I UK 108/08

Wyrok z dnia 4 listopada 2008 r.

I UK 108/08

Warunek określony w art. 29 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r.

o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst:

Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227) spełnia ten ubezpieczony, którego ostatnim

tytułem podlegania ubezpieczeniom społecznym przed zgłoszeniem wniosku o

emeryturę było pozostawanie w stosunku pracy, niezależnie od tego, czy i na

jak długo przed zgłoszeniem wniosku o to świadczenie tytuł ubezpieczenia pra-

cowniczego ustał.

Przewodniczący SSN Zbigniew Korzeniowski, Sędziowie: SN Małgorzata

Wrębiakowska-Marzec (sprawozdawca), SA Halina Kiryło.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 listopada

2008 r. sprawy z odwołania Teodory Ś. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecz-

nych-Oddziałowi Wojewódzkiemu w B. o emeryturę, na skutek skargi kasacyjnej or-

ganu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 19 lutego 2008

r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Apelacyjnemu w

Białymstoku do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania ka-

sacyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Decyzją z dnia 13 września 2007 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział

Wojewódzki w B. odmówił Teodorze Ś. prawa do emerytury, ponieważ ostatnim jej

ubezpieczeniem przed zgłoszeniem wniosku o świadczenie było ubezpieczenie z

tytułu umowy zlecenia a nie z tytułu umowy o pracę, w okresie ostatnich 24 miesią-

cach podlegania ubezpieczeniu społecznemu nie pozostawała przez co najmniej 6

miesięcy w stosunku pracy i udowodniła okres ubezpieczenia w charakterze pracow-

nika wynoszący łącznie 26 lat, 7 miesięcy i 26 dni zamiast wymaganych 30 lat.

2

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku wyro-

kiem z dnia 23 listopada 2007 r. zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał wnioskodaw-

czyni emeryturę od dnia 15 września 2007 r. Podstawę rozstrzygnięcia stanowiły na-

stępujące ustalenia. Wnioskodawczyni otrzymywała zasiłek przedemerytalny od 1

listopada 1998 r. i w trakcie jego pobierania, w dniu 15 września 2007 r. ukończyła

55 lat. Ogólny okres składkowy i nieskładkowy wnioskodawczyni wynosi 30 lat, 6

miesięcy i 18 dni, w tym 26 lat, 7 miesięcy i 17 dni okresu składkowego i 3 lata, 11

miesięcy i 1 dzień okresu nieskładkowego. W okresie pobierania zasiłku przedeme-

rytalnego wnioskodawczyni od 1 kwietnia 2006 r. do 31 maja 2007 r. oraz od 1

czerwca 2007 r. do 31 sierpnia 2007 r. wykonywała pracę na podstawie umów zlece-

nia. Złożenie wniosku o emeryturę i osiągnięcie wieku emerytalnego nastąpiło w

okresie pobierania zasiłku przedemerytalnego, przy czym wiek emerytalny wniosko-

dawczyni osiągnęła po ustaniu zatrudnienia wykonywanego na podstawie umowy

zlecenia.

W tak ustalonym stanie faktycznym, Sąd Okręgowy stanął na stanowisku, że

wykonywanie przez wnioskodawczynię zatrudnienia na podstawie umowy zlecenia w

okresie pobierania zasiłku przedemerytalnego nie może stanowić samodzielnej pod-

stawy do utraty przez nią statusu ubezpieczonego będącego pracownikiem, o jakim

mowa w art. 29 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.,

zwanej dalej ustawą o emeryturach i rentach lub ustawą emerytalną). Okres wyko-

nywania pracy na podstawie umowy zlecenia był bowiem krótki i nie wykraczał poza

okres pobierania zasiłku przedemerytalnego.

