III PK 32/08

Sygn. akt III PK 32/08

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 16 października 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Kazimierz Jaśkowski (przewodniczący)

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (sprawozdawca)

SSN Andrzej Wróbel

w sprawie z powództwa K. I.

przeciwko Samodzielnemu Publicznemu Zespołowi Zakładów Opieki Zdrowotnej w

P.

o przywrócenie warunków pracy i płacy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 16 października 2008 r.,

skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w R.

z dnia 31 stycznia 2008 r.,

oddala skargę kasacyjną.

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z dnia 7 listopada 2007 r. Sąd Rejonowy w P. uznał za

bezskuteczne wypowiedzenie warunków pracy i płacy dokonane K. I. przez

2

Samodzielny Publiczny Zespół Zakładów Opieki Zdrowotnej w P.. Podstawę

rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia faktyczne.

Na podstawie umowy o pracę zawartej z Zespołem Opieki Zdrowotnej w P.

powódka została zatrudniona z dniem 1 sierpnia 1983 r. na czas nieokreślony w

Szpitalu Rejonowym w P. na stanowisku pielęgniarki. W okresie od 1 października

1999 r. powódka pracowała w Przychodni Rejonowej w P., od 16 lipca 2001 r. na

Oddziale […] Szpitala w P., od 13 stycznia do 12 kwietnia 2003 r. była

oddelegowana do pracy w Wiejskim Ośrodku Zdrowia w G., a z dniem 1 listopada

2003 r. została przeniesiona do pracy w Izie Przyjęć Szpitala w P.. W okresie od 3

stycznia 2005 r. powódka kilkukrotnie była oddelegowana do pracy w Przychodni

Rejonowej, a od 1 stycznia do 28 lutego 2007 r. oraz od 1 do 30 czerwca 2007 r. -

w Zakładzie Opiekuńczo-Leczniczym.

Z kolei R. C. została zatrudniona na podstawie umowy o pracę zawartej z

Zakładem Opieki Zdrowotnej w P. z dniem 2 października 1989 r. na czas

nieokreślony na stanowisku pielęgniarki - stażystki w Szpitalu Rejonowym w P.,

gdzie pracowała do 31 grudnia 2005 r. W tym okresie nie stwierdzono u niej

przeciwwskazań do wykonywania pracy na stanowisku pielęgniarki. Z dniem 1

stycznia 2006 r. na podstawie porozumienia stron rozpoczęła pracę w Zakładzie

Opiekuńczo-Leczniczym. W dniu 10 maja 2006 r. R. C. uzyskała orzeczenie

Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w R., którym

zaliczono ją do lekkiego stopnia niepełnosprawności o charakterze trwałym z

przeciwwskazaniem wykonywania prac wymagających dźwigania i dużych wysiłków

fizycznych. Około kwietnia 2007 r. pielęgniarka koordynująca w Izbie Przyjęć

Szpitala w P. otrzymała od pielęgniarki naczelnej polecenie wytypowania do końca

maja 2007 r. jednej z zatrudnionych tam pielęgniarek celem jej przeniesienia do

pracy w Zakładzie Opiekuńczo-Leczniczym. Było to spowodowane prognozowanym

przeniesieniem do pracy w Izbie Przyjęć pielęgniarki R. C. ze względu na

posiadane przez nią orzeczenie o niepełnosprawności. Żadna z pielęgniarek

zatrudnionych w Izbie Przyjęć nie wyraziła zgody na przejście do pracy w Zakładzie

Opiekuńczo-Leczniczym. W tej sytuacji pielęgniarka koordynująca wyznaczyła do

przeniesienia powódkę. W dniu 23 maja 2007 r. R. C. zwróciła się o umożliwienie

świadczenia pracy w systemie zmianowym 12-godzinnym, w tym również w nocy,

3

motywując to względami finansowymi. Po zaakceptowaniu przedmiotowego

wniosku strona pozwana przeniosła z dniem 1 czerwca 2007 r. R. C. do pracy na

Izbie Przyjęć Szpitala w P., na której dotychczas zatrudnionych było 6 pielęgniarek.

