IV KK 148/08

WYROK Z DNIA 12 LISTOPADA 2008 R.

IV KK 148/08

Sąd drugiej instancji ponownie rozpoznający apelację, po uchyleniu

poprzedniego orzeczenia i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania

w postępowaniu odwoławczym, związany jest zapatrywaniami prawnymi i

wskazaniami sądu kasacyjnego (art. 442 § 3 k.p.k. w zw. z art. 518 k.p.k.).

Oznacza to jednak obowiązek rozpoznania apelacji wyłącznie w granicach

przekazania (art. 442 § 1 k.p.k. w zw. z art. 518 k.p.k.) i ustosunkowania

się do zarzutów podniesionych w zwykłym środku odwoławczym, a nie do

zarzutów sformułowanych dopiero w skardze kasacyjnej.

Przewodniczący: sędzia SN D. Świecki.

Sędziowie SN: T. Artymiuk (sprawozdawca), J. Dołhy.

Prokurator Prokuratury Krajowej: Z. Siejbik.

Sąd Najwyższy w sprawie Marii P., skazanej z art. 296 § 1 i 3 k.k. i

innych, po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 12 listopada

2008 r. kasacji, wniesionej przez obrońcę skazanego od wyroku Sądu

Okręgowego w G. z dnia 13 grudnia 2007 r., zmieniającego wyrok Sądu

Rejonowego w R. z dnia 21 września 2005 r.,

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i sprawę Marii P. p r z e k a z a ł Sądowi

Okręgowemu w G. do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoław-

czym (...).

2

Z u z a s a d n i e n i a :

Wyrokiem z dnia 21 września 2005 r., Sąd Rejonowy w R. uznał Ma-

rię P. za winną tego, że:

1. «w okresie od 10 stycznia 1999 r. do 1 sierpnia 2000 r. w R. i w in-

nych miejscowościach działając wspólnie i w porozumieniu z innymi oso-

bami, w podobny sposób i w krótkich odstępach czasu, zajmując stanowi-

sko wiceprezesa ds. marketingu i będąc obowiązaną na podstawie uchwały

Rady Nadzorczej oraz umowy o pracę do zajmowania się działalnością go-

spodarczą „P.” S.A. w R., poprzez nadużycie udzielonych uprawnień, jak

również poprzez zawarcie szeregu niekorzystnych, sprzecznych z zasa-

dami prawidłowego gospodarowania umów i tak:

- w dniu 10 stycznia 1999 r. z „P.” Sp. z o.o. w W., zawarła umowę o

współpracy oraz aneks do niej, z której to umowy Spółka „P.” Sp. z o.o. nie

wywiązała się i nie wykonała żadnej czynności do jakiej była zobowiązana,

a mimo to wystawiła faktury tytułem pozyskania dla „P.” S.A. klienta „A.”

S.A., przy czym oskarżona miała świadomość, że „A.” S.A. został pozyska-

ny wskutek wygrania przez spółkę „P.” S.A. przetargu otwartego, a wszel-

kie czynności związane z pozyskaniem klienta były podejmowane przez

służby marketingowe „P.” S.A. i mimo to przekazała na rzecz „P.” Sp. z o.o.

kwotę 918 342,80 zł wyrządzając w ten sposób „P.” S.A. szkodę majątkową

w wielkich rozmiarach – tj. czynu z art. 296 § 1 i 3 k.k.

- w dniu 2 listopada 1999 r. zawarła ze Spółdzielnią Mieszkaniową

„K.” w W. umowę pożyczki kwoty 300 000,00 USD o równowartości

1 288 560,00 zł z późniejszymi aneksami bez zapoznania się z sytuacją

finansową SM „K.”, biznes planem inwestycji i bez odpowiedniego zabez-

pieczenia interesów „P.” S.A., przekazując na rzecz SM „K.” pełną kwotę

pożyczki i wyrządzając w ten sposób „P.” S.A. szkodę majątkową w wiel-

kich rozmiarach – tj. czynu z art. 296 § 1 i 3 k.k.

3

- w dniu 1 marca 2000 r. ze Spółdzielnią Mieszkaniową „K.” w W.

umowy wraz z aneksem, na generalne wykonawstwo budynku wiedząc

przy tym, iż inwestycje SM „K.” nie są realizowane zgodnie z założeniami i

że Spółdzielnia nie posiada zdolności kredytowej, a mimo to wykonano ro-

boty ziemne o wartości 1 142 787,53 zł, co wyrządziło w majątku „P.” S.A.

znaczną szkodę majątkową – tj. czynu z art. 296 § 1 i 3 k.k.