Wyrokiem z dnia 19 lutego 2008 r., Sąd Apelacyjny w Białymstoku oddalił ape-

lację organu rentowego od powyższego wyroku, podzielając ustalenia i ocenę

prawną dokonane przez Sąd pierwszej instancji. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, wnio-

skodawczyni w okresie pobierania zasiłku przedemerytalnego zachowała status pra-

cownika w rozumieniu art. 29 ust. 2 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach. Prawo do

tego świadczenia było bowiem związane z podleganiem przez wnioskodawczynię

pracowniczemu ubezpieczeniu społecznemu, a osiąganie przychodu z tytułu umowy

zlecenia pozostawało bez wpływu na to prawo, mając jedynie znaczenie przy rocz-

nym rozliczeniu zasiłku i mogąc spowodować jego zmniejszenie lub zawieszenie

jego wypłaty. Powołując się na poglądy wyrażone w wyrokach Sądu Najwyższego z

dnia 12 sierpnia 2004 r., III UK 77/04, z dnia 24 września 2004 r., II UK 471/03 i z

3

dnia 16 sierpnia 2005 r., I UK 363/04, Sąd drugiej instancji wskazał, że wnioskodaw-

czyni spełniła wszystkie warunki wymagane przez art. 29 ust. 1 i 2 ustawy emerytal-

nej, gdyż osiągnęła wymagany okres składkowy i nieskładkowy przed nabyciem

prawa do zasiłku przedemerytalnego, zachowała status pracownika, gdyż ostatnio

przed zgłoszeniem wniosku o emeryturę pobierała zasiłek przedemerytalny, a wiek

emerytalny osiągnęła w okresie pobierania zasiłku. Odnośnie do przesłanki wymie-

nionej w art. 29 ust. 2 pkt 2 ustawy emerytalnej, Sąd drugiej instancji zajął stanowi-

sko, że przy ustalaniu ostatnich 24 miesięcy podlegania ubezpieczeniu społecznemu

lub emerytalnemu i rentowym należy pominąć okres pobierania zasiłku dla bezrobot-

nych, zasiłku (świadczenia) przedemerytalnego oraz brak pracy bezpośrednio w

okresie 24 miesięcy przed zgłoszeniem wniosku o emeryturę. W przypadku wniosko-

dawczyni okres ten należy więc liczyć wstecz od dnia przyznania zasiłku przedeme-

rytalnego. Nawet uwzględniając okres podlegania przez wnioskodawczynię ubezpie-

czeniom społecznym z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy zlecenia (16

miesięcy), to i tak okres ostatnich 24 miesięcy ubezpieczenia należałoby uzupełnić 8-

miesięcznym okresem podlegania przez wnioskodawczynię ubezpieczeniu pracow-

niczemu przed przyznaniem zasiłku przedemerytalnemu, co powoduje, że spełniony

został warunek wymieniony w art. 29 ust. 2 pkt 2 ustawy emerytalnej.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku organ rentowy zarzucił naru-

szenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 29 ustawy o emeryturach i

rentach, poprzez przyjęcie, że „zawarcie przez wnioskodawczynię umowy zlecenia

przed zgłoszeniem wniosku o emeryturę nie powoduje utraty uprawnień do tej eme-

rytury, chociaż zapis ustawy jednoznacznie określa, iż tego rodzaju emerytura przy-

sługuje wyłącznie pracownikom, czyli osobom objętym obowiązkowymi ubezpiecze-

niami: emerytalnym i rentowymi, które w chwili przejścia na emeryturę muszą posia-

dać status pracownika”. Tymczasem wnioskodawczyni w dacie złożenia wniosku o

emeryturę pobierała świadczenie przedemerytalne i była jednocześnie ubezpieczona

z tytułu zawartych umów zlecenia, a zatem straciła status pracownika. Ponadto nie

został spełniony warunek wynikający z art. 29 ust. 2 pkt 2 powołanej ustawy, gdyż

wnioskodawczyni nie wykazała 6-miesięcznego okresu pozostawania w stosunku

pracy w okresie ostatnich 24 miesięcy podlegania ubezpieczeniu społecznemu, a

także składając wniosek o emeryturę, nie była uprawniona do renty z tytułu niezdol-

ności do pracy. Ostatnim tytułem zatrudnienia wnioskodawczyni przed złożeniem

4

wniosku o emeryturę była umowa zlecenia, a zatem w dacie złożenia wniosku o

emeryturę nie była ona pracownikiem w rozumieniu przepisów Kodeksu pracy.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie i zmianę wyroku

Sądu drugiej instancji poprzez oddalenie odwołania wnioskodawczyni.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że art. 29 ustawy o emerytu-

rach i rentach posługuje się pojęciem „ostatniego ubezpieczenia”, a nie „ostatniego

okresu składkowego lub nieskładkowego jakim jest świadczenie przedemerytalne”.

