II CSK 251/08

Sygn. akt II CSK 251/08

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 30 października 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Kwaśniewski (przewodniczący)

SSN Irena Gromska-Szuster

SSA Dariusz Dończyk (sprawozdawca)

Protokolant Anna Wasiak

w sprawie z powództwa A.B., W. Z.,

M. B. i K.O.

przeciwko K. P. - Spółce Akcyjnej w P.

z udziałem interwenientów ubocznych po stronie powodów: P. H.,

i innych o uchylenie uchwały ,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 30 października 2008 r.,

skargi kasacyjnej powoda M. B.

oraz skargi kasacyjnej interwenienta ubocznego P. J.

od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 5 grudnia 2006 r.,

1) oddala obie skargi kasacyjne;

2) zasądza od powoda M. B. oraz interwenienta ubocznego P.

J. na rzecz pozwanej kwoty po 180 zł (sto osiemdziesiąt

2

złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania

kasacyjnego.

Uzasadnienie

3

Powód A. B. wniósł pozew przeciwko K. P. Spółce Akcyjnej w P. żądając

uchylenia uchwał Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy pozwanej podjętych w

dniu 31 lipca 2001 r.: nr 6/01 w sprawie przymusowego wykupu akcji, uchwały nr

12b/01 w sprawie zmiany statutu spółki oraz uchwały nr 12a/01b w sprawie zmiany

projektu statutu spółki. Po wniesieniu pozwu (zarejestrowanego w sprawie IX GC

…/01) pismem procesowym z dnia 10 stycznia 2002 r. powód ograniczył żądanie

wnosząc jedynie o stwierdzenie nieważności uchwały nr 6/01, a w razie

nieuwzględnienia tego żądania, wniósł o uchylenie uchwały jako sprzecznej z

dobrymi obyczajami i mającej na celu pokrzywdzenie akcjonariusza ze względu na

nieprawidłowość wyceny ceny akcji podlegających przymusowemu wykupowi. Z

takimi samymi pozwami wystąpili także powodowie W. Z. (sprawa zarejestrowana

pod sygnaturą IX GC …/01), M. B. (sprawa zarejestrowana pod sygnaturą IX GC

…/01) i K. O. (sprawa zarejestrowana pod sygnaturą IX GC …/01). Zarządzeniami

Sądu Okręgowego w P. z dnia 23 kwietnia i 13 czerwca 2002 r. sprawy te

połączono ze sprawą o sygnaturze IX GC …/01.

Wyrokiem z dnia 8 grudnia 2005 r. Sąd Okręgowy w P. uchylił uchwałę nr

6/01 Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy K. P. S.A. w P. z dnia 31 lipca 2001 r ,

umorzył postępowania w zakresie powództw o uchylenie uchwał nr 12a/01 i 12b/01

Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy K. P. S.A. w P. z dnia 31.07.2001 r.

Sąd Okręgowy ustalił, że pozwana spółka powstała w dniu 25 czerwca

1991 r. pod firmą B. T. Spółka Akcyjna z siedzibą w T. W dniu 30 września 1996 r.

podpisano umowę prywatyzacyjną tej spółki i w oparciu o tę umowę powodowie na

podstawie art. 37 ustawy z dnia 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i prywatyzacji

przedsiębiorstw państwowych (Dz. U. Nr 118, poz. 561 z późn. zm.) nabyli

nieodpłatnie akcje spółki. Powód M. B. nabył je w dniu 7 kwietnia 1998 r. Uchwałą

Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy B. T. S.A. nr 6/99 z dnia

9 marca 1999 r. dokonano zmiany statutu spółki poprzez podział każdej akcji spółki

na trzy nowe akcje. W jej efekcie powodowi A. B. przysługiwały 20.202 akcje, W. Z.

9.183 akcje, M.B. 9.183 akcje, a K. O. 11.019 akcji. Uchwałą nr 7/99 z dnia 9 marca

1999 r. dokonano połączenia spółki B. T. S.A. z siedzibą w T. ze spółką L. B. S.A. z

siedzibą w P. poprzez przeniesienie całego majątku spółki L. B. S.A. na spółkę B.

T. S.A., w następstwie czego utworzona została spółka K. P. Spółka Akcyjna z

4

siedzibą w T. Uchwałą nr 2/99 z dnia 17.06.1999 r. siedzibę spółki przeniesiono do

P. W dniu 31 lipca 2001 r. w W. odbyło się Zwyczajne Walne Zgromadzenie

Akcjonariuszy K. P. S.A. z siedzibą w P. Jego zwołanie zostało ogłoszone w

Monitorze Sądowym i Gospodarczym z dnia 9 lipca 2001 r. Podano również tekst

jednolity statutu pozwanej spółki uwzględniający planowane zmiany w jej statucie.

Na powyższym zgromadzeniu podjęto szereg uchwał, m.in. na podstawie art. 418

k.s.h. podjęto w jawnym i imiennym głosowaniu uchwałę nr 6/01 w przedmiocie

przymusowego wykupu akcji należących do mniejszościowych akcjonariuszy

reprezentujących łącznie 1,56% kapitału akcyjnego (m.in. powodów w

przedmiotowych sprawach), przez trzech akcjonariuszy reprezentujących łącznie

98,44% kapitału. Cena jednej akcji w ramach przymusowego wykupu została

ustalona przez biegłego rewidenta na kwotę 90 zł. Przeciwko tej uchwale głosowali

m.in. powodowie, których sprzeciw został zaprotokołowany. Powyższa uchwała

została ogłoszona w Monitorze Sądowym i Gospodarczym z dnia 20 sierpnia 2001

r. nr 160/2001 r. W dniu 21 września 2001 r. E.A. C. S.A. z siedzibą w W. oraz w

dniu 24 września 2001 r. L. H. B.z siedzibą w R. w Holandii dokonały wpłat kwot

należnych z tytułu nabycia akcji pozwanej spółki od jej mniejszościowych

akcjonariuszy w wyniku przeprowadzenia procedury przymusowego wykupu tych

akcji w trybie art. 418 k.s.h. i w wykonaniu uchwały Zwyczajnego Walnego

Zgromadzenia Akcjonariuszy pozwanej spółki z dnia 31 lipca 2001 r. nr 6/01.

