III CSK 171/08

Sygn. akt III CSK 171/08

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 19 listopada 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Barbara Myszka (przewodniczący)

SSN Jan Górowski

SSA Dariusz Dończyk (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa M. T.

przeciwko Szpitalowi Wojewódzkiemu im. Ś.(...) S.P. ZOZ w T.

przy interwencji ubocznej (…) Zakładu Ubezpieczeń S.A. w W., Inspektoratu w T.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 19 listopada 2008 r.,

skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 13 grudnia 2007 r.,

sygn. akt I ACa (…),

1) uchyla zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo oraz apelację

(pkt 1 i 2) i zmienia wyrok Sądu Okręgowego w T. z dnia 5 września 2007 r.

sygn. akt I C (…) w ten sposób, że zasądza od pozwanego na rzecz powódki

kwotę 10.000 zł (dziesięć tysięcy złotych);

2) oddala skargę kasacyjną w pozostałej części;

3) znosi wzajemnie koszty postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Powódka M. T. wniosła o zasądzenie od pozwanego Szpitala Wojewódzkiego im.

Ś.(...) SPZOZ w T. kwoty 150.000 zł tytułem zadośćuczynienia za krzywdę, jakiej

doznała. Na skutek błędnej diagnozy lekarza Oddziału Ratunkowego pozwanego

szpitala powódka była narażona na odczuwanie przez kolejne dni bólu oraz cierpienia

psychicznego wywołanego niepewnością co do jej stanu zdrowia. Dopiero po wykonaniu

kompleksowych badań powódka została poddana natychmiastowej interwencji

chirurgicznej w związku ze stwierdzonym ostrym zgorzelinowym zapaleniem wyrostka

robaczkowego. Powódka w okresie późniejszym była ponownie operowana z uwagi na

niedrożność jelita, ponadto odczuwa bóle brzucha i inne dolegliwości, jest zmuszona

stosować dietę i zażywać lekarstwa.

Wyrokiem z dnia 5 września 2007 r. Sąd Okręgowy w T. oddalił powództwo. Sąd

ten ustalił, że w dniu 7 października 2003 r. około godziny 2:00 powódka wezwała

karetkę pogotowia w związku z odczuwanym silnym bólem podbrzusza. Tego dnia

lekarz R. S., który przyjął cierpiącą na ból podbrzusza powódkę, uznał, że nie wymaga

ona natychmiastowej interwencji chirurgicznej i po zaordynowaniu jej środków

przeciwbólowych i rozkurczowych zwolnił do domu, mimo iż powódka poinformowała go,

że w 1993 r. przebyła zabieg operacyjny jamy brzusznej w związku ze stwierdzonym u

niej rakiem szyjki macicy oraz że poddana była radioterapii. W dniu 8 października 2003

r. M. T. nie zgłosiła się na zalecone jej przez lekarza R. S. badania kontrolne. W dniu 9

października 2003 r. powódka udała się do Szpitala im. S.(…) w T., ponieważ bóle, jakie

odczuwała, nie ustąpiły. Powódka została poddana natychmiastowemu zabiegowi

operacyjnemu w związku ze stwierdzonym u niej ostrym zgorzelinowym zapaleniem

wyrostka robaczkowego. Po przeprowadzonym zabiegu M. T. jeszcze dwukrotnie

przebywała w szpitalu, w okresie od 30 października 2003 r. do 5 listopada 2003 r. w

związku ze stwierdzoną niedrożnością jelita oraz w okresie od 16 listopada 2003 r. do

22 listopada 2003 r., kiedy to rozpoznano u niej zrosty w jamie otrzewnej.

Sąd Okręgowy ocenił, że lekarz R. S. nie zachował należytej ostrożności podczas

badania powódki, nie przeprowadził bowiem podstawowych badań, do których był

zobligowany, to jest badania fizykalnego, analitycznego oraz radiologicznego.

Postępowanie lekarza spowodowało odroczenie od 24 do 48 godzin przeprowadzenie

prawidłowego leczenia operacyjnego. W wyniku zaniechania lekarza R. S. nie doszło

jednak do uszczerbku na zdrowiu powódki, bowiem zrosty w jamie otrzewnej są

3

następstwem przebytego przez powódkę w 1993 r. zabiegu, ponadto pozostają one w

związku z usunięciem w 2003 r. wyrostka robaczkowego. Wniesione powództwo nie

zasługiwało na uwzględnienie, gdyż nie zaistniały przesłanki z art. 415 k.c. warunkujące

odpowiedzialność odszkodowawczą strony pozwanej. Brak jest bowiem związku

przyczynowego pomiędzy obecnym stanem zdrowia powódki, a opóźnieniem

w przeprowadzeniu zabiegu operacyjnego usunięcia wyrostka robaczkowego. Również

powstanie zrostów w jamie otrzewnej nie ma związku z błędnym działaniem lekarza R.