Ponadto, skoro wnioskodawczyni była zgłoszona do ubezpieczenia z tytułu umowy o

pracę do dnia 31 października 1998 r., a następnie przez okres dłuższy niż półtora

roku podlegała ubezpieczeniom społecznym z tytułu umów zlecenia, to nie spełniła

warunku z art. 29 ust. 2 pkt 2 ustawy emerytalnej. Wreszcie przytoczony przez Sąd

drugiej instancji wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 sierpnia 2004 r., III UK 77/04,

zapadł w odmiennym stanie faktycznym, w którym objęcie z mocy prawa ubezpie-

czeniem rolniczym nastąpiło wyłącznie z tej przyczyny, że między rozwiązaniem sto-

sunku pracy a nabyciem świadczenia przedemerytalnego nastąpiła 3-dniowa prze-

rwa, w tym 2 dni wolne od pracy, a nie w związku z rzeczywistym i zamierzonym

prowadzeniem działalności rolniczej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Stosownie do art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach w brzmieniu

nadanym z dniem 1 lipca 2004 r. ustawą z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy

o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych in-

nych ustaw (Dz.U. Nr 121, poz. 1264, zwanej dalej ustawą zmieniającą) w związku z

art. 46 ust. 1 ustawy emerytalnej i przy spełnieniu dodatkowych wymagań określo-

nych w ostatnio powołanym przepisie, kobieta urodzona po dniu 31 grudnia 1948 r. a

przed dniem 1 stycznia 1969 r., która nie osiągnęła wieku emerytalnego określonego

w art. 27 pkt 1 tej ustawy, może przejść na emeryturę po osiągnięciu wieku 55 lat,

jeżeli ma co najmniej 30-letni okres składkowy i nieskładkowy albo jeżeli ma co naj-

mniej 20-letni okres składkowy i nieskładkowy oraz została uznana za całkowicie nie-

zdolną do pracy. Przepis art. 29 ust. 2 ustawy określa kolejne warunki wymagane do

nabycia prawa do wcześniejszej emerytury, po pierwsze - bycie pracownikiem ostat-

nio przed zgłoszeniem wniosku o emeryturę (pkt 1) oraz po drugie - pozostawanie w

stosunku pracy co najmniej przez 6 miesięcy w okresie ostatnich 24 miesięcy podle-

5

gania ubezpieczeniu społecznemu lub ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym,

chyba że w dniu zgłoszenia wniosku o emeryturę ubezpieczony jest uprawniony do

renty z tytułu niezdolności do pracy (pkt 2). Spełnienia warunków określonych w ust.

2 nie wymaga się od ubezpieczonych, którzy przez cały wymagany okres, o którym

mowa w ust. 1, podlegali ubezpieczeniu społecznemu lub ubezpieczeniu emerytal-

nemu i rentowym z tytułu pozostawania w stosunku pracy (art. 29 ust. 3).

Przed dniem 1 lipca 2004 r. przepis art. 29 ustawy emerytalnej stanowił, że z

prawa do wcześniejszej emerytury mogli skorzystać ubezpieczeni, będący pracowni-

kami, w przypadku kobiety - po osiągnięciu wieku 55 lat, jeżeli miała ona co najmniej