W ocenie Sądu Okręgowego nie doszło do naruszenia przepisów

proceduralnych podczas podejmowania zaskarżonej uchwały. Statut pozwanej

spółki nie przewidywał surowszych warunków przymusowego wykupu akcji

mniejszościowych od przewidzianych w przepisach k.s.h.. Brak było podstaw do

kwestionowania ustalonej ceny wykupu akcji na kwotę 90 zł. Wprawdzie strona

powodowa podniosła, że wysokość ceny jednej akcji kształtuje się w granicach

310 zł, ale nie przedstawiła na tę okoliczność żadnych dowodów. W trakcie

rozpoznania sprawy Sąd Okręgowy zwrócił się do Trybunału Konstytucyjnego

o zbadanie zgodności z Konstytucją RP przepisu art. 418 k.s.h.. Uwzględniając

treść wyroku, który został wydany przez Trybunał Konstytucyjny w dniu 21 czerwca

2005 r. w sprawie P 25/02, Sąd Okręgowy uznał, że w sytuacji, gdy zaskarżona

uchwała nie wskazuje w swej treści przyczyn, dla których została podjęta,

5

obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających jej uchwalenie spoczywa,

zgodnie z art. 6 k.c. na pozwanej spółce, która powinna wykazać istnienie

rzeczywistych i realnych przyczyn jej podjęcia. Pozwana nie wykazała przyczyn, dla

których podjęto uchwałę o przymusowym wykupie akcjonariuszy mniejszościowych

i dlatego Sąd Okręgowy na podstawie art. 422 § 1 k.s.h. uchylił zaskarżoną

uchwałę z dnia 31 lipca 2001 r. nr 6/01. Ponieważ wszyscy powodowie cofnęli

pozwy i zrzekli się roszczenia o żądanie uchylenia uchwał nr 12a/01 i 12b/01, Sąd

Okręgowy w tym zakresie umorzył postępowanie.

Apelację od wyroku Sądu Okręgowego w P. wniosła pozwana. Na etapie

postępowania apelacyjnego do procesu wstąpiło łącznie 22 interwenientów

ubocznych po stronie powoda, w tym P. J. Na skutek uwzględnienia apelacji

pozwanej Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 5 grudnia 2006 r. zmienił zaskarżony

wyrok Sądu Okręgowego w połączonych sprawach o sygnaturach: […]w ten

sposób, że w każdej ze spraw oddalił powództwo nadto odrzucił apelację

w pozostałym zakresie. Wyrokiem tym Sąd Apelacyjny zmienił także

rozstrzygnięcie sądu pierwszej instancji o kosztach procesu i orzekł o kosztach

postępowania apelacyjnego w ten sposób, że koszty te zasądził od powodów na

rzecz pozwanej.

Sąd Apelacyjny uznał za prawidłowe i przyjął za własne ustalenia faktyczne

Sądu Okręgowego, stwierdził jednak, że Sąd ten dokonał błędnej wykładni oraz

niewłaściwie zastosował przepisy prawa materialnego, tj. art. 418 § 1 k.s.h. oraz

art. 422 § 1 k.s.h. w związku z art. 6 k.c. niezasadnie uznając, że skuteczność

uchwały o przymusowym wykupie akcji, podjętej na podstawie art. 418 k.s.h.,

zależy od istnienia rzeczywistych i racjonalnych przyczyn uzasadniających wykup

akcji od akcjonariuszy mniejszościowych. Wskazał, że przepis art. 418 k.s.h. nie

zawiera, ani wymogu przedstawienia walnemu zgromadzeniu pisemnego

uzasadnienia uchwały, ani wymogu by uchwała została podjęta „z ważnych

przyczyn” lub „w interesie spółki”, jak również żadnych innych sformułowań, które

wskazywałyby na konieczność istnienia konkretnych, obiektywnych przesłanek

uzasadniających podjęcie uchwały o przymusowym wykupie.

Stwierdził, że art. 418 k.s.h. wyznacza niezbędne minimum ochrony

akcjonariuszy mniejszościowych pozwalając na jej zwiększenie w drodze regulacji

6

dokonywanych przez same strony, które w statucie spółki akcyjnej mogą przyjąć

zasadę jednomyślności lub surowsze warunki podjęcia uchwały przez walne

zgromadzenie akcjonariuszy w przedmiocie wykupu akcji. Celem uchwały

o przymusowym wykupie akcji jest wyłączenie akcjonariuszy mniejszościowych,

a zatem nie można uznać, że stanowi ona formę kary za nielojalne zachowanie

tych akcjonariuszy wobec spółki albowiem subiektywne przesłanki jej podjęcia nie

podlegają ocenie. Z punktu widzenia ochrony interesów akcjonariuszy

podlegających „wyciśnięciu” istotne jest ustalenie na właściwym poziomie ceny

wykupu akcji, co powierzono biegłemu rewidentowi. Odpowiednie zastosowanie art.

312 k.s.h. pozwala akcjonariuszom mniejszościowym na zgłaszanie zastrzeżeń do

wyceny dokonanej przez biegłego rewidenta, a w przypadku sporu, daje im prawo

odwołania się do sądu rejestrowego. Akcjonariusz mniejszościowy zachowuje

uprawnienie do żądania uchylenia uchwały o przymusowym wykupie z powołaniem

się na przesłanki sprzeczności z dobrymi obyczajami oraz pokrzywdzenia.

Sąd Apelacyjny uznał, że Sąd Okręgowy naruszył przepis art. 422 § 1 k.s.h.

w związku z art. 418 § 1 k.s.h. nie wskazując w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku

co stanowiło podstawę przyjęcia, że podjęcie uchwały nastąpiło z pokrzywdzeniem

akcjonariuszy mniejszościowych oraz z jakimi dobrymi obyczajami jest ona

sprzeczna bądź w jaki sposób je narusza. Przepis art. 6 k.c. w związku z art. 422

§ 1 k.s.h., zaś został naruszony przez to, że Sąd Okręgowy przeniósł ciężar

dowodu na pozwaną w zakresie wykazania „rzeczywistych i racjonalnych przyczyn

przemawiających za wykupem akcji”. Brak uzasadnienia zaskarżonej uchwały nie

przenosił ciężaru dowodu na pozwaną. To powodów, zgodnie z art. 6 k.c. obciążał

ciężar dowodu przesłanek z art. 422 § 1 k.s.h.. Brak było w sprawie dowodów na

potwierdzenie tezy powodów o ich pokrzywdzeniu bądź na okoliczność, że

zaskarżona uchwała narusza dobre obyczaje. Sąd Okręgowy obciążając pozwaną

konsekwencjami nie wykazania przez powodów okoliczności faktycznych

uzasadniających żądanie pozwu naruszył, zdaniem Sądu Apelacyjnego, art. 232

k.p.c., jak również art. 233 § 1 k.p.c.

Sąd drugiej instancji wskazał, że pełnomocnik powodów dopiero po

orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego powołał nowe podstawy uzasadniające

żądanie uchylenia uchwały zarzucając brak jej pisemnego uzasadnienia oraz

7

merytorycznych przyczyn jej podjęcia. Brak podstaw do uznania, że powodowie nie

mogli powołać się na takie zarzuty wcześniej. Dopuszczając do rozszerzenia

zarzutów wbrew dyspozycji art. 47912

§ 1 k.p.c. sąd pierwszej instancji naruszył

zasadę prekluzji dowodowej i w konsekwencji orzekł o uchyleniu uchwały na innej

podstawie niż ta, która została wskazana w pozwie. Tym samym wyrok został

oparty na podstawie, która nie została skutecznie przez powodów powołana,

a zatem z naruszeniem art. 321 k.p.c.

