III CZP 107/08

Uchwała z dnia 20 listopada 2008 r., III CZP 107/08

Sędzia SN Jacek Gudowski (przewodniczący, sprawozdawca)

Sędzia SN Antoni Górski

Sędzia SN Grzegorz Misiurek

Sąd Najwyższy w sprawie ze skargi zobowiązanych Jana B. i Sylwii L.-B. na

czynność komornika sądowego Macieja O. przy Sądzie Rejonowym w Stargardzie

Szczecińskim w postępowaniu zabezpieczającym w postaci zajęcia wynagrodzenia

za pracę przysługującego zobowiązanej Sylwii L.-B., świadczenia z ubezpieczenia

społecznego przysługującego zobowiązanemu Janowi B. oraz wierzytelności z

rachunku prowadzonego dla zobowiązanych Jana B. i Sylwii L.-B. przy

uczestnictwie uprawnionego "A.U.R.P.", sp. z o.o. w S. i zobowiązanego Arkadiusza

B., po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 20 listopada

2008 r. zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Szczecinie

postanowieniem z dnia 10 czerwca 2008 r.:

"Czy sporządzenie uzasadnienia postanowienia, którym sąd rozstrzyga skargę

na czynności komornika reguluje przepis art. 357 k.p.c. czy też przepis art. 397 § 1

k.p.c.?"

podjął uchwałę:

Sąd rejonowy uzasadnia postanowienie rozpoznające skargę na

czynność komornika tylko wtedy, gdy podlega ono zaskarżeniu (art. 357 § 1 i

2 w związku z art. 13 § 2 k.p.c.).

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 28 grudnia 2007 r. Sąd Rejonowy w Stargardzie

Szczecińskim oddalił skargę na czynność komornika polegającą na zajęciu

wynagrodzenia za pracę przysługującego zobowiązanej Sylwii L.-B., świadczeń z

ubezpieczenia społecznego przysługujących zobowiązanemu Janowi B. oraz

wierzytelności zgromadzonych na rachunku bankowym obojga zobowiązanych, a

następnie – orzeczeniem z dnia 29 stycznia 2008 r. – odrzucił wniosek

zobowiązanych o sporządzenie uzasadnienia tego postanowienia. Motywując

odrzucenie wniosku, Sąd Rejonowy podkreślił, że przypadki, w których sąd

sporządza uzasadnienie postanowienia, normuje art. 357 k.p.c., mający – zgodnie z

art. 13 § 2 k.p.c. – odpowiednie zastosowanie także w postępowaniu

egzekucyjnym. W tej sytuacji, skoro na postanowienie rozstrzygające skargę na

czynność komornika polegającą na zajęciu wynagrodzenia za pracę, świadczeń z

ubezpieczenia społecznego lub z wierzytelności ulokowanej na rachunku

bankowym nie przysługuje zażalenie, zatem nie podlega ono uzasadnieniu.

Rozpoznając zażalenie zobowiązanych na postanowienie z dnia 29 stycznia

2008 r. Sąd Okręgowy powziął poważne wątpliwości, którym dał wyraz w

przedstawionym do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu zagadnieniu prawnym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W doktrynie prawa procesowego cywilnego, posługującej się wprawdzie nie

zawsze ujednoliconą terminologią, tradycyjnie wyróżnia się środki zaskarżenia

zwyczajne – przysługujące od orzeczeń nieprawomocnych – oraz nadzwyczajne,

służące wzruszaniu orzeczeń prawomocnych. Podział ten znajduje pełne

odniesienie do regulacji zawartej w kodeksie postępowania cywilnego, jakkolwiek

wprowadzenie do polskiego systemu prawnego skargi o stwierdzenie niezgodności

z prawem prawomocnego orzeczenia (art. 4241

k.p.c.) oraz skargi na naruszenie

prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez

nieuzasadnionej zwłoki (ustawa z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie

prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez

nieuzasadnionej zwłoki, Dz.U. Nr 179, poz. 1843) daje podstawę do formułowania

tezy, że w postępowaniu cywilnym pojawiły się nowe, szczególne środki procesowe,

wymykające się dotychczasowemu, utrwalonemu podziałowi.

Pozostawiwszy jednak tę kwestię na uboczu, należy podkreślić, że kodeks

postępowania cywilnego, normując zwyczajne środki zaskarżenia, operuje pojęciem

"środki odwoławcze" (tytuł działu V, księgi pierwszej, części pierwszej) i obejmuje

nim te środki zaskarżenia przysługujące od orzeczeń nieprawomocnych, które mają

charakter dewolutywny, tzn. powodują przeniesienie sprawy do sądu wyższej

instancji. Środkom odwoławczym w tym rozumieniu przeciwstawiono w kodeksie

"inne środki zaskarżenia", które przysługując także od orzeczeń nieprawomocnych

(art. 363 § 1 in fine k.p.c.), nie mają jednak cechy dewolutywności; postępowanie

wywołane ich wniesieniem toczy się dalej przed tym samym sądem albo przed

sądem pierwszej instancji sprawującym kontrolę procesową nad organem innym niż

sąd, który wydał zaskarżone orzeczenie albo dokonał lub zaniechał określonej

czynności.