W dniu 25 lipca 2007 r. pozwany Zespół złożył powódce oświadczenie o

wypowiedzeniu warunków umowy o pracę z zachowaniem 3-miesięcznego okresu

wypowiedzenia. Jako przyczynę wypowiedzenia wskazano potrzeby kadrowe

Zakładu Opiekuńczo-Leczniczego w P., to jest zbyt małą obsadę średniego

personelu medycznego (pielęgniarek) przy jednoczesnym przekroczeniu

zatrudnienia pielęgniarek w Izbie Przyjęć Szpitala w P.. Po upływie okresu

wypowiedzenia zaproponowano powódce stanowisko starszej pielęgniarki, miejsce

pracy - Zakład Opiekuńczo-Leczniczy w P. oraz nowe warunki płacy. W dniu 14

sierpnia 2007 r. powódka złożyła oświadczenie o nieprzyjęciu nowych warunków

pracy. W wyniku kontroli przeprowadzonej w dniu 23 sierpnia 2007 r. w pozwanym

Zespole, w tym w komórce organizacyjnej Zakładu Opiekuńczo-Leczniczego,

Państwowa Inspekcja Pracy skierowała do strony pozwanej wystąpienie w

przedmiocie zapewnienia przestrzegania dopuszczalnych norm przy

przemieszczaniu ciężarów (pacjentów) w transporcie ręcznym przez pracowników.

Niekwestionowanym powodem przeniesienia R. C. do Izby Przyjęć była, wynikająca

z orzeczenia o niepełnosprawności, konieczność ograniczenia „dźwigania i wysiłku

fizycznego".

W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Rejonowy stanął na stanowisku, że

wskazana powódce przez pracodawcę przyczyna uzasadniająca dokonane jej

wypowiedzenie zmieniające jest pod względem formalnym „prawdziwa". Ocena

„zasadności" wypowiedzenia nie może jednak ograniczać się do badania

„prawdziwości" wskazanej przyczyny w zakresie rzeczywistego jej zaistnienia, z

pominięciem okoliczności, które leżały u jej podstaw, istotnych dla analizy działań

pracodawcy prowadzących do zaistnienia „przyczyny". W ocenie Sądu

Rejonowego, przyczyną dokonanego powódce wypowiedzenia zmieniającego nie

była „racjonalizacja zatrudnienia w interesie pracodawcy", lecz zamiana stanowisk

pracowniczych chroniąca interes jednego z pracowników kosztem drugiego, mimo

jego sprzeciwu. Sąd pierwszej instancji wskazał, że pracodawca może

racjonalizować zatrudnienie – „z uwagi na harmonizację pracy, zmniejszanie i

4

lepszą organizację zadań i przy pomniejszeniu zatrudnienia stosować przepisy

Kodeksu pracy”. Jednakże w niniejszej sprawie „pracodawca nie chronił interesu

zakładu pracy, lecz interes innego pracownika, wobec którego - co sam przyznał -

nie miał obowiązku poszukiwania stanowiska”, co powoduje uznanie dokonanego

powódce wypowiedzenia zmieniającego za bezskuteczne.

Wyrokiem z dnia 31 stycznia 2008 r. Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w R. zmienił powyższy wyrok w ten sposób, że

powództwo oddalił.

W ocenie Sądu Okręgowego, powierzenie powódce w piśmie z dnia 25 lipca

2007 r. wykonywania czynności pielęgniarki w innej jednostce organizacyjnej

pozwanego Zespołu było poleceniem służbowym, mimo błędnego określenia

rodzaju pisma jako wypowiedzenie zmieniające. Sąd ten wskazał, że z art. 100 § 1

k.p. wynika obowiązek pracownika stosowania się do poleceń przełożonych, które

dotyczą pracy, jeżeli nie są one sprzeczne z przepisami prawa pracy lub umową o

pracę. Zgodność polecenia z umową o pracę występuje przede wszystkim

wówczas, gdy polecenie dotyczy wykonywania czynności i obowiązków

wynikających z określonego w umowie rodzaju pracy. Powołując się na wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 14 października 2004 r., I PK 663/03 (w którym wyrażony

został pogląd, że w przypadku polecenia dotyczącego wykonywania czynności

wynikających z rodzaju pracy określonego w umowie o pracę, pracodawca nie musi

dokonywać wypowiedzenia warunków pracy - art. 42 § 1 k.p. oraz nie ma

obowiązku stosowania art. 42 § 4 k.p.) i z dnia 7 września 2005 r., II PK 292/04 (w

którym stwierdzono, że skierowanie pielęgniarki do wykonywania pracy na innym

niż dotychczas oddziale szpitala nie wymaga wypowiedzenia zmieniającego

warunki pracy – art. 42 § 1 k.p.), Sąd Apelacyjny wskazał, że praca objęta

poleceniem z dnia 25 lipca 2007 r. była tego samego rodzaju, co praca określona w

