II PK 47/08

Sygn. akt II PK 47/08

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 4 listopada 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jolanta Strusińska-Żukowska (przewodniczący)

SSN Małgorzata Gersdorf (sprawozdawca)

SSN Zbigniew Hajn

Protokolant Anna Pęśko

w sprawie z powództwa L. B., B. M.

przeciwko Fabryce Aparatury Pomiarowej "P." Spółce Akcyjnej w Ś.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 4 listopada 2008 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej

od wyroku Sądu Apelacyjnego w W.

z dnia 20 czerwca 2007 r.,

oddala skargę kasacyjną.

U z a s a d n i e n i e

1. Powodowie L. B. i i B. M. wnosili o zasądzenie od pozwanej Fabryki

Aparatury Pomiarowej „P/” S.A. z siedzibą w Ś. kwot po 495.919,90 zł. Wskazali,

że są współtwórcami zgłoszonego w dniu 8.02.1999 r. pracowniczego projektu

wynalazczego nr […] pod nazwą „[…]”, który pozwana zgłosiła do opatentowania

2

14.03.2000 r. i został on zarejestrowany w Urzędzie Patentowym. W dniu

14.11.2005 r. pozwana uzyskała patent na to rozwiązanie. Urządzenie zostało

zastosowane w produkcji od 1.07.1999 r. i jest produkowane nadal. Mimo to

pozwana nie zapłaciła powodom należnego wynagrodzenia za stosowanie patentu

zgodnie z Zarządzeniem Nr …/91 Dyrektora ZWAP z dnia 9.12.1991 r. w sprawie

obliczania efektów ekonomicznych i wynagrodzeń za projekty wynalazcze oraz z

Decyzją w sprawie przyjęcia projektu wynalazczego do stosowania z dnia

27.04.1999 r., a wypłaciła powodom jedynie nagrody. Według wyliczenia powodów

należne im wynagrodzenie za okres od 1.07.1999 r. do 20.02.2006 r. wynosi

łącznie 991.839,80 zł (co wyliczyli w piśmie procesowym na k.101) i kwota ta

powinna być przyznana im w częściach równych.

2. Wyrokiem z dnia 7 marca 2007 r. Sąd Okręgowy w Ś. zasądził od

pozwanej na rzecz powoda L. B. kwotę 495.914,90 zł, zaś na rzecz powoda B. M.

kwotę 463.955,24 zł, oddalając dalej idące powództwo tegoż powoda. Nadto

nakazał pozwanej uiścić na rzecz Skarbu Państwa kwotę 52.147 zł tytułem

brakującej opłaty od pozwu.

Sąd Okręgowy ustalił iż:

- powodowie są współtwórcami zgłoszonego w dniu 8.02.1999 r.

pracowniczego projektu wynalazczego nr 2/99 pod nazwą „[…])”,

- udziały powodów L. B. i B. M. w wynagrodzeniu za ten projekt wynosiły

odpowiednio 60% i 40%,

- projekt ten uzyskał ochronę patentową na mocy decyzji Urzędu

Patentowego nr […] od dnia 14.03.2000 r.,

- projekt ten jest stosowany u pozwanego od 1 lipca 1999 r. do chwili obecnej,

- w okresie od 1.07.1999 r. do 28.02.2006 r. powód sprzedał układy […] objęte

wyżej wymienioną ochroną patentową w ilości przedstawionej w rubryce 2

tabeli stanowiącej załącznik nr 1 odpowiedzi na pozew pt. Efekty

ekonomiczne dla projektu wynalazczego „[…]”,

- koszt układu bez wiązki i operacji montażu wiązki w latach 1999 r. –

czerwiec 2005 r. kształtował się w wysokości wskazanej przez pozwanego

w kwotach przedstawionych przez pozwaną w ostatniej tabeli załącznika nr 2

do odpowiedzi na pozew,

3

- strony nie zawarły umowy o wynagrodzenie za korzystanie przez pozwaną z

wynalazku, którego powodowie są autorami,

- § 3 pkt 4 Zarządzenia Nr …/91 Dyrektora ZWAP z dnia 9 grudnia 1991 r. w

sprawie obliczania efektów i wynagrodzeń za projekty wynalazcze

przewidywał wynagrodzenie dla autorów wynalazku w wysokości 15%

efektów uzyskanych przez stosowanie wynalazku,

- Decyzją z dnia 27.04.1999 r. Prezes pozwanej ustalił, że efekty

ekonomiczne wdrożenia do produkcji projektu wynalazczego, pt. „[…]” będą

liczone w ten sposób, że będą stanowić iloczyn ilości sprzedanych liczników

ULN-1 i zysku jednostkowego, który stanowi różnicę ceny tego urządzenia z

dopłatą a kosztem jego wytworzenia,

- średnia cena sprzedaży UKN-1 w okresie od 1.07.1999 r. do 30.06.2000 r.

wynosiła 30,63 zł.,

- w opisie wynalazku nr […]nie ma mowy o wiązce przewodów elektrycznych

„K-13”. Również w zastrzeżeniach patentowych nie ma wiązki przewodów

elementu chronionego. Chroniony jest układ kontroli napięć w obwodach

napięciowych trójfazowego licznika energii elektrycznej składającego się z

trzech cewek napięciowych kondensatorów i diod opisanych w

zastrzeżeniach patentowych.