- w dniu 11 stycznia 2000 r. zawarła z „A.” S.A. w G. umowy na gene-

ralną realizację inwestycji „Budowa hali rynku hurtowego produktów rol-

nych”, zastąpioną później umową z dnia 26 i 28 czerwca 2000 r. z udziałem

„A.” S.A. w G. i „I.” S.A. w G., w wyniku czego spółka „P.” S.A. podjęła się

finansowania wszelkich prac związanych z rozpoczęciem inwestycji, bez

rozpoznania możliwości finansowych i wiarygodności podmiotów na rzecz

których dokonywała płatności w imieniu zleceniodawcy, bez odpowiedniego

zabezpieczenia interesów „P.” S.A. wiedząc przy tym, że zleceniodawca

nie ma możliwości wywiązania się ze spłaty i nie posiada zdolności kredy-

towej, nie posiadając wystarczającej ilości własnych środków finansowych

a mimo to dokonano przekazania kwot:

- 183 000,00 USD o równowartości 740 454,60 zł z tytułu opłat formalno-

prawnych związanych z uruchomieniem finansowania inwestycji wpłaco-

nych w imieniu zleceniodawcy na rzecz Towarzystwa Leasingowego S.A. w

G., przelewem z dnia 22 marca 2000 r.,

- 25 635,00 zł Włodzimierzowi J. dnia 15 czerwca 2000r.,

- 540 000,00 USD o równowartości 2 328 480,00 zł z tytułu ubezpieczenia

umowy leasingu wpłaconego w imieniu zleceniodawcy na rzecz R. w Danii,

na podstawie polecenia przelewu z dnia 6 lipca 2000 r.,

- 50 000,00 USD o równowartości 215 600,00 zł z tytułu kaucji wpłaconej w

imieniu zleceniodawcy na rzecz P. w USA, na podstawie przelewu z dnia 6

lipca 2000 r.,

4

- 472 732,92 USD 2 080 497,58 zł z tytułu czynszu inicjalnego wpłaconego

w imieniu zleceniodawcy na rzecz P. w USA, na podstawie polecenia prze-

lewu z dnia 1 sierpnia 2000 r.

wyrządzając tym samym w majątku spółki „P.” S.A. szkodę majątkową w

wielkich rozmiarach w wysokości 5 390 667,18 zł – tj. czynu z art. 296 § 1 i

3 k.k.

- w pierwszym półroczu 2000 r. w związku z postanowieniami umowy

z dnia 11 stycznia 2000 r. z „A.” S.A. w G. na generalną realizację inwesty-

cji „Budowa hali rynku hurtowego produktów rolnych”, zastąpioną później

umową z dnia 26 i 28 czerwca 2000 r. z udziałem „A.” S.A. w Gliwicach i

„I.” S.A. w G., wiedząc, że zleceniodawca nie ma możliwości wywiązania

się ze spłaty i nie posiada zdolności kredytowej a umowa nie weszła w ży-

cie w związku z nierozpoczęciem finansowania, podjęto decyzję rozpoczę-

ciu robót budowlanych ponosząc wydatki na wynagrodzenia, pracę sprzętu

i podwykonawców o wartości co najmniej 3 351 009,00 zł, wyrządzając tym

samym w majątku spółki „P.” S.A. szkodę majątkową w wielkich rozmia-

rach» – tj. czynu z art. 296 § 1 i 3 k.k.

i ustalając, że czyny te zostały popełnione w ciągu przestępstw, na zasa-

dzie art. 296 § 1 i 3 k.k. z zw. z art. 91 § 1 k.k., skazał ją na karę 2 lat po-

zbawienia wolności, wymierzając za ten ciąg przestępstw również środek

karny w postaci zakazu zasiadania w organach spółek handlowych na

okres 3 lat;

2. «w okresie od 1 do 21 marca 2000 r. w W., działając wspólnie i w

porozumieniu z innymi osobami, w podobny sposób i w krótkich odstępach

czasu, zajmując stanowisko wiceprezesa ds. marketingu i będąc obowią-

zaną na podstawie uchwały Rady Nadzorczej oraz umowy o pracę do zaj-

mowania się działalnością gospodarczą „P.” S.A. w R., poprzez nadużycie

udzielonych uprawnień, jak również poprzez zawarcie szeregu niekorzyst-

nych, sprzecznych z zasadami prawidłowego gospodarowania umów, i tak:

5

- w dniu 21 marca 2000 r. zawarła ze Spółdzielnią Mieszkaniową „K.”

w W. aneks do umowy pożyczki z dnia 2 listopada 1999 r., na mocy której

„P.” S.A. zobowiązał się do pożyczenia Spółdzielni Mieszkaniowej „K.” do-

datkowo kwoty 110 000,00 DEM o równowartości 222 167,00 zł wiedząc,

że inwestycje SM „K.” nie są realizowane zgodnie z założeniami i że Spół-

dzielnia nie posiada zdolności kredytowej a mimo to przekazano na jej

rzecz kwotę dodatkowej pożyczki, co wyrządziło w majątku „P.” S.A.

znaczną szkodę majątkową – tj. czynu z art. 296 § 1 k.k.

- w dniu 3 listopada 1999 r. zawarła ze Spółdzielnią Mieszkaniową

„K.” w W. umowy z aneksami na generalne wykonawstwo budynku w W.,

bez zapoznania się z sytuacją finansową SM „K.”, biznes planem inwestycji

i bez odpowiedniego zabezpieczenia interesów „P.” S.A., a mimo to wyko-

nano roboty budowlane o wartości 154 881,30 zł wyrządzając w ten sposób

„P.” S.A. znaczną szkodę majątkową» – tj. czynu z art. 296 § 1 k.k.

i ustalając, że czyny te zostały popełnione w ciągu przestępstw, na zasa-

dzie art. 296 § 1 k.k. w zw. z art. 91 § 1 k.k., skazał ją na karę 6 miesięcy

pozbawienia wolności, wymierzając za ten ciąg przestępstw także środek

karny w postaci zakazu zasiadania w organach spółek handlowych na

okres 3 lat.