S.. Nie zachodziły także podstawy do przyznania powódce zadośćuczynienia

pieniężnego za naruszenie jej dóbr osobistych na skutek tego, że w wyniku błędnej

diagnozy lekarza R. S. przez okres dwóch dni powódka pozbawiona była właściwego

leczenia i narażona na dodatkowe cierpienia. Zastosowanie przepisu art. 448 k.c.

stanowiłoby wykroczenie poza podstawę faktyczną powództwa, a ponadto zasądzenie

pieniężnego zadośćuczynienia było nieuzasadnione ze względu na nieznaczny rozmiar

krzywdy oraz niewłaściwe zachowanie się powódki, która zlekceważyła zalecenia

lekarza i nie udała się na badania kontrolne.

Na skutek apelacji powódki Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 13 grudnia 2007 r.

zmienił zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego w T. w ten sposób, że zasądził od

pozwanego na rzecz powódki kwotę 5.000 zł, oddalił powództwo w pozostałej części,

nie obciążył powódki kosztami postępowania apelacyjnego oraz przyznał od Skarbu

Państwa – Sądu Okręgowego w T. adwokat B. S. wynagrodzenie w kwocie 3.294 zł

tytułem nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej powódce w postępowaniu

apelacyjnym.

Sąd Apelacyjny uznał za prawidłowe ustalenia faktyczne sądu pierwszej instancji.

W ocenie Sądu Apelacyjnego w sprawie miały zastosowanie przepisy art. 24 k.c. i art.

448 k.c., skutkujące możliwością przyznania powódce pieniężnego zadośćuczynienia,

co nie wykracza poza podstawy faktyczne powództwa. Zebrany w sprawie materiał

dowodowy, w szczególności opinie biegłych sądowych, wskazują, iż lekarz R. S.

popełnił błąd diagnostyczny, co skutkowało dodatkowymi cierpieniami fizycznymi i

psychicznymi powódki. Mimo powzięcia wiadomości co do tego, że powódka przeszła

poważną operację podbrzusza w roku 1993 r., lekarz nie przeprowadził żadnego

podstawowego badania, adekwatnego do poczynienia właściwych ustaleń co do

przyczyny bólu, jaki odczuwała powódka, lecz poprzestał na podaniu powódce leków

przeciwbólowych i rozkurczowych. Fakt niezgłoszenia się przez M. T. na badanie

kontrolne w dniu 8 października 2003 r. nie ma znaczenia, gdyż nie zmienia faktu,

4

iż postępowanie lekarza R. S. nie było właściwe i naruszyło szczególnie cenne dobro

osobiste powódki, jakim jest zdrowie. Cierpienia powódki trwały dłużej przynajmniej o

dwa dni. Podstawę przyznania pieniężnego zadośćuczynienia nie mógł stanowić art.

445 k.c., gdyż przepis ten ma zastosowanie w sytuacji, gdy w razie uszkodzenia ciała

lub wywołania rozstroju zdrowia osoba pokrzywdzona doznałaby szkody. Przy ocenie

wysokości pieniężnego zadośćuczynienia Sąd Apelacyjny miał na uwadze wszelkie

okoliczności, w szczególności rodzaj naruszonego dobra, rozmiar doznanego

uszczerbku oraz stosunki majątkowe pozwanego.

Wyrok Sądu Apelacyjnego zaskarżyła skargą kasacyjną powódka wskazując jako

podstawę skargi kasacyjnej naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe

zastosowanie oraz błędną wykładnię art. 445 § 1 k.c. w zw. z art. 444 k.c., tj. uznanie, że

w ustalonym stanie faktycznym podstawę przyznania pieniężnego zadośćuczynienia nie

może stanowić art. 445 k.c. oraz że w ustalonym stanie faktycznym odpowiednią sumą

tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną przez powódkę krzywdę stanowi

kwota 5.000 zł. Powódka wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i

orzeczenie co do istoty sprawy poprzez zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki

kwoty 150.000 zł tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę,

ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego jej rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 445 § 1 k.c. w wypadkach przewidzianych w artykule

poprzedzającym sąd może przyznać poszkodowanemu odpowiednią sumę tytułem

zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. W artykule poprzedzającym mowa