W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy stwierdził, że do

rozstrzygnięcia sporu zastosowanie mają przepisy ustawy z dnia 19.10.1972 r. o

wynalazczości (tekst jednolity: Dz.U. z 1993 r., Nr 26, poz. 117), a konkretnie

przepis art. 98a, wedle którego twórca wynalazku ma prawo do wynagrodzenia za

cały okres korzystania przez przedsiębiorcę z tego wynalazku. Jeżeli umowa nie

stanowi inaczej wynagrodzenie to ustala przedsiębiorca w słusznej proporcji do

korzyści uzyskanych z wynalazku. Ponieważ strony nie zawarły umowy o

wynagrodzenie za korzystanie z wynalazku, na podstawie § 3 pkt 4 Zarządzenia Nr

…/91 Dyrektora ZWAP z 9.12.1991 r. w sprawie obliczania efektów i wynagrodzeń

za projekty wynalazcze przysługuje im wynagrodzenie w wysokości 15% efektów

uzyskanych przez pozwaną. Podstawy do ustalenia tych efektów w ocenie Sądu

pierwszej instancji stanowić winna Decyzja z 27.04.1999 r. Prezesa pozwanej w

4

sprawie przyjęcia projektu wynalazczego pt. „[…]” do stosowania, bowiem została

ona przyjęta zgodnie z w/w Zarządzeniem.

Sąd pierwszej instancji uznał, wbrew opinii biegłego powołanego w sprawie,

że efekty ekonomiczne, jakie uzyskała pozwana, nie mogą być liczone na

podstawie różnicy pomiędzy ceną zakupu przez pozwaną wskaźnika KF a

wytwarzanym przez nią we własnym zakresie układem UKN, bowiem byłoby to

sprzeczne z Decyzją Prezesa z 27.04.1999 r.

Powodowie, ustalając należne im wynagrodzenie, przyjęli do określenia

efektów ekonomicznych patentu cenę urządzenia UKN-1 z dopłatą, tj. kwotę 30 zł,

natomiast średnia cena sprzedaży urządzenia UKN-1 w okresie od 1.07.1999 r. do

30.06.2000 r. wynosiła 30,63 zł, co wynika ze Wstępnego wyliczenia efektów

ekonomicznych za I rok stosowania projektu racjonalizatorskiego nr …/99 (k. 85

dokumentacji projektu racjonalizatorskiego nr …/99). A zatem cena tego urządzenia

jaką przyjęli powodowie była niższa od faktycznej średniej jego ceny uzyskanej

przez pozwaną.

Ponieważ wiązka łącząca uzwojenie wtórne cewek nie jest chroniona

patentem, ustalając zysk jednostkowy należy brać pod uwagę bezsporny pomiędzy

stronami koszt UKN bez wiązki i operacji montażu wiązki podany przez pozwaną w

załączniku nr 2 do odpowiedzi na pozew.

Pozwana nie udowodniła, że po 2000 roku średnia cena sprzedaży układu

UKN-1 spadła, przyjęta zatem przez powodów cena jednostkowa układu jest realna

i taką Sąd pierwszej instancji przyjął do wyliczenia efektów ekonomicznych.

Łącznie efekty te wynosiły 7.797.317,15 zł.

Wynagrodzenie powodów stanowi – zdaniem Sądu Okręgowego – 15% tej

kwoty, czyli 1.169.597,57 zł.

Powodowi L. B. przysługuje 60% tej kwoty, czyli 584.798,79 zł , a po

odliczeniu wypłaconej mu nagrody w kwocie 5.819,68 zł kwota:578.979,11 zł,

dlatego Sąd pierwszej instancji uznał, że jego żądanie jest w pełni uzasadnione.

Powodowi B. M. przysługuje 40% wynagrodzenia przysługującego

powodom łącznie, a więc kwota 467.835,03 zł, a po odliczeniu wypłaconej jemu

nagrody w kwocie 3.879,79 zł, kwota: 463.955,24 zł.

5

Takie też kwoty zostały zasądzone na rzecz powodów wyrokiem Sądu

Okręgowego.