W ocenie Sądu Apelacyjnego zaoferowane przez powodów dowody nie

wykazały zasadności powództw zarówno w zakresie sformułowanego żądania

uchylenia uchwały na podstawie przesłanek wynikających z art. 422 § 1 k.s.h.,

jak i alternatywnie sformułowanych żądań unieważnienia uchwały na podstawie art.

425 k.s.h., co uzasadniało zmianę zaskarżonego wyroku przez oddalenie powództw

we wszystkich połączonych do wspólnego rozpoznania sprawach.

Za bezzasadny uznał Sąd Apelacyjny zarzut naruszenia art. 322 § 2 k.p.c.

i w tym zakresie apelację pozwanej odrzucił albowiem pozwana zamiast złożenia

wniosku o uzupełnienie wyroku, zaskarżyła nieistniejące orzeczenie w przedmiocie

umorzenia postępowania, w zakresie w jakim powód W. Z. cofnął pozew.

Od wyroku Sądu Apelacyjnego skargę kasacyjną wnieśli: powód M. B. i

interwenient uboczny P. J., którzy zaskarżyli wyrok w całości. Powód M. B.

wskazał jako podstawę skargi kasacyjnej naruszenie prawa materialnego:

- art. 418 § 1 k.s.h. w zw. z art. 422 § 1 i art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, przez

błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że warunkiem podjęcia uchwały

o przymusowym wykupie akcji mniejszościowych akcjonariuszy nie jest

zaistnienie przesłanek merytorycznych, uzasadniających przymusowy wykup

akcji, gdy tymczasem prawidłowa wykładnia przepisów art. 418 § 1 k.s.h.

art. 422 § 1 k.s.h., dokonywana z uwzględnieniem treści art. 45 ust. 1

Konstytucji RP, prowadzi do wniosku, że podjęcie uchwały o przymusowym

wykupie akcji dopuszczalne jest tylko w przypadku zaistnienia określonych

przesłanek merytorycznych, ustalonych a priori w ustawie, związanych

z celami, jakie realizować ma instytucja przymusowego wykupu akcji, gdyż

tylko w przypadku przyjęcia takiego znaczenia tych przepisów istnieje

możliwość skutecznego wykonywania przysługującego akcjonariuszom

8

mniejszościowym i konstytucyjnie chronionego prawa do sądu, związanego

z zaskarżaniem uchwały o przymusowym wykupie akcji;

- art. 6 k.c. w zw. z art. 422 § 1 k.s.h., art. 418 § 1 k.s.h. i art. 45 ust. 1

Konstytucji RP przez błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że na

spółce pozwanej w procesie o uchylenie uchwały walnego zgromadzenia

akcjonariuszy o przymusowym wykupie akcji nie spoczywa ciężar

udowodnienia zaistnienia określonych przesłanek merytorycznych,

warunkujących podjęcie uchwały o przymusowym wykupie, gdy tymczasem

prawidłowa wykładnia tych przepisów prowadzi do wniosku, że w razie

zaskarżenia uchwały o przymusowym wykupie akcji to na spółce ciąży

obowiązek wykazania, że podjęcie uchwały było uzasadnione w świetle

określonych przesłanek merytorycznych.

Powód skargę kasacyjną oparł także na podstawie naruszenia przepisów

postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 47912

§ 1

k.p.c. i art. 321 § 1 k.p.c. w związku z art. 193 Konstytucji RP, przez ich

niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że jeszcze przed

rozstrzygnięciem przez Trybunał Konstytucyjny wskazanych w pytaniu prawnym

sądu pierwszej instancji wątpliwości co do zgodności przepisu art. 418 § 1 k.s.h.

z postanowieniami Konstytucji, powód mógł powołać się na zarzuty dotyczące

braku merytorycznych przesłanek podjęcia uchwały nr 6/01, w związku z czym

zarzuty te zostały objęte prekluzją procesową i sąd pierwszej instancji nie był

uprawniony do ich badania, przyjmując zaś je za podstawę orzeczenia o uchyleniu

zaskarżonej uchwały orzekł na innej podstawie niż wskazana w pozwie. Wskazując

na te podstawy powód wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz orzeczenie co

do istoty sprawy przez uchylenie uchwały nr 6/01 z dnia 31 lipca 2001 r. Walnego

Zgromadzenia Akcjonariuszy K.P. S.A., ewentualnie o uchylenie zaskarżonego

wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu.

W skardze kasacyjnej interwenienta ubocznego wskazano jako jej podstawę

naruszenie przepisów prawa materialnego:

- art. 422 k.s.h. przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że

w sprawie: a) nie doszło do spełnienia przesłanek uchylenia skarżonej

uchwały w postaci naruszenia dobrych obyczajów i pokrzywdzenia

9

akcjonariusza w sytuacji, gdy jako cenę za przymusowo wykupione akcje

akcjonariuszy mniejszościowych przyjęto wycenę sporządzoną na dzień

30 czerwca 2001 r., tj. na datę poprzedzającą o ponad jeden miesiąc

uchwalenie i wejście w życie uchwały walnego zgromadzenia pozwanej

w przedmiocie przymusowego wykupu akcji, które miało miejsce w dniu

31 lipca 2001 r.; b) nie doszło do spełnienia przesłanek uchylenia skarżonej

uchwały w postaci naruszenia dobrych obyczajów i pokrzywdzenia

akcjonariusza w sytuacji, gdy wycena akcji służąca określeniu należności za

wykupione przymusowo akcje sporządzona została w sposób wadliwy,

z pominięciem jako czynnika kształtującego cenę akcji wysokości dywidendy

z tej akcji;

- art. 418 w zw. z art. 417 k.s.h. przez błędną wykładnię polegającą na

przyjęciu prawidłowości dokonania wyceny akcji przeznaczonych do

przymusowego wykupu w sytuacji, gdy wycena - raport z wyceny 1,564%

akcji K. P. S.A. na dzień 30 czerwca 2001 r. jako datę wyceny wskazuje 30

czerwca 2001 r., a więc dzień przypadający na 30 dni przed walnym

zgromadzeniem pozwanej spółki i na klika dni przed ukazaniem się

ogłoszenia o walnym zgromadzeniu K. P. S.A., a nie jak być powinno na

dzień powzięcia uchwały o przymusowym wykupie lub dzień ogłoszenia

oświadczenia o przymusowym wykupie.

