II UK 88/08

Sygn. akt II UK 88/08

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 13 listopada 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Roman Kuczyński

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec

w sprawie z wniosku E. Z.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o emeryturę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 13 listopada 2008 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego […]

z dnia 18 października 2007 r.,

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 18 października 2007 r., Sąd Apelacyjny oddalił apelację

wnioskodawcy E. Z. od wyroku Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w L. z dnia 26 października 2006 r. w sprawie przeciwko Zakładowi

2

Ubezpieczeń Społecznych o wcześniejszą emeryturę, podzielając ustalenia

faktyczne poczynione przez Sąd pierwszej instancji i ich prawną ocenę, według

której wnioskodawca nie wypełnił przesłanek określonych w art. 32 w związku z art.

46 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.)

oraz § 7 i 8 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku

emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w

szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8, poz. 43 ze zm.) dla przyznania

dochodzonego świadczenia.

W świetle ustaleń faktycznych, wnioskodawca w dniu 21 kwietnia 2006 r. (a

więc po ukończeniu 55 lat - urodził się 4 kwietnia 1951 r.), złożył w organie

rentowym wniosek o przyznanie wcześniejszej emerytury, wykazując ogólny staż

ubezpieczeniowy w wymiarze 29 lat 4 miesiące i 29 dni okresów składkowych oraz

10 miesięcy i 7 dni okresów nieskładkowych. Przedstawił świadectwo pracy z

KGHM Polska Miedź S.A. potwierdzające wykonywanie pracy transporterowego

(operator ciągu transportu wsadu) wymienionej w wykazie B dział IV, w okresie od

18 września 1971 r. do 13 listopada 1971 r., oraz świadectwa potwierdzające

wykonywanie pracy murarza pieców przemysłowych ujętej w wykazie A dział XIV

poz. 10 załącznika do rozporządzenia - z B.-R. w okresach od 3 marca 1976 r. do 5

listopada 1984 r. oraz od 1 lipca 1985 r. do 31 maja 1989 r., a także z PPU U. od 1

czerwca 1989 r. do 31 marca 1991 r. Organ rentowy wyliczył łączny (z wykazu A i B)

okres pracy w warunkach szczególnych 14 lat i 7 miesięcy. Wnioskodawca od 18

sierpnia 2004 r. i nadal pracuje w spółce R. w G. na stanowisku murarza pieców

przemysłowych.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego, ustalony w sprawie stan faktyczny, poddany

ocenie przez Sąd pierwszej instancji, nie dawał podstaw do przyznania prawa do

wcześniejszej emerytury. Sąd drugiej instancji, nie kwestionując ustaleń co do

okresów zatrudnienia wnioskodawcy w szczególnych warunkach, zauważył, że

obydwa okresy pracy (wskazane w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 7 lutego

1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych

warunkach lub w szczególnym charakterze) nie mogą być zliczone, ponieważ

3

odnośnie do każdego z nich przepisy wymienionego rozporządzenia stosują

odmienne kryteria nabycia uprawnień do emerytury.

Powyższy wyrok zaskarżył skargą kasacyjną pełnomocnik wnioskodawcy i

zarzucając naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe

zastosowanie art. 32 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych oraz § 2, 7 i 8 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7

lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w

szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze oraz naruszenie

przepisów postępowania - art. 233 § 1 w związku z art. 328 § 2 k.p.c., wniósł o jego

uchylenie w całości jak i uchylenie poprzedzającego go wyroku Sądu Okręgowego

w L. i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania,

wraz z orzeczeniem o kosztach postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i stąd podlega

oddaleniu.

Stosownie do art. 39813

§ 1 i 2 k.p.c., Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w

granicach skargi kasacyjnej (jej podstaw) i jest związany ustaleniami faktycznymi

stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia, jeżeli skarga nie zawiera

zarzutu naruszenia przepisów postępowania, bądź jeśli okażą się on bezzasadny.