3. Powyższy wyrok zaskarżyła apelacją strona pozwana zarzucając:

- naruszenie art. 98a ust. 2 ustawy z 19.10.1972 r. o wynalazczości przez

przyjęcie, że podstawą do obliczenia wynagrodzenia dla powodów jest

Decyzja z 27.04.1999 r. Prezesa pozwanej o przyjęciu projektu

wynalazczego do stosowania oraz, że korzyści wyliczone na podstawie tej

decyzji stanowią odzwierciedlenie faktycznie uzyskanych przez pozwaną

korzyści ze stosowania patentu;

- sprzeczność istotnych ustaleń z treścią zgromadzonego materiału

dowodowego, przez przyjęcie, że Decyzja Prezesa z 27.04.1999 r. jest

zgodna z Zarządzeniem Dyrektora spółki Nr …/91 z 9.12.1999 r. w sprawie

obliczania efektów i wynagrodzenia za projekty wynalazcze;

- niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy, w szczególności ustalenia

jakie były faktycznie uzyskane ceny sprzedaży licznika z układem UKN-1 w

latach 2001-2006 oraz liczników bez układu UKN-1;

- naruszenie art. 233 k.p.c. poprzez pominięcie dowodu z opinii biegłych

Stowarzyszenia Inżynierów i Techników Mechaników Polskich z listopada

2006 roku i niewyjaśnienie dlaczego Sąd odmówił mocy dowodowej tej opinii

w części dotyczącej wyliczenia korzyści jakie uzyskała pozwana.

W oparciu o powołane zarzuty strona apelująca wniosła o zmianę

zaskarżonego wyroku, obniżenie zasądzonych kwot do rozmiarów uznanych przez

pozwaną, alternatywnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy

Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

W odpowiedzi na apelację powodowie wnieśli o jej oddalenie.

4. Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 20 czerwca 2007 r., apelację oddalił.

W motywach wyroku Sąd Apelacyjny wskazał, że za stanowiskiem

przyjętym w zaskarżonym wyroku przemawia:

- treść Decyzji z dnia 27.04.1999 r. Prezesa strony pozwanej w sprawie

przyjęcia projektu wynalazczego powodów do stosowania (k. 73). Według

tej decyzji - niekwestionowanej przez twórców projektu - efekty ekonomiczne

6

z tytułu uruchomienia nowego urządzenia UKN-1, przy ustalonej wielkości

dopłaty za urządzenia UKN-1 (czyli cenie urządzenia), znanym koszcie

jednostkowym urządzenia i zyskiem jednostkowym stanowiącym różnicę

między ceną a kosztem jednostkowym, stanowić miały iloczyn sprzedanych

liczników UKN-1 i zysku jednostkowego,

- zgodność tej Decyzji z art. 98a ustawy o wynalazczości oraz § 24 i § 27

Ministra – Kierownika Urzędu Postępu Naukowo-Technicznego i Wdrożeń z

dnia 31 stycznia 1986 r. w sprawie zasad... pośrednio stosowanymi wobec

utraty mocy obowiązującej,

- o trafności oceny Sądu pierwszej instancji, że w sprawie doszło do

porozumienia między stronami sporu co do liczenia efektów ekonomicznych

stosowania projektu wynalazczego,

- trafności oceny Sądu pierwszej instancji, iż wzrost ceny całego urządzenia

jest efektem ekonomicznym powstającym w pozwanej Spółce, stosującej

projekt, a zatem efektem tym nie jest tylko oszczędność wynikająca z

zastosowania projektu wynalazczego,

- prawna możliwość nieuwzględnienia przy wyrokowaniu opinii biegłego,

któremu nie przekazano wytycznych co do sposobu obliczenia efektów,

- wykładni, w myśl której sposób obliczenia efektów ekonomicznych leży w

dyspozycji Sądu, a nie biegłego,

- brak zasadności zarzutu naruszenia art. 233 k.p.c. w zakresie uzyskiwanych

cen licznika z układem UKN-1 oraz licznika bez tego układu wobec braku

aktywności strony pozwanej w tym zakresie i przedstawionych przez

powodów wiarygodnych danych w zakresie cen hurtowych urządzenia.

