I CSK 106/08

Sygn. akt I CSK 106/08

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 17 października 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian (przewodniczący)

SSN Grzegorz Misiurek

SSN Kazimierz Zawada (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa Przedsiębiorstwa Handlowo-Usługowo-Produkcyjnego A.

Spółki z o.o. w Z.

przeciwko J.W. C. H. S.A. w Z.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 17 października 2008 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 5 września 2007 r.,

uchyla zaskarżony wyrok w zakresie oddalającym apelację

w części skarżącej zasądzenie od strony pozwanej kwoty

przenoszącej 128 863,10 zł (sto dwadzieścia osiem tysięcy

osiemset sześćdziesiąt trzy złote i dziesięć groszy) i w tym

zakresie przekazuje sprawę Sądowi Apelacyjnemu do

ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach

postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 20 listopada 2006 r. utrzymał w mocy

w stosunku do pozwanej J.W. C. H. – Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w

Z. nakaz zapłaty na rzecz powodowej spółki w części dotyczącej kwoty 293 729,13

zł z określonymi bliżej odsetkami.

Zaskarżonym wyrokiem Sąd Apelacyjny oddalił apelację pozwanej spółki

J.W. C. H.

Z dokonanych w sprawie ustaleń wynika, że pozwana spółka J.W. C. H.

(inwestor) w dniu 31 sierpnia 2004 r. zawarła w celu wybudowania obiektu

mieszkalnego przy ul. T. [...] w Ł. umowę o roboty budowlane z N. I. – Spółką z

ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S. (generalny wykonawca). Paragraf

1 ust. 2 umowy upoważniał generalnego wykonawcę do realizacji umowy przy

pomocy określonych podwykonawców; jednym z nich – w zakresie prac

produkcyjno-montażowych stolarki okiennej i drzwiowej – była A. K. – Spółka z

ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S. W dniu 22 kwietnia 2005 r.

generalny wykonawca zawarł ze spółką A. K. umowę mającą za przedmiot

„sprzedaż, dostawę i montaż stolarki okienno-drzwiowej ”. Inwestor pismem z dnia

12 maja 2005 r. zaakceptował tę umowę po przedłożeniu mu jej przez generalnego

wykonawcę. W okresie od 4 listopada do 14 grudnia 2005 r. spółka A. K. wystawiła

i przedłożyła generalnemu wykonawcy siedem faktur. Cztery z nich nawiązywały do

umowy zawartej przez tę spółkę z generalnym wykonawcą w dniu 22 kwietnia 2005

r. Jedna z tych czterech faktur (nr [...]), wystawiona w dniu 14 grudnia 2005 r. i

opiewająca na kwotę 164 866,03 zł, dotyczyła dostawy 249 okien w dniach 9 i 14

grudnia 2005 r. Dostawa tych okien została potwierdzona protokołem

inwentaryzacji. Żadna z wskazanych faktur nie została zapłacona przez

generalnego wykonawcę, gdyż nie był on – jak wyjaśnił – w stanie regulować

swoich zobowiązań wobec spółki A. K. z powodu zalegania z zapłatą względem

niego przez inwestora. W dniu 6 grudnia 2005 r. generalny wykonawca złożył

inwestorowi oświadczenie o odstąpieniu od umowy o roboty budowlane. Dnia 20

stycznia 2006 r. komisja inwentaryzacyjna złożona z przedstawicieli generalnego

3

wykonawcy i inwestora sporządziła protokół inwentaryzacji robót wykonanych;

załącznik nr 11 zawierał spis okien niewbudowanych, a załącznik nr 21 – spis

stolarki okiennej wbudowanej. Dnia 1 marca 2006 r. spółka A. K. zawarła z

powodową spółką umowę przelewu. W drodze tej umowy przelała na powodową

spółkę wierzytelności przysługujące jej względem inwestora i generalnego

wykonawcy jako podmiotów zobowiązanych w stosunku do niej solidarnie z mocy

art. 6471

§ 5 k.c.

Opierając się na powyższych ustaleniach, Sąd Apelacyjny podzielił pogląd

Sądu Okręgowego, że powodowa spółka nabyła w drodze przelewu od spółki A. K.

wierzytelności w stosunku do inwestora w łącznej kwocie 293 729,13 zł, tj. w

kwocie odpowiadającej sumie objętej czterema fakturami wystawionymi przez

spółkę A. K. w związku z umową zawartą z generalnym wykonawcą w dniu 22

kwietnia 2005 r. Spółka A. K. nabyła wierzytelności w tej wysokości w stosunku do

inwestora na podstawie art. 6471

§ 5 k.c. i mogła je jako zbywalne przelać na

powodową spółkę.