Ponadto jako podstawę skargi kasacyjnej wskazano naruszenie przepisów

postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy:

- art. 210 § 2 k.p.c. w zw. z art. 382 k.p.c. i art. 391 k.p.c. poprzez pominięcie

przy orzekaniu faktu, że pozwana nie złożyła oświadczenia procesowego co

do twierdzeń powodów o wartości akcji na 310 zł nie zaprzeczając wartości

akcji w takiej kwocie;

- art. 230 k.p.c. w zw. z art. 382 k.p.c. i art. 391 k.p.c. poprzez nieuznanie

przez sądy obydwu instancji twierdzeń powódki co do wartości akcji

w wysokości „w granicach” 310 zł w sytuacji, gdy strona pozwana nie

wypowiedziała się merytorycznie co do tych twierdzeń i nie zaprzeczyła im;

- art. 232 k.p.c. w zw. z art. 382 k.p.c. i art. 391 k.p.c. poprzez przyjęcie, że

strona powodowa winna była zgłosić wniosek o przeprowadzenie dowodu

10

z opinii biegłego z zakresu wyceny akcji, udziałów, spółek i przedsiębiorstw

w sytuacji gdy strona pozwana nie zaprzeczała twierdzeniom strony

powodowej wartości akcji w kwocie 310 zł;

- art. 47912

w zw. z art. 382 k.p.c. i art. 391 k.p.c. poprzez uznanie, że powód

nie przedstawił w odpowiedni sposób i we właściwym terminie twierdzeń

i dowodów na ich poparcie w sytuacji gdy powód pismem z dnia 7 stycznia

2002 r. ukształtował powództwo w trakcie procesu w trybie art. 193 k.p.c.

i przedstawił uporządkowane żądania pozwu oraz swoje twierdzenia

w zakresie pokrzywdzenia akcjonariuszy mniejszościowych i naruszenia

dobrych obyczajów;

- art. 47914

w zw. z art. 382 i art. 391 k.p.c. poprzez uznanie, że powodowie

nie kwestionowali wyceny akcji w sytuacji, gdy przedstawili swoje

twierdzenie procesowe, iż akcje przymusowo wykupywane warte są

„w granicach” 310 zł za sztukę oraz przez przyjęcie, że pozwany zaprzeczył

tym twierdzeniom powodów, co powodowałoby konieczność zgłoszenia

przez powodów wniosku o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego

z zakresu wyceny akcji, w sytuacji gdy pozwana spółka nie złożyła w tym

przedmiocie oświadczenia procesowego;

- art. 227, art. 278 w zw. z art. 382 k.p.c. poprzez nieprzeprowadzenie dowodu

z opinii biegłego z zakresu wyceny akcji i przedsiębiorstw w sytuacji gdy

interwenienci uboczni samoistni zgłosili taki wniosek po przystąpieniu do

sprawy na etapie postępowania apelacyjnego i bez zwłoki. Opinię biegłego

co do wartości akcji oraz wykazania wadliwości wyceny akcji sporządzonej

przez biegłego rewidenta wyznaczonego przez walne zgromadzenie K. P.

ocenić należy jako fakt istotny dla rozstrzygnięcia sprawy. Wykazania tego

faktu w drodze przeprowadzenia omówionego dowodu strona powodowa

została pozbawiona;

- naruszenie art. 354 k.p.c. w zw. z art. 236 k.p.c. i 391 k.p.c. poprzez

nieorzeczenie co do wniosku interwenientów ubocznych o przeprowadzenie

dowodu z opinii biegłego z zakresu wyceny akcji przed zamknięciem

rozprawy w drugiej instancji.

11

Interwenient uboczny wniósł o uchylenie w całości wyroku Sądu Apelacyjnego i

przekazanie temu Sądowi sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Powodowie, których sprawy zostały połączone do wspólnego rozpoznania,

wnieśli powództwo o uchylenie uchwały nr 6/01 z dnia 31 lipca 2001 r. Walnego

Zgromadzenia Akcjonariuszy pozwanej spółki, oparte o przepis art. 422 § 1 k.s.h.

Zgodnie z art. 4791

§ 2 pkt 1 k.p.c. sprawy ze stosunku spółki, a więc i sprawy

obejmujące powództwo oparte na art. 422 § 1 k.s.h., są sprawami gospodarczymi.

Ma to istotne konsekwencje procesowe dla obu stron w zakresie obowiązku

przedstawiania faktów istotnych dla rozstrzygnięcia powództwa, jak również

dowodów na ich poparcie i zarzutów, co wynika z art. 47912

§ 1 k.p.c. (w stosunku

do powoda) oraz z art. 47914

§ 1 i 2 k.p.c. (w stosunku do pozwanego). Z art. 47912

§ 1 k.p.c. wynika obowiązek przedstawienia przez powoda w pozwie wszystkich

twierdzeń i dowodów na ich poparcie pod rygorem utraty prawa powoływania ich

w toku postępowania, chyba że powód wykaże, iż ich powoływanie w pozwie nie

było możliwe albo że potrzeba powołania wynikła później. W przypadku

zaniechania przez powoda przedstawienia już w pozwie okoliczności faktycznych

i dowodów na ich poparcie, następują skutki wynikające z prekluzji dowodowej

polegające na utracie prawa powoływania nowych twierdzeń i dowodów w dalszym

postępowaniu. Zważywszy na treść art. 47912

§ 1 k.p.c. powodowie byli

zobowiązani do przedstawienia już w pozwie okoliczności faktycznych i dowodów

dla uzasadnienia wniesionych powództw o uchylenie uchwały Walnego

Zgromadzenia Akcjonariuszy nr 6/01 z dnia 31 lipca 2001 r. W uzasadnieniu

złożonych pozwów powodowie twierdzili jedynie, że zaskarżona uchwała, podjęta

na podstawie art. 418 § 1 k.s.h., narusza przepisy Konstytucji RP. Podstawą

uzasadniającą wniesione powództwa nie był więc fakt zaniżenia ceny wykupu akcji.

Twierdzenia powodów, że ustalona cena wykupu akcji jest zaniżona, zostały

sformułowane dopiero w kolejnych pismach procesowych powodów.

W szczególności powód M. B., który wniósł skargę kasacyjną, zawarł twierdzenie o

zaniżeniu ceny wykupu akcji, która powinna wynosić co najmniej 310 zł, dopiero w

piśmie procesowym z dnia 15 listopada 2001 r. oraz w piśmie procesowym z dnia 7

12

stycznia 2002 r. (k. 74 i 157 akt IX GC …/01), natomiast pozostali powodowie

uczynili to w piśmie procesowym z dnia 7 stycznia 2002 r.