5. Od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 20.06.2007 r.,

skargę kasacyjną wniosła pozwana Spółka, zarzucając mu:

- naruszenie prawa materialnego (co stanowi podstawę skargi kasacyjnej,

określoną w art. 3983

§ 1 pkt 1 k.p.c.) tj.

a) błędną wykładnię art. 98a ust. 2 ustawy z 19 października 1972 r. o

wynalazczości (Dz.U. 1993 r. Nr 26, poz. 117, z późn. zm., dalej jako: u.

wyn.) - przez przyjęcie, że podstawą do obliczenia wynagrodzenia dla

7

powodów jest decyzja z 27 kwietnia 1999 r. o przyjęciu projektu

wynalazczego do stosowania,

b) niewłaściwe zastosowanie art. 98a ust. 2 ustawy z 19 października 1972 r. o

wynalazczości (Dz.U. Nr 26, poz. 117 z późn. zm.) przez przyjęcie, że

decyzja z 27 kwietnia 1999 r. o przyjęciu projektu wynalazczego do

stosowania, na podstawie której obliczono wynagrodzenie twórcom,

odzwierciedla faktycznie uzyskane korzyści przez pozwanego ze

stosowanego patentu,

c) niewłaściwe zastosowanie art. 98a ust. 2 wskazanej ustawy – przez

przyjęcie, że przepis ten stanowi podstawę wykładni aktów wykonawczych

do ustawy, a w szczególności Zarządzenia Ministra – Kierownika Urzędu

Postępu Naukowo-Technicznego i Wdrożeń z 31 stycznia 1986 r. w sprawie

zasad obliczania efektów stanowiących podstawę do ustalenia wysokości

wynagrodzeń za pracownicze projekty wynalazcze, i uznania na tej

podstawie, że korzyści, o których mowa w art. 98a ust. 2 u. wyn. mają być

liczone zgodnie z zasadami określonymi w tym zarządzeniu - chociaż w

dacie wejścia w życie tego przepisu wskazane zarządzenie już nie

obowiązywało.

- naruszenie przepisów postępowania (co stanowi podstawę skargi kasacyjnej

określoną art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c.) mające istotny wpływ na wynik postępowania,

polegające na:

a) naruszeniu art. 233 k.p.c. przez sprzeczność ustaleń Sądu drugiej instancji

(przyjętych uprzednio przez Sąd pierwszej instancji) z treścią zebranego

materiału dowodowego i oceny, że decyzja Prezesa z 27 kwietnia 1999 r. o

przyjęciu projektu wynalazczego do stosowania zgodna jest z zarządzeniem

Dyrektora nr …/91 z 9 grudnia 1991 r. w sprawie obliczania efektów i

wynagrodzeń za projekty wynalazcze (chociaż tak w istocie nie jest),

b) naruszenie art. 227 k.p.c. oraz 233 k.p.c. przez pominięcie wniosków z

dowodu z opinii biegłego tj. Stowarzyszenia Inżynierów i Techników

Mechaników Polskich, Ośrodek Szkoleń i Ekspertyzy z listopada 2006 r.,

8

sporządzonej na podstawie postanowienia Sądu Okręgowego w Ś. z 10

sierpnia 2006 r. w zakresie wyliczenia wysokości korzyści z w/w wynalazku

uzyskanych przez pozwanego w okresie od 1 lipca 1999 r. do 28 lutego

2006 r. (chociaż została ona sporządzona zgodnie z postanowieniem Sądu,

i Sąd nie wskazał jej mankamentów),

c) naruszenie art. 227 k.p.c. z uwagi na brak ustaleń co do faktycznie

uzyskanej ceny sprzedaży licznika z układem UKN-1 w latach 2001-2006

oraz liczników bez układu UKN-1.

Skarżący na podstawie art. 3989

§ 1 pkt 1 k.p.c. wskazał na występujące jego

zdaniem istotne zagadnienia prawne, które mają związek z zaskarżonym

orzeczeniem zamykające się w pytaniach:

a) Czy korzyści na podstawie art. 98a ust. 2 ustawy o wynalazczości z

1972 r. są wielkością obiektywną, czy też wielkości te określa

przedsiębiorca w decyzji, która jest dla niego wiążąca – chociażby

korzyści te zostały określone nieprawidłowo?

b) Czy wyliczenie efektów przez przedsiębiorcę i milcząca jego akceptacja

przez twórców (którzy nie zgłosili do takiego sposobu liczenia

zastrzeżeń) oznacza, że miedzy przedsiębiorcą a twórcami doszło do

zawarcia umowy o wynagrodzenie w rozumieniu art. 98a ust. 2 u. wyn.?

c) Czy w świetle art. 287 k.p.c. zakresem „wiadomości specjalnych””

biegłego z zakresu rachunkowości, objęte jest jedynie dokonanie

wyliczeń rachunkowych - wedle metody wskazanej przez Sąd - czy też

określenie tejże metody i dokonanie na tej podstawie wyliczeń

rachunkowych?

Skarżący uznał ponadto, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona,

w rozumieniu art. 3899

§ 1 pkt 4 k.p.c. gdyż:

- za podstawę ustalenia wynagrodzenia Sąd przyjął efekty wielokrotnie

przekraczające korzyści faktyczne osiągnięte przez pozwanego; istotą

wynalazku było bowiem wprowadzenie do licznika w miejsce dotychczas

9

kupowanego przez pozwanego sygnalizatora KF-1, chronionego patentem

układu UKN-1,

- jako podstawę prawną rozstrzygnięcia Sąd wskazał § 24 i 27 zarządzenia

Ministra – Kierownika UPN-TiW z dnia 31 stycznia 1986 r., które nie

obowiązuje.

