III SK 6/08

Sygn. akt III SK 6/08

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 5 listopada 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Kazimierz Jaśkowski (przewodniczący)

SSN Jerzy Kwaśniewski

SSN Andrzej Wróbel (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa E. Koncernu Energetycznego Spółki Akcyjnej z siedzibą w

W.

przeciwko Prezesowi Urzędu Regulacji Energetyki

o nałożenie kary pieniężnej,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 5 listopada 2008 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 17

października 2007 r.,

1. oddala skargę kasacyjną,

2. zasądza od strony powodowej na rzecz Prezesa Urzędu

Regulacji Energetyki kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) zł tytułem

zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

2

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 31 stycznia 2006 r. Prezes Urzędu Regulacji Energetyki

(dalej jako Prezes Urzędu lub pozwany) wymierzył przedsiębiorcy E. Koncern

Energetyczny S.A. z/s w W. (dalej jako powódka) karę pieniężną za niewywiązanie

się w roku 2004 r. z obowiązku określonego w art. 9a ust. 1 ustawy z dnia 10

kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne (t.j. Dz.U. z 2006 r., Nr 89, poz. 625, z późn.

zm.), to jest nieprzestrzegania obowiązku zakupu lub wytworzenia na terytorium RP

energii elektrycznej w odnawialnych źródłach energii w ilości stanowiącej 2,85%

sprzedawanej energii elektrycznej.

Powódka wniosła odwołanie od tej decyzji, wnosząc o jej uchylenie i

orzeczenie, że nie zachodzą przesłanki do nałożenia na nią kary pieniężnej.

Wyrokiem z dnia 22 stycznia 2007 r., Sąd Okręgowy – Sąd Ochrony

Konkurencji i Konsumentów zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że umorzył

postępowanie administracyjne.

Prezes Urzędu wniósł apelację od wyroku Sądu pierwszej instancji,

zarzucając naruszenie art. 233 § 1 oraz 328 § 2 k.p.c, a także art. 56 ust. 1 pkt 1a

ustawy Prawo energetyczne poprzez jego niezastosowanie, a także błędną

wykładnię, polegającą na przyjęciu, że odpowiedzialność określona w tym przepisie

oparta jest na zasadzie winy, a nie na zasadzie bezprawności działania lub

zaniechania.

Wyrokiem z dnia 17 października 2007 r., Sąd Apelacyjny zmienił wyrok

Sądu pierwszej instancji w ten sposób, że zmienił decyzję Prezesa Urzędu tylko w

zakresie wysokości nałożonej na powódkę kary pieniężnej, obniżając jej wysokość

z kwoty 100.000 zł na 50.000 zł, a w pozostałym zakresie odwołanie oddalił.

Powódka zaskarżyła powyższy wyrok skargą kasacyjną, zarzucając

naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 56 ust. 1 pkt 1a i art.

56 ust. 6 Prawa energetycznego w związku z art. 2 i 8 ust. 1 i art. 31 ust. 3

Konstytucji poprzez uznanie, że odpowiedzialność podmiotów objętych hipotezą

art. 56 ust. 1 pkt 1a Prawa energetycznego oparta jest na przesłance bezprawności

zachowania oraz, że wina ma jedynie znaczenie dla ustalenia wysokości kary

pieniężnej, a także poprzez uznanie, iż w 2004 r. powódka w sposób zawiniony nie

3

wykonała obowiązku określonego w art. 9a ust. 1 Prawa energetycznego w

brzmieniu obowiązującym w 2004 r.

