II CSK 237/08

Sygn. akt II CSK 237/08

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 30 października 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Zbigniew Kwaśniewski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Irena Gromska-Szuster

SSA Dariusz Dończyk

w sprawie z powództwa W. B.

przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej "G.(…)" w P.

o przyjęcie w poczet członków spółdzielni,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 30 października 2008

r.,

skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 12 grudnia 2007 r.,

sygn. akt I ACa (…),

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Apelacyjnemu do

ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd I instancji oddalił powództwo o zobowiązanie pozwanej Spółdzielni

Mieszkaniowej do przyjęcia powoda w poczet członków Spółdzielni oraz zawarcie z

powodem umowy o ustanowienie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu

mieszkalnego.

2

Apelację powoda oddalił Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 12 grudnia 2007 r.,

uznając zarazem roszczenie powoda za mające charakter procesowy, wobec

niezgłoszenia wniosku o wszczęcie postępowania nieprocesowego.

Sąd odwoławczy wskazał na, wynikające z art. 15 ust. 4 zd. 1 ustawy z dnia 15

grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych, dwie kumulatywne przesłanki

zachowania dochodzonych przez powoda roszczeń, stwierdzając zarazem, że na dzień

wyrokowania przez Sąd Apelacyjny w ogóle nie jest wiadomym, czy któraś z obu

wskazanych w powołanym przepisie przesłanek została spełniona przez któregokolwiek

z uprawnionych spośród wymienionych w art. 15 ust. 2 powołanej ustawy. Sąd II

instancji uznał zarazem, że uprawnieni mogą jeszcze zadośćuczynić wymogom ustawy

do dnia 31 lipca 2008 r. i dopiero po tej dacie okaże się kto spełnił ustawowe wymogi

zachowania roszczeń, a co jest nie do przewidzenia w chwili wyrokowania.

Nadto w uzasadnieniu zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku Sąd Apelacyjny

zarazem stanowczo stwierdził, że w dacie wyrokowania żadna z przesłanek wskazanych

w art. 15 ust. 4 powołanej ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych nie ziściła się. Nadto

stwierdził, że nie upłynął jeszcze termin do złożenia deklaracji członkowskiej wraz z

pisemnym zapewnieniem o gotowości do zawarcia umowy o ustanowienie

spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego, co przesądzało o braku

obecnie podstaw do przekazania sprawy do rozpoznania w trybie postępowania

nieprocesowego. Sąd II instancji przyjął za własne ustalenia Sądu I instancji i

zaaprobował płynące z nich wnioski, dokonując korekty tytułu stosowanej ustawy, przez

określenie poprawnego jego brzmienia.

Powód zaskarżył w całości wyrok Sądu Apelacyjnego zarzucając w skardze

kasacyjnej naruszenie, przez błędną wykładnię, art. 15 ust. 2 i 4 ustawy z dnia

15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (Dz. U. 2003 r. Nr 119, poz. 1116),

oraz naruszenie, przez błędną, wykładnię art. 7 ust. 5 i 6 i przez niewłaściwe

zastosowanie art. 7 ust. 5 ustawy z dnia 14 czerwca 2007 r. o zmianie ustawy

o spółdzielniach mieszkaniowych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. 2007 r.

Nr 125, poz. 873). Nadto skarżący zarzucił błędną wykładnię i niezastosowanie art. 201

§ 2 k.p.c. w sytuacji uznania przez Sąd Apelacyjny, że postępowanie prowadzone jest w

trybie niewłaściwym oraz że skierowanie sprawy do właściwego trybu wymaga wniosku

strony.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

3

Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie wobec trafności zawartych w niej

zarzutów naruszenia prawa materialnego.

Natomiast zarzut naruszenia art. 201 § 2 k.p.c., choć sam w sobie okazał się

zasadny, to jednak naruszenie tego przepisu nie miało istotnego wpływu na wynik

sprawy, a skarżący niczym nie uzasadnił aby wpływ taki zaistniał. W tej sytuacji brak jest

podstaw do przyjęcia wystąpienia drugiej podstawy kasacyjnej. Skarżący o tyle ma

rację, że brak wniosku powoda o wszczęcie postępowania nieprocesowego nie stanowił

przeszkody do rozstrzygania przez Sąd w postępowaniu nieprocesowym ale tylko

wówczas, gdyby zaistniały przesłanki określone w art. 15 ust. 4 zd. 2 ustawy o

spółdzielniach mieszkaniowych. W razie wystąpienia tych przesłanek, tj. zgłoszenia się

kilku uprawnionych, Sąd powinien z urzędu rozstrzygnąć w trybie wskazanym w

ustawie, tj. w postępowaniu nieprocesowym, bez potrzeby oczekiwania na wniosek

powoda w tym przedmiocie. Wadliwe stanowisko Sądu odwoławczego w tej kwestii nie

mogło mieć jednak wpływu na wynik tej sprawy, ponieważ brak jest stanowczego

ustalenia, że doszło do zgłoszenia się kilku uprawnionych, a więc takich zgłaszających

się, którzy zachowali swoje roszczenie w następstwie spełnienia w terminie jednego

roku wymogów określonych w art. 15 ust. 2 i 4 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych.