Zmiana powództwa w sprawie gospodarczej jest uregulowana art. 4794

§ 2

k.p.c., który jednak nie obowiązywał w takim brzmieniu w czasie, gdy sprawa,

w której wniesiono skargi kasacyjne, była rozpoznawana przez sąd pierwszej

instancji. W tym czasie przepisy o postępowaniu odrębnym w sprawach

gospodarczych nie zawierały przepisu dotyczącego zmiany powództwa. Wobec

braku przepisów szczególnych do zmiany powództwa także w sprawach

gospodarczych miał zastosowanie ogólny przepis art. 193 k.p.c. (por. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 24 lutego 2006 r., II CSK 143/05, niepubl. oraz wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 20 października 2005 r., IV CK 298/05, niepubl.). Przez zmianę

powództwa należy także rozumieć zmianę jego podstawy faktycznej przy

niezmienionej treści żądania. Do pisma powoda modyfikującego podstawę

faktyczną powództwa w sprawie gospodarczej miał także zastosowanie art. 47912

§ 1 k.p.c., więc powód był zobowiązany przedstawić w piśmie modyfikującym

powództwo nie tylko wszystkie fakty uzasadniające zmienione powództwo, ale

także dowody na ich poparcie, chyba że powołanie ich w piśmie procesowym –

zawierającym zmienione powództwo – nie było możliwe albo potrzeba powołania

wynikła później (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 października 2005 r.,

IV CK 298/05, niepubl.). Pismo modyfikujące podstawę faktyczną powództwa

spełnia bowiem podobną funkcję jak pozew. Sąd Apelacyjny, podobnie jak Sąd

Okręgowy, nie zakwestionował możliwości powołania w procesie przez powodów

nowej okoliczności faktycznej - w stosunku do okoliczności podanych w pozwie –

a mianowicie ustalenia zaniżonej ceny wykupu akcji. Sąd Apelacyjny zaakceptował

stanowisko sądu pierwszej instancji, że powodowie, podnosząc tę okoliczność

faktyczną, do czasu zakończenia postępowania przed sądem pierwszej instancji,

nie zgłosili dowodów dla wykazania tej istotnej dla rozstrzygnięcia sprawy

okoliczności faktycznej, w szczególności nie wnieśli o przeprowadzenie dowodu

z opinii biegłego rewidenta, który mógłby zweryfikować prawidłowość wyceny akcji.

Sąd Apelacyjny nie zakwestionował także oceny sądu pierwszej instancji, że jedyny

dowód, powołany przez powodów dla wykazania twierdzenia o zaniżeniu wyceny

akcji, w postaci sprawozdania finansowego pozwanej za okres obrotowy od

13

1 stycznia 2000 r. do 31 marca 2001 r. nie był przydatny dla ustalenia wartości akcji

na dzień powzięcia uchwały o ich przymusowym wykupie. Dlatego za bezzasadny

należy uznać zarzut naruszenia art. 47912

k.p.c. w związku z art. 382 k.p.c. i art.

391 k.p.c. przez przyjęcie, że powód w odpowiednim terminie nie zgłosił twierdzeń

i dowodów na okoliczność zaniżenia wyceny wartości akcji dla potrzeb ustalenia

ceny wykupu tych akcji. Sąd Apelacyjny nie przyjął bowiem, że powodowie

z opóźnieniem powołali się na zaniżenie wyceny wartości akcji, lecz przyjął –

podobnie jak Sąd Okręgowy – że twierdzenia tego powodowie nie udowodnili.

Podstawą takiej oceny nie było więc zastosowanie przez Sąd Apelacyjny art. 47912

§ 1 k.p.c. – co prowadziłoby do pominięcia zgłoszonych przez powodów dowodów

– lecz ocena biernej postawy procesowej powodów przed sądem pierwszej instancji

w zakresie inicjatywy dowodowej zmierzającej do wykazania twierdzenia

o zaniżeniu wyceny wartości akcji. Stanowisko Sądu Apelacyjnego było zasadne

albowiem samo wskazanie nowego faktu – zaniżenia wyceny wartości akcji - nie

zwalniało powodów od konieczności przedstawienia odpowiednich dowodów

wykazujących ten fakt. Taki wniosek dowodowy mający na celu wykazanie,

że przyjęta wartość akcji dla potrzeb ustalenia ceny ich wykupu została zaniżona,

został zgłoszony dopiero na etapie postępowania apelacyjnego – w piśmie

procesowym części interwenientów ubocznych z dnia 13 listopada 2006 r.

(k. 1145). Pominięcie tego dowodu przez Sąd Apelacyjny było zasadne.

Zgodnie z art. 79 k.p.c. interwenienci uboczni są uprawnieni do wszelkich czynności

procesowych dopuszczalnych według stanu sprawy. Interwenient nie może mieć

więcej uprawnień procesowych od strony, do której przystąpił. Taką wykładnię

potwierdza treść przepisu art. 82 k.p.c. Uznanie, że interwenienci uboczni mogliby

zgłaszać w procesie na etapie postępowania apelacyjnego nowe twierdzenia

i dowody, których nie zgłosili w terminie powodowie, naruszałoby zasadę symetrii

w zakresie praw i obowiązków procesowych pomiędzy powodem i pozwanym,

której wyrazem jest choćby art. 47912

§ 1 k.p.c. i art. 47914

§ 2 k.p.c. W takim

wypadku interwenienci uboczni mogliby zgłaszać nowe twierdzenia i dowody, mimo

że praw tych byłyby już pozbawione same strony. Sytuacji interwenienta ubocznego

P. J., który wniósł skargę kasacyjną, nie zmieniało to, że jego interwencja uboczna

po stronie powodowej miała charakter interwencji samoistnej. Jak bowiem stanowi

14

art. 81 k.p.c. do stanowiska interwenienta w procesie stosuje się wówczas

odpowiednio przepisy o współuczestnictwie jednolitym, co oznacza stosowanie

w takim wypadku przepisu art. 73 § 2 k.p.c. Interwenient uboczny samoistny może

więc dokonywać czynności procesowych nawet sprzecznych z czynnościami

strony, do której przystąpił, a ponadto zawarcie ugody, zrzeczenie się roszczenia

albo uznanie powództwa przez stronę, do której przystąpił wymaga także zgody

tego interwenienta ubocznego. W konsekwencji wniosek interwenientów ubocznych

o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego zgłoszony dopiero na etapie

postępowania apelacyjnego należało uznać za spóźniony, skoro wniosku tego sami

powodowie nie zgłosili nie tylko w terminie przewidzianym w art. 47912

§ 1 k.p.c.,

ale także do czasu wydania wyroku przez sąd pierwszej instancji. Pominięcie tego

wniosku dowodowego przez sąd drugiej instancji było więc także uzasadnione

w świetle art. 381 k.p.c. Wobec powyższego nie można uznać za uzasadniony

zarzutu naruszenia art. 227 k.p.c. i art. 278 k.p.c. w związku z art. 382 k.p.c. przez

pominięcie przez Sąd Apelacyjny dowodu z opinii biegłego na okoliczność

zaniżenia wartości akcji podlegających przymusowemu wykupowi w sytuacji, gdy

zachodziły przesłanki do pominięcia tego dowodu jako spóźnionego. Zaniechanie

wydania przez Sąd Apelacyjny postanowienia oddalającego wniosek dowodowy

zgłoszony przez interwenientów ubocznych, co zasadnie podniesiono w skardze

kasacyjnej w ramach zarzutu naruszenia przepisów art. 354 k.p.c. w związku z art.