30-letni okres składkowy i nieskładkowy albo co najmniej 20-letni okres składkowy i

nieskładkowy oraz została uznana za całkowicie niezdolną do pracy. Taka redakcja

omawianego przepisu budziła wątpliwości interpretacyjne określenia „ubezpieczeni

będący pracownikami”, gdyż co prawda wcześniejsza emerytura przysługiwała nie-

wątpliwie wyłącznie osobom objętym pracowniczym systemem ubezpieczenia, z dru-

giej natomiast - nie było oczywiste, w jakim okresie warunek posiadania statusu pra-

cownika miał zostać spełniony. Te wątpliwości znalazły swoje odzwierciedlenie rów-

nież w orzecznictwie Sądu Najwyższego, w którym z jednej strony zajmowano sta-

nowisko, że z uprawnienia do emerytury na zasadach określonych w art. 29 ustawy o

emeryturach i rentach może skorzystać osoba będąca pracownikiem w dacie, w któ-

rej zostaje spełniony ostatni z wymienionych w tym przepisie warunków, w tym waru-

nek osiągnięcia wymaganego wieku, a w konsekwencji nie ma podstaw do uznania

za „ubezpieczonych będących pracownikami” byłych pracowników, którzy wprawdzie

legitymują się wymaganym pracowniczym stażem ubezpieczeniowym, ale konieczny

wiek osiągnęli już po utracie statusu pracownika w związku z ustaniem stosunku

pracy bądź objęciem innym systemem ubezpieczenia społecznego (tak np. w wyro-

kach z dnia 7 grudnia 2001 r., II UKN 646/00, OSNP 2003 nr 18, poz. 445; z dnia 4

czerwca 2003 r., II UK 311/02, niepublikowanym; z dnia 12 lutego 2004 r., II UK

239/03, OSNP 2004 nr 20, poz. 356; z dnia 20 lutego 2006 r., I UK 167/05, Lex nr

272577; z dnia 27 marca 2007 r., II UK 167/06, niepublikowanym), z drugiej nato-

miast - że prawo do emerytury na podstawie art. 29 ustawy emerytalnej może nabyć

także ubezpieczony, który w chwili osiągnięcia wieku emerytalnego nie pozostawał w

ubezpieczeniu pracowniczym, a stosunek pracy nawiązał po osiągnięciu wymagane-

go wieku (por. między innymi wyroki z dnia 13 stycznia 2006 r., I UK 145/05, OSNP

2006 nr 23-24, poz. 367 i z dnia 16 maja 2006 r., I UK 284/05, OSNP 2007 nr 9-10,

6

poz. 144), osiągnięcie wymaganego wieku emerytalnego w czasie pobierania świad-

czenia przedemerytalnego lub renty z tytułu niezdolności do pracy w związku z pod-

leganiem pracowniczemu ubezpieczeniu społecznemu nie powoduje utraty przez

osobę pobierającą te świadczenia statusu „ubezpieczonego będącego pracowni-

kiem” (tak w wyrokach z dnia 12 sierpnia 2004 r., III UK 77/04, OSNP 2005 nr 6, poz.

86 oraz z dnia 24 września 2004 r., II UK 471/03, OSNP 2005 nr 6, poz. 88), oraz że

warunki do emerytury na podstawie art. 29 ustawy emerytalnej spełnia ubezpieczo-

ny, dla którego ostatnim ubezpieczeniem przed spełnieniem warunku wieku było

ubezpieczenie z tytułu pobierania zasiłku dla bezrobotnych bezpośrednio po rozwią-

zaniu stosunku pracy i niepodleganie po dacie ustania prawa do tego świadczenia

innemu ubezpieczeniu społecznemu (por. wyrok z dnia 16 sierpnia 2005 r., I UK

363/04, OSNP 2006 nr 11-12, poz. 194).

Wskazane wyżej kierunki wykładni znalazły odzwierciedlenie w nowym

brzmieniu art. 29 ustawy o emeryturach i rentach, przy uwzględnieniu naczelnego

sensu tego przepisu, którym jest z jednej strony uprzywilejowanie wyłącznie pracow-

ników, a więc osób podlegających obowiązkowi ubezpieczenia społecznego z tytułu

pozostawania w stosunku pracy, a z drugiej strony, ograniczenie kręgu uprawnionych

podmiotów poprzez zastosowanie nienaruszającego zasad równości i sprawiedliwo-

ści społecznej „kryterium ubezpieczenia pracowniczego, w powiązaniu z okresem

ubezpieczenia poprzedzającym złożenie wniosku o emeryturę”, co stanowi realizację

