II CSK 304/08

Sygn. akt II CSK 304/08

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 18 listopada 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Stanisław Dąbrowski (przewodniczący)

SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian

SSN Marek Sychowicz (sprawozdawca)

Protokolant Maryla Czajkowska

w sprawie z powództwa Fabryki Przyrządów i Uchwytów "B. – B."

Spółki Akcyjnej w B.

przeciwko Fabryce Obrabiarek "J." Spółce Akcyjnej w J.

o stwierdzenie nieważności uchwały,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 18 listopada 2008 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej

od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 31 stycznia 2008 r., sygn. akt [...]

uchyla zaskarżony wyrok i zmienia wyrok Sądu Okręgowego

w Ł. z dnia 29 sierpnia 2007r. w całości w ten sposób, że

stwierdza nieważność uchwały nadzwyczajnego walnego

zgromadzenia spółki Fabryka Obrabiarek J. S.A. w J. z dnia 27

kwietnia 2007 r. w przedmiocie niepodejmowania uchwały

przewidzianej w punkcie 6 porządku obrad, dotyczącym wyboru

2

członków rady nadzorczej w drodze głosowania oddzielnymi

grupami i zasądza od pozwanej na rzecz powódki kwotę 6910

(sześć tysięcy dziewięćset dziesięć) złotych tytułem zwrotu

kosztów postępowania za wszystkie instancje.

Uzasadnienie

3

Wyrokiem z dnia 31 stycznia 2008 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację

powódki – Fabryki Przyrządów i Uchwytów B.-B. S.A. w B. od wyroku Sądu

Okręgowego w K. z dnia 29 sierpnia 2007 r., którym oddalone zostało powództwo

wytoczone w dniu 27 czerwca 2007 r. przeciwko Fabryce Obrabiarek J. S.A. w J. o

stwierdzenie nieważności uchwały nadzwyczajnego walnego zgromadzenia

akcjonariuszy pozwanej z dnia 27 kwietnia 2007 r. w przedmiocie niepodejmowania

uchwały przewidzianej w pkt 6 porządku obrad, dotyczącym wyboru członków rady

nadzorczej w drodze głosowania oddzielnymi grupami.

W sprawie jest niesporne, że w zwołanym przez zarząd pozwanej na dzień

27 kwietnia 2007 r. porządku obrad nadzwyczajnego walnego zgromadzenia,

w uwzględnieniu wniosku akcjonariusza pozwanej reprezentującego ponad jedną

piątą kapitału zakładowego, umieszczono jako pkt 6 wybór członków rady

nadzorczej w drodze głosowania oddzielnymi grupami. Walne zgromadzenie

najpierw podjęło uchwałę o przyjęciu porządku obrad, a następnie, na wniosek

przewodniczącego zgromadzenia, uchwałę o „niepodejmowaniu uchwały

przewidzianej w pkt 6 porządku obrad”. Przeciwko tej ostatniej uchwale głosowała

powódka. Jej sprzeciw został zamieszczony w protokole. W wyniku podjęcia tej

uchwały nie dokonano wyboru członków rady nadzorczej w drodze głosowania

oddzielnymi grupami.

Sąd Apelacyjny przychylił się do poglądu wyrażonego w sprawie przez Sąd

pierwszej instancji, że usunięcie z porządku obrad walnego zgromadzenia jakiegoś

z jego punktów ma charakter czynności porządkowej, a nie merytorycznej

i że może być dokonane przez walne zgromadzenie. Uchwała walnego

zgromadzenia w tym przedmiocie nie jest więc sprzeczna z ustawą. Sąd Apelacyjny

zwrócił przy tym uwagę, że gdyby powódka wystąpiła nie z powództwem

o stwierdzenie nieważności uchwały, lecz z powództwem o jej uchylenie,

to wówczas jej żądanie podlegałoby ocenie z punktu widzenia art. 422 § 1

w zw. z art. 385 § 3-9 k.s.h. i miałaby pełne zastosowanie wykładnia dokonana

przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 13 czerwca 2003 r., III CKN 111/01 (OSNC

2004, nr 9, poz. 141).