W uzasadnieniu powyższego zarzutu powódka wskazała, iż do wymierzenia

kary na podstawie art. 56 Prawa energetycznego wystarczające jest jedynie

stwierdzenie naruszenia sankcjonowanego kara pieniężną obowiązku, w niniejszej

sprawie niezrealizowanego wymaganego prawem portfela zakupu energii

pochodzącej ze źródeł odnawialnych. Natomiast wina nie stanowi przesłanki

zastosowania ww. sankcji, a ma jedynie znaczenie przy ustalaniu wysokości kary

pieniężnej. Taka interpretacja art. 56 Prawa energetycznego nie pozwala na

uwzględnienie okoliczności, w jakich doszło do naruszenia przepisów ustawy, w

szczególności czy przedsiębiorca dołożył należytej staranności przy ich

wypełnianiu. Zdaniem powódki prowadzi to do wniosku, iż kara pieniężna mogłaby

zostać nałożona na przedsiębiorcę, który z przyczyn obiektywnym nie mógł

wykonać obowiązku nałożonego na niego na mocy przepisów ustawy, co z kolei

pozostaje w sprzeczności z zasadą zaufania obywateli do państwa oraz zasadą

bezpieczeństwa prawnego z art. 2 Konstytucji RP oraz zasadą proporcjonalności z

art. 31 ust. 3 Konstytucji. Według powódki uwzględnienia zasad konstytucyjnych

skutkowałoby uznaniem bezpodstawności nałożenia na powoda kary pieniężnej,

ponieważ przedsiębiorca nie „zawinił” niewykonując obowiązku zakupu energii ze

źródeł odnawialnych. Nie ponosi bowiem winy za to, że w wyniku przetargu na

sprzedaż takiej energii wytwórca wybrał inną, korzystniejszą ofertę. Ponadto,

powódka jako racjonalnie działający przedsiębiorca musiała zrezygnować z zakupu

energii ze źródeł odnawialnych, która jej zdaniem była zbyt droga, aby nie narazić

się na zarzut działania na szkodę spółki.

Prezes Urzędu wniósł o oddalenie skargi.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Skarga kasacyjna powódki okazała się nieuzasadniona.

Zgodnie z przepisem art. 56 ust. 2 Prawa energetycznego „karze podlega

ten kto...”, zatem Prezes URE jest obowiązany, a nie uprawniony, do nałożenia

kary w razie stwierdzenia okoliczności podlegających karze (wyrok SN z 25

kwietnia 2007 r., sygn. akt III SK 1/07). Taką interpretację przepisu potwierdza

4

również doktryna, która wskazuje, że to ustawodawca decyduje o tym, czy w

konkretnym przypadku pozostawi kwestię nałożenia kary pieniężnej swobodnemu

uznanie organu administracji, czy też nałoży na organ obowiązek wymierzenia

sankcji, pozwalając jedynie miarkować jej wysokość. Tak też zdecydował

ustawodawca w art. 56 ust. 6 Prawa energetycznego, z którego wynika wprost, iż

ustalając wysokość kary pieniężnej, Prezes Urzędu uwzględnia stopień

szkodliwości czynu, stopień zawinienia oraz dotychczasowe zachowanie podmiotu i

jego możliwości finansowe (wyrok SN z 25 kwietnia 2007 r., sygn. akt III SK 1/07).

Przepis art. 56 ani inny przepis Prawa energetycznego nie przewidują

możliwości odstąpienia od wymierzenia kary. Jeżeli ustawodawca przewiduje

możliwość odstąpienia od wymierzenia kary grzywny, musi wprowadzić taką

instytucję do prawa obowiązującego. Przykładem jest ustawa z 16 lutego 2007 r. o

ochronie konkurencji i konsumentów, która normuje mechanizm odstąpienia od

wymierzenia kary w art. 109. Ponadto, ustawodawca może pozostawić kwestię

nałożenia kary swobodnemu uznaniu organu regulacyjnego (np. „Prezes może

nałożyć .. karę pieniężną”). W przepisach Prawa energetycznego brak podobnych

sformułowań, zwrotów lub określeń (wyrok SN z 25 kwietnia 2007 r., sygn. akt III

SK 1/07).

