I CSK 157/08

Sygn. akt I CSK 157/08

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 5 listopada 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Tadeusz Wiśniewski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Antoni Górski

SSA Dariusz Dończyk

w sprawie z powództwa J. P.

przeciwko Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w W.

o ustalenie i zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 5 listopada 2008 r.,

skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 14 listopada 2007 r.,

sygn. akt VI ACa (…),

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 15 lutego 2007 r. Sąd Okręgowy w W. w sprawie z powództwa

J. P. przeciwko Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w W. o ustalenie i zapłatę zasądził od

pozwanego na rzecz powoda kwotę 53.086,80 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 3

sierpnia 2004 r. do dnia zapłaty tytułem ekwiwalentu pieniężnego za rezygnację z

kwatery, w pozostałym zaś zakresie powództwo oddalił.

2

Na skutek apelacji obu stron Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 14 listopada 2007 r.

zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że powództwo oddalił w całości, a także oddalił

apelację powoda.

Wyrok Sądu Apelacyjnego zapadł na gruncie niespornego między stronami,

następującego stanu faktycznego. W dniu 6 maja 2004 r. pomiędzy Dyrektorem

Oddziału Rejonowego WAM a powodem została zawarta umowa [nr (…)] o przyznanie

ekwiwalentu pieniężnego w zamian za rezygnację z kwatery. W umowie wskazano, że

na podstawie art. 47 ust. 1 ustawy z dnia 22 czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu Sił

Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jedn. – Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 368 ze

zm.) WAM zobowiązała się do wypłaty powodowi ekwiwalentu w wysokości 175.121,70

zł, przyjmując średnią cenę rynkową zakupu 1 m2

powierzchni lokalu mieszkalnego na

kwotę 2.705 zł, ustaloną przez Dyrektora Oddziału Rejonowego WAM w decyzji z dnia

22 stycznia 2004 r. nr (...)/2004. Pozwany wypłacił na rzecz powoda ustaloną w umowie

kwotę.

Powód w przeciągu całego postępowania kwestionował wysokość przyjętej w

umowie ceny 1 m2

powierzchni użytkowej kwatery jako zaniżoną w stosunku do cen

rynkowych. Sąd Okręgowy przeprowadził postępowanie dowodowe i ustalił, że średnia

cena rynkowa zakupu lokalu mieszkalnego na terenie garnizonu na datę zawarcia

umowy wynosiła 3.525 zł i przyjmując taką kwotę dokonał zmiany treści zawartej

umowy, określając wartość należnego powodowi ekwiwalentu na kwotę 228.208,50 zł.

Po odliczeniu wypłaconej kwoty zasądził na rzecz powoda sumę 53.086,80 zł.

W ocenie Sądu Apelacyjnego, roszczenie powoda było niezasadne, gdyż

podpisując umowę z pozwaną wyraził zgodę na zaproponowane mu warunki co

pozostawało w ustawowych granicach zasady swobody umów. Umowa została zaś

wykonana, gdyż pozwana wypłaciła powodowi kwotę ekwiwalentu wynikającą z umowy.

Według tego Sądu, w sprawie brak było podstaw do stwierdzenia nieważności zawartej

między stronami umowy. Przede wszystkim dlatego, że powód nie wykazał wadliwości

umowy, w tym nie złożył oświadczenia o uchyleniu się od skutków swojego

oświadczenia woli przez powołanie się na błąd. Z tych względów zmienił zaskarżony

wyrok i powództwo oddalił.

Rozstrzygnięcie to zaskarżył skargą kasacyjną powód. Opierając się na pierwszej

podstawie kasacyjnej zarzucił naruszenie art. 14 ust. 2, art. 16 ust. 2 pkt 5, art. 22 ust. 1,

47 ust. 4 i 5 ustawy z 22 czerwca 1995 r., a także art. 3531

i art. 58 § 1 k.c. i w związku z

3

tym wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Sformułowane przez skarżącego zarzuty kasacyjne w istocie sprowadzają się do

kwestionowania treści decyzji Dyrektora Oddziału Rejonowego WAM z dnia 22 stycznia

2004 r. Nr (...)/2004 i prawnego znaczenia art. 47 ust. 5 ustawy o zakwaterowaniu Sił

Zbrojnych RP.

