V CSK 97/08

Sygn. akt V CSK 97/08

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 9 października 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Marek Sychowicz (przewodniczący)

SSN Barbara Myszka (sprawozdawca)

SSN Krzysztof Strzelczyk

w sprawie z powództwa "S.(..)" Spółdzielni Spożywców w G.

przeciwko Gminie G.

o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli, po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie

Cywilnej w dniu 26 września 2008 r., skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu

Apelacyjnego z dnia 25 października 2007 r., sygn. akt V ACa (…),

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Apelacyjnemu do

ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach

postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

„S.(..)” Spółdzielnia Spożywców w G. wnosiła o zobowiązanie Gminy G. do

złożenia oświadczenia woli o ustanowieniu na jej rzecz użytkowania wieczystego gruntu

stanowiącego działkę nr (..)/1 o obszarze 0.33.95 ha, położoną przy ul. L. w G., objętą

księgą wieczystą nr (..)7 oraz o nieodpłatnym przeniesieniu własności znajdujących się

na tej działce budynków magazynowych.

2

Wyrokiem z dnia 13 czerwca 2007 r. Sąd Okręgowy w G. oddalił powództwo,

przyjmując za podstawę orzeczenia następujący stan faktyczny.

Pozwana jest właścicielką nieruchomości o obszarze 1.64.23 ha położonej przy

ul. L. w G., objętej księgą wieczystą nr (..)7 prowadzoną przez Sąd Rejonowy w G. W

skład tej nieruchomości wchodzi zabudowana działka nr (..)/1 o obszarze 0.33.95 ha. W

okresie od dnia 1 marca 1971 r. do dnia 30 czerwca 1976 r. przedmiotowa działka,

stanowiąca wówczas część pierwotnej działki nr 4, pozostawała w użytkowaniu (..)

Zakładów Przemysłu Piekarskiego w G. Na podstawie uchwały Rady Ministrów nr

102/76 z dnia 21 maja 1976 r. w sprawie zmian w organizacji handlu wewnętrznego

(niepubl.), przedsiębiorstwo to zostało zlikwidowane, a cały jego majątek z dniem 1 lipca

1976 r. przejął odpłatnie Centralny Związek Spółdzielni Spożywców „S.(..)”, który z kolei

przekazał go Wojewódzkiej Spółdzielni Spożywców „S.(..)” w K. Od 1 stycznia 1983 r.

działka nr (...)/1 pozostaje w posiadaniu powódki, która jest następczynią prawną

Wojewódzkiej Spółdzielni Spożywców „S.(..)” w K. – Oddziału w G. Powódka opłaca

należny podatek od nieruchomości i przeprowadza konieczne remonty. W dniu 2

listopada 1995 r. powódka, powołując się na art. 80 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia

1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (jedn. tekst: Dz.U. z

1991 r. Nr 30, poz. 127 ze zm. – dalej „u.g.g.”), wystąpiła do pozwanej o ustanowienie

na jej rzecz użytkowania wieczystego nieruchomości przy ul. L. i sprzedaż

usytuowanych na niej budynków, z uwzględnieniem nakładów koniecznych. Pozwana

poinformowała powódkę o konieczności dokonania geodezyjnego podziału

nieruchomości, jednak – pomimo dokonania tego podziału i wydzielenia działki nr (..)/1 –

ostatecznie pismem z dnia 30 stycznia 2006 r. odmówiła uwzględnienia wniosku,

twierdząc, że powódka nie spełnia przewidzianej w art. 207 ust. 1 ustawy z dnia 21

sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (jedn. tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 261,

poz. 2603 ze zm. – dalej: „u.g.n.”) przesłanki zabudowy na podstawie pozwolenia na

budowę z lokalizacją stałą.

Sąd Okręgowy podniósł, że powódka za podstawę prawną żądania przyjmowała

art. 207 ust. 1 u.g.n. w brzmieniu sprzed dnia 15 lutego 2000 r. (Dz. U. z 1997 r. Nr 115,

poz. 741), natomiast pozwana stała na stanowisku, że powołany przepis może znaleźć

zastosowanie wyłącznie w brzmieniu obowiązującym od dnia 15 lutego 2000 r. (zob.

ustawę z dnia 7 stycznia 2000 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz

innych ustaw, Dz. U. z 2000, nr 6, poz. 70), w którym – w przeciwieństwie do jego

pierwotnej treści – uzależniał nabycie prawa użytkowania wieczystego od zabudowania

