V CSK 155/08

Sygn. akt V CSK 155/08

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 21 listopada 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Mirosław Bączyk (przewodniczący)

SSN Józef Frąckowiak

SSN Zbigniew Kwaśniewski (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa P.(…) S. A. w W.

przeciwko K.(…) Sp. z o.o. w K.

z udziałem interwenientów ubocznych "S.(...)" S.A. w W. oraz "T.(…)" Spółki jawnej w S.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 21 listopada 2008 r.,

skargi kasacyjnej interwenienta ubocznego "S.(...)" S.A. w W. od wyroku Sądu

Apelacyjnego z dnia 10 października 2007 r., sygn. akt V ACa (…),

oddala skargę kasacyjną i zasądza od interwenienta ubocznego S.(...) S.A. w W. na

rzecz strony powodowej kwotę 3600 zł (trzy tysiące sześćset złotych) tytułem

kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Powodowy przewoźnik domagał się od pozwanego wysyłającego zapłaty kwoty

461.349,96 zł tytułem wynagrodzenia za przewiezienie przesyłek kamienia

2

budowlanego, wobec nieuiszczenia przewoźnego przez płatnika wskazanego w rubryce

17 listu przewozowego.

Sąd I instancji uwzględnił powództwo w stosunku do pozwanej Spółki z o.o. do

wysokości kwoty 400.807,85 zł, oddalając powództwo w pozostałej części.

W następstwie rozpoznania apelacji obu stron oraz apelacji interwenienta

ubocznego po stronie pozwanej tj. S.(...) S.A. w W., Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 10

października 2007 r. oddalił apelacje, zasądzając od pozwanej oraz od interwenienta

ubocznego koszty postępowania apelacyjnego na rzecz powódki.

Opierając się na orzecznictwie wskazanym w uzasadnieniu wyroku Sąd

odwoławczy przyjął, że system płatności za przewozy oparty został na konstrukcji

przekazu w kredyt, z zastosowaniem przepisów o przekazie (art. 9211

k.c.), w którym to

stosunku prawnym odbiorcą przekazu jest powódka, przekazującym nadawca przesyłki,

a przekazanym płatnik. Uznając nadawcę przesyłki za stronę umowy przewozu

zobowiązaną na podstawie art. 774 k.c. do zapłaty przewoźnikowi wynagrodzenia, Sąd

przyjął zarazem, że nadawca jest uprawniony do wyręczenia się inną osobą przy

spełnieniu ciążącego na nim obowiązku spełnienia świadczenia pieniężnego na rzecz

przewoźnika.

Sąd ustalił, że skarżąca interwenientka uboczna przyjęła przekaz i złożyła

konieczne oświadczenie o przyjęciu przekazu wobec powódki - odbiorcy przekazu.

Nadto przyjął, że samo wskazanie płatnika w liście przewozowym nie jest równoznaczne

z zastrzeżeniem zwolnienia strony umowy przewozu z obowiązku zapłaty przewoźnego,

a skutku zwalniającego nadawcę lub odbiorcę z obowiązku zapłaty przewoźnikowi nie

wywoływały tzw. umowy rozliczeniowe zawierane przez przewoźnika z płatnikami. O

treści łączącego strony sporu stosunku zobowiązaniowego decyduje treść umowy

przewozu oraz wydanego przez powódkę wzorca umownego, uznał Sąd odwoławczy.

Jako chybiony ocenił Sąd Apelacyjny zarzut nieuwzględnienia wniosku o

zawieszenie postępowania do czasu ukończenia postępowań antymonopolowych oraz

toczącego się sporu przez sądem polubownym. Wobec oświadczenia stron o

zawieszeniu postępowania przed sądem polubownym na ich zgodny wniosek i nie

przedstawieniu do potrącenia wzajemnej należności płatnika, oba wymienione

postępowania nie mogą mieć wpływu na rozstrzygnięcie niniejszego sporu, uznał Sąd

odwoławczy.

W skardze kasacyjnej interwenienta ubocznego S.(...) S.A. w W. zarzucono

naruszenie art. 1 ust. 1 Prawa przewozowego z dnia 15.11.1984 r. (Dz. U. Nr 50, poz.

3

601 ze zm.) przez jego niezastosowanie i przyjęcie, że pozwaną i powódkę łączyła

umowa przewozu, podczas gdy umowa przewozu łączyła powódkę i interwenienta

ubocznego, a pozwana działała jedynie jako pełnomocnik tego interwenienta.

W ramach drugiej podstawy kasacyjnej skarżąca zarzuciła naruszenie art. 177 §

1 pkt 1 k.p.c. przez jego błędną interpretację w wyniku przyjęcia, że w sprawie brak jest

podstaw do zawieszenia postępowania do czasu zakończenia postępowania toczącego

się pod Sądem Arbitrażowym przy Krajowej Izbie Gospodarczej wszczętego

powództwem P.(...) S.A. przeciwko S.(...) S.A., oraz do czasu zakończenia obu

postępowań antymonopolowych.