umowie o pracę. Skoro więc nie zmienił się jej rodzaj i wynagrodzenie, to nie było

potrzeby stosowania wypowiedzenia zmieniającego ani okresowego powierzenia

innej pracy, a na powódce ciążył obowiązek wykonania polecenia i przystąpienia do

pracy. W przypadku powódki nie można mówić o propozycji innej pracy, gdyż nadal

miała wykonywać obowiązki pielęgniarki, wskazanie przez pracodawcę zakresu

pełnienia tych obowiązków jest poleceniem służbowym, a zmiana

5

dotychczasowego zakresu czynności nie jest równoznaczna z wypowiedzeniem

warunków pracy. Polecenie wykonywania przez pielęgniarkę pracy na innym niż

dotychczas oddziale szpitala nie jest więc wypowiedzeniem zmieniającym warunki

pracy. Przepis art. 42 k.p. odnosi się do istotnej zmiany warunków pracy, a nie do

poszczególnych czynności wykonywanych w ramach dotychczasowych

obowiązków.

Nadto Sąd drugiej instancji wyraził pogląd, że gdyby nawet rozpatrywać

pismo pracodawcy z dnia 25 lipca 2007 r. w kategorii wypowiedzenia

zmieniającego, to nie można podzielić stanowiska Sądu Rejonowego, iż

wypowiedzenie to nastąpiło wyłącznie w interesie innej pracownicy, a nie w

interesie zakładu pracy. Pozwany Zespół w swoich działaniach organizacyjnych

zmierzał do zapewnienia wszystkim pielęgniarkom - również tym

niepełnosprawnym - możliwości zatrudnienia. R. C., podobnie jak powódka, jest

doświadczonym pracownikiem i w interesie zakładu pracy jest stworzenie

warunków, by takiego pracownika utrzymać. Nietrafne są również wywody Sądu

pierwszej instancji, że praca w Zakładzie Opiekuńczo-Leczniczym nie jest cięższa

od pracy w Izbie Przyjęć. Takie ustalenie jest sprzeczne z wynikami kontroli

Państwowej Inspekcji Pracy i postawą obu zainteresowanych pielęgniarek, które

wykluczały wykonywanie pracy w Zakładzie Opiekuńczo-Leczniczym. Przesunięcie

pełnosprawnej pielęgniarki do pracy w tym Zakładzie było w tej sytuacji faktycznej

organizacyjnie uzasadnione i usprawiedliwione słusznym interesem zakładu pracy.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku powódka zarzuciła: 1)

naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie: a) art. 45 § 1 w związku z

art. 42 § 1 i § 2 k.p., poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, to jest uznanie, iż brak

jest możliwości oceny zasadności złożonego powódce wypowiedzenia z uwagi na

to, że pozwany nie dokonał wobec niej wypowiedzenia zmieniającego, lecz wydał

jej polecenie służbowe; b) art. 42 § 1 w związku z art. 30 § 4 k.p., poprzez ich

niewłaściwe zastosowanie, to jest uznanie, że złożenie oświadczenia o

wypowiedzeniu powódce warunków pracy i płacy nie naruszało przepisów prawa, a

w szczególności, że było oparte na uzasadnionej i rzeczywistej przyczynie w

sytuacji, gdy w rzeczywistości przyczyną złożenia powódce oświadczenia o

wypowiedzeniu warunków pracy była konieczność „zrobienia miejsca" dla innego

6

pracownika, który nie chciał podjąć pracy w innym zaproponowanym mu wcześniej

przez pozwanego miejscu pracy, a warunki pracy tego pracownika nie uległy

poprawie na nowym stanowisku; c) art. 42 § 1 w związku z art. 30 ust. 4 i art. 113

oraz art. 183a

§ 1 pkt 1 i § 2 i art. 183b

§ 1 pkt 1 k.p., poprzez ich niewłaściwe

zastosowanie, to jest pominięcie faktu, iż złożone powódce wypowiedzenie

naruszało zasady równego traktowania pracowników w zatrudnieniu, bowiem

interes innego pracownika (R. C.) został przedłożony ponad interes powódki,

pomimo że istniała możliwość pogodzenia przez pozwanego obu interesów poprzez

zatrudnienie R. C. w swojej poradni oraz pozostawienie powódki na

dotychczasowym stanowisku; d) art. 42 § 1 i § 2 k.p., poprzez jego niewłaściwą

wykładnię, to jest przyjęcie, iż do wypowiedzenia zmieniającego dochodzi w

przypadku „istotnej zmiany warunków, a nie poszczególnych czynności

wykonywanych w ramach dotychczasowych obowiązków" w sytuacji, gdy przepisy

prawa nie zawężają w ten sposób zakresu stosowania art. 42 § 1 i § 2 k.p.; e) art.