Łącznie orzeczono wobec oskarżonej karę 2 lat pozbawienia wolno-

ści i środek karny w postaci zakazu zasiadania w organach spółek handlo-

wych na okres 5 lat, przy czym wykonanie kary pozbawienia wolności wa-

runkowo zawieszono na okres 5 lat próby, na podstawie art. 71 § 1 k.k.

orzeczono karę grzywny w wysokości 150 stawek dziennych przy określe-

niu jednej stawki na kwotę 300 zł, zaś na zasadzie art. 46 § 1 k.k. zobowią-

zano oskarżoną solidarnie z drugą osobą do naprawienia szkody majątko-

wej powstałej w związku z wyrządzoną szkodą „P.” S.A. w R., przez zapła-

tę kwoty 918 342,80 zł na rzecz pokrzywdzonego RPBM „P.” S.A. w upa-

dłości.

6

Apelacje od wskazanego wyżej wyroku wnieśli oskarżyciel publiczny

oraz obrońca oskarżonej. (...)

Po rozpoznaniu obu apelacji Sąd Okręgowy w G. wyrokiem z dnia 21

lipca 2006 r., zmienił zaskarżony wyrok w stosunku do oskarżonej Marii P.:

a) w pkt. 1 i 3 tego wyroku w ten sposób, że uznał Marię P. za winną

tego że:

«w okresie od 10 stycznia 1999 r. do 7 sierpnia 2000 r. w R. i innych

miejscowościach, działając wspólnie i w porozumieniu z innymi osobami,

zajmując stanowisko wiceprezesa d/s ekonomicznych i będąc obowiązaną

na podstawie uchwały Rady Nadzorczej oraz umowy o pracę do zajmowa-

nia się działalnością gospodarczą „P.” S.A. w R. poprzez nadużycie upraw-

nień, jak również niedopełnienie obowiązków w zakresie prawidłowego za-

bezpieczenia roszczeń finansowych spółki, jak również poprzez zawarcie

szeregu niekorzystnych, sprzecznych z zasadami prawidłowego gospoda-

rowania umów, w tym:

- umowy z dnia 10 stycznia 1999 r. zawartej z „P.” Sp. z o.o. w W. o

współpracy , na mocy której przekazano na rzecz „P.” Sp. z o.o. kwotę

918 342,80 zł za niewykonane usługi,

- umowy z dnia 2 listopada 1999 r. ze Spółdzielnią Mieszkaniową „K.”

z siedzibą w W., pożyczki kwoty 300 000,00 USD o równowartości

1 288 560,00 zł,

- umowy z dnia 21 marca 2000 r. pożyczki kwoty 110 000,00 DEM o

równowartości 222 167,00 zł,

- umowy z dnia 3 listopada 1999 r. na generalne wykonawstwo bu-

dynków w W. dla Spółdzielni Mieszkaniowej „K.” w W., w wyniku której wy-

konano roboty ziemne o wartości co najmniej 1 421 668,83 zł,

- umowy z dnia 11 stycznia 2000 r. z „A.” S.A. w G. na generalną rea-

lizację inwestycji pod klucz „Budowa hali rynku hurtowego produktów rol-

nych”, zastąpioną następnie umową z dnia 26 i 28 czerwca 2000 r. z udzia-

7

łem „A.” S.A. w G. i „I.” S.A. w G., w wyniku czego w imieniu „P.” S.A. zo-

bowiązała się do pokrycia zobowiązań zamawiającego z tytułu przyrzeczo-

nej umowy leasingu inwestycyjnego operacyjnego oraz sfinansowania ro-

bót budowlanych , w skutek czego doszło do wykonania prac budowlanych

ziemnych o wartości co najmniej 3 351 009,00 zł oraz dokonania przele-

wów:

- kwoty 183 000,00 USD o równowartości 740 454,60 zł na rachunek To-

warzystwa Leasingowego S.A. w G. przelewem z dnia 22 marca 2000 r.,

- wydania Włodzimierzowi J., członkowi zarządu „I.” S.A. w G., w dniu 15

czerwca 2000 r. kwoty 25 635,00 zł,

- kwoty 540 000,00 USD o równowartości 2 328 480,00 zł na rachunek „R.”

z siedzibą w Danii z tytułu składki stanowiącej gwarancję finansową na

podstawie polecenia przelewu z dnia 6 lipca 2000r.,

- kwoty 50 000,00 USD o równowartości 215 600,00 zł na rachunek „P.” z

siedzibą w USA, na podstawie polecenia przelewu z dnia 6 lipca 2000 r.,

- kwoty 472 732,92 USD o równowartości 2 080 497,58 zł na rachunek „P.”

z siedzibą w USA, na podstawie polecenia przelewu z dnia 1 sierpnia 2000

r.,

wiedząc o tym, że zarówno Spółdzielnia Mieszkaniowa „K.” w W., jak rów-

nież „A.” S.A. w G. i nowopowstała spółka celowa „I.” S.A. w G. nie mają

możliwości wywiązania się ze spłaty zarówno udzielonych pożyczek, jak

również za wykonane roboty budowlane oraz nie posiadają zdolności kre-

dytowej, co uniemożliwia pozyskanie środków pieniężnych z innych źródeł,

działając w ten sposób jednocześnie na szkodę „P.” S.A. w R., doprowadzi-

ła do wyrządzenia spółce szkody majątkowej w wielkich rozmiarach w

łącznej kwocie co najmniej 12 328 929,70 zł na szkodę „P.” S.A. w R.» – tj.