3

nieruchomości na podstawie pozwolenia na budowę z lokalizacją stałą. Nowelizacja ta

została wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 10 kwietnia 2006 r., SK 30/04

(OTK-A 2006, nr 4, poz. 42) uznana za niezgodną z zasadą ochrony praw słusznie

nabytych wyrażoną w art. 2 i art. 64 ust. 2 Konstytucji, ale tylko w zakresie, w jakim

odnosi się do wszczętych a niezakończonych przed jej wejściem w życie spraw

dotyczących nabycia użytkowania wieczystego nieruchomości stanowiących własność

Skarbu Państwa lub gminy niezabudowanych przez ich posiadaczy. Powódka natomiast

przed wejściem w życie ustawy nowelizującej z dnia 6 stycznia 2000 r. nie spowodowała

wszczęcia postępowania w przedmiocie nabycia użytkowania wieczystego spornej

działki w trybie przewidzianym w art. 207 u.g.n. Nie było nim złożenie wniosku z dnia 2

listopada 1995 r., bo art. 80 ust. 2 u.g.g. nie nakładał ani na Skarb Państwa, ani na

gminę obowiązku uwłaszczenia posiadacza nieruchomości. W tej sytuacji –

skonstatował Sąd Okręgowy – roszczenie powódki należy oceniać w świetle art. 207

ust. 1 u.g.n. w aktualnym brzmieniu, co sprawia, że musi być ono uznane za

nieuzasadnione, skoro bezspornie powódka nie zabudowała spornej działki.

Na skutek apelacji powódki, Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 25 października

2007 r. zmienił wyrok Sądu Okręgowego w ten sposób, że zobowiązał pozwaną do

złożenia w terminie 14 dni od prawomocności wyroku oświadczenia woli o ustanowieniu

na rzecz powódki prawa użytkowania wieczystego na okres 99 lat działki nr (..)/1 o

obszarze 0.33.95 ha, położonej przy ul. L. w G., objętej księgą wieczystą nr (..)7 oraz o

nieodpłatnym przeniesieniu własności znajdujących się na tej działce budynków.

Sąd Apelacyjny stwierdził, że roszczenie powódki zasługuje na uwzględnienie na

podstawie art. 204 ust. 1 w związku z art. 205 u.g.n. Podkreślił, że zgodnie z art. 2 c ust.

2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i

wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. Nr 79, poz. 464 ze zm. – dalej: „u.zm.u.g.g.”) –

dodanym do powołanej ustawy ustawą nowelizującą z dnia 7 października 1992 r. (Dz.

U. Nr 91, poz. 455), która weszła w życie z dniem 24 grudnia 1992 r. – powódce

przysługiwało roszczenie o ustanowienie użytkowania wieczystego działki nr (…)/1 oraz

o przeniesienie własności znajdujących się na niej budynków. Artykuł 204 u.g.n. jest

odpowiednikiem art. 2 c u.zm.u.g.g. i – ze względu na wyrażoną w art. 205 u.g.n.

zasadę bezpośredniego działania przepisów nowej ustawy – znajduje zastosowanie w

niniejszej sprawie. Dla skuteczności przewidzianego w nim roszczenia konieczne jest,

aby spółdzielni zarówno w dniu 5 grudnia 1990 r., jak i w chwili wystąpienia z wnioskiem

o ustanowienie użytkowania wieczystego przysługiwało prawo użytkowania gruntu.

4

Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 22 listopada 1999 r., U 6/99 (OTK

1999, nr 7, poz. 159), wyjaśnił, że ograniczone prawa rzeczowe powstają w trybie

określonych zdarzeń prawnych, przy czym wśród aktów prawnych przewidujących

oddawanie gruntów państwowych w użytkowanie wymienił ustawę z dnia 14 lipca 1961

r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz.U. Nr 32, poz. 159 ze zm.; jedn.

tekst: Dz. U. z 1969 r. Nr 22, poz. 159 ze zm. – dalej „u.g.t.m.o.”). Bezspornie, decyzją z

dnia 31 marca 1969 r. Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Prezydium

Miejskiej Rady Narodowej w G. – powołując się na art. 2 ust. 1 i art. 10 u.g.t.m.o. oraz §

3 ust. 1, § 4 ust. 1 i 4, § 6 i § 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 maja 1962 r. w

sprawie przekazywania terenów w miastach i osiedlach (jedn. tekst: Dz.U. z 1969 r. Nr