42 § 1 i § 2 w związku z art. 29 § 1 k.p., poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, to

jest uznanie, że zmiana stosunku pracy polegająca na zmianie miejsca pracy,

zmianie rozkładu czasu pracy, zmianie zakresu obowiązków (z uwagi na inną

specyfikę pracy), co nastąpiło na podstawie pisma z dnia 24 lipca 2007 r. nie

stanowi wypowiedzenia zmieniającego, a tym samym istotnej zmiany warunków

pracy i płacy; f) art. 100 § 1 k.p., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, to jest

przyjęcie, że powódka była zobowiązana wykonać polecenie służbowe pracodawcy

polegające na świadczeniu pracy w Zakładzie Opiekuńczo Leczniczym w sytuacji,

gdy polecenie takie było sprzeczne z przepisami prawa, gdyż - jak wykazała

kontrola Państwowej Inspekcji Pracy - w Zakładzie tym winni być zatrudnieni

mężczyźni z uwagi na konieczność dźwigania pacjentów; 2) naruszenie przepisów

postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 385

k.p.c. polegające na uwzględnieniu apelacji w sytuacji, gdy apelacja strony

pozwanej była w całości bezzasadna, przy czym naruszenie to było wynikiem

oczywiście wadliwej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a w

szczególności tego, że pozwany nie naruszył swoim działaniem art. 42 § 1 i § 2 w

związku z art. 30 § 4 k.p., jak również przyjęcie, że oświadczenie o wypowiedzeniu

warunków pracy i płacy było w rzeczywistości poleceniem służbowym.

7

Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie

zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi drugiej instancji do

ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że skoro powódka po

upływie okresu wypowiedzenia miałaby pracować w innej jednostce organizacyjnej

pracodawcy i wykonywać inne czynności niż dotychczas, to nie można uznać, że w

jej stosunku pracy nie zaszły istotne zmiany. Nadto, w ocenie skarżącej, każda, nie

tylko istotna, jednostronna zmiana warunków pracy i płacy określonych w art. 29 §

1 k.p. oraz w umowie o pracę powoduje konieczność dokonania wypowiedzenia

zmieniającego. Daleko idące dla powódki skutki związane ze zmianą warunków

pracy wynikają już tylko z okoliczności złożenia przez stronę pozwaną

oświadczenia o wypowiedzeniu zmieniającym, a nie wydania polecenia

służbowego. Natomiast przytoczony przez Sąd drugiej instancji pogląd wyrażony w

wyroku Sądu Najwyższego z dnia 7 września 2005 r., II PK 292/04 nie znajduje w

niniejszej sprawie zastosowania, gdyż powódka nie została skierowana do innego

oddziału szpitala, lecz do innej jednostki organizacyjnej pozwanego Zespołu.

Skarżąca wskazała, że podana w dokonanym jej wypowiedzeniu

zmieniającym przyczyna nie miała charakteru rzeczywistego, gdyż faktyczną

przyczyną był zamiar zatrudnienia na jej stanowisku innego pracownika. Fikcyjność

wskazanej przez pracodawcę przyczyny potwierdza również stanowisko Sądu

drugiej instancji, że zamiana miejsc pracy wynikała z chęci zapewnienia przez

pracodawcę możliwości zatrudnienia wszystkim pielęgniarkom, również

niepełnosprawnym. Złożone powódce wypowiedzenie podyktowane było wyłącznie

interesem innej pracownicy, co pozwala na uznanie, że strona pozwana przy

dokonywaniu tej czynności naruszyła przepisy o równym traktowaniu pracowników

w zatrudnieniu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna okazała się nieusprawiedliwiona, aczkolwiek podniesione

w niej zarzuty są częściowo uzasadnione.