Zgodnie z obowiązującym w dacie zawarcia umowy między stronami przepisem

art. 47 ust. 1 ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP, ekwiwalent pieniężny w

zamian za rezygnację z kwatery przez żołnierza zawodowego wypłaca się na podstawie

umowy zawartej między dyrektorem oddziału rejonowego WAM a osobą uprawnioną. W

orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że umowa ta ma charakter cywilnoprawny, a

wszelkie roszczenia wynikające z tej umowy mogą być dochodzone na drodze sądowej

(wyrok SN z 9 lipca 2003 r., IV CKN 320/01, niepubl.; uchwała SN z 3 marca 2004 r., III

CZP 122/03, OSNC nr 6/2005, poz. 94). Swoboda kontraktowa stron jest jednak

ograniczona przez to, że sposób wyliczenia należnego żołnierzowi ekwiwalentu została

uregulowana w art. 47 cyt. ustawy.

Zgodnie z art. 47 ust. 5 ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP, (w brzmieniu

obowiązującym w dniu zawarcia umowy) ekwiwalent pieniężny wypłaca się według

średniej ceny rynkowej 1 m2

powierzchni użytkowej, w miejscowości pełnienia służby lub

zamieszkania, chyba że osoba uprawniona udokumentuje zaspokojenie potrzeb

mieszkaniowych w tej miejscowości. Warunki i tryb wypłaty tego ekwiwalentu określił

zaś, na podstawie delegacji przewidzianej wart. 47 ust. 10 w zw. z art. 84a ust. 1

wskazanej ustawy, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji w niezobowiązującym

już rozporządzeniu z dnia 23 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu

wypłaty ekwiwalentu pieniężnego w zamian za rezygnację z kwatery (Dz. U. z 2003 r. Nr

141, poz. 1375). Zgodnie z § 2 ust. 2 tego rozporządzenia, średnią cenę rynkową 1 m2

powierzchni użytkowej, o której mowa w art. 47 ust. 5 ustawy o zakwaterowaniu Sił

Zbrojnych, ustala Dyrektor Zarządu na podstawie cen ogłaszanych przez dyrektorów

oddziałów rejonowych Wojskowej Agencji Mieszkaniowej.

W niniejszej sprawie podstawę ustalenia średniej ceny rynkowej 1 m2

powierzchni

użytkowej stanowiła „przedłużająca ważność decyzji nr (…)/2003 z dnia 11 lipca 2003 r.”

decyzja Dyrektora Oddziału Rejonowego WAM w W. nr (...)/2004, która określiła tę cenę

4

na kwotę 2.705 zł. Taka też kwota została ustalona w § 4 umowy z dnia 6 maja 2004 r.

zawartej między stronami celem wypłaty należnego powodowi ekwiwalentu. W związku

z tym niezasadne są zarzuty skarżącego odnoszące się do naruszenia przez Sąd

drugiej instancji art. 47 ust. 4 i 5 oraz art. 14 ust. 2 i art. 16 ust. 2 pkt 5 ustawy z dnia

22 czerwca 1995 r., gdyż wysokość wskazanej w umowie średniej ceny 1 m2

została

ustalona w zgodzie z ówcześnie obowiązującymi regulacjami. Kwestionowanie zaś

legalności lub prawidłowości decyzji administracyjnej stanowiącej podstawę przyjętej w

umowie ceny nie jest w postępowaniu cywilnym dopuszczalne. O naruszeniu tych

przepisów mogłaby być mowa jedynie w przypadku, gdyby cena przyjęta w umowie

odbiegała od tej, która została ustalona w drodze decyzji administracyjnej. Zgodnie

bowiem z przyjętym rozumieniem tej regulacji (obecnie już nieobowiązującej), sposób

ustalenia wysokości należnego ekwiwalentu musi pozostawać w zgodzie z procedurą

określoną w art. 47 Ustawy z 1995 r. (por. wyrok SN z 14 marca 2001 r., II CKN 438/00,

niepubl.). Wymagania te zostały w niniejszej sprawie spełnione.

Należy w pełni podzielić pogląd wyrażony przez Sąd Apelacyjny, że zawarta

między stronami umowa miała charakter umowy cywilnoprawnej zawartej w ramach

obowiązującej zasady swobody umów (art. 3531

k.c.). Powód świadomie zgodził się na

warunki zawarte w umowie, a umowa została zrealizowana przez wypłatę przez stronę

pozwaną kwoty z niej wynikającej. Kwestionowanie ważności tej umowy nie znajduje

podstaw w obowiązującym prawie. Zgodnie bowiem z ogólnymi zasadami dotyczącymi

zobowiązań umownych, w wypadku zawarcia umowy każda ze stron może żądać

zmiany umowy i gdy druga strona wyrazi na to zgodę umowa może być zmieniona. Brak

zgody drugiej strony na zmianę umowy powoduje, że umowa, jako wiążąca strony

(pacta sunt servanda), podlega wykonaniu stosownie do jej treści i żadna ze stron nie

może domagać się od drugiej strony świadczenia nie objętego umową. Wyjątki od tej

zasady zostały w ustawie wyraźnie wskazane (np. art. 3571

k.c., 3581

§ 3 k.c.). W

niniejszej sprawie bezsporne jest, że powód nie wnosił o zmianę treści umowy, a

pozwany zgody na zmianę jej treści nie wyraził.