3, poz. 19 – dalej: „rozporządzenie z dnia 31 maja 1962 r.”) – przekazał nieruchomość

położoną przy ul. L. w użytkowanie (..) Zakładom Przemysłu Piekarskiego. Trzeba

zatem przyjąć, stwierdził Sąd Apelacyjny, że na rzecz (..) Zakładów Przemysłu

Piekarskiego powstało ex lege prawo użytkowania, a jego źródłem decyzyjnym była

powołana decyzja administracyjna. Centralny Związek Spółdzielni Spożywców „S.(..)” z

kolei stał się ex lege następcą prawnym (..) Zakładów Przemysłu Piekarskiego w

zakresie prawa użytkowania, na podstawie uchwały Rady Ministrów nr 102/76 z dnia 21

maja 1976 r. w sprawie zmian w organizacji handlu wewnętrznego. Z istoty ogólnego

następstwa prawnego wynika, że następca znajduje się w tej samej sytuacji jak

poprzednik w zakresie przysługujących mu praw. Zachodzą zatem – zdaniem Sądu

Apelacyjnego – podstawy, by przyjąć, że od 1976 r. poprzednik prawny powódki był

użytkownikiem spornego gruntu w rozumieniu art. 204 ust. 1 u.g.n. Skoro prawo

użytkowania tego gruntu nabyła następnie powódka, powództwo zasługuje na

uwzględnienie na podstawie art. 204 ust. 1 u.g.n. w związku z art. 64 k.c. i art. 1047 § 1

k.p.c.

W skardze kasacyjnej od wyroku Sądu Apelacyjnego pozwana, powołując się na

obie podstawy określone w art. 3983

§ 1 k.p.c., wnosiła o jego uchylenie i oddalenie

apelacji ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W ramach

pierwszej podstawy kasacyjnej wskazała na naruszenie przepisów: art. 10 u.g.t.m.o.

przez przyjęcie, że przekazanie terenów państwowych w użytkowanie organizacji

społecznej, jaką był Centralny Związek Spółdzielni Spożywców „S.(..)”, mogło nastąpić

bez decyzji właściwego do spraw gospodarki komunalnej i mieszkaniowej organu

prezydium rady narodowej, art. 252 w związku z art. 254 k.c. przez przyjęcie, że „prawo

zarządu i użytkowania”, przysługujące (..) Zakładom Przemysłu Piekarskiego jako

5

rzekomo ograniczone prawo rzeczowe, mogło przejść na powodową Spółdzielnię w

drodze sukcesji uniwersalnej, dla której podstawę prawną stanowiła uchwała Rady

Ministrów nr 102/76 z dnia 21 maja 1976 r. w sprawie zmian w organizacji handlu

wewnętrznego, i art. 204 ust. 1 w związku z art. 205 u.g.n. przez przyjęcie, że powódka

była w dniu 5 grudnia 1990 r. użytkownikiem spornego gruntu. W ramach drugiej

podstawy podniosła natomiast zarzut obrazy art. 231 w związku z art. 233 k.p.c. przez

przyjęcie z powołaniem się na postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 sierpnia

1996 r., II CRN 100/96 (OSNC 1996, nr 12, poz. 165), że wspomniana uchwała Rady

Ministrów nr 102/76 kreowała ograniczone prawo rzeczowe, podczas gdy teza tego

postanowienia odnosiła się do uchwały Prezydium Miejskiej Rady Narodowej, a nie do

uchwały Rady Ministrów nr 102/76 i gdy zostało ono wydane na tle innego stanu

faktycznego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 204 ust. 1 u.g.n, spółdzielni, związkowi spółdzielczemu oraz innym

osobom prawnym, które w dniu 5 grudnia 1990 r. były użytkownikami gruntów,

stanowiących własność Skarbu Państwa lub gminy, przysługuje roszczenie o

ustanowienie użytkowania wieczystego gruntu oraz o przeniesienie własności

znajdujących się na nim budynków, innych urządzeń i lokali. Roszczenie to powstaje ex

lege przy zachowaniu określonych w powołanym przepisie wymogów prawnych, a

rozpoznający je sąd jest uprawniony do samodzielnego rozstrzygnięcia kwestii, czy

spółdzielnia w dniu 5 grudnia 1990 r. była użytkownikiem gruntu (zob. uchwałę Sądu

Najwyższego z dnia 9 sierpnia 1993 r., III CZP 105/93, OSNCP 1994, nr 3, poz. 57 i