W pierwszym rzędzie zasadne są zarzuty naruszenia art. 45 § 1 w związku z

art. 42 § 1 i 2 k.p., które skarżąca upatruje w błędnym uznaniu, że brak jest

możliwości oceny zasadności dokonanego jej wypowiedzenia zmieniającego z

8

uwagi na to, że faktycznie stanowiło ono polecenie służbowe oraz art. 42 § 1 i 2 w

związku z art. 29 § 1 k.p., przez uznanie, że między innymi zmiana miejsca pracy

nie stanowi istotnej zmiany warunków pracy wymagającej dokonania

wypowiedzenia zmieniającego. Istotnie, koncentrując się na zachowaniu

uzgodnionego przez strony w umowie o pracę rodzaju pracy powódki

(pielęgniarka), Sąd drugiej instancji zupełnie pominął istotną kwestię, jaką było

szczegółowe określenie w tej umowie miejsca wykonywania pracy przez powódkę

(Szpital w P. – Oddział […]). Tymczasem w judykaturze i doktrynie przyjmuje się

zgodnie, że wypowiedzenia zmieniającego wymaga każda istotna zmiana

warunków pracy i płacy, które strony uzgodniły w umowie o pracę, a w

szczególności zmiana rodzaju pracy, miejsca jej wykonywania oraz warunków

wynagradzania (art. 29 § 1 k.p.). Miejsce wykonywania pracy, przez które rozumieć

należy miejsce wypełniania przez pracownika obowiązków pracowniczych, może

być określone w umowie o pracę ogólnie, na przykład jako siedziba pracodawcy (co

oznacza, że pracownik ma obowiązek podjęcia pracy w każdej jednostce

organizacyjnej wskazanej przez pracodawcę), bądź szczegółowo – na przykład

jako konkretna jednostka organizacyjna pracodawcy lub określona jej część.

Wynika to z możliwości wprowadzenia do umowy o pracę przez jej strony takich

elementów, które uznają one – w ramach swobody umów – za istotne dla

określenia obowiązków pracownika. Konsekwencją tego jest, że te istotne z woli

stron warunki pracy mogą być zmienione na niekorzyść pracownika wyłącznie

poprzez porozumienie stron umowy lub w trybie określonym w art. 42 § 1 i 2 k.p., a

nie w drodze wydanego przez pracodawcę na podstawie art. 100 § 1 k.p. polecenia

służbowego. Skoro więc w umowie o pracę strony określiły jako miejsce pracy

skarżącej Szpital w P. – […], to już samo przeniesienie jej do innej – co wynika z

poczynionych w sprawie ustaleń – jednostki organizacyjnej pracodawcy, jaką jest

Zakład Opiekuńczo – Leczniczy, wymagało dokonania przez pracodawcę

wypowiedzenia zmieniającego. Powołanie się przez Sąd drugiej instancji na

poglądy wyrażone w wyrokach Sądu Najwyższego z dnia 14 października 2004 r., I

PK 663/03 (OSNP 2005 nr 19, poz. 298) oraz z dnia 7 września 2005 r., II PK

292/04 (OSNP 2006 nr 7-8, poz. 114) jest chybione, gdyż pierwszy odnosi się do

wydania przez pracodawcę polecenia dotyczącego wykonywania czynności

9

wynikających z rodzaju pracy określonego w umowie o pracę, a nie do miejsca

wykonywania pracy, drugi zaś dotyczy zachowania przez pracownicę

dotychczasowego rodzaju pracy w sytuacji, gdy łącząca strony umowa o pracę

określała jako rodzaj pracy stanowisko pielęgniarki i jako miejsce pracy – szpital

bez wskazania konkretnego oddziału, a polecenie służbowe obejmowało

przeniesienie na inny oddział tej samej jednostki organizacyjnej (szpitala).

Należy również zwrócić uwagę, że o tym, czy zmiana wynikających z umowy

warunków pracy lub płacy jest istotna, decyduje stanowisko stron stosunku pracy.

W sytuacji, gdy pracodawca uznaje, że zamierzona przez niego zmiana warunków

zatrudnienia pracownika odnosi się do istotnego elementu umowy o pracę i

dokonuje wypowiedzenia zmieniającego, to podlega ono ocenie co do zgodności z

art. 42 i art. 45 k.p. ze wszystkimi konsekwencjami wynikającymi z naruszenia tych

przepisów (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 września 1999 r., I PKN 265/99,

OSNAPiUS 2001 nr 1, poz. 17). W takim przypadku niedopuszczalne jest uznanie

przez sąd orzekający, że złożenie przez pracodawcę oświadczenia o

wypowiedzeniu pracownikowi warunków pracy i (lub) płacy w ogóle nie miało

miejsca, skoro dokonanie takiej czynności prawnej rodzi określone konsekwencje,

do rozwiązania łączącej strony umowy o pracę włącznie. Przyjęcie, że

wypowiedzenie zmieniające powódce warunki pracy i płacy nie miało miejsca

musiałoby prowadzić do wniosku, iż nie wywołało ono żadnych skutków prawnych,

w szczególności określonych w art. 42 § 3 k.p., a w konsekwencji – że powódka

nadal pozostaje ze stroną pozwaną w stosunku pracy na warunkach określonych w

umowie o pracę.