Przedstawionych w skardze zarzutów naruszenia przepisów postępowania

nie można uznać za zasadne. Na wstępie i w związku z zarzutami skargi

odnoszącymi się naruszenia przepisów postępowania, trzeba przypomnieć, że Sąd

Najwyższy, jako sąd kasacyjny, jest sądem prawa, a nie sądem faktu, w związku z

tym podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów

lub oceny dowodów (art. 3983

§ 3 k.p.c.). W wyroku z dnia 26 kwietnia 2006 r., V

CSK 11/2006 (niepublikowany), Sąd Najwyższy wskazał, że powołany wyżej

przepis wprawdzie nie wskazuje expressis verbis konkretnych przepisów, których

naruszenie, w związku z ustalaniem faktów i przeprowadzaniem oceny dowodów,

nie może być przedmiotem zarzutów wypełniających drugą podstawę kasacyjną,

nie ulega jednak wątpliwości, że obejmuje on art. 233 k.p.c., który określa kryteria

oceny wiarygodności i mocy dowodów. Podzielając ten pogląd, można więc tylko

ogólnie zauważyć, że Sąd Apelacyjny, nie kwestionując ustaleń faktycznych

4

dokonanych przez Sąd pierwszej instancji nie naruszył przepisów postępowania, a

tym bardziej nie można mówić o takim naruszeniu tych przepisów, które mogło

mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Także powołane w zarzutach skargi –

naruszenie art. 328 § 2 k.p.c., określającego wymogi, jakim powinno odpowiadać

uzasadnienie wyroku, nie jest zasadne. Pomijając nawet, że w rozpoznawanej

sprawie, uzasadnienie tego zarzutu sprowadza się do zakwestionowania ustaleń

faktycznych, będących podstawą rozstrzygnięcia, trzeba przypomnieć, że zarzut

naruszenia tego przepisu może stanowić usprawiedliwioną podstawę skargi

kasacyjnej tylko wtedy, gdy uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie posiada

wszystkich koniecznych elementów bądź zawiera tak oczywiste braki, które

uniemożliwiają kontrolę kasacyjną (por. wyrok SN z dnia 27 marca 2008 r., II CSK

315/07 - LEX nr 390105).

W tych warunkach, jako wiążące Sąd Najwyższy w postępowaniu

kasacyjnym, jest ustalenie, że wnioskodawca, nie wykazując dziesięcioletniego

okresu pracy wymienionej w wykazie B załącznika do rozporządzenia (wykazał

jedynie niespełna dwa miesiące), nie spełnił przesłanek warunkujących nabycie

prawa do emerytury w niższym wieku. Wiążące jest również ustalenie, że

wnioskodawca wykazał ponad piętnastoletni okres pracy w charakterze murarza

pieców przemysłowych określonego w wykazie A załącznika do rozporządzenia, nie

spełnił jednak warunku osiągnięcia wieku (60 lat), co skutkuje brakiem spełnienia

warunków do uzyskania prawa do dochodzonego świadczenia.

Przepis art. 32 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z

Funduszu Ubezpieczeń Społecznych stanowi, że ubezpieczonym urodzonym przed

dniem 1 stycznia 1949 r., zatrudnionym w szczególnych warunkach lub w szczególnym

charakterze, przysługuje emerytura w wieku niższym niż określony w art. 27 pkt 1, czyli w

wieku niższym niż 65 lat dla mężczyzn. Dla celów ustalenia uprawnień, o których mowa,

za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników

zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym

stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu

na bezpieczeństwo własne i innych. Wykazy stanowisk, w których praca była

wykonywana w warunkach szczególnych zawarto w rozporządzeniu Rady Ministrów z

5

dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w

szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.

W uchwale z dnia 13 lutego 2002 r. III ZP 30/01 (OSNP 2002/10/243), Sąd

Najwyższy stwierdził, że: „(...) pracami wykonywanymi w szczególnych warunkach

są - bez względu na status własnościowy pracodawcy - prace wymienione w § 4-8a

rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku

emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w

szczególnym charakterze”, nie budzi zatem wątpliwości, że wiek emerytalny,

rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie których osobom

wymienionym w art. 32 ust. 2 i 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS ustala się

na podstawie przepisów rozporządzenia. Należy też zwrócić uwagę, że Trybunał

Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 14 czerwca 2004 r. P 17/03 (OTK-A

2004/6/57) stwierdził, że: „Zachowały ( …) moc przepisy § 4-8a określające wiek

emerytalny i okres wykonywania pracy w szczególnych warunkach pracowników

wykonujących prace wyszczególnione w wykazach stanowiących załącznik do

rozporządzenia, przepisy § 9-15 określające wiek emerytalny i warunki

przechodzenia na emeryturę osób zatrudnionych w szczególnym charakterze, a

ponadto przepis § 3 określający ogólny wymagany okres zatrudnienia oraz przepis

§ 2 ust. 1 stanowiący, że okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na

zasadach określonych w rozporządzeniu są okresy, w których praca w

szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w

pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy.” Nie

budzi więc wątpliwości, że mający zastosowanie w niniejszej sprawie przepis § 7

rozporządzeniu należy do przepisów dotychczasowych w rozumieniu art. 32 ust. 4

ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, który zachował – według wykładni TK

– moc obowiązującą.