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 czerwca 2998 r., III CKN 566/97, OSNC 1999, nr 1,

poz. 17). Za utrwalone w orzecznictwie uznać należy stanowisko, że użyte w art. 204

u.g.n. pojęcie użytkowania oznacza ograniczone prawo rzeczowe w rozumieniu art. 244

§ 1 k.c. (zob. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 25 czerwca 1998 r., III CKN 566/97,

OSNC 1999, nr 1, poz. 17, z dnia 11 lutego 1999 r., I CKN 1162/98, OSNC 1999, nr 10,

poz. 174, z dnia 11 lipca 2000 r., II CKN 565/00, niepubl., z dnia 26 lipca 2000 r., I CKN

736/99, niepubl., z dnia 19 października 2000 r., III CKN 965/98, niepubl., z dnia 1

lutego 2001 r., I CKN 474/99, Monitor Prawn. 1999, nr 10, s. 32 i z dnia 3 października

2003 r., III CK 12/02, niepubl. i z dnia 28 czerwca 2005 r., I CK 801/04, OSNC 2006, nr

5, poz. 90).

Przyjęta przez Sąd Apelacyjny konstrukcja prawna, według której Gliwickie

Zakłady Przemysłu Piekarskiego, na podstawie decyzji Wydziału Gospodarki

6

Komunalnej i Mieszkaniowej Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w G. z dnia 31 marca

1969 r., nabyły prawo użytkowania nieruchomości przy ul. L., obejmującej sporną

działkę nr (..)/1, a Centralny Związek Spółdzielni Spożywców „S.(..)”, na podstawie

uchwały Rady Ministrów nr 102/76 z dnia 21 maja 1976 r. w sprawie zmian w organizacji

handlu wewnętrznego, stał się następcą prawnym tych Zakładów w zakresie prawa

użytkowania, nie może być uznana za trafną. Wspomniana decyzja z dnia 31 marca

1969 r. została wydana na podstawie przepisów ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o

gospodarce terenami w miastach i osiedlach oraz rozporządzenia z dnia 31 maja 1962 r.

Zgodnie z art. 3 u.g.t.m.o., tereny państwowe mogły być wówczas przekazywane

jednostkom państwowym i organizacjom społecznym w użytkowanie, innym zaś osobom

fizycznym w wieczyste użytkowanie (ust. 1); organizacjami społecznymi w rozumieniu

ustawy były organizacje polityczne, związki zawodowe i organizacje spółdzielcze, prócz

spółdzielni budownictwa mieszkaniowego i rolniczych spółdzielni produkcyjnych (ust. 2);

przekazywanie terenów spółdzielniom budownictwa mieszkaniowego i rolniczym

spółdzielniom produkcyjnym normowały odrębne przepisy (ust. 3). Od dnia 25 kwietnia

1969 r., po nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 19 kwietnia 1969 r. o zmianie ustawy o

gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz.U. Nr 11, poz. 80), art. 3 u.g.t.m.o.

regulował również kwestię przekazywania terenów państwowych spółdzielniom

budownictwa mieszkaniowego oraz rolniczym spółdzielniom produkcyjnym.

Spółdzielniom budownictwa mieszkaniowego tereny te mogły być oddawane w

użytkowanie wieczyste, a rolniczym spółdzielniom produkcyjnym w „użytkowanie

stosownie do przepisów kodeksu cywilnego”. Przekazywanie terenów państwowych

jednostkom państwowym i organizacjom społecznym w użytkowanie następowało w

drodze decyzji właściwego do spraw gospodarki komunalnej i mieszkaniowej organu

prezydium powiatowej (miejskiej miasta stanowiącego powiat lub wyłączonego z

województwa) rady narodowej. Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 maja 1962

r., ostateczna decyzja o przekazaniu stwarzała pomiędzy przekazującym a

przejmującym stosunek zobowiązaniowy, do którego miały zastosowanie przepisy o

zobowiązaniach umownych. Z przytoczonych regulacji wynika, że już w ustawie z dnia

14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach ustawodawca rozróżniał

pojęcia „użytkowanie” oraz „użytkowanie stosownie do przepisów kodeksu cywilnego”.