W związku z powyższym zbędne jest odnoszenie się do zarzutów

naruszenia art. 42 § 1 i 2 k.p. w zakresie zawężenia konieczności dokonania

wypowiedzenia zmieniającego tylko do „istotnej zmiany warunków, a nie

poszczególnych czynności wykonywanych w ramach dotychczasowych

obowiązków” oraz art. 100 § 1 k.p., przez przyjęcie, że powódka zobowiązana była

do wykonania polecenia służbowego pracodawcy pomimo jego sprzeczności z

prawem (skarżąca nie wskazuje przy tym, z jakim przepisem prawa ewentualne

polecenie służbowe pracodawcy byłoby niezgodne).

10

Pomimo skutecznego podważenia przez skarżącą stanowiska Sądu drugiej

instancji co do braku możliwości oceny zasadności wypowiedzenia warunków pracy

i płacy wobec jego niedokonania, skarga kasacyjna nie mogła zostać

uwzględniona. Sąd Okręgowy w ostateczności dokonał bowiem oceny zasadności

wypowiedzenia powódce warunków pracy i płacy, a sposób sformułowania przez

skarżącą zarzutów naruszenia prawa materialnego w tym zakresie nie pozwala na

uznanie ich skuteczności.

Zarzut naruszenia art. 42 § 1 w związku z art. 30 ust. 4 i art. 113

oraz art.

183a

§ 1 (przepis ten nie zawiera punktów) i § 2 oraz art. 183b

§ 1 pkt 1 k.p.,

polegającego na pominięciu faktu, że złożone powódce wypowiedzenie naruszało

zasady równego traktowania w zatrudnieniu, gdyż interes innego pracownika

przedłożono ponad interes powódki, pomimo, iż istniała możliwość ich pogodzenia

przez pracodawcę poprzez zatrudnienie pielęgniarki R. C. na innym miejscu pracy,

jest bezpodstawny już tylko dlatego, że twierdzenie skarżącej o jej

dyskryminowaniu zostało po raz pierwszy wyrażone dopiero w skardze kasacyjnej i

w związku z tym opiera się na faktach, które nie wynikają z poczynionych w sprawie

ustaleń. W postępowaniu kasacyjnym strona może powoływać zarzuty naruszenia

prawa materialnego, których nie podnosiła w toku dotychczasowego postępowania,

ale wyłącznie w odniesieniu do stanu faktycznego sprawy stanowiącego podstawę

zaskarżonego wyroku sądu drugiej instancji – art. 39813

§ 2 k.p.c. (por. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 24 lipca 2006 r., I PK 299/05, OSNP 2007 nr 15-16, poz. 214 i

orzeczenia tam powołane). W konsekwencji zarzut sformułowany jako naruszenie

prawa materialnego, a oparty na faktach niewynikających z poczynionych w

sprawie ustaleń, nie może stanowić usprawiedliwionej podstawy skargi kasacyjnej.

Skarżąca nie wskazuje również kryterium dyskryminacji, a więc przyczyny, ze

względu na którą – w jej ocenie – była dyskryminowana w zakresie wypowiedzenia

warunków pracy i płacy (art. 113

i art. 183a

§ 1 i 2 k.p.). Tymczasem, zgodnie z art.

183b

§ 1 k.p., pracownik, który we własnej ocenie był dyskryminowany w

porównaniu z innymi osobami znajdującymi się w jednakowej sytuacji faktycznej i

prawnej, powinien wskazać przyczynę dyskryminacji oraz okoliczności dowodzące

nierównego traktowania z tej przyczyny, co powinno zasadniczo nastąpić w

11

postępowaniu przed sądem pierwszej instancji (por. wyrok Sądu Najwyższego z

dnia 9 stycznia 2007 r., II PK 180/06, OSNP 2008 nr 3-4, poz. 36).