Wymieniony w skardze kasacyjnej § 8 tego rozporządzenia, stanowi, że

pracownik, który wykonywał pracę w szczególnych warunkach, wymienioną w

dziale IV wykazu B, nabywa prawo do emerytury, jeżeli spełnia łącznie następujące

warunki: osiągnął wiek emerytalny, wynoszący 50 lat dla kobiet i 55 lat dla

mężczyzn i ma wymagany okres zatrudnienia, w tym co najmniej 10 lat wykonywał

prace wymienione w dziale IV wykazu B. Jest więc oczywiste, że wnioskodawca nie

6

spełnił warunków wymaganych omawianym przepisem, ponieważ prace

wymienione w dziale IV wykazu B wykonywał przez 1 miesiąc i 26 dni. Z kolei dla

nabycia prawa do emerytury z tytułu 15 lat pracy w warunkach wymienionych w

wykazie A, wymagany jest dla mężczyzny wiek 60 lat, którego wnioskodawca

jeszcze nie osiągnął (§ 4 rozporządzenia).

Przepisy § 7 i 8 rozporządzenia, nie przewidują możliwości zaliczenia do

okresów wykonywania prac w szczególnych warunkach wymienionych w dziale IV

wykazu B innych okresów pracy wykonywanej w szczególnych warunkach, a

zaliczenie innego zatrudnienia jest możliwe, jeżeli okres pracy w warunkach

wymienionych w tym dziale wynosił bądź co najmniej 10 lat (§ 8 pkt 2) bądź co

najmniej 20 lat (§ 8a pkt 2). Taka możliwość przewidziana jest wprawdzie w

przepisie § 4 ust. 3 rozporządzenia, jednakże przepis ten, obok 15-letniego okresu

pracy w szczególnych warunkach wymienionych w wykazie A (lub łącznie z

okresami pracy i służby wymienionych w § 5-10 rozporządzenia) przewiduje dla

mężczyzny wiek emerytalny 60 lat, którego to warunku wnioskodawca nie spełnił.

W tym miejscu i w związku z zarzutem skargi, że Sąd nie uwzględnił wykazu

prac uprawniających do emerytury w niższym wieku wymienionych w załączniku nr

2 do zarządzenia Ministra Hutnictwa i Przemysłu Maszynowego z dnia 30 marca

1985 r., zmienionego zarządzeniem nr 28 Ministra Przemysłu z dnia 8 grudnia 1988

r., oraz stanowiska Huty Miedzi „G.” i Huty Miedzi „L.”, określających że do prac

wykonywanych bezpośrednio przy produkcji miedzi, zalicza się prace murarza

pieców i urządzeń przemysłowych, uprawniających do emerytury po ukończeniu 55

lat, należy wskazać, że zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 20

października 2005 r., I UK 41/05 (OSNP 2006/19-20/306), wykonywanie pracy na

stanowisku określonym w zarządzeniu resortowym, której nie wymieniono w

wykazach A i B, stanowiących załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia

7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w

szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, nie uprawnia do

uzyskania emerytury na podstawie art. 32 ust. 1 w związku z art. 32 ust. 2 ustawy z

dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych.

7

Należy pamiętać, że tzw. wcześniejsza emerytura jest dla powszechnego

systemu świadczeń emerytalnych „instytucją" wyjątkową, określającą szczególne

uprawnienia. Zawarcie przez ustawodawcę w zamkniętym katalogu wykazu

pracowników zatrudnionych w szczególnym charakterze wyłącza możliwość jego

rozszerzania w procesie stosowania prawa. Możliwość odstępstwa od zasady

powszechnej - zwłaszcza ze względu na przesłankę szczególnego charakteru

zatrudnienia - pozostaje atrybutem władzy ustawodawczej, a nie sądowniczej (por.

wyrok z dnia 22 lutego 2007 r., I UK 258/06 M.P.Pr. 2007/6/316).

Skład orzekający podziela także stanowisko Sądu Najwyższego, wyrażone w

wyroku z dnia 8 lutego 2002 r., II UKN 53/01 (OSNP nr 23, poz. 576), według

którego „przy ustalaniu prawa do wcześniejszej emerytury, nie jest możliwe

zliczenie okresów pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym

charakterze wymienionych odrębnie w wykazie A i w wykazie B, stanowiących

załączniki do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie

wieku emerytalnego dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub

w szczególnym charakterze”.

Z tych wszystkich względów, podzielając stanowisko zawarte w

zaskarżonym wyroku, Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814

k.p.c., orzekł jak w

sentencji.