jest o szkodzie na osobie polegającej na uszkodzeniu ciała lub wywołania rozstroju

zdrowia. W takim wypadku, jak stanowi art. 444 § 1 k.c., naprawienie szkody obejmuje

wszelkie wynikłe z tego powodu koszty, a na żądanie poszkodowanego zobowiązany do

naprawienia szkody powinien wyłożyć z góry sumę potrzebną na koszty leczenia, a

jeżeli poszkodowany stał się inwalidą, także sumę potrzebną na koszty przygotowania

do innego zawodu. W § 2 i 3 art. 444 mowa jest o kolejnych roszczeniach

poszkodowanego, tj. prawie żądania odpowiedniej renty oraz renty tymczasowej.

Przepis art. 445 § 1 k.c. stanowiąc, że sąd może przyznać poszkodowanemu

odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę „w

wypadkach przewidzianych w artykule poprzedzającym” odsyła do tej części hipotezy

art. 444 § 1 k.c., w której jest mowa o uszkodzeniu ciała lub wywołania rozstroju

5

zdrowia. Przepisy zawarte w art. 444 k.c. i art. 445 k.c. stanowią bowiem kompleksową i

szczególną regulację prawną skutków wynikających z naruszenia czynem

niedozwolonym dóbr osobistych w postaci integralności cielesnej (wskutek uszkodzenia

ciała) lub zdrowia (wskutek wywołania rozstroju zdrowia). Ogół tych negatywnych

skutków określa się jako tzw. szkodę na osobie. Tak ogólnie określona szkoda obejmuje

szkodę o charakterze majątkowym i niemajątkowym (krzywdę). Jak wynika z treści

przepisu art. 24 § 1 i 2 k.c. naruszenie każdego dobra osobistego może uzasadniać

wystąpienie przez poszkodowanego z żądaniami ochrony o charakterze

niemajątkowym, a na zasadach określonych w kodeksie z żądaniem zadośćuczynienia

pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny (art.

24 § 1 k.c.), jak również, jeżeli wskutek naruszenia dobra osobistego została

wyrządzona szkoda majątkowa, poszkodowany może żądać jej naprawienia na

zasadach ogólnych. Podobnie w przypadku naruszenia dóbr osobistych w postaci

zdrowia oraz integralności cielesnej, skutkiem których jest uszkodzenie ciała lub

wywołanie rozstroju zdrowia, możliwe jest dochodzenie roszczeń o charakterze

majątkowym określonych w przepisie art. 444 k.c., natomiast w przypadku doznania

szkody niemajątkowej (krzywdy) w postaci cierpień fizycznych i psychicznych, możliwe

jest dochodzenie pieniężnego zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, na podstawie art.

445 § 1 k.c. Za błędną należy więc uznać wykładnię przepisu art. 445 § 1 k.c. dokonaną

przez Sąd Apelacyjny, według której zasądzenie pieniężnego zadośćuczynienia za

doznaną krzywdę w postaci uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia na

podstawie art. 445 § 1 k.c. jest możliwe tylko wtedy, gdy następstwem uszkodzenia ciała

lub wywołania rozstroju zdrowia jest także doznanie przez poszkodowanego szkody

majątkowej, o której mowa w art. 444 k.c.

Uszkodzenie ciała, o którym mowa w art. 444 § 1 k.c., obejmuje naruszenie

integralności cielesnej, natomiast wywołanie rozstroju zdrowia, obejmuje wszelkie,

chociażby przemijające, zaburzenia w funkcjonowaniu organizmu (por. wyroki Sądu

Najwyższego z dnia 12 marca 1975 r., II CR 18/75, niepubl. oraz z dnia 20 marca 2002

r., V CKN 909/00, Prok. i Pr. z 2003 r., nr 2 poz. 40). Dlatego przepis art. 445 § 1 k.c.

może stanowić podstawę do żądania przez poszkodowanego pieniężnego

zadośćuczynienia także w przypadku przemijających zaburzeń w funkcjonowaniu

organizmu, jeżeli ich następstwem są cierpienia fizyczne i psychiczne poszkodowanego.

Czas trwania cierpień ma natomiast istotne znaczenie dla określenia wysokości

pieniężnego zadośćuczynienia (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 05.05.1967 r., I

6

PR 118/67, niepubl., z dnia 15.01.1974 r., I CR 792/73, niepubl. oraz z dnia 12 marca

1975 r., II CR 18/75). W świetle powyższego, zasadnie podniesiono w skardze

kasacyjnej, że podstawą zasądzenia na rzecz powódki pieniężnego zadośćuczynienia

powinien stanowić przepis art. 445 § 1 k.c., a nie art. 448 k.c. w związku z art. 24 § 1

k.c., który to przepis został zastosowany przez Sąd Apelacyjny.