4

Wyrok wymieniony na wstępie zaskarżyła w całości skargą kasacyjną

powódka. Podstawę skargi stanowi naruszenie prawa materialnego przez błędną

wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 400 § 1 i art. 404 § 1 i 2 w zw. z art. 385

§ 3-9 k.s.h. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroki i orzeczenie

co do istoty sprawy przez uwzględnienie powództwa, ewentualnie o uchylenie

zaskarżonego wyroku lub także wyroku Sądu pierwszej instancji i przekazanie

sprawy Sądowi drugiej lub pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Jak wynika z ustaleń faktycznych stanowiących podstawę zaskarżonego

wyroku walne zgromadzenie akcjonariuszy pozwanej w dniu 27 kwietnia 2007 r.

podjęło uchwałę o niepodejmowaniu uchwały przewidzianej w pkt 6 porządku

obrad. W tym punkcie porządku obrad nie było jednakże przewidziane podjęcie

żadnej uchwały. Przewidywał on wybór członków rady nadzorczej w drodze

głosowania oddzielnymi grupami. Do przystąpienia do takiego wyboru przez walne

zgromadzenie nie jest potrzebne podjęcie uchwały przez to zgromadzenie (art. 385

§ 3-9 k.s.h.). Czym innym jest uchwała walnego zgromadzenia o wyborze rady

nadzorczej podjęta w wyniku głosowania oddzielnymi grupami (zob. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 13 grudnia 2007 r., I CSK 329/07, OSNC-ZD 2008, nr B,

poz. 59). Uchwałę zaskarżoną w sprawie, w której wniesiona została rozpoznawana

skarga kasacyjna, tak strony jak i Sądy rozpoznające sprawę potraktowały jako

uchwałę o usunięciu (wykreśleniu) z porządku obrad pkt 6. Taka też w istocie była

treść tej uchwały. Spowodowała ona, że walne zgromadzenie nie przeprowadziło

wyboru członków rady nadzorczej w drodze głosowania oddzielnymi grupami.

Dla rozstrzygnięcia o zasadności skargi kasacyjnej decydujące znaczenia

ma przepis art. 385 § 3 k.s.h. Stanowi on, że na wniosek akcjonariuszy

reprezentujących co najmniej jedną piąta kapitału zakładowego, wybór rady

nadzorczej powinien być dokonany przez najbliższe walne zgromadzenie w drodze

głosowania oddzielnymi grupami, nawet gdy statut przewiduje inny sposób

powołania rady nadzorczej. Już z brzmienia powołanego przepisu wynika, że jeżeli

zostanie złożony wniosek, o którym w nim mowa, zarząd lub inna osoba

uprawniona do zwołania walnego zgromadzenia (art. 399 k.s.h.) są zobowiązani

do umieszczenia w porządku obrad zwoływanego najbliższego walnego

5

zgromadzenia wyboru członków rady nadzorczej w drodze głosowania oddzielnymi

grupami a walne zgromadzenie jest wówczas zobowiązane do przeprowadzenia

takiego wyboru i to bez względu na to, że w spółce działa rada nadzorcza w pełnym

składzie i że działająca rada nadzorcza powołana została w trybie art. 385 § 3-9

k.s.h. Wynika to także z celu instytucji wyboru rady nadzorczej w drodze

głosowania oddzielnymi grupami (art. 385 § 3-9 k.s.h.). Służy ona ochronie praw

akcjonariuszy mniejszościowych przez zapewnienie im wpływu na skład rady

nadzorczej. Umożliwia bowiem akcjonariuszom reprezentującym co najmniej jedną

piątą kapitału zakładowego możliwość wyboru swojego przedstawiciela do rady

nadzorczej, co byłoby niemożliwe w wypadku wyboru na zasadach ogólnych

(art. 385 § 1 i 2 k.s.h.). Zmiana składu akcjonariuszy, która nastąpiła po wyborze

rady nadzorczej w trybie art. 385 § 3-9 k.s.h., może uzasadniać nowy wybór rady

nadzorczej w tym samym trybie.

