskują kompensatę opłaconych

składek przez zwiększenie emerytury wojskowej o 1,3% podstawy jej wymiaru za

każdy rok okresów opłacania składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe po dniu

31 grudnia 1998 r., pod warunkiem, że emerytura ta wynosi mniej niż 75% podstawy

jej wymiaru i emeryt ukończył 55 lat życia albo stał się inwalidą.

Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 20

września 2007 r. oddalił apelację ubezpieczonego. Stwierdził, że Sąd Okręgowy pra-

widłowo zastosował przepisy właściwe do stanu faktycznego sprawy. Podkreślił, że

wyłączenie przewidziane w art. 2 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych ma charakter podmiotowy i dotyczy wszystkich ubezpie-

czonych, którzy mają ustalone prawo do emerytury wojskowej, przy czym powołał się

na stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w wyrokach z dnia 3 kwietnia 2007 r., II

UK 165/06 (niepublikowany) oraz z dnia 22 stycznia 2002 r., II UKN 58/01 (OSNP

2003 nr 21, poz. 523). Odnosząc się do pobierania składek na ubezpieczenie spo-

łeczne stwierdził, że na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń

społecznych w czasie zatrudnienia w PLL „L.” skarżący podlegał obowiązkowo ubez-

pieczeniom emerytalnemu i rentowym. Zauważył na koniec, że jako młody człowiek

uzyskał świadczenie emerytalne na zasadach preferencyjnych, wypłacane ze środ-

ków publicznych, a więc można uznać, iż „nie doznał szczególnej krzywdy w związku

ze stosowaniem wobec niego obowiązujących przepisów prawa ubezpieczeń spo-

łecznych”.

3

Skarga kasacyjna ubezpieczonego, zawierająca wniosek o uchylenie wyroku

Sądu drugiej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, została

oparta na podstawie naruszenia prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowa-

nie art. 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych po-

legające na przyjęciu, że skarżącemu jako emerytowi wojskowemu nie przysługuje

emerytura z systemu powszechnego, pomimo nieuwzględnienia w jego wysłudze

emerytalnej okresów składkowych, będących okresami zatrudnienia pracowniczego.

W uzasadnieniu skarżący zauważył, że Sąd Apelacyjny powołał się na art. 2 ust. 1

ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, mimo że

emerytura wojskowa skarżącego nie została obliczona z uwzględnieniem okresów

składkowych, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1-3, 5, 7-10 tej ustawy. Okres za-

trudnienia ubezpieczonego wynosił 26 lat i 7 miesięcy i było to zatrudnienie w szcze-

gólnych warunkach. Podniósł także, że pobieranie od niego składek emerytalnych w

maksymalnej dopuszczalnej ustawą wysokości przez cały okres zatrudnienia, a na-

stępnie pozbawienie go prawa do skorzystania z tego ubezpieczenia, narusza art. 32

Konstytucji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przepis art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i

rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39,

poz. 353 ze zm.), od pierwszej zmiany wprowadzonej w art. 10 ustawy z dnia 23

lipca 2003 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych

innych ustaw (Dz.U. Nr 166, poz. 1609), przewiduje prawo do świadczeń pieniężnych

z ubezpieczeń emerytalnego i rentowych Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, na

warunkach i w wysokości określonych w ustawie dla wszystkich ubezpieczonych,

którzy warunki te spełniają. Ustawa czyni w tej regule wyjątek między innymi wobec

ubezpieczonych, którzy mają ustalone prawo do emerytury określonej w przepisach

o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych, jednak tych tylko, których

świadczenie zostało obliczone z uwzględnieniem okresów składkowych, o których

mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1-3, 5 i 7-10 oraz w ust. 2. Chodzi o emerytury wojskowe, w

których wymiarze zostały uwzględnione okresy ubezpieczenia, opłacania składek na

ubezpieczenie społeczne w wysokości określonej w przepisach o organizacji i finan-

sowaniu ubezpieczeń społecznych oraz obowiązujących przed dniem 1 stycznia

4

1999 r. w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym twórców, ubezpieczeniu społecz-

nym osób wykonujących pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia,

o ubezpieczeniu społecznym członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych i spół-

dzielni kółek rolniczych, o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działal-

ność gospodarczą oraz o ubezpieczeniu społecznym duchownych, w przepisach o

adwokaturze, o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu oraz w przepisach o po-

mocy społecznej, a także zaliczonych do okresów ubezpieczenia społecznego du-

chownych okresów pozostawania duchownymi przed dniem 1 lipca 1989 r. oraz

okresów przebywania duchownych na misjach i prowadzenia przez duchownych

działalności duszpasterskiej wśród Polonii po dniu 14 listopada 1991 r., do dnia wej-

ścia w życie ustawy, działalności kombatanckiej, działalności równorzędnej z tą

działalnością, a także okresy zaliczane do okresów tej działalności oraz okresy pod-

legania represjom wojennym i okresu powojennego, określone w przepisach o kom-

batantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu

powojennego, pobierania zasiłku macierzyńskiego, osadzenia w więzieniach lub

innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski na mocy skazania albo bez

wyroku po dniu 31 grudnia 1956 r. za działalność polityczną, zatrudnienia za granicą

osób, które w tym czasie nie były obywatelami polskimi, jeżeli osoby te powróciły do

kraju po dniu 22 lipca 1944 r. i zostały uznane za repatriantów, świadczenia pracy po

1956 r. na rzecz organizacji politycznych i związków zawodowych, nielegalnych w

rozumieniu przepisów obowiązujących do kwietnia 1989 r., a także przypadające

przed dniem 15 listopada 1991 r. okresy, za które została opłacona składka na ubez-

pieczenie społeczne albo za które nie było obowiązku opłacania składek na ubezpie-

czenie społeczne.

