III CZP 88/08

Uchwała z dnia 16 października 2008 r., III CZP 88/08

Sędzia SN Antoni Górski (przewodniczący)

Sędzia SN Mirosław Bączyk (sprawozdawca)

Sędzia SN Iwona Koper

Sąd Najwyższy w sprawie postępowania upadłościowego ''O.T.K." sp. z o.o. w

K. przy uczestnictwie wierzycieli Haliny P. i Jerzego P. po rozstrzygnięciu w Izbie

Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 16 października 2008 r. zagadnienia

prawnego przedstawionego przez Sąd Rejonowy dla Krakowa Śródmieścia w

Krakowie postanowieniem z dnia 21 kwietnia 2008 r.:

„Czy od zażalenia na zarządzenie o zwrocie zgłoszenia wierzytelności przez

sędziego komisarza, opłatę należy pobrać na zasadzie art. 75 pkt 3, art. 19 ust. 3

pkt 2 czy też art.14 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach

cywilnych (Dz.U. Nr 167, poz. 1398 ze zm.)?”

podjął uchwałę:

Od zażalenia na zarządzenie sędziego-komisarza o zwrocie zgłoszenia

wierzytelności pobiera się opłatę podstawową.

Uzasadnienie

Sędzia-komisarz w postępowaniu upadłościowym dłużnika zarządził zwrot

wierzycielom pisma obejmującego zgłoszenie wierzytelności w związku z

niespełnieniem odpowiednich wymogów formalnych (art. 242 ustawy z dnia 28

lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze, Dz. U Nr 60, poz. 535, ze zm. –

dalej: "Pr.u.n."). W toku rozpatrywania zażalenia powodów Sąd Rejonowy rozważał,

jaką opłatę należy pobrać od tego środka zaskarżenia i na jakiej podstawie prawnej.

W ocenie Sądu, kwestii tej nie reguluje art. 75 pkt 3 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o

kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U Nr 187, poz.1398 ze zm. – dalej:

„u.k.s.c.”), natomiast w grę mógłby wchodzić art.19 ust. 3 pkt 2 lub art. 14 ust. 3

u.k.s.c. W związku z tym, że zgłoszenie wierzytelności powinno wskazywać m.in.

określenie wierzytelności wraz z należnościami ubocznymi (art. 240 Pr.u.n.), nie ma

wątpliwości co do tego, do jakiej wartości wyjściowej odnieść należy regułę

wynikającą z art. 19 ust. 3 pkt 2 u.k.s.c., przewidującą jedną piątą opłaty od

zażalenia. Sąd Rejonowy wskazał zatem na możliwość zastosowania tego właśnie

przepisu do określenia opłaty od zażalenia na zarządzenie sędziego-komisarza o

zwrocie zgłoszenia wierzytelności.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że na zarządzenie

sędziego-komisarza w przedmiocie zwrotu zgłoszenia wierzytelności, wydane w

toku postępowania upadłościowego, przysługuje zażalenie (np. uchwały Sądu

Najwyższego z dnia 2 marca 2005 r., III CZP 98/04, OSNC 2006, nr 2, poz. 21 i z

dnia 2 marca 2005 r., III CZP 90/04, OSNC 2006, nr 2, poz. 20). Zarządzenie o

zwrocie zgłoszenia wierzytelności ma charakter rozstrzygnięcia ogólnego, nie

należy natomiast do grupy orzeczeń właściwych tylko dla postępowania

upadłościowego, odnośnie do których przyjęto ograniczenia w zakresie możliwości

ich zaskarżania (art. 222 Pr.u.n.).

W literaturze i orzecznictwie Sądu Najwyższego brak jak dotychczas

wyraźnych wypowiedzi odnoszących się wprost do tego, jaką opłatę i na podstawie

których przepisów należy pobrać od zażalenia na zarządzenie sędziego-komisarza

w przedmiocie zwrotu zgłoszenia wierzytelności(art. 240 Pr.u.n.).