zasady powszechności systemu emerytalnego i związanego z nią stopniowego ogra-

niczania dotychczasowych nierównych uprawnień (por. wyrok Trybunału Konstytu-

cyjnego z dnia 12 września 2000 r., K 1/00, OTK 2000 nr 6, poz. 85). Ograniczenie

kręgu uprawnionych podmiotów ma istotne uzasadnienie, gdy weźmie się pod

uwagę, że przewidziane w art. 46 ust. 1 ustawy rozciągnięcie uprawnień do wcze-

śniejszych emerytur na osoby urodzone po dniu 31 grudnia 1949 r. a przed dniem 1

stycznia 1969 r., początkowo pod warunkiem spełnienia przez nie wszystkich usta-

wowych wymogów do 31 grudnia 2006 r., było systematycznie przedłużane (aktual-

nie do 31 grudnia 2008 r.). Ścisłe powiązanie prawa do wcześniejszej emerytury z

podleganiem pracowniczemu ubezpieczeniu społecznemu wynika wprost z art. 29

ust. 3 ustawy emerytalnej, zgodnie z którym spełnienia dodatkowych warunków okre-

ślonych w ust. 2 tego artykułu nie wymaga się od osoby, która przez cały okres wy-

magany do nabycia prawa do wcześniejszej emerytury podlegała systemowi ubez-

pieczenia pracowniczego. Zatem osoby nielegitymujące się wymaganym okresem

7

ubezpieczenia z tytułu pozostawania w stosunku pracy w rozumieniu art. 29 ust. 3 w

związku z ust. 1 ustawy muszą spełnić dodatkowe kryteria określone w ust. 2 art. 29,

a więc po pierwsze - posiadania statusu pracownika ostatnio przed złożeniem wnio-

sku o emeryturę (pkt 1) oraz po drugie - posiadania 6-miesięcznego stażu pracowni-

czego w okresie ostatnich 24 miesięcy podlegania ubezpieczeniom społecznym,

spełnienie którego to warunku nie jest wymagane tylko w przypadku osoby posiada-

jącej w dacie złożenia wniosku o emeryturę uprawnienia do renty z tytułu niezdolno-

ści do pracy (pkt 2). Celem unormowania zawartego w art. 29 ust. 2 pkt 2 in fine

ustawy jest w oczywisty sposób niepozbawianie statusu pracownika osoby, która - z

uwagi na niezdolność do pracy wynikającą z ubezpieczenia z tytułu pozostawania w

stosunku pracy - nie jest w stanie osiągnąć wymaganego tym przepisem stażu pra-

cowniczego w określonym przedziale czasowym.

Okresem ostatnich 24 miesięcy, o którym stanowi art. 29 ust. 2 pkt 2 ustawy o

emeryturach i rentach, jest poprzedzający dzień złożenia wniosku o emeryturę za-

równo okres podlegania ubezpieczeniu społecznemu na podstawie przepisów obo-

wiązujących przed dniem 1 stycznia 1999 r., w tym pracowniczemu systemowi ubez-

pieczeń społecznych na podstawie art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o

organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 1989 r.

Nr 25, poz. 137 ze zm.), jak i okres podlegania ubezpieczeniom emerytalnemu i ren-

towym z mocy art. 6 i 7 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpie-

czeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm., zwanej dalej

ustawą systemową). Okresem podlegania tym ubezpieczeniom nie są natomiast

okresy pobierania po rozwiązaniu stosunku pracy zasiłku przedemerytalnego i

świadczenia przedemerytalnego, stanowiące jedynie okresy nieskładkowe w myśl

art. 37m ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobo-

ciu (jednolity tekst: Dz.U. z 2003 r. Nr 58, poz. 514 ze zm.) oraz art. 7 pkt 11 ustawy

o emeryturach i rentach. Należy również zwrócić uwagę, że w art. 29 ust. 2 pkt 2

ustawy emerytalnej chodzi o okres ostatnich 24 miesięcy podlegania ubezpieczeniu,

a nie o okres ostatnich 24 miesięcy przed zgłoszeniem wniosku o emeryturę. Skoro

więc wnioskodawczyni ostatnio przed złożeniem wniosku o świadczenie przez 17

miesięcy podlegała ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu pracy wyko-

nywanej na podstawie umów zlecenia (od 1 kwietnia 2006 r. do 31 maja 2007 r. oraz

od 1 czerwca 2007 r. do 31 sierpnia 2007 r.), to okres 24 miesięcy, o którym stanowi

art. 29 ust. 2 pkt 2 ustawy emerytalnej, podlegał uzupełnieniu 7-miesięcznym okre-