W ocenie skarżącej umowa przewozu łączyła powódkę ze skarżącą, a nie

z pozwaną, która była pełnomocnikiem skarżącej. Odmienna kwalifikacja Sądu co do

charakteru stosunku prawnego między powódką a pozwaną narusza art. 774 k.c., art.

90 pr. przewozowego i art. 3531

k.c., wywodzi Spółka wnosząca skargę kasacyjną.

Naruszenie art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. uzasadniono w skardze pominięciem dowodów z

decyzji Prezesa UOKiK oraz wpływu wyniku postępowań antymonopolowych na

wysokość roszczenia powódki.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną powódka wniosła o oddalenie skargi

i zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, twierdząc, że stwierdzenie iż umowa

jest przejawem praktyki monopolistycznej może nastąpić także w sprawie między

stronami umowy, stanowiąc przesłankę rozstrzygnięcia, a ponadto oba te postępowania

antymonopolowe dotyczą stosowania upustów cenowych na przewóz węgla, a nie żwiru,

krzemienia i kamieni rozdrobnionych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie ponieważ nie została oparta

na usprawiedliwionych podstawach.

Nie okazał się trafny zarzut naruszenia art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c., ponieważ

zawieszenie z urzędu przez Sąd postępowania na podstawie tego przepisu jest

suwerenną decyzją jurysdykcyjną orzekającego sądu, poprzedzoną oceną Sądu

wystąpienia określonej w nim przesłanki. Ponadto, Sąd Apelacyjny trafnie uznał, że brak

jest podstaw do zawieszenia niniejszego postępowania, wobec braku podstaw do

przyjęcia, że rozstrzygnięcie niniejszej sprawy zależy od wyniku toczącego się

postępowania przed sądem polubownym. Zważyć bowiem należy – zgodnie z

twierdzeniem strony skarżącej – że postępowanie przed Sądem Arbitrażowym przy

Krajowej Izbie Gospodarczej w W. zostało wszczęte z powództwa P.(...) S.A. przeciwko

4

S.(...) S.A., a zatem jego stroną nie jest wysyłający przesyłkę, tj. strona pozwana w

niniejszym procesie.

Okoliczność, czy roszczenie P.(...) S.A. dochodzone przed Sądem polubownym

przeciwko S.(...) S.A. okaże się uzasadnione w świetle łączącego te podmioty stosunku

zobowiązaniowego, wykreowanego umową o współpracy i tzw. umową rozliczeniową,

nie może przesądzić o wyniku rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, w której źródłem

roszczenia powódki wobec pozwanej jest odrębny stosunek prawny przewozu, powstały

w następstwie zawarcia umowy przewozu łączącej strony niniejszego postępowania.

Ocena zasadności dochodzonego w tej sprawie roszczenia powodowego przewoźnika

wobec pozwanego – wysyłającego, które to roszczenie dochodzone jest na podstawie

umowy przewozu, nie zależy przecież od wyniku postępowania toczącego się przed

Sądem polubownym, w którym źródłem dochodzonego żądania jest przecież inny

stosunek prawny ukształtowany innymi czynnościami prawnymi i to nie w tożsamej

konfiguracji podmiotowej. Nie może więc być tu mowy o istnieniu zależności rozumianej

jako przesłanka zastosowania art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. Ponadto Sąd Apelacyjny ustalił w

oparciu o oświadczenia stron, a skarżąca ustalenia tego nie zanegowała, że

postępowanie toczące się przed Sądem polubownym zostało zawieszone na zgodny

wniosek stron. W tej sytuacji, pomijając już brak wspomnianego elementu zależności

rozstrzygnięć w każdym z obu postępowań, zawieszenie postępowania w niniejszej

sprawie spowodowałoby „paraliż” w możliwości kontynuowania każdego z tych

postępowań.

Trafnie uznał również Sąd Apelacyjny, że na rozstrzygnięcie niniejszego sporu nie mogą

mieć wpływu postępowania toczące się przed Sądem Antymonopolowym. Zarzut

naruszenia art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. uzasadnia skarżąca pominięciem przez Sąd

Apelacyjny przedstawionych jako dowód dwóch decyzji Prezesa UOKiK. Takie

uzasadnienie zarzutu, zawarte w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, nie dowodzi

naruszenia art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c., a mogłoby uzasadniać ewentualne naruszenie art.