Wskazując na powyższe zarzuty na podstawie art. 39815

§ 1 k.p.c. w związku

z art. 415 k.p.c. i art. 3984

k.p.c. pozwana Spółka wnosiła o:

- uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjnego z 20 czerwca 2007 r., w

całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi

Apelacyjnemu lub innemu równorzędnemu sądowi, a także o orzeczenie

przez Sąd zwrotu wyegzekwowanego przez powodów od pozwanego

świadczenia, a mianowicie od powoda L. B. – kwoty 495.914,90 zł, a od

powoda B. M. – kwoty 463.955,24 zł,

albo – na wypadek gdyby Sąd uznał, że uchylenie wyroku Sądu

Apelacyjnego jest niewystarczające -

- uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjnego z 20 czerwca 2007 r., w

całości i wyroku Sądu Okręgowego z 7 marca 2007 r. w Ś. Wydział I Cywilny

w części zasądzającej na rzecz B. M. kwotę ponad 42.714,10 zł oraz

zasądzającej na rzecz L. B. kwotę ponad 64.071,15 zł i przekazanie sprawy

do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Ś. lub innemu

równorzędnemu sądowi, a także o orzeczenie przez Sąd zwrotu

wyegzekwowanego przez powodów od pozwanego świadczenia a mianowicie

od powoda L. B. – kwoty 495.914,90 zł, a od powoda B. M. – kwoty

463.955,24 zł.

oraz

- zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu za I i II

instancję oraz kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów

zastępstwa procesowego według norm przepisanych,

10

Jednocześnie – na wypadek, gdyby podstawa prawna naruszenia przepisów

postępowania okazała się nieuzasadniona – na podstawie art. 39816

k.p.c., w zw. z

art. 415 k.p.c. i art. 3984

§ 1 pkt 4 k.p.c. skarżący wniósł alternatywnie o:

- uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjnego z 20 czerwca 2007 r. w

całości oraz

- zmianę wyroku Sądu Okręgowego poprzez orzeczenie: oddalenia

powództwa w części zasądzającej na rzecz B. M. kwotę ponad 42.714,10 zł

oraz zasądzającej na rzecz . B. kwotę ponad 64.071,15 zł oraz orzeczenie

zwrotu wyegzekwowanego przez powodów od pozwanego świadczenia, a

mianowicie: od powoda L. B. – kwoty 495.914,90 zł a od powoda B. M.–

kwoty 463.955,24 zł.,

- zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu za I i II

instancję oraz kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów

zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzuty skargi kasacyjnej są nieuzasadnione i dlatego nie została ona

uwzględniona.

Analizę podstaw skargi kasacyjnej należy rozpocząć od zarzutu naruszenia

prawa procesowego. W tym zakresie – biorąc pod uwagę sformułowane zarzuty –

trzeba zauważyć, że Kodeks postępowania cywilnego wprowadza pewne zasady

dotyczące możliwości wzruszania orzeczeń w drodze skargi kasacyjnej na

podstawie przepisów proceduralnych. Jedną z takich zasad jest reguła

ograniczenia podstaw skargi kasacyjnej zawarta w art. 3983

§ 3 k.p.c.

Oceniając przez pryzmat wskazanej reguły zarzuty skargi kasacyjnej,

zasadniczo upatrujące naruszenia prawa procesowego przez sąd drugiej instancji

w obrazie art. 227 k.p.c. w zw. z art. 233 k.p.c. zauważenia wymaga, iż zgodnie z

panującym w judykaturze poglądem, w postępowaniu kasacyjnym nie może być

11

brany pod uwagę zarzut naruszenia art. 233 k.p.c., motywowany dowolną oceną

zgromadzonych w sprawie dowodów (art. 3983

§ 3 k.p.c., wyrok SN z dnia 8 maja

2008r., V CSK 579/07, LEX nr 393889.). Taki zaś zarzut jest w istocie postawiony w

skardze, która wywodzi, iż sąd drugiej instancji nie oparł się na zgromadzonym

materiale dowodowym i nie przyjął jako własnych ocen zawartych w ekspertyzie

biegłych. Zarzut naruszenia art. 227 k.p.c.. z uwagi na pominięcie dowodu z opinii