W tej sytuacji ocena roszczeń dochodzonych przez powoda, a określonych w art.

15 ust. 2 powołanej ustawy, uzasadniała rozstrzygnięcie przez sąd w postępowaniu

procesowym, co niewątpliwie nastąpiło.

Natomiast zasadne okazały się zarzuty naruszenia art. 15 ust. 2 i 4 ustawy z dnia

15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych oraz art. 7 ust. 5 ustawy z dnia 14

czerwca 2007 r. o zmianie ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych oraz o zmianie

niektórych innych ustaw.

Po pierwsze, wymaga podkreślenia, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku

zawiera wewnętrzną sprzeczność ustaleń, co w takiej sytuacji wyklucza możliwość

stanowczego przesądzenia o istnieniu lub braku podstaw do poprawnego dokonania

aktu subsumpcji. Sąd Apelacyjny najpierw bowiem stwierdził, że w ogóle nie jest

wiadomym, czy któraś z osób wskazanych w art. 15 ust. 2 ustawy złożyła deklarację

członkowską wraz z pisemnym zapewnieniem o gotowości do zawarcia umowy o

ustanowienie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego. Następnie

jednak równie stanowczo stwierdził, że żadna z ustawowych przesłanek wskazanych w

art. 15 ust. 4 ustawy nie ziściła się, a nie upłynął jeszcze termin do ich spełnienia.

4

Stwierdzenie najpierw braku wiedzy Sądu o wystąpieniu obu kumulatywnych

przesłanek uzasadniających zachowanie dochodzonych przez powoda roszczeń,

a następnie stwierdzenie, że żadna z nich się nie ziściła, dowodzą braku istnienia

stabilnych ustaleń faktycznych w tym przedmiocie, co tym samym oznacza conajmniej

przedwczesne przesądzenie o nie istnieniu przewidzianych w prawie materialnym

podstaw do uwzględnienia dochodzonych przez powoda roszczeń.

Trafny jest również zarzut skarżącego naruszenia art. 7 ust. 5 ustawy z dnia 14

czerwca 2007 r. o zmianie ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych... zwanej: „ustawą

zmieniającą” (Dz. U. 2007 r. Nr 125, poz. 873) przez jego niewłaściwe zastosowanie.

Sąd II instancji uznał bowiem, że roczny termin dla dopełnienia przesłanek skutkujących

zachowaniem dochodzonych przez powoda roszczeń rozpoczyna się z dniem wejścia w

życie powołanej ustawy zmieniającej, a więc tym samym w dacie wyrokowania termin

ten był jeszcze otwarty, podobnie jak i otwarta była kwestia trybu właściwego dla

rozstrzygnięcia.

Takiej wykładni art. 7 ust. 5 ustawy zmieniającej nie można podzielić. Z przepisu

tego wynika jedynie obowiązek rozpatrzenia, na podstawie przepisów w brzmieniu

ustawy zmieniającej, zgłoszonych na piśmie roszczeń, które nie zostały zrealizowane do

dnia wejścia w życie tej ustawy, tj. do dnia 31 lipca 2007 r. Przepis art. 1 pkt 15 ustawy

zmieniającej zmodyfikował nieco brzmienie art. 15 ustawy o spółdzielniach

mieszkaniowych, ale nie stworzył żadnych podstaw ku temu, aby roczny termin

określony w art. 15 ust. 4 ostatnio wymienionej ustawy rozpoczynał swój bieg dopiero od

dnia wejścia w życie ustawy zmieniającej, tj. od 31 lipca 2007 r. Zważyć bowiem należy,

że wspomniany termin roczny przewidziano w ustawie dla dokonania czynności

koniecznych dla zachowania roszczeń powstających m.in. w wypadku wygaśnięcia

spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego na podstawie art. 11 ustawy

o spółdzielniach mieszkaniowych. Z mocy przepisu art. 11 ust. 1 ostatnio wymienionej

ustawy spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu mieszkalnego wygasa z chwilą ustania

członkowstwa, co niewątpliwie skutkuje wygaśnięciem tego prawa z chwilą śmierci

członka spółdzielni mieszkaniowej (art. 25 § 1 ustawy z dnia 16 września 1982 r. Prawo

spółdzielcze, tj. Dz.U. 2003 r., Nr 188, poz. 1848). Skoro więc z chwilą śmierci członka

spółdzielni mieszkaniowej wygasa spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu

mieszkalnego, to już z tą chwilą rozpoczyna biec roczny termin do dopełnienia

czynności skutkujących zachowaniem powstałych roszczeń zmierzających do

ustanowienia spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego na rzecz osób

5

bliskich, a wymienionych w art. 15 ust. 2 in fine ustawy o spółdzielniach

mieszkaniowych.

W tym stanie rzeczy, wobec trafności części spośród zarzutów sformułowanych w

skardze kasacyjnej należało orzec jak w sentencji na podstawie art. 39815

§ 1 k.p.c.