Pełne przytoczenie przepisu ujętego w podstawie skargi kasacyjnej unaocznia

wolę ustawodawcy ponownego objęcia wszystkich żołnierzy zawodowych zaopatrze-

niowym systemem emerytalnym, a także tych, którzy wstąpili do służby po dniu 1

stycznia 1999 r. i do czasu zmiany treści art. 2 ustawy o emeryturach i rentach z

Funduszu Ubezpieczeń Społecznych byli objęci powszechnym systemem ubezpie-

czeń społecznych. Zniesienie obowiązku ubezpieczenia społecznego żołnierzy za-

wodowych i rozdzielenie w związku z tym systemów ubezpieczeniowego i zaopatrze-

niowego, z których każdy realizować miał osobno zobowiązania wobec żołnierzy za-

wodowych, połączone zostało z uporządkowaniem uprzedniego ich podlegania

ubezpieczeniu społecznemu według zasady, że za ten sam okres ubezpieczenia

5

emerytalnego nie mogą jednocześnie przysługiwać dwie emerytury. Z tego względu

osoba, która nabyła prawo do emerytury wojskowej obliczonej z uwzględnieniem

okresów ubezpieczenia, nie nabywa prawa do emerytury z tytułu ubezpieczenia, i

odwrotnie, z prawa do emerytury wojskowej nie może skorzystać osoba, która nabyła

prawo do emerytury z tytułu ubezpieczenia obliczonej z uwzględnieniem okresów

służby (art. 12 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnie-

rzy zawodowych oraz ich rodzin w brzmieniu Dz.U. z 2003 r. Nr 166, poz. 1609).

Nie została w ten sposób wykluczona możliwość jednoczesnego nabycia

prawa do emerytury z ubezpieczenia społecznego i zaopatrzenia emerytalnego żoł-

nierzy zawodowych wówczas, gdy okresy te się nie zazębiają i nie zostały wzajemnie

uwzględnione przy ustalaniu prawa do świadczeń. W przeciwnym wypadku art. 7

ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych, który przewiduje zbieg

prawa do emerytury przewidzianej w ustawie z prawem do emerytury przewidzianej

w odrębnych przepisach, stanowiłby normę pustą. Tymczasem na wypadek zbiegu

takich świadczeń przewidziano wybór świadczenia.

Stwierdzenie Sądu Apelacyjnego, że „wyłączenie przewidziane w art. 2 ust. 2

ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ma charakter

podmiotowy i dotyczy wszystkich ubezpieczonych, którzy mają prawo do emerytury

wojskowej”, dotyczy przepisu niemającego w sprawie zastosowania, a jednocześnie

nie odzwierciedla stanowiska Sądu Najwyższego wyrażonego w wyroku z dnia 3

kwietnia 2007 r., II UK 165/06 (OSNP 2008 nr 9-10, poz. 140), na które Sąd się po-

wołał. W tym wyroku Sąd Najwyższy, na gruncie art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy o emerytu-

rach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, wypowiedział pogląd przeciw-

ny do prezentowanego przez Sąd Apelacyjny, że odrębność ubezpieczenia emery-

talno-rentowego regulowanego ustawą o emeryturach i rentach z Funduszu Ubez-

pieczeń Społecznych oraz ustawą o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodo-

wych oraz ich rodzin powoduje niemożność nabycia przez emeryta wojskowego

prawa do emerytury na podstawie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubez-

pieczeń Społecznych, jeżeli we wcześniej przyznanej emeryturze wojskowej

uwzględniono okresy ubezpieczenia lub zatrudnienia oraz inne okresy jako skład-

kowe. Pogląd ten został powtórzony w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 17 lipca

2007 r., II UK 272/06 (niepublikowanym) i jest w pełni podzielany przez skład orze-

kający w niniejszej sprawie.

6

Trafnie zatem w skardze kasacyjnej zarzucono błąd w zastosowaniu prawa

materialnego, polegający na pominięciu części ostatniej art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, istotnej w ustalonym

stanie faktycznym, w którym wnioskodawca nabył prawo do emerytury z wojskowego

zaopatrzenia emerytalnego wyłącznie z tytułu wysługi zawodowej służby wojskowej,

bez uwzględnienia jakichkolwiek okresów ubezpieczenia, a po zwolnieniu ze służby

podlegał ubezpieczeniu społecznemu przez okres wystarczający do nabycia prawa

do emerytury na podstawie ustawy z o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpie-

czeń Społecznych.

Mając to na względzie, Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok i przekazał

sprawę Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania (art. 39815

§ 1 k.p.c.).

========================================