Niezasadny jest także zarzut naruszenia przez Sąd drugiej instancji art. 42 §

1 w związku z art. 30 § 4 k.p., poprzez uznanie, że dokonane powódce

wypowiedzenie zmieniające „nie naruszało przepisów prawa, w szczególności, że

było oparte na uzasadnionej i rzeczywistej przyczynie” w sytuacji, gdy w

rzeczywistości przyczyną wypowiedzenia była konieczność znalezienia miejsca

pracy dla innej pracownicy, która odmówiła podjęcia pracy na zaproponowanym jej

wcześniej przez pracodawcę stanowisku. W pierwszym rzędzie zarzut ten

(podobnie jak poprzedni) sformułowany został przez skarżącą częściowo w

odniesieniu do zaprezentowanej przez nią własnej wersji zdarzeń, które nie

znajdują odzwierciedlenia w poczynionych w sprawie przez Sądy obu instancji

ustaleniach, a skarga kasacyjna nie zawiera zarzutu naruszenia przepisów

postępowania w tym zakresie. Niezależnie od tego, skarżąca prezentuje błędny

pogląd, że wskazanie pracownikowi w wypowiedzeniu umowy o pracę

(odpowiednio – poprzez art. 42 § 1 k.p. – w wypowiedzeniu warunków pracy i

płacy) przyczyny nierzeczywistej i nieuzasadnionej stanowi naruszenie przepisów o

wypowiadaniu umów, a konkretnie art. 30 § 4 k.p.

Przepis art. 30 § 4 k.p. w zakresie, w jakim znajduje zastosowanie w

sprawie, w której wniesiona została rozpoznawana skarga kasacyjna, stanowi, że w

oświadczeniu pracodawcy o wypowiedzeniu umowy o pracę na czas nieokreślony

(odpowiednio o wypowiedzeniu warunków pracy i płacy) powinna być wskazana

przyczyna uzasadniająca wypowiedzenie. W orzecznictwie Sądu Najwyższego

utrwalił się pogląd, że przepis ten należy do przepisów o wypowiadaniu umów o

pracę, którego zakresem objęte jest jedynie zachowanie przez pracodawcę

formalnego wymagania wskazania przyczyny wypowiedzenia, która – w jego

przekonaniu – wypowiedzenie to uzasadnia. Celem regulacji zawartej w art. 30 § 4

k.p. jest umożliwienie pracownikowi obrony przed wypowiedzeniem umowy o pracę

(warunków pracy i płacy), a zatem ujęcie przyczyn wypowiedzenia powinno być na

tyle konkretne i precyzyjne, aby umożliwiało pracownikowi rzeczową obronę w razie

ewentualnego procesu. W konsekwencji pracodawca nie wywiązuje się z

obowiązku wynikającego z art. 30 § 4 k.p. wówczas, gdy albo w ogóle nie wskazuje

12

przyczyny wypowiedzenia, albo kiedy wskazanie przyczyny jest pozorne w tym

znaczeniu, że jest ona niedostatecznie jasna, konkretna, a w rezultacie

niezrozumiała dla pracownika (por. między innymi wyroki z dnia 2 września 1998 r.,

I PKN 271/98, OSNAPiUS 1999 nr 18, poz. 577; z dnia 14 maja 1999 r., I PKN

47/99, OSNAPiUS 2000 nr 14, poz. 548; z dnia 19 stycznia 2000 r., I PKN 481/99,

OSNAPiUS 2001 nr 11, poz. 373; z dnia 10 października 2000 r., I PKN 641/99,

OSNAPiUS 2001 nr 20, poz. 618; z dnia 5 maja 2003 r., I PK 446/02, Wokanda

2004 nr 7-8, str. 42; z dnia 15 listopada 2006 r., I PK 112/06, Prawo Pracy 2007 nr

5, poz. 27; z dnia 3 sierpnia 2007 r., I PK 79/07, Monitor Prawa Pracy 2007 nr 12,

poz. 651). Innymi słowy, do naruszenia obowiązku określonego w art. 30 § 4 k.p.

dochodzi wówczas, gdy oświadczenie pracodawcy o wypowiedzeniu pracownikowi

umowy o pracę (warunków pracy i płacy) nie zawiera spełniającego powyższe

wymagania uzasadnienia przyczyny, która - w przekonaniu pracodawcy - legła u

podstaw dokonanego wypowiedzenia.