Jak przyjęto w orzecznictwie Sądu Najwyższego, Sąd rozpoznający

odwołanie od decyzji Prezesa Urzędu mógłby odstąpić od wymierzenia kary tylko

wówczas, gdyby uznał, że zachowanie odwołującego się przedsiębiorcy nie

narusza przepisów Prawa energetycznego. Wówczas uchyliłby zaskarżoną decyzję

w całości, tj. z fragmentem sentencji o nałożeniu kary i umorzył postępowanie.

Natomiast jeżeli sąd uznałby, stosując kryteria wymienione w art. 56 Prawa

energetycznego, że kara pieniężną nałożona przez Prezesa Urzędu jest zbyt

surowa, mógłby – rozpoznając odwołanie lub apelację – zmienić jej wysokość

(wyrok SN z 25 kwietnia 2007 r., sygn. akt III SK 1/07).

Powyższe stanowisko znajduje potwierdzenie w poglądach doktryny oraz nie

jest - zdaniem Sądu Najwyższego w obecnym składzie - sprzeczne z Konstytucją.

Odpowiedzialność administracyjna, a taki charakter ma odpowiedzialność z tytułu

niewykonania obowiązków nałożonych na mocy Prawa energetycznego w niniejszej

sprawie, ma charakter - najczęściej - odpowiedzialności obiektywnej.

5

Odpowiedzialność administracyjna zagrożona karami pieniężnymi może być oparta

na zasadzie winy, ale wymaga to wprowadzenia takiej zasady przez ustawodawcę

(np. przepis art. 106 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, stanowiąc o

nałożeniu kary pieniężnej wprost wskazuje, iż kara taka może być nałożona na

podmiot, który choćby nieumyślnie naruszył przepisy ustawy).

Na obiektywny charakter odpowiedzialności z tytułu naruszenia norm Prawa

energetycznego wskazuje także wyrok SN z dnia 7 kwietnia 2004 r., III SK 30/04,

zgodnie z którym „karze pieniężnej, określonej w art. 56 ust. 1 pkt 5 ustawy podlega

także ten, kto stosuje ceny i taryfy niezatwierdzone przez Prezesa Urzędu Regulacji

Energetyki, chociaż do takiego zatwierdzenia już przedstawione”. Przedsiębiorca

nie może zatem powoływać się na brak winy po swojej stronie.

Należy również pamiętać o celach kar pieniężnych nakładanych przez

Prezesa Urzędu na podstawie art. 56 Prawa energetycznego; Kary te spełniają cele

represyjne za niezastosowanie się do bezwzględnie obowiązujących wymagań tej

ustawy, a ponadto prewencyjnie zmierzają do wymuszenia na ukaranych

przedsiębiorstwach energetycznych przestrzegania tych reguł w przyszłości (wyrok

SN z 9 marca 2004 r., sygn. akt III SK 17/04).

Zasadzie zobiektywizowanej odpowiedzialności za naruszenia obowiązków

nałożonych na przedsiębiorstwa energetyczne nie sprzeciwia się również

orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego. Co prawda w skardze kasacyjnej

podniesiono, iż Trybunał początkowo przyjmował, że podmiot, na którego

nakładane są sankcje administracyjne musi mieć możliwości obrony poprzez

wykazywanie, że niedopełnienie obowiązku jest następstwem okoliczności, za które

nie ponosi odpowiedzialności, jednakże w późniejszym orzecznictwie Trybunał

odstąpił od tego poglądu, przyjmując, iż sam fakt naruszenia prawa stanowi

podstawę do zastosowania sankcji (wyrok TK z 23 kwietnia 2002 r., sygn. akt K-

2/01, OTK-A z 2002 r., Nr 3, poz. 27). W wyroku z dnia 29 kwietnia 1998 r., sygn.

akt K 17/97 (OTK z 1998 r., Nr 3, poz. 30) oraz z 26 marca 2002 r., SK 2/01 (OTK-

A z 2002 r., Nr 2, poz. 15) Trybunał przyjął bowiem, że obiektywna

odpowiedzialność w prawie administracyjnym nie stanowi naruszenia Konstytucji.

Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji

wyroku.

6