381 k.p.c. Jednakże ten ostatnio wymieniony przepis nie został objęty zarzutami

naruszenia sformułowanymi w skardze kasacyjnej, a obowiązkiem Sądu Najwyższego

jest rozpoznanie skargi kasacyjnej w granicach wyznaczonych w przepisie art. 39812

§ 1

k.p.c. Ponadto wynik obu toczących się postępowań przed Sądem Antymonopolowym

nie może mieć wpływu na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy ponieważ przedmiotem tych

postępowań jest ocena ewentualnego stosowania praktyk monopolistycznych przy

ustalaniu wynagrodzenia za wykonywanie przewozów węgla, natomiast w niniejszej

5

sprawie żądanie powódki zapłaty przez pozwaną przewoźnego nie dotyczy wykonania

przewozu przesyłek stanowiących węgiel. Wreszcie, Sąd cywilny władny jest dokonywać

samodzielnych ustaleń odnośnie do stosowania praktyk ograniczających konkurencję –

przy zawieraniu umowy – jako przesłanki stwierdzenia jej nieważności (por. np. wyrok

SN z dnia 2 czerwca 2006 r., I CSK 83/05, niepubl.), co wyłącza istnienie zależności

rozstrzygnięć, a będącej przecież przesłanką umożliwiającą stosowanie art. 177 § 1 pkt

1 k.p.c.

Wobec braku podstaw do uwzględnienia drugiej podstawy kasacyjnej, oceny

zarzutu naruszenia prawa materialnego należało dokonać z uwzględnieniem stanu

faktycznego będącego podstawą orzekania dla Sądu drugiej instancji.

Nietrafny okazał się również zarzut naruszenia art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 15

listopada 1984 r. – Prawo przewozowe (Dz. U. 2000 r. Nr 50, poz. 601 ze zm.)

uzasadniony jego niezastosowaniem wskutek przyjęcia przez Sąd, że umowa przewozu

łączyła powódkę z pozwaną, podczas gdy – w ocenie skarżącej – umowa przewozu

łączyła powódkę ze skarżącą spółką S.(...). Tak sformułowany zarzut oparty jest na

wewnętrznej sprzeczności przyjętego założenia, ponieważ bez względu na to, które

podmioty były stronami umowy przewozu rzeczy transportem kolejowym, to i tak przepis

art. 1 ust. 1 Pr. przewozowego przesądza o tym, że przewóz taki regulowany jest

przepisami tej ustawy. Jednakże żaden przepis ustawy – Prawo przewozowe,

znajdującej zastosowanie do umowy przewozu łączącej powódkę z pozwaną, nie

definiuje bliżej istoty umowy przewozu. W tej sytuacji przepis art. 90 Pr. przewozowego

znajdującego tu zastosowanie odsyła do subsydiarnego stosowania przepisów kodeksu

cywilnego. Trafnie zatem Sąd Apelacyjny zastosował przepis art. 774 k.c. i na jego

podstawie przekonywająco stwierdził, że pozwana będąca nadawcą (wysyłającym)

przesyłki zobowiązana jest do zapłaty przewoźnikowi stosownego wynagrodzenia za

przewóz, bez względu na możliwość posłużenia się, czy wręcz posłużenie się przez

nadawcę inną osobą, np. płatnikiem. W orzecznictwie jednoznacznie przesądzono, że

stronami umowy przewozu są przewoźnik i wysyłający (nadawca przesyłki), a wskazanie

przez tego ostatniego w liście przewozowym osoby trzeciej jako mającej opłacać

należności przewozowe (płatnika) nie jest równoznaczne ze zwolnieniem nadawcy lub

odbiorcy przesyłki z obowiązku ich zapłaty przewoźnikowi, jeżeli skutek taki nie został

objęty wolą stron umowy przewozu (por. wyrok SN z dnia 8 czerwca 2005 r., sygn. akt V

CK 286/05, OSNC 2006 r., Nr 5, poz. 87; wyrok SN z dnia 20 lipca 2006 r., sygn. akt V

CSK 115/06, niepubl.; wyrok SN z dnia 26 stycznia 2006 r., sygn. akt V CSK 111/05,

6

niepubl.). Wywody skarżącej jakoby to ona była stroną umowy przewozu z powódką są

pozbawione jakichkolwiek podstaw, ponieważ kontrahentem przewoźnika w umowie

przewozu jest nadawca przesyłki towarowej, wskazany w składanym przez niego

przewoźnikowi liście przewozowym (art. 38 ust. 1 i art. 47 ust. 3 Pr. przewozowego). Z

rubryki 9 listu przewozowego jednoznacznie wynika, że nadawcą jest strona pozwana –

Spółka z o.o., natomiast skarżący interwenient uboczny jest płatnikiem, co wynika z

zapisu w rubrykach 17 i 21 listu przewozowego.

W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie art.

39814

k.p.c.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i art.

99 k.p.c. oraz na podstawie § 6 pkt 7 i § 12 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców

prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej

przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).