przestępstwa określonego w art. 296 § 3 k.k. w zw. z art. 296 § 1 k.k. i za

to z mocy art. 296 § 3 k.k. skazał ją na karę 3 lat pozbawienia wolności,

8

b) w pkt. 2 i 4 tego wyroku w ten sposób, że na podstawie art. 41 § 1

k.k. orzekł wobec Marii P. środek karny w postaci zakazu zajmowania sta-

nowisk w organach spółek prawa handlowego na okres 5 lat,

c) w pkt. 13 tego wyroku na podstawie art. 46 § 1 k.k. orzekł wobec

Marii P. obowiązek naprawienia wyrządzonej szkody poprzez zapłatę kwo-

ty 918 342,80 zł na rzecz „P.” S.A. w upadłości,

d) w pkt. 5, 6 i 7 tego wyroku (kara łączna pozbawienia wolności,

łączny środek karny, warunkowe zawieszenie wykonania kary pozbawienia

wolności – SN) w ten sposób, że uchylił zawarte tam rozstrzygnięcia,

w pozostałej części w stosunku do oskarżonej Marii P. zaskarżony wyrok

utrzymując w mocy.

Kasację do wyroku Sądu odwoławczego wniósł obrońca skazanej.

(...)

Wyrokiem z dnia 12 czerwca 2007 r., Sąd Najwyższy uchylił zaskar-

żony wyrok i sprawę Marii P. przekazał Sądowi Okręgowemu w G. do po-

nownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. Podstawą takiego

rozstrzygnięcia było stwierdzenia trafności wywiedzionego w kasacji obroń-

cy zarzutu naruszenia art. 454 § 2 k.p.k., polegającego na rozszerzeniu ka-

talogu popełnionych przez skazaną uchybień w zakresie gospodarowania

mieniem spółki (niedopełnienie ciążących na niej obowiązków w zakresie

prawidłowego gospodarowania mieniem) oraz zmiany ustaleń dotyczących

wysokości szkody jaką poniosła spółka „P.”, zawierając niekorzystne umo-

wy ze Spółdzielnią Mieszkaniową „K.” w W., a jednocześnie orzeczenie su-

rowszej kary pozbawienia wolności, poprzez zaostrzenie tej kary z 2 lat po-

zbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania do 3 lat

pozbawienia wolności.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Sąd Okręgowy w G. wyrokiem z

dnia 13 grudnia 2007 r.:

I. zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że:

9

- w pkt. 1 akapit 3 przyjął, że Maria P. wyrządziła w majątku „P.” S.A.

szkodę w wielkich rozmiarach i podwyższył orzeczoną w tym punkcie karę

pozbawienia wolności do 3 lat,

- w pkt. 3 podwyższył orzeczoną wobec oskarżonej karę do roku po-

zbawienia wolności,

- w pkt. 5 wymierzył oskarżonej karę łączną 3 lat pozbawienia wolno-

ści,

II. zaliczył, na podstawie art. 63 § 1 k.k., oskarżonej Marii P. na po-

czet orzeczonej kary łącznej pozbawienia wolności okres tymczasowego

aresztowania od dnia 17 października 2001 r. do dnia 16 listopada 2001 r.,

III. uchylił rozstrzygnięcia zawarte w pkt. 7, 8 i 14 (warunkowe zawie-

szenie wykonania orzeczonej kary łącznej pozbawienia wolności, orzecze-

nie grzywny na podstawie art. 71 §1 k.k. oraz zaliczenie na poczet orze-

czonej kary grzywny okresu tymczasowego aresztowania),

IV. w pozostałej części zaskarżony wyrok utrzymał w mocy (…).

Powołany wyżej wyrok Sądu Okręgowego w G. zaskarżył w całości

obrońca skazanej zarzucając we wniesionej przez siebie kasacji:

1. „rażące naruszenie prawa materialnego, a to przepisu art. 296 § 1

k.k. poprzez przypisanie skazanej umyślnego przestępstwa nadużycia zau-

fania w obrocie gospodarczym, w sytuacji gdy ustalenia faktyczne poczy-

nione w sprawie mogą co najwyżej stanowić podstawy do przypisania ska-

zanej sprawstwa tego przestępstwa w jego postaci nieumyślnej z art. 296 §

3 k.k.”,

2. „rażące naruszenie prawa procesowego, które miało istotny wpływ

na treść zaskarżonego wyroku, a to:

a) przepisu art. 454 § 2 k.p.k., poprzez dokonanie zmiany zaskarżo-

nym wyrokiem wyroku Sądu pierwszej instancji i wymierzenie skazanej su-

rowszej kary pozbawienia wolności, w sytuacji gdy Sąd Okręgowy dokonał

10

zmiany ustaleń faktycznych przyjętych za podstawę wyroku Sądu pierwszej

instancji, co mogło najwyżej skutkować wydaniem wyroku uchylającego

wyrok sądu pierwszej instancji i przekazaniem sprawy do ponownego roz-

poznania,

b) przepisu art. 538 § 1 k.p.k., poprzez niezaliczenie skazanej odbytej

przez nią kary pozbawienia wolności orzeczonej względem niej wyrokiem

Sądu Okręgowego w G. z dnia 21 lipca 2006 r., następnie uchylonego wy-

rokiem Sądu Najwyższego z dnia 12 czerwca 2007 r.,

c) przepisu art. 442 § 3 k.p.k. w zw. z art. 518 k.p.k., poprzez nieza-

stosowanie się przez Sąd drugiej instancji do wskazań Sądu Najwyższego

wyrażonych w wyroku z dnia 12 czerwca 2007 r., w szczególności przez

zaniechanie uwzględnienia przy rozpoznawaniu kasacji (powinno być ape-

lacji – SN) zarzutów wywiedzionych w kasacji obrońcy skazanej, które nie

zostały merytorycznie rozpoznane przez Sąd Najwyższy,

d) przepisu art. 7 k.p.k. polegające na naruszeniu zasady swobodnej

oceny dowodów, poprzez całkowite pominięcie ustalenia co do świadomo-

ści skazanej dotyczącej bezprawności działań podjętych przez zarząd po-

krzywdzonej spółki i wskazania podstawy dowodowej takiego ustalenia”.

Przy tak sformułowanych zarzutach autor kasacji wniósł o uchylenie

zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania

Sądowi Okręgowemu w G.

W odpowiedzi na kasację Prokurator Okręgowy w G. wniósł o jej od-

dalenie jako oczywiście bezzasadnej, a stanowisko to podtrzymał w toku

rozprawy kasacyjnej prokurator Prokuratury Krajowej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja obrońcy skazanej okazała się na tyle skuteczną, że zaskar-

żony nią wyrok należało uchylić, a sprawę przekazać Sądowi Okręgowemu

do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.

11

Powodem takiego rozstrzygnięcia było uznanie zasadności sformu-

łowanego w pkt. 2 lit. a zarzutu naruszenia prawa procesowego, a to art.

454 § 2 k.p.k. Określona w tym przepisie reguła ne peius zezwala sądowi

odwoławczemu orzec surowszą karę pozbawienia wolności wyłącznie wte-

dy, gdy nie zmienia ustaleń faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżo-

nego wyroku nawet wówczas, gdy – jak w niniejszej sprawie – apelacja

wniesiona została również na niekorzyść oskarżonego. Reguła ne peius

obejmuje przy tym każdą zmianę ustaleń faktycznych dokonanych przez

sąd odwoławczy, tak w odniesieniu do dyspozytywnej, jak i motywacyjnej

części wyroku (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 14 września 2005 r.,

IV KK 160/05, LEX nr 157196; z dnia 10 stycznia 2006 r., II KK 130/05,

LEX nr 180809; z dnia 18 kwietnia 2007 r., V KK 216/06, LEX nr 282841),

w tym także ustaleń co do poszerzenia katalogu okoliczności obciążają-

cych lub zredukowania katalogu okoliczności łagodzących (wyroki Sądu

Najwyższego z dnia 23 listopada 2006 r., II KK 188/06, R-OSNKW 2006,

poz. 2248 i z dnia 11 grudnia 2006 r., IV KK 368/06, R-OSNKW 2006, poz.

2405). Co więcej, zakaz określony w tym przepisie dotyczy nawet takich

nowych ustaleń faktycznych, które nie miały wpływu na wymiar kary (wyrok

Sądu Najwyższego z dnia 7 listopada 2006 r., IV KK 155/06, R-OSNKW

2006, poz. 2108).

Rację przyznać należy autorowi kasacji, że w toku niniejszego postę-

powania określone wyżej, a sformułowane w art. 454 § 2 k.p.k. wymogi,

pozwalające na orzeczenie przez Sąd drugiej instancji kary pozbawienia

wolności surowszej od kary wymierzonej w orzeczeniu Sądu meriti, nie zo-

stały przez Sąd ad quem zachowane, co stanowiło powielenie błędu jakie-

go dopuścił się Sąd Okręgowy w G. w poprzednim – wydanym w stosunku

do skazanej Marii P. – wyroku z dnia 21 lipca 2006 r., który to wyrok z po-

wodu tożsamej przyczyny uchylony został następnie wskazanym w części

historycznej niniejszego uzasadnienia wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia

12

12 czerwca 2007 r. O ile jednak w uprzednio skasowanym orzeczeniu sądu

odwoławczego obraza art. 454 § 2 k.p.k. polegała na wymierzeniu przez

Sąd drugiej instancji surowszej kary pozbawienia wolności pomimo doko-

nanej przez ten sąd zmiany ustaleń faktycznych w części dyspozytywnej

wyroku, o tyle obecnie wydanie, niedopuszczalnego na tym etapie postę-

powania, orzeczenia o karze poprzedzone było zmianą ustaleń faktycznych

przyjętych za podstawę wyroku Sądu ad quem w jego części motywacyjnej,

aczkolwiek sprowadziło się do wprowadzenia do ustaleń faktycznych, cho-

ciaż w innym kontekście, takiej samej okoliczności.