236 k.p.c. i art. 391 k.p.c., nie miało więc wpływu na treść zaskarżonego wyroku,

skoro wniosek ten jako spóźniony w świetle art. 47912

§ 1 k.p.c. i art. 381 k.p.c.

w związku z art. 79 k.p.c. powinien zostać przez Sąd oddalony.

Skoro w pozwach, wniesionych w połączonych do rozpoznania sprawach,

powodowie nie podnieśli twierdzeń co do zaniżenia ceny wykupu akcji od

mniejszościowych akcjonariuszy, niezasadny był zarzut naruszenia przez Sąd

Apelacyjny art. 47914

k.p.c. Przepis art. 47914

§ 1 k.p.c. dotyczy obowiązku

wniesienia przez pozwanego odpowiedzi na pozew w terminie dwutygodniowym.

Dochowanie przez pozwanego tego terminu nie było kwestionowane w skardze

kasacyjnej interwenienta ubocznego. Natomiast, zgodnie z art. 47914

§ 2 k.p.c.,

w odpowiedzi na pozew pozwany jest obowiązany podać wszystkie twierdzenia,

zarzuty i dowody na ich poparcie, pod rygorem utraty prawa powoływania ich

15

w toku postępowania, chyba że wykaże, iż ich powołanie w odpowiedzi na pozew

nie było możliwe albo że potrzeba powołania wynikła później. Skoro powodowie

w pozwie nie powołali się na fakt zaniżenia ceny wykupu akcji to tym samym

pozwany nie mógł ustosunkować się w odpowiedzi na pozew do nie powołanych

przez powodów twierdzeń faktycznych, ani też nie miał obowiązku zgłaszania na te

okoliczności dowodów. Natomiast pozwany ustosunkował się do zgłoszonego przez

powodów, dopiero w trakcie procesu, nowego twierdzenia faktycznego dotyczącego

zaniżenia ceny wykupu akcji, zaprzeczając tym twierdzeniom. Takie stanowisko

zawarte jest chociażby w piśmie procesowym pozwanego z dnia 15 marca 2002 r.

nadesłanym w odpowiedzi na pismo procesowe powoda A. B. z dnia 7 stycznia

2002 r. Pismo to zostało wniesione przez pozwanego do sprawy IX GC …/01 zanim

Sąd Okręgowy zarządzeniami z dnia 23 kwietnia i 13 czerwca 2002 r. połączył tę

sprawę z pozostałymi sprawami zawierającymi powództwa o uchylenie uchwały nr

6/01 z dnia 31 lipca 2001 r.

Wskazany w skardze kasacyjnej art. 210 § 2 k.p.c. określa obowiązek strony

złożenia oświadczenia co do twierdzeń strony przeciwnej, dotyczących okoliczności

faktycznych. Przepis ten – adresowany do stron – powinien być wyegzekwowany

przez sądy orzekające w sprawie. Skoro pozwany ustosunkował się do twierdzeń

faktycznych powodów co do zaniżenia ustalonej ceny wykupu akcji, nie jest

uzasadniony zarzut naruszenia przez Sąd Apelacyjny tego przepisu. Tylko

w przypadku, gdy strona nie wypowie się co do twierdzeń faktycznych strony

przeciwnej sąd – zgodnie z art. 230 k.p.c. – mając na uwadze wyniki całej

rozprawy, może fakty te uznać za przyznane. Taka sytuacja w sprawie nie miała

miejsca. W konsekwencji zasadnie przyjął Sąd Apelacyjny, że to na powodach –

zgodnie z art. 232 k.p.c. - spoczywał ciężar wykazania faktu, z którego wywodzili

skutki prawne – zaniżenia wyceny wartości akcji. Dlatego bezzasadny był zarzut

naruszenia przez Sąd Apelacyjny art. 232 k.p.c. w związku z art. 382 k.p.c. i art.

391 k.p.c. przez przyjęcie, że to strona powodowa była zobowiązana zgłosić

wniosek o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego co do wskazanej przez

powodów wartości akcji w kwocie 310 zł.

Dalsze rozważania należy poprzedzić określeniem konsekwencji prawnych

dla rozpoznawanej sprawy, wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego

16

wydanego na skutek pytania prawnego przedstawionego Trybunałowi przez Sąd

Okręgowy w trakcie rozpoznawania sprawy. Zgodnie z art. 188 pkt 1 Konstytucji RP

Trybunał Konstytucyjny orzeka m.in. o zgodności ustaw z Konstytucją, w tym na

skutek przedstawienia, na podstawie art. 193 Konstytucji RP, pytań prawnych

sądów co do zgodności aktu normatywnego z Konstytucją, jeżeli od odpowiedzi na

pytanie prawne zależy rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem. Jak

wynika z art. 190 ust. 1 Konstytucji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają

moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Przez pojęcie „orzeczenia” należy

rozumieć – zważywszy na treść 71 ust. 1 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r.

o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643 z późn. zm.) – jego

sentencję, obejmującą elementy wymienione w art. 71 ust. 1 tej ustawy, a nie jego

uzasadnienie, o którym mowa w art. 71 ust. 3 ustawy. Dlatego nie jest wiążąca dla

sądu powszechnego wykładnia przepisów prawa zawarta w uzasadnieniu

orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Potwierdzeniem tego wniosku jest art. 239

ust. 3 Konstytucji RP stanowiący, że uchwały Trybunału Konstytucyjnego w sprawie

ustalenia wykładni ustaw utraciły moc powszechnie obowiązującą. Wykładnią

przepisów prawa dokonaną w uzasadnieniu orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego

nie jest związany ani Sąd Najwyższy, ani inne sądy, skoro zgodnie z art. 178 ust. 1

Konstytucji RP sędziowie podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom. W świetle tego

bezzasadne są zarzuty skargi kasacyjnej powoda, wywodzone z samego faktu, że

wykładnia przepisów prawa materialnego Sądu Apelacyjnego (art. 418 k.s.h. oraz

422 § 1 k.s.h.) mających zastosowanie w sprawie, jest sprzeczna z wykładnią tych

przepisów dokonaną w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia

21 czerwca 2005 r. P 25/02 (OTK –A z 2005 r., nr 6, poz. 65). Sąd Apelacyjny

uwzględnił treść sentencji powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego uznając,

że zaskarżona uchwała Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy nr 6/01 z dnia

31 lipca 2001 r. o przymusowym wykupie akcji, może być zaskarżona w trybie

powództwa o uchylenie uchwały opartego na art. 422 § k.s.h., w ramach którego to

powództwa można badać przesłanki określone w tym przepisie jako podstawy do

ewentualnego uchylenia uchwały.