Respektując ten podział należy stwierdzić, że skarga na czynność

(zaniechanie) komornika, przysługująca do sądu rejonowego (art. 767 § 1 k.p.c.),

jest innym, w ujęciu art. 363 § 1 k.p.c., niedewolutywnym środkiem zaskarżenia,

podobnie jak sprzeciw od wyroku zaocznego (art. 344 k.p.c.), sprzeciw od nakazu

zapłaty w postępowaniu upominawczym (art. 502 k.p.c.), zarzuty od nakazu zapłaty

w postępowaniu nakazowym (art. 491 k.p.c.), zarzuty na plan podziału sumy

uzyskanej z egzekucji (art. 1027 k.p.c.) albo skarga na orzeczenie referendarza

sądowego (art. 39822

k.p.c.). Takie umiejscowienie oraz kwalifikacja skargi na

czynność komornika nie budzi zasadniczych wątpliwości w nauce ani w judykaturze

(por. np. uchwały Sądu Najwyższego z dnia 28 listopada 1969 r., III CZP 83/69,

OSNCP 1970, nr 6, poz. 105, z dnia 6 września 1994 r., III CZP 101/94, OSNCP

1995, nr 2, poz. 24, z dnia 26 stycznia 1999 r., III CZP 58/98, OSNC 1999, nr 6,

poz. 107, lub z dnia 7 grudnia 2006 r., III CZP 96/06, OSNC 2007, nr 9, poz. 133), a

pojawiające się sporadycznie głosy, dopatrujące się w działaniu sądu rejonowego

rozpoznającego skargę wykonywania funkcji sądu drugiej instancji rozpoznającego

zażalenie, należy uznać za odosobnione i pozbawione uzasadnienia. Głosom tym

zaprzecza zresztą art. 7674

k.p.c., z którego wprost wynika, że sąd rozpoznający

skargę na czynność komornika jest sądem pierwszej instancji, a dopiero jego

postanowienia – wskazane w ustawie – podlegają zaskarżeniu do sądu drugiej

instancji w drodze zażalenia.

W tym stanie rzeczy, rozstrzygając przedstawione zagadnienie prawne, należy

– skoro postępowanie egzekucyjne nie zostało w kodeksie postępowania cywilnego

unormowane wyczerpująco – odwołać się do art. 13 § 2 k.p.c. i za jego pomocą

sięgnąć do przepisów o procesie, normujących postępowanie przed sądem

pierwszej instancji. Z art. 357 k.p.c., stosowanego odpowiednio, ale bez żadnych

istotnych modyfikacji, wynika, że postanowienia sądu pierwszej instancji, a zatem

także postanowienia sądu, który rozpoznał skargę na czynność komornika –

niezależnie od tego, czy uczynił to na posiedzeniu jawnym, czy niejawnym – są

uzasadniane tylko wtedy, gdy przysługuje od nich zażalenie (por. uzasadnienie

uchwały Sądu Najwyższego z dnia 28 listopada 1969 r., III CZP 83/69).

Do takiego wniosku prowadzą również, podnoszone w piśmiennictwie,

argumenty utylitarne. Należy zważyć, że zasadniczym celem egzekucji,

wynikającym z jej istoty, jest skuteczność osiągana w sprawnym i szybkim działaniu

organu egzekucyjnego. Zastosowanie art. 357 k.p.c. w sprawach zainicjowanych

skargą na czynności komornika przyspiesza osiągnięcie tego celu, pozwala bowiem

uniknąć tych czynności sądu, które nie są konieczne i dezorganizują egzekucję; jest

oczywiste, że sporządzenie i doręczenie uzasadnienia, na które nie przysługuje

zażalenie, przedłuża postępowanie, a wielokrotnie – łącząc się z przekazaniem akt

komorniczych sądowi – prowadzi także do czasowego ustania egzekucji, a nawet,

co pokazuje praktyka, do jej zawieszania.

Z tych względów, gdy nie ma żadnych istotnych racji – normatywnych lub

celowościowych – przemawiających za tym, aby w analizowanym wypadku sięgać

do przepisów o zażaleniu i apelacji, a w szczególności do art. 397 § 11

k.p.c.,

należało podjąć uchwałę, jak na wstępie.