biegłego ad casum nie jest trafny nie tylko z uwagi na łączenie go z zarzutem

naruszenia art. 233 k.p.c., ale także z tego powodu, iż zmierza do przyznania

dowodu z opinii biegłego wartości oceny sprawy pod względem

materialnoprawnym, a to nie jest dopuszczalne. Opinia biegłego ma na celu

ułatwienie sądowi należytej oceny zebranego w sprawie materiału wtedy, gdy

potrzebne są do tego wiadomości specjalne. Nie może ona natomiast być sama w

sobie źródłem materiału faktycznego sprawy ani tym bardziej stanowić podstawy

ustalenia okoliczności będących przedmiotem oceny biegłych. Ustalenie stanu

faktycznego należy do sądu orzekającego, a biegli powinni udzielić odpowiedzi na

konkretne pytania dostosowane do stanu faktycznego sprawy, nie wyłączając

ewentualnego omówienia obu wersji wynikających z przedstawionej dokumentacji,

ale nie ograniczając się do jednej jedynie wersji oceny i to wersji niewskazanej

przez sąd meriti. Taki też pogląd zaprezentował w sprawie sąd drugiej instancji

wobec braku przedstawienie biegłemu konkretnych pytań przez sąd pierwszej

instancji orzekający w niniejszej sprawie.

Zarzut naruszenia przez Sąd Apelacyjny art. 227 k.p.c. przez niewyjaśnienie

faktyczne uzyskanych kwot za liczniki jest także nieuzasadniony. Po pierwsze w

ramach podstawy kasacyjnej z art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c. - zarzutu naruszenia art.

227 k.p.c. trzeba wskazać, że przepis ten określa jedynie jakie fakty są

przedmiotem dowodu, stanowiąc, iż są to fakty mające istotne znaczenie dla

rozstrzygnięcia sprawy. Twierdzenie, iż przepis ten został naruszony przez sąd

rozpoznający sprawę ma rację bytu tylko w sytuacji, gdy wykazane zostanie, że sąd

przeprowadził dowód na okoliczności niemające istotnego znaczenia w sprawie i ta

wadliwość postępowania dowodowego mogła mieć wpływ na wynik sprawy, bądź

gdy sąd odmówił przeprowadzenia dowodu na fakty mające istotne znaczenie w

sprawie ( tu wysokość uzyskanych kwot za licznik), wadliwie oceniając, iż nie mają

12

one takiego charakteru. Innymi słowy samo twierdzenie, iż nastąpiło naruszenie art.

227 k.p.c. bez równoczesnego wskazania na uchybienie innym przepisom

regulującym postępowanie dowodowe (np. art. 217 § 2 k.p.c.) nie stanowi w istocie

podstawy kasacyjnej naruszenia przepisów postępowania (wyrok SN z dna 20

grudnia 2006 r., IV CSK 272/06, LEX nr 250047).

Przede wszystkim w stanie faktycznym sprawy strona pozwana nie

przedstawiła stosownych dowodów (obliczeń) ani przed sądem pierwszej, ani przed

sądem drugiej instancji, stąd sąd meriti orzekał na podstawie dowodów

przedstawionych przez powodów, uznając je za trafne. Takie uzasadnienie wyroku

sąd drugiej instancji ocenił pozytywnie, biorąc też pod uwagę zasadę

kontradyktoryjności procesu cywilnego oraz konieczności dowodzenia przez strony

stawianych tez. Wypada zaznaczyć, że zgodnie z przepisem art. 3 k.p.c., strony i

uczestnicy postępowania obowiązani są dawać wyjaśnienia co do okoliczności

sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek oraz przedstawiać dowody.

Przepis nie nakłada zatem na sąd obowiązku dążenia do wykrycia prawdy

obiektywnej (materialnej) bez względu na procesową aktywność stron. Wręcz

przeciwnie, przy rozpoznawaniu sprawy na podstawie przepisów Kodeksu

postępowania cywilnego, zmienionych ustawą z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie

Kodeksu postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43 z 1996 r., poz. 189), rzeczą sądu

nie jest zarządzenie dochodzeń w celu uzupełnienia lub wyjaśnienia twierdzeń

stron i wykrycia środków dowodowych pozwalających na ich udowodnienie ani też

sąd nie jest zobowiązany do przeprowadzenia z urzędu dowodów zmierzających do

wyjaśnienia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy (art. 232 k.p.c.).

Obowiązek przedstawienia dowodów spoczywa na stronach (art. 3 k.p.c.), a ciężar

udowodnienia faktów mających dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie (art.

227 k.p.c.) spoczywa na stronie, która z faktów tych wywodzi skutki prawne (art. 6

k.c.).

Kończąc analizę zarzutów procesowych skargi trzeba przypomnieć, że

zgodnie z utrwalonym poglądem Sądu Najwyższego skutecznie zarzucane w

skardze kasacyjnej naruszenie przepisów postępowania musi być tego rodzaju,

aby wyrok takiej treści, jak wydany przez sąd drugiej instancji, nie mógł się ostać.