Jak wyjaśnił Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 22 listopada

1999 r., U 6/99, zgodnie z art. 245 k.c., do ustanowienia prawa użytkowania na

nieruchomości konieczne jest zachowanie formy aktu notarialnego przynajmniej dla

7

oświadczenia właściciela, który obciąża swoją nieruchomość. Niezachowanie tej formy

powoduje bezwzględną nieważność czynności prawnej, z tym że przepisy szczególne

regulujące użytkowanie nieruchomości państwowych, obowiązujące równolegle z

prawem rzeczowym, a później z kodeksem cywilnym, przewidywały także inną formę

oddawania w użytkowanie, a mianowicie decyzję administracyjną. Przykładem takich

regulacji była ustawa z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i

osiedlach, która dla ustanowienia użytkowania gruntów państwowych wymagała – w

miejsce aktu notarialnego – decyzji administracyjnej wydanej przez właściwy organ.

Decyzja administracyjna, niejako zastępująca akt notarialny, była więc zawsze, mimo

zmieniających się ustaw, warunkiem koniecznym powstania prawa użytkowania gruntu

państwowego na rzecz organizacji społecznej, w tym spółdzielni. W braku umowy

zawartej w formie aktu notarialnego organizacje społeczne nie mogą więc wywodzić

swojego użytkowania z żadnego innego zdarzenia cywilnoprawnego, jak tylko

z konstytutywnej decyzji administracyjnej o ustanowieniu dla nich tego prawa (zob. OTK

1999, nr 7, poz. 159).

Podzielając przyjęty przez Sąd Apelacyjny, w ślad za Trybunałem

Konstytucyjnym, pogląd, że pod rządem ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce

terenami w miastach i osiedlach do ustanowienia użytkowania w rozumieniu art. 244 § 1

k.c. mogło dojść w drodze decyzji administracyjnej, nie można zaaprobować stanowiska

tego Sądu, że na podstawie decyzji Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej

Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w G. z dnia 31 marca 1969 r. prawo takie

powstało na rzecz (…) Zakładów Przemysłu Piekarskiego. Zakłady te bowiem miały

status przedsiębiorstwa państwowego, czyli jednostki państwowej w rozumieniu art. 3

ust. 1 u.g.t.m.o. i § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 maja 1962 r., co sprawiało,

że ostateczna decyzja o przekazaniu terenu państwowego w użytkowanie nie mogła

prowadzić do powstania ograniczonego prawa rzeczowego. Inaczej miała się rzecz gdy

chodziło o organizację społeczną w rozumieniu art. 3 ust. 2 u.g.t.m.o., gdyż organizacja

taka mogła wywodzić prawo użytkowania z konstytutywnej decyzji administracyjnej o

ustanowieniu dla niej tego prawa (zob. też uchwały Sądu Najwyższego z dnia 10

stycznia 1968 r., III CZP 93/67, OSNCP 1969, nr 2, poz. 21, z dnia 19 stycznia 1993 r.,

III CZP 163/92, OSNCP 1993, nr 7-8, poz. 123, wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 20

sierpnia 1996 r., II CRN 100/96, OSNC 1996, nr 12, poz. 165, z dnia 7 stycznia 1997 r., I

CKN 41/96, OSNC 1997, nr 5, poz. 59). To rozróżnienie, wynikające z obowiązującej

wówczas zasady jedności mienia ogólnonarodowego (zob. art. 128 k.c. skreślony przez

8

art. 1 pkt 23 ustawy z dnia 28 lipca 1990 r., Dz.U. Nr 55, poz. 321), uszło uwagi Sądu

Apelacyjnego, który odwołując się do wywodów Trybunału Konstytucyjnego zawartych w

uzasadnieniu wyroku z dnia 22 listopada 1999 r., U 6/99, przeoczył, że dotyczyły one

możliwości ustanowienia w drodze decyzji użytkowania na rzecz organizacji społecznej,

a nie jednostki państwowej.

Jeszcze przed wejściem w życie kodeksu cywilnego Sąd Najwyższy wyjaśnił, że

przedsiębiorstwu państwowemu, któremu została przydzielona nieruchomość

państwowa, nie przysługuje względem tej nieruchomości prawo własności, gdyż prawo

to należy do Państwa (zasada jednolitego funduszu własności państwowej).