Zgodnie z art. 75 pkt 2 u.k.s.c., opłatę w kwocie 200 zł pobiera się m.in. od

zażalenia na postanowienia wydane w postępowaniu upadłościowym i

naprawczym. W przepisie tym określono różne formy środków prawnych (wnioski,

zażalenie, sprzeciw), od których pobiera się stałą opłatę, w tym także od zażalenia

na postanowienia wydane w postępowaniu upadłościowym i naprawczym. W

związku z tym, że w takim postępowaniu sędzia-komisarz może wydawać zarówno

postanowienia, jak i zarządzenia brak usprawiedliwionych podstaw do twierdzenia,

iż przepis ten obejmuje także opłatę stałą od zażalenia na zarządzenie sędziego-

komisarza, w tym – od zażalenia na zarządzenie o zwrocie zgłoszenia

wierzytelności, wspomina się bowiem expressis verbis o "zażaleniu na

postanowienia", a więc o jednej tylko postaci rozstrzygnięcia sędziego-komisarza.

Eksponując w art. 75 u.k.s.c tylko niektóre środki prawne, od których pobiera się

opłatę stałą, ustawodawca zróżnicował jednak reguły pobierania opłat i ich

wysokość w postępowaniu upadłościowym i naprawczym. Nie można zatem uznać

za trafną sugestię Sądu Rejonowego zmierzającą do rozszerzającej wykładni art.

75 pkt. 3 u.k.s.c. i motywowanie jej potrzebą ujednolicenia opłat pobieranych w

takim postępowaniu.

Sąd Rejonowy sugerował także możliwość określenia opłaty od zażalenia na

zarządzenie o zwrocie zgłoszenia wierzytelności na podstawie art.19 ust. 3 pkt 2

u.k.s.c., zgodnie z którym piątą część opłaty pobiera się od zażalenia, chyba że

przepis szczególny stanowi inaczej. Zdaniem tego Sądu, w świetle art. 240 Pr.u.n.

zgłoszenie wierzytelności powinno m.in. określać wierzytelność z należnościami

ubocznymi oraz wartość wierzytelności niepieniężnych i te wierzytelności mogłyby

stanowić „wartości wyjściowe” dla ustalenia wysokości opłaty od zażalenia na

zarządzenie sędziego-komisarza o zwrocie zgłoszenia wierzytelności. W tej

propozycji interpretacyjnej nie dostrzeżono, że art. 19 u.k.s.c. powinien być

interpretowany w powiązaniu z art. 18 u.k.s.c., ułamkowa zatem część opłaty,

określona w art. 19 u.k.s.c., powinna być obliczona przy uwzględnieniu opłaty

pobieranej od pisma wszczynającego postępowanie, o jakim wspomina art.18 ust. 1

u.k.s.c. W orzecznictwie Sądu Najwyższego i w literaturze wyraża się trafne

stanowisko, że zgłoszenie wierzytelności do masy upadłości stanowi formę jej

dochodzenia i tym samym zgłoszenie spełnia funkcję zbliżoną do wytoczenia

powództwa lub zgłoszenia wniosku o wszczęcie postępowania egzekucyjnego. W

związku z tym, że de lege lata nie pobiera się jednak opłaty od zgłoszenia

wierzytelności (art. 239-240 Pr.u.n.), odpada możliwość określenia wysokości opłaty

od zażalenia na zarządzenie sędziego-komisarza w sposób określony w art. 19

u.k.s.c. Nie mogą być też brane w pod uwagę w tym zakresie środki prawne

otwierające poszczególne etapy postępowania upadłościowego, np. wniosek o

ogłoszeniu upadłości lub wniosek o wszczęcie postępowania naprawczego.

Wyłączenie możliwości zastosowania art. 75 pkt 3 i art. 19 ust. 3 pkt 2 u.k.s.c.

w zakresie ustalenia opłaty od zażalenia na zarządzenie sędziego-komisarza o

zwrocie zgłoszenia wierzytelności prowadzi do wniosku, że właściwą podstawą

prawną ustalenia opłaty stanowi art. 14 ust. 1 i 3 u.k.s.c., zgodnie bowiem z regułą

wyrażoną w art. 3 ust. 2 pkt 2 u.k.s.c., opłacie podlega m.in. zażalenie, jeżeli

przepis ustawy przewiduje jej pobranie. Obowiązek uiszczenia tej opłaty wynika z

art.14 ust. 3 u.k.s.c., przewidującego opłatę podstawową. W rezultacie, od

zażalenia na zarządzenie sędziego-komisarza o zwrocie zgłoszenia wierzytelności

(art. 240 Pr.u.n. ) pobiera się opłatę stałą określoną w art. 14 ust. 3 u.k.s.c.

Z tych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę, jak na wstępie (art. 390 § 1

k.p.c.).