Wypełnienie przez pracodawcę formalnego wymagania wskazania przyczyny

wypowiedzenia jest czym innym niż jej zasadność. Wynika to z art. 45 § 1 k.p., w

myśl którego nieskuteczność wypowiedzenia, a w konsekwencji powstanie po

stronie pracownika roszczeń w przepisie tym określonych powoduje zarówno

niewypełnienie wymogów formalnych (np. złożenia oświadczenia o wypowiedzeniu

na piśmie, wskazania przyczyny uzasadniającej w przekonaniu pracodawcy

wypowiedzenie, konsultacji zamiaru wypowiedzenia z zakładową organizacją

związkową), które stanowią o zgodności lub niezgodności wypowiedzenia z

przepisami o wypowiadaniu umów, jak i ocena, że wskazana przez pracodawcę

przyczyna jest pozorna w tym znaczeniu, że jest nieprawdziwa (nierzeczywista) i

przez to niezasadna lub że przyczyna ta w rzeczywistości zaistniała, lecz jest

niewystarczająca dla uznania zasadności wypowiedzenia. A zatem podanie w

oświadczeniu o wypowiedzeniu umowy o pracę przyczyny pozornej (fikcyjnej,

nierzeczywistej, nieprawdziwej) jest równoznaczne z brakiem wskazania przyczyny

uzasadniającej wypowiedzenie w tym sensie, że takie wypowiedzenie jest

nieuzasadnione w rozumieniu art. 45 § 1 k.p. Inaczej rzecz ujmując, wskazanie

przez pracodawcę w sposób konkretny i zrozumiały dla pracownika przyczyny

wypowiedzenia, która następnie (w toku procesu) okazała się nierzeczywista, nie

13

stanowi naruszenia art. 30 § 4 k.p., ale powoduje niezasadność tego

wypowiedzenia w świetle art. 45 § 1 k.p. Jest tak dlatego, że w art. 30 § 4 k.p.

chodzi jedynie o to, czy przyczyna uzasadniająca w ocenie pracodawcy

wypowiedzenie została przez niego formalnie wskazana, a nie o to, czy w

rzeczywistości występowała i była wystarczająca do uznania wypowiedzenia za

uzasadnione. Ta kwestia jest objęta art. 45 § 1 k.p., który pozwala na uznanie

nieskuteczności zarówno wypowiedzenia dokonanego z naruszeniem formalnego

wymogu określonego w art. 30 § 4 k.p., jak i wypowiedzenia, w którym pracodawca,

podając przyczynę wypowiedzenia, nie naruszył wskazanego przepisu, lecz była

ona zbyt małej wagi aby uzasadniać wypowiedzenie bądź okazała się nieistniejąca

(nierzeczywista, nieprawdziwa) i z tego względu nieuzasadniająca wypowiedzenia,

a więc powodująca uznanie tego wypowiedzenia za nieuzasadnione.

W skardze kasacyjnej nie kwestionuje się trafności uznania przez Sądy obu

instancji, że w dokonanym powódce wypowiedzeniu zmieniającym formalnie

wskazana została przyczyna uzasadniająca to wypowiedzenie. Jest to stanowisko

prawidłowe, gdyż powołanie się na potrzeby kadrowe w związku z przekroczeniem

stanu zatrudnienia w jednej jednostce organizacyjnej pracodawcy (Izba Przyjęć

Szpitala) i jego niedobór w drugiej (Zakład Opiekuńczo-Lecznicy) – stanowi

przyczynę uzasadniającą wypowiedzenie zmieniające w rozumieniu art. 30 § 4 k.p.

w związku z art. 42 § 1 k.p. Natomiast ocena okoliczności leżących u podstaw

takiego stanu rzeczy, powodująca uznanie wypowiedzenia za uzasadnione lub

nieuzasadnione, leży w płaszczyźnie art. 45 § 1 k.p. W rezultacie

zakwestionowanie oceny, że wskazana przez pracodawcę przyczyna

wypowiedzenia była rzeczywista i czyniąca wypowiedzenie uzasadnionym

wymagało dla swej skuteczności powołania art. 45 § 1 k.p., stosowanego poprzez

art. 42 § 1 k.p. Tak skonstruowanego zarzutu w tym kontekście skarga kasacyjna

nie zawiera.

W konsekwencji niezasadny okazał się zarzut naruszenia art. 385 k.p.c.,

polegający, zdaniem skarżącej, na uwzględnieniu bezzasadnej apelacji strony

pozwanej w wyniku oczywiście wadliwej oceny, że nie doszło do naruszenia art. 42

§ 1 i 2 k.p. w związku z art. 30 § 4 k.p.

14

Z tych względów skarga kasacyjna podlega oddaleniu z mocy art. 39814

k.p.c.

/tp/