Uprawnienie przedsiębiorstwa państwowego w stosunku do mienia państwowego,

nazywane „zarządem i użytkowaniem”, „zarządem operacyjnym” bądź po prostu

„zarządem”, nie stanowi ograniczonego prawa rzeczowego w rozumieniu art. 113 i nast.

prawa rzeczowego, żaden bowiem przepis prawa takiego charakteru temu uprawnieniu

nie nadaje, a ze swej istoty jest ono prawem swoistym, odbiegającym od tradycyjnych

form prawnych korzystania z rzeczy cudzej. Istota zarządu i użytkowania polega na tym,

że daje ono jednostce państwowej, której zarząd i użytkowanie przysługuje, prawo

wykonywania własności państwowej w imieniu własnym, a więc na zewnątrz, tzn. w

stosunkach z osobami trzecimi jednostka państwowa występuje tak, jak czyni to

właściciel (zob. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 16

października 1961 r., 1 CO 20/61, OSN 1962, poz. 41, a także postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 14 czerwca 1963 r., I CR 336/63, OSNCP 1964, nr 11, poz. 223).

Stanowisko to zachowało aktualność również pod rządem art. 128 k.c.

(zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 kwietnia 1966 r., I CR 80/66, OSNCP 1967, nr

2, poz. 24, uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 7 listopada 1980

r., III CZP 2/80, OSNCP 1981, nr 4, poz. 47 oraz uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 27

czerwca 1984 r., III CZP 28/84, OSNCP 1995, nr 1, poz. 11). Trzeba zatem stwierdzić,

że – wbrew odmiennej ocenie Sądu Apelacyjnego – decyzja Wydziału Gospodarki

Komunalnej i Mieszkaniowej Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w G. z dnia 31 marca

1969 r. nie doprowadziła do powstania na rzecz (…) Zakładów Przemysłu Piekarskiego

prawa użytkowania w rozumieniu art. 244 § 1 k.c. Przysługujące tym Zakładom

użytkowanie uprawniało je wprawdzie do korzystania z terenu państwowego

z wyłączeniem innych osób, ale nie było ograniczonym prawem rzeczowym

w rozumieniu art. 244 § 1 k.c. Z dniem 1 sierpnia 1985 r., zgodnie z art. 80 ust. 1 u.g.g.,

9

grunty państwowe będące w użytkowaniu państwowych jednostek organizacyjnych

przeszły w zarząd tych jednostek.

Skoro (...) Zakłady Przemysłu Piekarskiego w G. do czasu likwidacji, czyli do dnia

1 lipca 1976 r., nie nabyły prawa użytkowania, o którym mowa w art. 244 § 1 k.c.,

bezprzedmiotowe stały się rozważania na temat ewentualnego następstwa prawnego –

w zakresie prawa użytkowania – Centralnego Związku Spółdzielni Spożywców „S.(..)”.

Powoływana przez Sąd Apelacyjny uchwała Rady Ministrów nr 102/76 z dnia 21 maja

1976 r. w sprawie zmian w organizacji handlu wewnętrznego – jak wskazał już Sąd

Najwyższy w wyroku z dnia 16 kwietnia 2008 r., V CSK 540/07 (niepubl.) – nie będąc

aktem prawnym powszechnie obowiązującym, nie mogła stanowić źródła kreującego

powstanie użytkowania na rzecz jednostki spółdzielczej ani regulować problematyki

przekazywania terenów państwowych między jednostkami państwowymi

a spółdzielczymi w sposób odmienny od zasad i trybu określonego w ustawie z dnia 14

lipca 1961 r o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (zob. też wyrok Naczelnego

Sądu Administracyjnego z dnia 24 stycznia 1992 r., I S.A. 1268/91, ONSA 1993, nr 3,

poz. 57). Pod rządem tej ustawy nie było natomiast dopuszczalne przekazywanie

użytkowanych nieruchomości w drodze czynności prawnych między organizacjami

społecznymi, możliwość przekazywania, obwarowana kilkoma warunkami, istniała tylko

w odniesieniu do państwowych jednostek organizacyjnych ( art. 10 ust. 4 u.g.t.m.o.).

Konkludując, trzeba zgodzić się ze skarżącą, że Sąd Apelacyjny naruszył

powołane przez nią przepisy prawa materialnego, wobec czego wniosek o uchylenie

zaskarżonego wyroku jest uzasadniony. Ponieważ Sąd Apelacyjny, ze względu na

przyjętą konstrukcję rozstrzygnięcia, nie objął swą oceną wszystkich okoliczności

przytoczonych w uzasadnieniu dochodzonego żądania, konieczne stało się przekazanie

sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania. Dlatego Sąd Najwyższy na podstawie

art. 39815

§ 1 oraz art. 108 § 2 w związku z art. 39821

k.p.c. orzekł, jak w sentencji.