8

sem wcześniejszego podlegania przez nią ubezpieczeniu społecznemu z tytułu po-

zostawania w stosunku pracy przed dniem 1 listopada 1998 r. Z poczynionych w

sprawie ustaleń wynika, że okres ten wynosił nie mniej niż 8 miesięcy. Tym samym

wnioskodawczyni spełniła warunek określony w art. 29 ust. 2 pkt 2 ustawy, a zarzut

naruszenia tego przepisu uznać należy za bezzasadny jako pozostający w oderwa-

niu od poczynionych w sprawie i niezakwestionowanych przez skarżącego ustaleń

faktycznych.

Uzasadniony jest natomiast zarzut naruszenia art. 29 ust. 2 pkt 1 ustawy o

emeryturach i rentach. Co prawda, skarżący nie wskazuje wprost tej jednostki redak-

cyjnej powołanego artykułu, jednakże w uzasadnieniu kasacyjnej podstawy narusze-

nia prawa materialnego jednoznacznie odnosi się do ustanowionego w art. 29 ustawy

warunku „posiadania przez ubezpieczonego statusu pracownika w chwili przejścia na

emeryturę”. Stanowisko to jest błędne tylko o tyle, że wskazany przepis nie wymaga

od ubezpieczonego bycia pracownikiem w dacie złożenia wniosku o świadczenie

emerytalne. Stawia on jednakże wymaganie bycia pracownikiem „ostatnio przed

zgłoszeniem wniosku o emeryturę”, którego to warunku nie zawierał art. 29 ustawy

emerytalnej w brzmieniu przed 1 lipca 2004 r. Z tego już tylko względu błędne jest

oparcie się przez Sąd drugiej instancji na poglądach wynikających z powołanych w

uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia wyroków Sądu Najwyższego z dnia 12

sierpnia 2004 r., III UK 77/04, z dnia 24 września 2004 r., II UK 471/03 oraz z dnia 16

sierpnia 2005 r., I UK 363/04 i odnoszących się do wykładni zawartego w art. 29

ustawy emerytalnej w brzmieniu przed jego zmianą określenia „ubezpieczeni będący

pracownikami”. Tymczasem obecnie, skonstruowany w art. 29 ust. 2 pkt 1 ustawy

warunek nabycia prawa do wcześniejszej emerytury, w powiązaniu z wymaganiem

określonym w ust. 2 pkt 2 omawianego artykułu, rozwiewa wątpliwości co do mo-

mentu, w którym wymagane jest spełnienie zarówno warunku stażu jak i warunku

wieku. Istotne jest bowiem tylko to, aby w ostatnich 24 miesiącach podlegania ubez-

pieczeniom społecznym przed złożeniem wniosku o emeryturę ubezpieczony legity-

mował się co najmniej 6-ciomiesięcznym okresem pozostawania w stosunku pracy i

aby ostatnio, przed zgłoszeniem wniosku o emeryturę, był pracownikiem. Przepisy te

stawiają więc wymóg zachowania ścisłego związku pomiędzy ubezpieczeniem pra-

cowniczym a prawem do świadczenia emerytalnego przewidzianego wyłącznie dla

tej kategorii ubezpieczonych, a w konsekwencji wymagają, aby ostatnim tytułem

9

podlegania ubezpieczeniom społecznym przed złożeniem wniosku o emeryturę było

pozostawanie w stosunku pracy.