W skardze kasacyjnej pozwana spółka J.W. C. H. zakwestionowała wyrok

Sądu Apelacyjnego w części dotyczącej kwoty 164 866,06 zł, tj. w zakresie

obejmującym sumę, na którą opiewa faktura wystawiona przez spółkę A. K. w dniu

14 grudnia 2005 r. w związku z dostawą 249 okien. Zdaniem skarżącej, wyrok Sądu

Apelacyjnego w części zasądzającej kwotę 164 866,06 zł narusza art. 6471

§ 5 k.c.

Dostawa okien stanowiła wykonanie umowy sprzedaży, a art. 6471

§ 5 k.c. nie

dotyczy umów sprzedaży. Jego hipotezą są objęte jedynie roboty budowlane

wykonane przez podwykonawcę. Spółka A. K. nie nabyła więc wierzytelności

względem inwestora o zapłatę, której dotyczy faktura z dnia 14 grudnia 2005 r., i

tym samym nie mogła przelać takiej wierzytelności na stronę powodową.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 6471

§ 5 k.c., podmiot zawierający umowę z podwykonawcą

oraz inwestor i wykonawca (generalny wykonawca) ponoszą solidarną

odpowiedzialność za zapłatę wynagrodzenia za roboty budowlane wykonane przez

podwykonawcę. Celem tego przepisu, jak i całego art. 6471

k.c. – wprowadzonego

ustawą z dnia 14 lutego 2003 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych

4

innych ustaw (Dz. U. nr 49, poz. 408) z mocą od 24 kwietnia 2003 r. – było

przeciwdziałanie negatywnemu zjawisku niepłacenia wynagrodzeń za prace

wykonane przez małych i średnich przedsiębiorców – podwykonawców

(por. uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia

28 kwietnia 2008 r., III CZP 6/08, OSNC 2008, nr 11, poz. 121).

W najprostszej sytuacji, w której dochodzi do wykonania prac budowlanych

przez podwykonawcę, zobowiązani solidarnie na podstawie art. 6471

§ 5 k.c. do

zapłaty wynagrodzenia podwykonawcy są inwestor i wykonawca. Przesłankami

solidarnej odpowiedzialności inwestora i wykonawcy są, z jednej strony, zawarcie

przez nich umowy o roboty budowlane, a z drugiej, zawarcie przez wykonawcę

umowy o podwykonawstwo z określonym przedsiębiorcą. Objęta hipotezą art. 6471

§ 5 k.c. umowa o roboty budowlane musi, zgodnie z art. 6471

§ 1 k.c., określać,

które roboty wykonawca będzie realizował przy pomocy podwykonawców.

Wymagania dotyczące objętej hipotezą art. 6471

§ 5 k.c. umowy

o podwykonawstwo, zawartej przez wykonawcę, określają przepisy art. 6471

§ 2, 4

i 6 k.c.

Mogą nasuwać się wątpliwości co do tego, jakie umowy są warunkującymi

zastosowanie art. 6471

§ 5 k.c. umowami o podwykonawstwo. Brzmienie art. 6471

§ 5 k.c. mogłoby wskazywać, że także umowa z podwykonawcą powinna być

umową o roboty budowlane w rozumieniu art. 647 k.c.; w przepisie tym jest mowa

o robotach budowlanych wykonanych przez podwykonawcę. Jak jednak

zauważono w piśmiennictwie, wielu podwykonawców świadczy swoje usługi na

rzecz wykonawcy nie na podstawie umowy o roboty budowlane, lecz na podstawie

umowy o dzieło. Podwykonawcy ci zasługują na ochronę wynikającą z art. 6471

§ 5

k.c. niemniej niż podwykonawcy świadczący swoje usługi na rzecz wykonawcy na

podstawie umowy o roboty budowlane. Ostatecznie więc trzeba przyjąć,

że wynikającą z art. 6471

§ 5 k.c. ochroną są objęci zarówno podwykonawcy

spełniający swoje usługi na podstawie umowy o roboty budowlane,

jak i podwykonawcy spełniający swoje usługi na podstawie umowy o dzieło.