Ad casum taka sytuacja nie zachodzi.

13

Nietrafność kasacyjnych zarzutów natury procesowej oznacza, że za

prawidłowo ustalony i miarodajny należy uznać stan faktyczny sprawy, który został

przyjęty w zaskarżonym wyroku. Nie ma przy tym znaczenia zarzut zawarty w

skardze kasacyjnej, co do zastosowania przy rozstrzyganiu sprawy przepisów

nieobowiązującego rozporządzenia Rady Ministrów - Kierownika Urzędu Postępu

Technicznego i Wdrożeń z dnia 31 stycznia 1986r. w sprawie zasad obliczania

efektów stanowiących podstawę do ustalania wysokości wynagrodzeń za

pracownicze projekty wynalazcze (M.P. Nr 12, poz.87) wobec utraty jego mocy

obowiązującej, skoro Sąd drugiej instancji sam podkreśla w motywach

uzasadnienia ten fakt i dokonuje wykładni zgodnej z wyrokiem SN z dnia 28 maja

1998 r., I PKN 77/98 (OSNP 1999, nr 12, poz. 392), w myśl którego wytyczne te

mogą być wykorzystywane w charakterze pomocniczego źródła rozstrzygnięcia

wątpliwości.

Ad casum zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia ma ustalenie, iż strony

sporu nie zawarły w formie pisemnej umowy o wynagrodzenie za korzystanie przez

pozwaną Spółkę z wynalazku. Taką oceną stanu faktycznego sprawy Sąd

Najwyższy uznaje za trafną, biorąc szczególnie pod uwagę przyjęte w obrocie

zwyczaje w zakresie formy umowy o wynagrodzenie za pracowniczy projekt

wynalazczy. W Fabryce Aparatury Pomiarowej „P.” S.A. w Ś. obowiązywało

Zarządzenie Nr …/91 Dyrektora ZWAP z 9 grudnia 1991 r. w sprawie obliczania

efektów i wynagrodzeń za projekt wynalazczy określające udział twórców w tych

efektach na 15%. Dla powodów Prezes Spółki ustalił decyzją z dnia 27 kwietnia

1999 r. sposób obliczania efektów ekonomicznych, który zakładał, iż efekty

(korzyści) z wynalazku stanowią zysk osiągnięty z produkcji sygnalizatorów UKN-1

obliczany jako uruchomienie nowej produkcji. Powodowie w sposób milczący

przyjęli wskaźniki ustalone przez Prezesa Spółki.

Żadna ze stron sporu nie kwestionowała dokonanej subsumcji norm

prawnych ustawy o wynalazczości z 1972 r. Jest to wykładnia poprawna,

wynikająca z art. 315 § 2 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności

przemysłowej ( j.t. Dz.U. 2003 r. Nr 119, poz.1117 ze zm.).

14

Zdaniem Sądu Najwyższego główny problem prawny sprowadza się w

niniejszej sprawie do oceny mocy wiążącej decyzji Prezesa Spółki z dnia 27

kwietnia 1999 r. Poza zakresem rozważań Sądu Najwyższego w tym kontekście

pozostaje jednak upoważnienie Prezesa do składania oświadczeń woli w imieniu

Spółki. Pozwany tego wątku sprawy nie podnosi, ani nie kwestionuje w skardze

kasacyjnej braku umocowania Prezesa do składania takiego oświadczenia, skarżąc

jedynie prawo wydania decyzji w sprawie indywidualnej z uwagi na treść

Zarządzenia Dyrektora ZWAP z 1991 r. (a zatem jeszcze sprzed komercjalizacji),

które określało generalne zasady udziału twórców w zysku z wynalazku

pracowniczego i które miało charakter generalny. Nie odnosiło się zatem do

konkretnego wynagrodzenia konkretnych twórców.

Zgodnie z art. 98 a ustawy o wynalazczości z 1972 r. twórca wynalazku ma

prawo do wynagrodzenia za korzystanie z tego wynalazku przez przedsiębiorcę,

gdy przedsiębiorcy temu przysługuje prawo do patentu zgodnie z przepisami art. 20

ust. 2 lub art. 98 ust. 2 albo prawo do korzystania z wynalazku na podstawie art. 20

ust. 3, chyba że umowa stanowi inaczej. Jeżeli umowa nie stanowi inaczej,

wynagrodzenie, ustala przedsiębiorca w słusznej proporcji do korzyści uzyskanych

z wynalazku przez tego przedsiębiorcę.