I tak, w wyroku z dnia 21 lipca 2006 r., Sąd odwoławczy zmienił za-

skarżony wyrok Sądu Rejonowego w R., przyjmując w opisie czynu przypi-

sanego oskarżonej Marii P. – wbrew ustaleniom Sądu meriti – nie tylko

wyższą wartość szkody jaką poniosła spółka „P.”, zawierając niekorzystną

umowę ze Spółdzielnią Mieszkaniową „K.” w W. na wykonawstwo budyn-

ków w W., lecz nadto ustalając, że wyżej wymieniona poza nadużyciem

(jako członek zarządu spółki) udzielonych jej uprawnień w zakresie prawi-

dłowego zabezpieczenia roszczeń finansowych spółki, również – co nie

znajdowało odzwierciedlenia w ustaleniach Sądu pierwszej instancji – nie

dopełniła ciążących na niej obowiązków w zakresie gospodarowania mie-

niem tejże spółki.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy w postępowaniu odwoławczym,

Sąd Okręgowy w G. tego rodzaju uchybienie, jak to wskazano, powtórzył.

Wprawdzie w części dyspozytywnej zaskarżonego wyroku z dnia 13 grud-

nia 2007 r., dokonana korekta orzeczenia Sądu a quo nie miała już charak-

teru zmiany ustaleń faktycznych (Sąd pierwszej instancji w pkt. 1 akapit 3 w

rzeczywistości ustalił przecież z uwagi na wysokość określonej w tym za-

kresie szkody, że Maria P. wyrządziła w majątku „P.” S.A. szkodę w wiel-

kich rozmiarach), jednakże zmiana taka, skutkująca – w związku z innym

orzeczeniem o karze pozbawienia wolności – naruszeniem art. 454 § 2

13

k.p.k., poczyniona została w jego części motywacyjnej w odniesieniu do

katalogu okoliczności obciążających. Sąd Okręgowy wymieniając tego ro-

dzaju okoliczności przyjął, jako jedną z nich, „wysoki stopień niedopełnienia

obowiązków”, której to okoliczności nie można doszukać się w motywach

wyroku Sądu pierwszej instancji, bowiem w rozważaniach co kary sąd ten

skupił się na przesłankach pozwalających na wywiedzenie pozytywnej pro-

gnozy kryminologicznej względem wymienionej. Co więcej, w niniejszej

sprawie, o czym była mowa w poprzednim orzeczeniu Sądu Najwyższego,

w ogóle nie można mówić o niedopełnieniu obowiązków, a tym bardziej w

stopniu wysokim, skoro działanie Marii P., jak wynika zarówno z opisu

przypisanych jej czynów, jak i pisemnych motywów Sądu Rejonowego w

R., wyczerpujące czasownikowe znamię przestępstw określonych w art.

296 § 1 k.k. oraz art. 296 § 3 k.k., polegało wyłącznie na „nadużyciu udzie-

lonych uprawnień, jak również zawarciu szeregu niekorzystnych, sprzecz-

nych z zasadami prawidłowego gospodarowania umów…”, a nie na niedo-

pełnieniu obowiązków. W tym stanie rzeczy, postąpienie przez Sąd ad qu-

em – w sposób wyżej opisany – stanowiło bezspornie rażące naruszenie

przepisu art. 454 § 2 k.p.k., mające przy tym istotny wpływ na treść zaskar-

żonego kasacją orzeczenia, bowiem takie nowe ustalenie, w zakresie oko-

liczności obciążających, musiało mieć wszak bezpośredni wpływ na wymiar

kary, pozbawiając jednocześnie skazaną, z uwagi na model postępowania

kasacyjnego, kontroli prawidłowości tego rodzaju ustalenia w postępowaniu

odwoławczym. Nie ma wprawdzie racji autor kasacji odwołując się do wy-

roku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 24 marca 2004 r., II Aka 54/04

(Prok. OSPiPr. 2005, nr 4, poz. 29), gdy wywodzi, że dostrzeżona przez

sąd odwoławczy możliwość innej prognozy kryminologicznej w stosunku do

przyjętej przez Sąd pierwszej instancji, jako związana ze zmianą ustaleń

faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonego wyroku, zawsze powin-

na prowadzić do uchylenia poddanego kontroli drugoinstancyjnej orzecze-

14

nia sądu a quo, nie ulega bowiem wątpliwości, że o tym, czy rzeczywiście

dokonano nowego ustalenia faktycznego w określonej kwestii, stanowi me-

rytoryczna zawartość rozważań, a nie aspekt formalny. Z tych względów

dopuszczalna jest inna ocena faktów, jak też inna ocena pozytywnej pro-

gnozy, o której mowa w art. 69 § 1 k.k., bardziej niekorzystna dla oskarżo-

nego, gdyż nie jest to zmiana ustaleń faktycznych w rozumieniu art. 454 §

2 k.p.k. (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 7 czerwca 2006 r.,

III KK 395/05, OSNKW 2006, z. 10, poz. 92 oraz z dnia 2 kwietnia 2008 r.,

V KK 407/07, LEX nr 406863). Nie zmienia to jednak postaci rzeczy, że

jednoznaczne rozszerzenie katalogu okoliczności obciążających, jak to

uczyniono w motywach zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego w G., w

dopuszczalnej przez art. 454 § 2 k.p.k. formule się nie mieści, stanowiąc

oczywiste wyjście poza ustalenia faktyczne dokonane w tym przedmiocie

przez Sąd meriti, co musiało w efekcie skutkować kolejnym (drugim już w

niniejszej sprawie) orzeczeniem kasatoryjnym.