Według oceny Sądu Apelacyjnego na skutek błędu diagnostycznego lekarza

pozwanego szpitala w stosunku do powódki zaniechano zdiagnozowania już w dniu 7

października 2003 r. rzeczywistego stanu zdrowia powódki, w szczególności przyczyn

dolegliwości bólowych, zaniechano podjęcia właściwego i możliwego w tym czasie

leczenia powódki, ponadto zaordynowano niewłaściwe leczenie przeciwbólowe i

rozkurczowe. Zważywszy na powyższe okoliczności zasadnie podniesiono w skardze

kasacyjnej, że zasądzona na rzecz powódki kwota 5.000 zł nie jest odpowiednią sumą,

jaka powinna zostać zasądzona na podstawie art. 445 § 1 k.c. tytułem pieniężnego

zadośćuczynienia. Opierając się na dokonanych w sprawie ustaleniach faktycznych,

którymi zgodnie z art. 39813

§ 2 k.p.c., Sąd Najwyższy jest związany, trzeba wziąć pod

uwagę, że na skutek błędu diagnostycznego powódka odczuwała dłużej od 24 do 48

godzin bóle fizyczne wywołane rozstrojem zdrowia i zaniechaniem podjęcia

niezbędnych, a możliwych do podjęcia w tym czasie, zabiegów medycznych. Ponadto w

tym czasie powódka była narażona na zbędne cierpienia psychiczne wywołane

niepokojem o stan swojego zdrowia oraz obawą o życie w sytuacji, gdy zapisane

powódce przez lekarza leki przeciwbólowe i rozkurczowe nie przyniosły poprawy jej

stanu zdrowia. Rozmiar tych cierpień był znaczny zważywszy na to, że w przeszłości

powódka przeszła poważny zabieg operacyjny jamy brzusznej w związku ze

stwierdzonym u niej rakiem szyjki macicy oraz była poddana radioterapii. W tych

okolicznościach przedłużające się dolegliwości bólowe mimo przyjmowania zapisanych

leków przeciwbólowych mogły wywołać u powódki realne obawy o stan swojego zdrowia

i życia. Biorąc pod uwagę te okoliczności Sąd Najwyższy uznał za uzasadnione

zasądzenie na podstawie art. 445 § 1 k.c. od pozwanego na rzecz powódki dodatkowej

kwoty tytułem pieniężnego zadośćuczynienia w wysokości 10.000 zł.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy na podstawie art. 39816

k.p.c. uchylił

zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo oraz apelację powódki (punkty 1 i 2)

zmienił wyrok Sądu Okręgowego w T. w ten sposób, że i zasądził od pozwanego na

rzecz powódki dodatkowo kwotę 10.000 zł. W pozostałej części skarga kasacyjna

została oddalona na podstawie art. 39814

k.p.c. albowiem zaskarżony wyrok mimo

7

częściowo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. Brak jest bowiem podstaw do

zasądzenia wyższej kwoty tytułem pieniężnego zadośćuczynienia skoro - jak wynika z

wiążących Sąd Najwyższy ustaleń faktycznych Sądu Apelacyjnego - wskazywane w

pozwie okoliczności dla uzasadnienia zgłoszonego żądania: zapalenie wyrostka

robaczkowego, operacja z powodu niedrożności jelita, kolejne pobyty powódki w

szpitalach, odczuwane nadal przez powódkę bóle brzucha, - nie były bądź nie są

następstwem wadliwej diagnozy lekarza pozwanego szpitala w dniu 7 października 2003

r. i spowodowanego tym opóźnienia podjęcia właściwego leczenia powódki. Nie

zachodzi więc adekwatny związek przyczynowy, o którym mowa w art. 361 § 1 k.c.,

pomiędzy błędem diagnostycznym lekarza pozwanego szpitala a tymi zdarzeniami.

Cierpienia fizyczne i psychiczne, których doznała powódka, na skutek zaniedbania

lekarza pozwanego szpitala, miały zaś charakter przemijający, gdyż nie trwały dłużej niż

48 godzin, co w sposób wymierny musiało wpłynąć na określenie wysokości

odpowiedniej sumy tytułem pieniężnego zadośćuczynienia. O kosztach postępowania

kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 100 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. i art.

39821

k.p.c.