Za prawidłową należy uznać wykładnię art. 418 § 1 k.s.h. dokonaną przez

Sąd Apelacyjny, według której przepis ten określa wszystkie przesłanki normatywne

17

(podmiotowe i przedmiotowe) takiej uchwały o przymusowym wykupie akcji.

Do przesłanek materialnoprawnych takiej uchwały nie należy istnienie dostatecznie

usprawiedliwionych przyczyn uzasadniających jej podjęcie. Przyjęcie istnienia

takiego wymogu podjęcia uchwały na podstawie art. 418 § 1 k.s.h. byłoby uznaniem

istnienia pozanormatywnej (nie wynikającej z przepisów obowiązującego prawa)

dodatkowej przesłanki podjęcia uchwały o przymusowym wykupieniu akcji

mniejszościowych akcjonariuszy. Gdy do podjęcia uchwały przez organ spółki

handlowej wymagane jest istnienie określonej przesłanki, to wynika to wprost

z przepisów kodeksu spółek handlowych (por. art. 359 § 1 k.s.h., art. 199 § 1 k.s.h.,

art. 433 § 2 k.s.h.).

Konsekwencją powyższego stanowiska jest to, że uchwała podjęta na

podstawie art. 418 § 1 k.s.h., nie wymaga uzasadnienia. W art. 418 § 2 zd.

pierwsze k.s.h. ustawodawca w sposób wyczerpujący – w rozumieniu art. 304 § 4

k.s.h. - określił treść uchwały o przymusowym wykupie akcji i nie wymienił wśród

elementów tej uchwały jej uzasadnienia. Wniosek o braku konieczności

uzasadnienia uchwały podjętej na podstawie art. 418 § 1 k.s.h. potwierdza analiza

innych przepisów kodeksu spółek handlowych, w których – w odróżnieniu od art.

418 § 2 k.s.h. – przewidziano wymóg uzasadnienia uchwały organu spółki, bądź

przedstawienia opinii zarządu, przed podjęciem określonej uchwały. Taki wymóg

sporządzenia uzasadnienia uchwały bądź przedstawienia odpowiedniej opinii, jest

zsynchronizowany z tymi przepisami kodeksu spółek handlowych, w których

ustawodawca sam określił przesłanki normatywne warunkujące możliwość podjęcia

określonej uchwały (por. art. 359 § 4 k.s.h., art. 199 § 2 k.s.h., art. 433 § 2 k.s.h.).

Sporządzenie uzasadnienia uchwały podjętej na podstawie art. 418 § 1 k.s.h., jest

zbędne z punktu widzenia przesłanek warunkujących uwzględnienie powództwa

o uchylenie takiej uchwały walnego zgromadzenia. Wyartykułowana

w uzasadnieniu takiej uchwały przyczyna (motyw) jej uchwalenia, nie miałaby

charakteru normatywnego, innymi słowy przyczyny dostatecznie sprecyzowanej

w przepisach obowiązującego prawa, której istnienie byłoby badane przez sąd

w razie wniesienia powództwa z art. 422 § 1 k.s.h. jako przesłanka rozstrzygnięcia

o jego zasadności. Nawet obiektywnie istniejąca przyczyna podjęcia takiej uchwały,

podana w jej uzasadnieniu, nie miałaby znaczenia prawnego dla oceny zasadności

18

powództwa opartego o przepis art. 422 § 1 k.s.h. Udowodnienie istnienia takiej

przyczyny nie wykluczałoby możliwości dowodzenia przez akcjonariusza, że ze

względu na określone okoliczności uchwała ta jest sprzeczna z dobrymi obyczajami

i godzi w interes spółki lub ma na celu pokrzywdzenie akcjonariusza.

Przepis art. 422 § 1 k.s.h. nie określa na kim spoczywa ciężar dowodu

wystąpienia przesłanek roszczenia o uchylenie uchwały walnego zgromadzenia

akcjonariuszy. Dlatego w odniesieniu do tego powództwa ma zastosowanie ogólny

przepis art. 6 k.c. w związku z art. 2 k.s.h., dotyczący ciężaru dowodu. Zgodnie

z art. 6 k.c., to na powodzie będzie spoczywał ciężar wykazania przesłanek

warunkujących uwzględnienie powództwa na podstawie art. 422 § 1 k.s.h. Istnienie,

bądź brak uzasadnienia uchwały podjętej na podstawie art. 418 § 1 k.s.h.,

pozostaje bez wpływu na ciężar dowodu, określony przepisem art. 6 k.c. w związku

z art. 2 k.s.h., w przypadku zaskarżenia takiej uchwały na podstawie art. 422 § 1

k.s.h. Wyprowadzanie z faktu braku uzasadnienia uchwały podjętej na podstawie

art. 418 § 1 k.s.h. niekorzystnych skutków prawnych dla spółki akcyjnej –

polegających na przejściu ciężaru dowodu na tę spółkę, to wyprowadzanie

niekorzystnych konsekwencji prawnych z nieistniejącej w przepisach prawa,

dodatkowej pozanormatywnej przesłanki podjęcia uchwały o przymusowym

wykupie akcji. Zmiana ciężaru dowodu, określonego art. 6 k.c. w związku z art. 2

k.s.h., w przypadku powództwa z art. 422 § 1 k.s.h., nie może być uzasadniona

jedynie trudnościami dowodowymi w wykazaniu przesłanek tego powództwa

w sporze sądowym pomiędzy drobnym akcjonariuszem a spółką akcyjną.

Za przyjętą wykładnią art. 418 § 1 k.s.h. i art. 422 § 1 k.s.h. przemawiają

także argumenty wykładni funkcjonalnej, wynikające z natury działania spółki

akcyjnej, w której obowiązuje zasada rządu większości (kapitałowej) nad

mniejszością i prymatu kapitału nad osobą. Spółka akcyjna to osoba prawna, której

celem jest koncentracja kapitału do osiągania wspólnego celu, a instytucja

przymusowego wykupu akcji od mniejszościowych akcjonariuszy, uregulowana

w art. 418 k.s.h., jest instrumentem ochrony praw akcjonariuszy większościowych,

umożliwia obniżenie kosztów działania spółki akcyjnej, usprawnienie działania jej

organów, zwiększenie atrakcyjności spółki dla inwestorów, umożliwia stworzenie

„zamkniętej” spółki akcyjnej i ułatwia przekształcenie spółki „otwartej” w spółkę

19

„prywatną” lub rodzinną (por. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia

20 lutego 2008 r. II CSK 441/07, niepubl. oraz uzasadnienie wyroku Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 21 czerwca 2005 r., P 25/02, OTK-A, z 2005 r., nr 6, poz.