Nie ulega także wątpliwości, że każda ze stron umowy o wypłacenie ekwiwalentu

w zamian za rezygnację z kwatery może domagać się ustalenia nieważności tej umowy,

jeżeli umowa jest bezwzględnie nieważna (np. art. 58, art. 82, 83 k.c.) lub np. jeżeli

strona skutecznie uchyliła się od skutków prawnych swego oświadczenia woli złożonego

pod wpływem błędu lub groźby (art. 87 i 88 k.c.). W takim jednak wypadku skutkiem

takiego powództwa jest stwierdzenie nieważności zawartej umowy a obowiązek wypłaty

5

przez WAM ekwiwalentu musiałby wynikać z nowo zawartej umowy. Sąd swoim

orzeczeniem uwzględniającym powództwo o zapłatę obowiązku takiego nie może

wykreować (por. wyrok SN z 26 marca 2003 r., II CKN 1338/00, niepubl.). Nie zmienia to

jednak faktu, że powód nie powoływał się w toku postępowania na zaistnienie w sprawie

jakiejkolwiek wady oświadczenia woli.

W tej sytuacji należy podzielić pogląd Sądu Apelacyjnego, że treść zawartej

umowy nie narusza art. 3531

ani art. 58 § 1 k.c. Nie zmienia tego wcale fakt, że zgodnie

z twierdzeniem skarżącego, przepisy art. 47 ust. 4 i 5 omawianej ustawy mają charakter

norm bezwzględnie obowiązujących. Wynika z nich bowiem, jakie kryteria powinien brać

pod uwagę organ WAM przy ustalaniu wysokości ceny 1 m2

powierzchni użytkowej. Jeśli

powód uznawał, że kwestionowana decyzja Dyrektora OR WAM jest sprzeczna z

prawem powinien podjąć kroki prawne na drodze administracyjnej lub

sądowoadministracyjnej celem jej zakwestionowania, lub też odmówić podpisania

umowy o takiej treści.

Należy ponadto wskazać, że podstawą dochodzonego przez powoda roszczenia

nie była sama decyzja administracyjna, lecz zawarta między stronami umowa

cywilnoprawna. Z tego względu kwestionowanie decyzji jest w ocenie Sądu

Najwyższego niedopuszczalne, nawet z punktu widzenia przyjętej w orzecznictwie

koncepcji bezwzględnej nieważności decyzji administracyjnej. W tej sprawie decyzja

administracyjna nie jest bowiem źródłem jakiegokolwiek obowiązku cywilnoprawnego,

lecz stanowi techniczny i to zewnętrzny w stosunku do samej umowy sposób ustalenia

jednego z jej elementów.

Wniosek taki potwierdza także orzecznictwo Sądu Najwyższego wydane na

gruncie art. 13 ust. 5 i 6 omawianej ustawy w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 16

kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP oraz niektórych

innych ustaw (Dz. U. z 2004 r. Nr 116, poz. 1203), zgodnie z którym, sąd cywilny nie jest

uprawniony do kontroli treści decyzji administracyjnych na okoliczność prawidłowości

ustalenia w niej wysokości ceny 1 m2

powierzchni lokalu, a zatem sąd nie może

prowadzić dowodu z opinii biegłego na okoliczność prawidłowości ustalenia w takiej

decyzji wysokości ceny 1 m2

powierzchni lokalu (por. wyrok SN z 30.11.2006 r., I CSK

279/06, niepubl.). Pogląd ten należy podzielić także na gruncie brzmienia art. 13 ust. 5

ustawy z 1995 r. obowiązującego w dacie zawieranej między stronami umowy, w myśl

którego, Prezes Agencji oraz dyrektorzy oddziałów rejonowych i terenowych wydają

decyzje administracyjne w sprawach określonych w dalszych przepisach ustawy, na

6

zasadach i w trybie wynikającym z przepisów o postępowaniu administracyjnym. Należy

więc uznać, że decyzja ta nie podlega kontroli sądu cywilnego w toku postępowania o

wypłatę ekwiwalentu.

Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji (art. 39815

§ 1 k.p.c.).