Powyższa konstatacja, wystarczająca wprawdzie do wydania przez

Sąd Najwyższy zawartego w części dyspozytywnej orzeczenia, nie pozwo-

liła jednak ograniczyć rozpoznania kasacji tylko do tego uchybienia, bo-

wiem z uwagi na tok dalszego postępowania konieczne stało się również

odniesienie do pozostałych zarzutów sformułowanych w nadzwyczajnym

środku zaskarżenia (a contrario art. 436 in fine k.p.k. w zw. z art. 518

k.p.k.).

Dwa spośród nich (podniesiona w pkt. I obraza prawa materialnego –

art. 296 § 1 k.k. oraz w pkt. II lit. d obraza prawa procesowego – art. 7

k.p.k.) w sposób bezpośredni wiążą się przy tym z wywiedzionym w pkt. II

lit. c kasacji zarzutem naruszenia przez Sąd odwoławczy art. 442 § 3 k.p.k.

w zw. z art. 518 k.p.k., przez nie zastosowanie się, zdaniem skarżącego,

przez ten sąd do wskazań Sądu Najwyższego wyrażonych we wcześniej-

szym wyroku z dnia 12 czerwca 2007 r., w szczególności poprzez zanie-

15

chanie uwzględnienia przy rozpoznawaniu apelacji (w oryginale błędnie

wpisano kasacji – uwaga SN) zarzutów wywiedzionych w kasacji obrońcy

skazanej, które nie zostały merytorycznie rozpoznane (wówczas) przez sąd

kasacyjny.

Tak sformułowany zarzut jest całkowicie nietrafny, a wynika z błęd-

nego odczytania przez obrońcę intencji Sądu Najwyższego wyrażonych w

pisemnych motywach powołanego wyżej wyroku z dnia 12 czerwca 2007 r.

Oczywiste jest bowiem, że sąd odwoławczy rozpoznaje sprawę w grani-

cach środka odwoławczego, a w zakresie szerszym o tyle, o ile ustawa to

przewiduje (art. 433 § 1 k.p.k.). Z tych względów, Sąd Okręgowy w G., pro-

cedując powtórnie, po uchyleniu przez Sąd Najwyższy jego wcześniejsze-

go wyroku, nie tylko nie miał obowiązku ale nawet prawa, objąć swoim roz-

poznaniem zarzutów obrazy art. 296 § 1 k.k. i art. 7 k.p.k., wywiedzionych

w poprzednio wniesionej kasacji, gdyż zarzuty takie nie zostały sformuło-

wane w zwykłym środku odwoławczym, w zakreślonym dla tego środka

terminie. Niewątpliwie Sąd drugiej instancji ponownie rozpoznający apela-

cję, po uchyleniu poprzedniego orzeczenia i przekazaniu sprawy do po-

nownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym, związany jest zapa-

trywaniami prawnymi i wskazaniami sądu kasacyjnego (art. 442 § 3 k.p.k.

w zw. z art. 518 k.p.k.). Oznacza to jednak obowiązek rozpoznania apelacji

wyłącznie w granicach przekazania (art. 442 § 1 k.p.k. w zw. z art. 518

k.p.k.) i ustosunkowania się do zarzutów podniesionych w zwykłym środku

odwoławczym, a nie do zarzutów sformułowanych dopiero w skardze kasa-

cyjnej.

Błędny pogląd wyrażony w niniejszej kasacji był bez wątpienia spo-

wodowany niewłaściwym, na co zwrócono już uwagę, odczytaniem przez

obecnego obrońcę Marii P. wskazania Sądu Najwyższego, który – wbrew

twierdzeniom skarżącego – nie nakazał rozpoznania zarzutów wywiedzio-

nych w pierwszej kasacji skazanej, do których – z uwagi na treść art. 436

16

k.p.k. – sam nie musiał się merytorycznie ustosunkowywać, lecz jedynie

zobowiązał sąd odwoławczy do „ponownego rozpoznania apelacji wniesio-

nych przez obie strony procesu z uwzględnieniem pozostałej argumenta-

cji (podkr. – SN) zawartej w kasacji obrońcy”. Intencja Sądu Najwyższego

była więc czytelna, jeżeli się zważy na sformułowany w apelacji obrońcy

oskarżonej (zresztą jako jedyny) zarzut błędu w ustaleniach faktycznych i

sprowadzające się w rzeczywistości do tego samego – zarzutu z art. 438

pkt 3 k.p.k. – a jedynie nazwane obrazą prawa materialnego (art. 296 § 1

k.k.) oraz procesowego (art. 7 k.p.k.), zarzuty wywiedzione zarówno w

pierwszej, jak i obecnie wniesionej kasacji. Tak przecież potraktować nale-

ży, a więc w kategoriach błędu w ustaleniach faktycznych nie zaś obrazy

prawa, kwestionowanie przez obrońcę świadomości skazanej Marii P. co

do bezprawności działań zarządu pokrzywdzonej spółki, czy też wskazy-

wanie po jej stronie na działanie co najwyżej w warunkach winy nieumyśl-

nej (nota bene wówczas wchodziłaby w grę kwalifikacja prawna czynów z

art. 296 § 4 k.k. w zw. z art. 296 § 1 lub 3 k.k., a nie zaś jak to wskazano w

kasacji z art. 296 § 3 k.k., objętego przecież w takim ujęciu winą umyślną).