65). To akcjonariusze większościowi ponoszą zasadnicze ryzyko ekonomiczne,

własnym zaangażowanym kapitałem, związane z funkcjonowaniem spółki akcyjnej.

Z tych względów podjęcie uchwały na podstawie art. 418 § 1 k.s.h. o przymusowym

wykupie akcji akcjonariuszy mniejszościowych należy uznać za prawnie dozwolone

działanie akcjonariuszy większościowych w ramach ich praw podmiotowych

wynikających z posiadanych akcji.

W świetle powyższego za bezzasadne należy uznać zarzuty naruszenia

prawa materialnego podniesione w skardze kasacyjnej powoda, a mianowicie: art.

418 § 1 k.s.h. w związku z art. 422 § 1 k.s.h. oraz art. 6 k.c. w związku z art. 422

§ 1 k.s.h. i art. 418 § 1 k.s.h. w związku z art. 45 Konstytucji RP na skutek przyjęcia

przez Sąd Apelacyjny, że warunkiem podjęcia uchwały o przymusowym wykupie

akcji nie jest wykazanie przesłanek merytorycznych uzasadniających przymusowy

wykup akcji oraz że na pozwanej spółce akcyjnej, nie ciąży obowiązek wykazania,

iż podjęcie uchwały o przymusowym wykupie akcji było uzasadnione w świetle

określonych przesłanek merytorycznych. Przedstawiona wyżej wykładnia art. 418

§ 1 k.s.h. oraz art. 422 § 1 k.s.h. nie prowadzi do ograniczenia prawa do sądu

akcjonariuszy mniejszościowych, zagwarantowanego art. 45 ust. 1 Konstytucji RP.

Realizacja uprawnienia akcjonariuszy większościowych przewidzianego w art. 418

§ 1 k.s.h. nie odbywa się bez instrumentów sądowej ochrony praw akcjonariuszy

mniejszościowych, którzy mają zapewnioną możliwość zarówno kwestionowania

ustalenia samej ceny wykupu akcji - w trybie przewidzianym w art. 312 § 8 k.s.h.

w związku z art. 417 § 1 k.s.h. i art. 418 § 3 k.s.h. – jak również możliwość

kwestionowania podjęcia uchwały w trybie przewidzianym w art. 422 § 1 k.s.h.

Zważywszy na powyższą ocenę prawną bez znaczenia dla wyniku sprawy

pozostaje zarzut skargi kasacyjnej powoda naruszenia przez Sąd Apelacyjny art.

47912

§ 1 k.p.c. i art. 321 k.p.c. w związku z art. 193 Konstytucji RP przez przyjęcie,

że powód jeszcze przed rozstrzygnięciem Trybunału Konstytucyjnego na skutek

pytania Sądu Okręgowego, miał obowiązek powołać zarzuty dotyczące braku

merytorycznych przesłanek podjęcia uchwały nr 6/01, w związku z czym zarzut ten

20

został objęty prekluzją procesową. Sąd Apelacyjny mimo stwierdzenia, że zarzut

ten został objęty prekluzją procesową dokonał jego merytorycznej oceny uznając,

że nie ma on znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy skoro skuteczne podjęcie

uchwały o przymusowym wykupie akcji na podstawie art. 418 § 1 k.s.h. nie jest

uzależnione od istnienia niewymienionych ustawą przyczyn uzasadniających jej

podjęcie. Nawet więc przyjęcie, że powołanie się przez powoda na brak

uzasadnienia zaskarżonej uchwały było możliwe także po wniesieniu pozwu

i wydaniu orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny, ze względu na przyjętą

wykładnię przepisów art. 418 § 1 k.s.h. i art. 422 § 1 k.s.h., zajęte przez Sąd

Apelacyjny stanowisko co do prekluzji tego zarzutu, nie miało wpływu na wynik

sprawy.

Bezzasadne są także zarzuty naruszenia prawa materialnego zawarte

w skardze kasacyjnej interwenienta ubocznego. Zarzut naruszenia art. 422 k.s.h.

i art. 418 k.s.h. w związku z art. 417 k.s.h. interwenient uboczny uzasadnił błędną

wykładnią tych przepisów. Zgodnie z art. 3983

§ 1 pkt 1 k.p.c. podstawą skargi

kasacyjnej może być naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię lub

niewłaściwe zastosowanie. Błędna wykładnia może polegać na mylnym

pojmowaniu treści określonego przepisu lub na mylnym rozumieniu znaczenia tego

przepisu (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 maja 2000 r., III CKN 250/00,

niepubl.). Bliższa analiza podniesionego w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia

prawa materialnego uzasadnia wniosek, że interwenient uboczny nie kwestionuje

wykładni wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa materialnego, lecz ich

zastosowanie, skoro uzasadnieniem naruszenia tych przepisów jest twierdzenie

o błędnym przyjęciu przez Sąd Apelacyjny, że doszło do spełnienia przesłanek

w nich określonych w okolicznościach faktycznych podanych w skardze

kasacyjnej. Uzasadnieniem błędnej wykładni przepisu prawa materialnego nie

może być zarzut jego błędnego zastosowania albowiem są to dwie rozłączne formy

naruszenia prawa materialnego. Naruszenie prawa materialnego przez błędne

zastosowanie może być skutecznie podniesione w skardze kasacyjnej wówczas,

gdy został ustalony w sposób niewadliwy stan faktyczny sprawy. Zarzut naruszenia

prawa materialnego musi uwzględniać stan faktyczny ustalony przez sąd drugiej

instancji, a nie stan faktyczny projektowany przez stronę podnoszącą zarzut

21

naruszenia prawa materialnego. Taka sytuacja zachodzi w stosunku do zarzutów

prawa materialnego sformułowanych w skardze kasacyjnej interwenienta

ubocznego. Wszystkie zarzuty naruszenia prawa materialnego opierają się bowiem

na twierdzeniu interwenienta ubocznego co do wadliwości wyceny ceny akcji,

czego – jak przyjął Sąd Apelacyjny – powodowie nie wykazali. Sąd Najwyższy jest

natomiast związany w postępowaniu kasacyjnym ustaleniami faktycznymi

dokonanymi przez sąd drugiej instancji (art. 39813

§ 2 k.p.c.). Z tego już tylko

względu nie są zasadne zarzuty naruszenia prawa materialnego podniesione

w skardze kasacyjnej interwenienta.

Wobec braku uzasadnionych podstaw, skargi kasacyjne podlegały oddaleniu

na podstawie art. 39814

k.p.c. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na

podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c., art. 99 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. i art.

39821

k.p.c. przy uwzględnieniu przepisów § 2 ust. 2 w związku z § 10 ust. 1 pkt 21

i § 12 ust. 4 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września

2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez

Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego

ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).