Z przepisu tego wynika, iż podstawową zasadą ustalania wynagradzania

twórców projektu wynalazczego jest ich umowne kształtowanie. Możliwe jest tu

stosowanie umów indywidualnych i/lub regulaminów wewnętrznych. Na wypadek

braku umowy i regulaminu ustawodawca nakazuje stosować kryterium słusznej

proporcji.

Wobec braku umowy zasady ustalają samodzielnie podmioty gospodarcze.

Uzyskały one pewną swobodę w zakresie rozstrzygnięcia, komu, za co i w jakim

terminie płacić. Możliwe jest przyjęcie różnych modeli motywacji pracownika w

zależności od podmiotu i jego zrozumienia dla potrzeb przedsiębiorstw

innowacyjnych. Postawy innowacyjne, indywidualne i zbiorowe będą bowiem

pojawiać się tylko wtedy, gdy poszczególni pracownicy i cała załoga będą widzieć

„interes” w tym, będzie się im opłacać działanie wynalazcze. Nastąpi to wtedy, gdy

będą oni spodziewać się konkretnych korzyści z zachowań nowatorskich lub strat z

tytułu postaw zachowawczych. A zatem cele przedsiębiorstwa, które wprowadza

15

innowacyjne rozwiązanie mogą być różne tak ekonomiczne, jak i

pozaekonomiczne. Wynagrodzenie twórców powinno być zatem tak ukształtowane,

by cele te zostały osiągnięte. Przyjęcie konkretnego modelu wymaga dostosowania

instrumentów wpływających na zachowania twórcze, w tym zasad wynagradzania.

Prawo do wynagrodzenia jest bowiem istotnym stymulatorem postępu.

Znowelizowana ustawa z 1992 r. (nowelizacja ustawą z dnia 30 października

1992 r. o zmianie ustawy o wynalazczości i ustawy o Urzędzie Patentowym

Rzeczypospolitej Polskiej - Dz.U. 93 Nr 4, poz. 14, która weszła w życie 16

kwietnia 1993 r.) pozwalała na takie działania. Wyzwalała podmioty gospodarcze i

twórców od potrzeby ścisłego liczenia efektów i wynagradzania na podstawie

zbiurokratyzowanego systemu weryfikacji (W.Kotarba, Z.Miklasiński. A.Pyrża,

Komentarz do prawa wynalazczego, Warszawa 1997, s. 95,96). W 1992r.

ustawodawca zrezygnował bowiem z kazuistycznego podejścia do wyliczania

wynagrodzenia twórcy (W.Kotarba, Ochrona własności przemysłowej w

gospodarce polskie, w dostosowaniu do wymogów Unii Europejskiej i Światowej

Organizacji Handlu, Warszawa 2000, s. 125 przypis 190).

O tym zatem, w jaki sposób ma być liczona korzyść z zastosowania danego

wynalazku w konkretnej sytuacji, decydują strony umowy lub sam przedsiębiorca,

uwzględniając nie tylko rachunek ekonomiczny, lecz wspomniane

pozaekonomiczne warunki funkcjonowania przedsiębiorcy na konkurencyjnym

rynku gospodarczym. Ustawodawca godzi się bowiem na daleko idące

zróżnicowanie metod, technik i systemów obliczania efektów wynalazczości. W

sprawie niniejszej przedsiębiorca mógł zatem ocenić, biorąc pod uwagę wszelkie

okoliczności i korzyści wypływające z wynalazku, że korzyści stanowią wartość

całego urządzenia.

Zgodnie z art. 98a ustawy z 1972 r. (po nowelizacji w 1992 r.), jeżeli umowa

nie stanowi inaczej, to wynagrodzenie ustala przedsiębiorca. Ustalenie to ma

charakter jednostronnego oświadczenia woli przedsiębiorcy i było, i jest dla niego

wiążące (A.Szewc, Wynagrodzenie twórców i wykonawców w prawie autorskim i

wynalazczym, Sopot 1999, s. 103). Oświadczenie to powinno tak ustalać

16

wynagrodzenie twórców, by pozostawało ono w słusznej proporcji do korzyści

uzyskanych z wynalazku.

Ad casum trzeba uznać, iż do złożenia takiego oświadczenia woli doszło

przez wydanie decyzji Prezesa Spółki w zakresie oznaczenia sposobu ustalenia

korzyści uzyskanych z wynalazku. Oświadczenie to nie stało w sprzeczności z

powołanym art. 98a ustawy z 1972 r., w brzmieniu po nowelizacji ustawy w 1992 r.,

a w szczególności z wymaganiem, by wynagrodzenie było ustalone we właściwej

proporcji do korzyści, skoro ową proporcję ustalono zgodnie z Zarządzeniem

Dyrektora z 1991 r., na 15 % korzyści dla twórców i 85% korzyści dla Spółki.

Z tych względów na zasadzie art. 39814

k.p.c. orzeczono jak w sentencji.