W tym stanie rzeczy, przy uwzględnieniu motywacji zawartej w pi-

semnym uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia, w którym sąd odniósł się

do – podniesionego w apelacji obrońcy – zarzutu błędu w ustaleniach fak-

tycznych przyjętych za podstawę wyroku Sądu pierwszej instancji, o naru-

szeniu art. 442 § 3 k.p.k. nie może być mowy, tym bardziej, że skarżący nie

pokusił się nawet o wykazanie aby Sąd odwoławczy zobligowany był orze-

kać poza granicami zaskarżenia np. na podstawie art. 440 k.p.k.

Oczywiście bezzasadne, i to w rozumieniu art. 535 § 3 k.p.k., jawią

się w takiej sytuacji, rozpatrywane jako zarzuty samoistne – w oderwaniu

od zarzutu obrazy art. 442 § 3 k.p.k. – zarzuty naruszenia art. 296 § 1 k.k. i

art. 7 k.p.k., które:

 nie były zgłoszone w zwykłym środku odwoławczym,

17

 stanowią w rzeczywistości, pod pozorem obrazy prawa materialne-

go i procesowego, powtórzony zarzut błędu w ustaleniach faktycznych, a

więc de facto próbę ominięcia ustawowych podstaw kasacji określonych w

art. 523 § 1 k.p.k.

Z kolei podniesiony w kasacji zarzut obrazy art. 538 § 1 k.p.k., nawet

w wypadku uznania, że nastąpiło naruszenie tego przepisu, nie mógłby po-

ciągnąć za sobą wydania przez Sąd kasacyjny wnioskowanego przez skar-

żącego orzeczenia (uchylenia zaskarżonego wyroku Sądu odwoławczego i

przekazania sprawy temu sądowi do ponownego rozpoznania), bowiem

uchybienie takie nie może być uznane za mające istotny wpływ na treść

orzeczenia, a tylko wówczas zarzut rażącego naruszenia prawa byłby za-

rzutem skutecznym (art. 523 § 1 k.p.k.). Rzecz bowiem w tym, że brak tego

rodzaju rozstrzygnięcia w wyroku może być zawsze konwalidowany w

oparciu o przepis art. 420 § 1 lub 2 k.p.k., zaś w wypadku potrzeby uzupeł-

nienia wyroku sądu odwoławczego na podstawie art. 458 k.p.k., przez od-

powiednie stosowanie art. 420 § 1 lub 2 k.p.k. Tak więc, sam fakt, niezali-

czenia i to z mocy prawa, w wyroku Sądu Okręgowego w G. z dnia 13

grudnia 2007 r., wykonanej wobec Marii P. kary pozbawienia wolności, któ-

rej wykonanie – na skutek poprzedniego wyroku Sądu Najwyższego (z dnia

12 czerwca 2007 r.), uchylającego wyrok Sądu Okręgowego w G. z dnia 21

lipca 2006 r. – ustało, wobec braku wpływu tego rodzaju uchybienia na

treść wyroku Sądu odwoławczego, nie mógł w efekcie zostać uznany za

skuteczny zarzut kasacyjny.

Reasumując stwierdzić więc należy, że pomimo nietrafności więk-

szości z podniesionych w kasacji zarzutów, wniesiony przez obrońcę ska-

zanej nadzwyczajny środek zaskarżenia, z uwagi na zasadność zarzutu

rażącego i mającego istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku naru-

szenia art. 454 § 2 k.p.k., skutkować musiał uchyleniem orzeczenia Sądu

18

ad quem i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi dru-

giej instancji w postępowaniu odwoławczym.

Procedując ponownie Sąd Okręgowy w G., rozpoznając wniesione w

niniejszej sprawie zwykłe środki odwoławcze i uwzględniając wskazania

Sądu Najwyższego, baczył będzie nie tylko na konieczność respektowania

reguły ne peius określonej w art. 454 § 2 k.p.k., lecz również, z uwagi na

kierunek kasacji, pośredniego zakazu reformationis in peius przewidziane-

go w art. 443 k.p.k. Powinien również rozważyć, czy wobec ustaleń poczy-

nionych w tej sprawie przez Sąd Rejonowy w R., wydanie przez Sąd odwo-

ławczy orzeczenia odmiennego co do istoty sprawy jest możliwe (zob. wy-

rok Sądu Najwyższego z dnia 12 sierpnia 2008 r., V KK 72/08, LEX nr

438477), zaś w razie powzięcia w tym zakresie wątpliwości rozważy możli-

wość uchylenia, chociażby w części rozstrzygnięcia o karze, wyroku Sądu

pierwszej instancji i przekazania w tym zakresie sprawy do ponownego

rozpoznania Sądowi a quo. Nie może wreszcie pominąć obowiązku wyni-

kającego z treści przepisu art. 538 § 1 k.p.k.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w części dyspo-

zytywnej.