Z odwołania się w omawianym przepisie do robót budowlanych wykonanych przez

podwykonawcę należy wywieść jedynie wymaganie, aby rezultat świadczenia

podwykonawcy spełnionego na podstawie umowy z wykonawcą składał się na

5

obiekt stanowiący przedmiot świadczenia wykonawcy w ramach zawartej

z inwestorem umowy o roboty budowlane. Tylko wtedy, gdy rezultat świadczenia

podwykonawcy wchodzi w skład obiektu stanowiącego przedmiot świadczenia

wykonawcy w ramach umowy o roboty budowlane, można usprawiedliwić nałożenie

na inwestora obowiązku zapłaty wynagrodzenia podwykonawcy, połączonego

węzłem solidarności z obowiązkiem zapłaty wynagrodzenia podwykonawcy przez

wykonawcę. Okolicznością usprawiedliwiającą nałożenie tego obowiązku jest

zrealizowanie części świadczenia wykonawcy na rzecz inwestora kosztem

podwykonawcy, tj. bez otrzymania za to należnego wynagrodzenia od wykonawcy.

Nie są natomiast niewątpliwie umowami o podwykonawstwo w rozumieniu

art. 6471

§ 5 k.c. umowy zawierane przez wykonawcę z dostawcą maszyn

i urządzeń potrzebnych do wykonania robót budowlanych, jak też umowy

zawierane przez wykonawcę z dostawcą materiałów budowlanych.

Zobowiązanie się przez spółkę A. K. w umowie z dnia 22 kwietnia 2005 r.

wobec generalnego wykonawcy do „sprzedaży, dostawy i montażu stolarki okienno-

drzwiowej”, mogłoby sugerować kwalifikowanie tej umowy w zakresie dotyczącym

sprzedaży i dostawy stolarki okienno-drzwiowej jako umowy sprzedaży, a w

zakresie dotyczącym montażu tej stolarki - jako umowy o roboty budowlane lub

umowy o dzieło (co do trudności rozgraniczenia umowy o roboty budowlane od

umowy o dzieło por. w szczególności wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 marca

1998 r., II CKN 653/97, OSNC 1998, nr 12, poz. 207). W rzeczywistości chodzi tu

jednak tylko o jedną umowę, a mianowicie o umowę o roboty budowlane lub

umowę o dzieło, dotyczącą wykonania wspomnianej stolarki zgodnie z

dokumentacją projektową i zamontowania jej według uzgodnionego harmonogramu

w trakcie wznoszenia budynku (por. w szczególności § 2, 3, § 4 pkt i § 5 pkt 2

umowy).

Umowa ta należy więc - bez względu to czy się ją ujmie jako umowę

o roboty budowlane, czy też jako umowę o dzieło - do objętej zakresem

zastosowania art. 6471

§ 5 k.c. kategorii umów o podwykonawstwo.

Okoliczność ta nie wystarczała jednak do zastosowania tego przepisu

w odniesieniu do wynagrodzenia spółki A. K. za okna, dostarczone w ramach tej

6

umowy, ale ostatecznie – wbrew jej treści - nie zamontowane w obiekcie

stanowiącym przedmiot świadczenia generalnego wykonawcy na rzecz inwestora.

Jak już była o tym mowa, koniecznym warunkiem zastosowania art. 6471

§ 5 k.c.

jest wykonanie robót budowlanych przez podwykonawcę, przez co należy rozumieć

zrealizowanie części obiektu stanowiącego przedmiot świadczenia wykonawcy w

ramach umowy zawartej z inwestorem. Tylko zapłata wynagrodzenia za wykonanie

przez podwykonawcę tak rozumianych robót budowlanych jest objęta solidarną

odpowiedzialności inwestora i wykonawcy. W sytuacji, w której nie doszło do

zamontowania okien w budynku, nie można było nawet wykluczyć, na co trafnie

pozwana zwróciła uwagę w skardze kasacyjne, domagania się zwrotu

dostarczonych na plac budowy okien wskutek odstąpienia od umowy.

Ze względu na zasadność przytoczonej podstawy kasacyjnej Sąd Najwyższy

na podstawie art. 39815

§ 1 k.p.c. orzekł jak w sentencji.