Przedstawiony wyżej pogląd został wyrażony na tle nieobowiązujących już

przepisów kodeksu handlowego (wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 24 września

1998 r., I CKN 517/98, OSNC 1999, nr 3, poz. 57, z dnia 16 maja 2000 r., IV CKN

1088/00, OSNC 2000, nr 11, poz. 210 i zwłaszcza wyrok z dnia 13 czerwca 2003 r.,

III CKN 111/01). Idea i zasadnicza konstrukcja przewidzianego w art. 379 § 3-5 k.h.

wyboru członków rady nadzorczej spółki akcyjnej w drodze głosowania oddzielnymi

grupami zostały przejęte przez kodeks spółek handlowych i wykładnia jego

przepisów dotyczących tej materii (art. 385 § 3-9), a w szczególności art. 385 § 3,

będącego odpowiednikiem art. 379 § 3 k.h., nie może być inna niż wykładnia

przepisów kodeksu handlowego.

W razie złożenia przez akcjonariuszy reprezentujących co najmniej jedną

piątą kapitału zakładowego wniosku o wybór rady nadzorczej w drodze głosowania

oddzielnymi grupami i umieszczenia w porządku obrad walnego zgromadzenia

dokonania takiego wyboru, walne zgromadzenie nie jest władne do zmiany

porządku obrad prowadzącej do nieprzeprowadzenia na tym zgromadzeniu wyboru

rady nadzorczej w drodze głosowania oddzielnymi grupami. Uchwała walnego

zgromadzenia w tym przedmiocie nie jest – jako uchwała o zmianie porządku obrad

przez usunięcie (wykreślenie) z tego porządku jednego z jego punktów –

czynnością porządkową. Ma ona charakter merytoryczny. Jej skutkiem jest

6

pozbawienie akcjonariuszy mniejszościowych przyznanego im przez ustawę prawa

wyboru członków rady nadzorczej w drodze zapewniającej ochronę ich interesów,

tj. w drodze głosowania oddzielnymi grupami (art. 385 § 3-9 k.s.h.). Uchwała taka

jest sprzeczna z ustawą (art. 385 § 3 k.s.h.) i powództwo o stwierdzenie

nieważności takiej uchwały, spełniające warunki przewidziane w art. 425 § 1 k.s.h.,

podlega uwzględnieniu na podstawie tego przepisu.

Nie jest zrozumiałe, dlaczego Sąd Apelacyjny, znając wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 13 czerwca 2003 r., III CKN 111/01, nie podjął próby wykładni

art. 359 § 3 k.s.h., uwzględniającej pogląd wyrażony w tym wyroku na tle art. 379

§ 3 k.h. w sprawie o unieważnienie uchwały walnego zgromadzenia, dotyczącej tej

samej materii co uchwała zaskarżona w rozpoznawanej sprawie. Okolicznością tą

nie mogło być wytoczenie przez powódkę powództwa o stwierdzenie nieważności

uchwały walnego zgromadzenia, a nie powództwa o uchylenie uchwały (art. 422 § 1

k.s.h.). Powództwem, które w czasie obowiązywania kodeksu handlowego

przysługiwało w razie podjęcia uchwały walnego zgromadzenia „wbrew przepisom

prawa”, było powództwo o unieważnienie uchwały (art. 413 § 1 tego kodeksu).

Według kodeksu spółek handlowych powództwem, które przysługuje w istocie

z tego samego powodu (gdy uchwała walnego zgromadzenia jest „sprzeczna

z ustawą”) jest powództwo o stwierdzenie nieważności uchwały (art. 425 § 1 k.s.h.).

Z przytoczonych wyżej względów podstawa skargi kasacyjnej naruszenia

prawa materialnego (art. 385 § 3 k.s.h.) jest oczywiście uzasadniona. Wobec

nieoparcia skargi kasacyjnej także na podstawie naruszenia przepisów

postępowania, Sąd Najwyższy stosownie do art. 39816

k.p.c. uchylił zaskarżony

wyrok i orzekł co do istoty sprawy.

O kosztach postępowania w sprawie orzeczono na podstawie art. 108 § 1

zd. pierwsze w zw. z art. 98 § 1 i 3 i art. 99 k.p.c. w zw. z § 10 ust. 1 pkt 21 i § 12

ust. 1 pkt 2 i ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia

28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych

oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej

przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).