Ustawa o emeryturach i rentach, niejednokrotnie posługująca się pojęciami

ubezpieczonego i pracownika, w art. 4 pkt 13 zawiera definicję ubezpieczonego, któ-

rym jest osoba podlegająca ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, określonym

w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych, a także osoba, która przed

dniem wejścia w życie ustawy podlegała ubezpieczeniu społecznemu lub zaopatrze-

niu emerytalnemu, z wyłączeniem ubezpieczenia społecznego rolników. Ustawa nie

zawiera definicji terminu „pracownik”, jednak niewątpliwie w myśl art. 4 pkt 13 jest to

osoba podlegająca ubezpieczeniom społecznym na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 1

ustawy systemowej. Ustawa systemowa zawiera w art. 8 definicję pracownika, sta-

nowiąc, że uważa się za niego osobę pozostającą w stosunku pracy (ust. 1), chyba

że spełnia ona kryteria określone dla osób współpracujących (ust. 2) oraz osobę wy-

konującą pracę na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub innej umowy o

świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy do-

tyczące zlecenia, albo umowy o dzieło, jeżeli umowę taką zawarła z pracodawcą, z

którym pozostaje w stosunku pracy, lub jeżeli w ramach takiej umowy wykonuje

pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy (ust. 2a). Nieod-

łącznym warunkiem bycia pracownikiem w rozumieniu zarówno ustawy systemowej

jak i emerytalnej jest zatem pozostawanie w stosunku pracy i podleganie z tego ty-

tułu ubezpieczeniom społecznym. Zawarta w art. 8 ust. 1 ustawy systemowej defini-

cja pracownika jest przy tym zgodna z definicją określoną w art. 2 k.p., zgodnie z któ-

rym pracownikiem jest osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę, powołania,

wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę. Zupełnie odrębnym tytułem

podlegania ubezpieczeniom społecznym jest wykonywanie pracy na podstawie

umowy zlecenia, co wynika wprost z art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy systemowej, który od-

czytywany w związku z art. 4 pkt 13 ustawy emerytalnej wyznacza status tej kategorii

ubezpieczonych i prowadzi do wniosku, że zleceniobiorca niepozostający jednocze-

śnie w stosunku pracy nie posiada statusu pracownika, choćby w czasie wykonywa-

nia pracy na podstawie umowy zlecenia pobierał świadczenie przedemerytalne, nie-

stanowiące jednakże tytułu podlegania ubezpieczeniom społecznym. Nie budzi przy

tym wątpliwości, że świadczenie przedemerytalne nie przysługuje pracownikom, ale

byłym pracownikom, a tym samym osoba je pobierająca pracownikiem nie jest. Wy-

kładnię językową i systemową art. 29 ustawy emerytalnej potwierdza również wy-

10

kładnia funkcjonalna. Z uzasadnienia projektu ustawy zmieniającej wynika bowiem,

że powołany przepis w brzmieniu obowiązującym przed 1 lipca 2004 r. niewątpliwie

miał zastosowanie „do osób, dla których ostatnim tytułem ubezpieczenia społeczne-

go była umowa o pracę”, lecz budził on wątpliwości „jak długo przed zgłoszeniem

wniosku o wcześniejszą emeryturę należy być pracownikiem”. Intencją ustawodawcy

było więc wyeliminowanie tej wątpliwości poprzez zmianę przepisu, co oznacza, że

prawo do wcześniejszej emerytury na podstawie art. 29 ustawy przysługuje wyłącz-

nie ubezpieczonym ostatnio z tytułu pozostawania w stosunku pracy, nie przysługuje

zaś ubezpieczonym ostatnio z innych tytułów, w tym z tytułu wykonywania pracy na

podstawie umowy zlecenia (por. także uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyż-

szego z dnia 8 lutego 2006 r., III UZP 3/05, OSNP 2007 nr 5-6, poz. 84). W rezultacie

warunek określony w art. 29 ust. 2 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach spełnia ten

ubezpieczony, którego ostatnim tytułem podlegania ubezpieczeniom społecznym

przed zgłoszeniem wniosku o emeryturę było pozostawanie w stosunku pracy, nie-

zależnie od tego czy i na jak długo przed zgłoszeniem wniosku o to świadczenie tytuł

ubezpieczenia pracowniczego ustał.

Z powyższych względów orzeczono jak w sentencji wyroku na podstawie art.

39815

§ 1 k.p.c. oraz art. 108 § 2 k.p.c. w związku z art. 39821

k.p.c.

========================================