I PK 100/08

Sygn. akt I PK 100/08

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 3 grudnia 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Katarzyna Gonera (przewodniczący)

SSN Zbigniew Hajn

SSN Herbert Szurgacz (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa D. R.

przeciwko Szkole Podstawowej Nr [...] w R.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 3 grudnia 2008 r.,

skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w B.

z dnia 15 listopada 2007 r.,

oddala skargę kasacyjną.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Rejonowy wyrokiem z dnia 4 stycznia 2007 r. w sprawie z powództwa D.

R. przeciwko Szkole Podstawowej nr [...] w R. o zapłatę wynagrodzenia w

2

wysokości 24.247,64 zł za okres od 2 października 2003 r. do 2 października 2006

r. tytułem utraconego wynagrodzenia w wysokości różnicy między wynagrodzeniem

należnym nauczycielowi mianowanemu, a wynagrodzeniem jakie powódka

otrzymała będąc zatrudniona na stanowisku nauczyciela stażysty i nauczyciela

kontraktowego z ustawowymi odsetkami za każdy kolejny miesiąc za okres objęty

żądaniem pozwu w opóźnieniu płatności wynagrodzenia podstawowego /

zasadniczego, dodatku za wysługę lat, dodatku wiejskiego i wynagrodzenia za

pracę w godzinach ponadwymiarowych, oddalił powództwo.

Powódka, będąc z wykształcenia magistrem inżynierem metalurgii i

posiadając ukończone studium pedagogiczne, została zatrudniona przez pozwaną

Szkołę Podstawową Nr [...] w R. na stanowisku nauczyciela matematyki w pełnym

wymiarze czasu pracy na czas określony, ze stawką wynagrodzenia nauczyciela

stażysty i bez stopnia awansu zawodowego od dnia 1 września 2003 r. 27 sierpnia

2004 r. zawarła z pracodawcą kolejną umowę o pracę na czas określony, w pełnym

wymiarze czasu pracy na stanowisku nauczyciela matematyki ze stawką

wynagrodzenia nauczyciela stażysty. Kolejną umową o pracę z dnia 24 sierpnia

2005 r. zawartą na czas określony pozwana określiła jej wynagrodzenie jak dla

nauczyciela kontraktowego.

Powódka podniosła, że w dniu 21 września 1992 r. uzyskała mianowanie w

Szkole Podstawowej w K. Nr [...], w związku z czym, zgodnie z art. 10 ust. 3 pkt 1

ustawy z dnia 18 lutego 2000 r. o zmianie ustawy - Karty Nauczyciela oraz o

zmianie niektórych ustaw winna być zatrudniona u strony pozwanej ze stopniem

awansu zawodowego nauczyciela mianowanego i być wynagradzana wedle tego

stopnia awansu zawodowego. Powódka stwierdziła także, że posiada kwalifikacje

do nauki matematyki. O tej okolicznością świadczą następujące dokumenty: karta

przebiegu studiów, zaświadczenie uczestnictwa w Studium Pedagogicznym z 20

grudnia 1990 r., świadectwo ukończenia studium pedagogicznego, świadectwo

ukończenia studiów podyplomowych z 16 grudnia 2004 r., dyplom ukończenia

studiów magisterskich. O zasadności żądania płacowego w jej ocenie świadczy to,

iż uzyskała mianowanie u poprzedniego pracodawcy na stanowisko nauczyciela.

Podjęła także zatrudnienia jako nauczyciel przed upływem 5 lat od ustania

ostatniego okresu zatrudnienia, który ustał z poprzednią Szkołą Podstawową w K.

3

ma mocy art. 20 pkt 6 Karty Nauczyciela z dniem 6 marca 2000 r.

Pozwana Szkoła Podstawowa Nr [...] w R. nie uznała zasadności

zgłoszonych roszczeń, wnosząc o oddalenia powództwa i podnosząc, iż w dacie

zatrudnienia powódki nie spełniała ona przewidzianych Kartą Nauczyciela

przesłanek do zatrudnienia jej na stanowisku nauczyciela mianowanego, przez co

niezasadne jest żądanie o zapłatę wynagrodzenia. Pozwana wskazała na

okoliczność, że powódka ani w dacie uzyskania mianowania (21 września 1992 r.),

ani z chwilą wejścia w życie rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z

dnia 30 września 2002 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od

nauczycieli oraz określenia szkół i wypadków, w których można zatrudnić

nauczyciela nie mających wyższego wykształcenia lub ukończonego zakładu

kształcenia nauczycieli, ani wreszcie w dniu nawiązania z nią stosunku pracy nie

posiadała odpowiednich kwalifikacji do otrzymania stopnia nauczyciela

mianowanego, w związku z czym nie mogła uzyskać stopnia awansu zawodowego

nauczyciela mianowanego.

Oddalając powództwo jako nieuzasadnione Sąd Rejonowy zauważył, że w

dacie nawiązania stosunku pracy przez powódkę z pozwaną Szkołą Podstawową

Nr [...] w R. obowiązywało rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z

dnia 10 września 2002 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od

nauczycieli oraz określenia szkół i wypadków, w których można zatrudnić

nauczycieli nie mających wyższego wykształcenia lub ukończonego zakładu

edukacji nauczycieli, określające wymagania kwalifikacyjne dla osób chcących

podjąć pracę w charakterze nauczyciela w szkole podstawowej, które zostały

określone w § 4 w związku z § 12 ust. 1 i § 3 cytowanego rozporządzenia z mocą

obowiązującą od 7 października 2002 r. Z tego powodu, zdaniem Sądu

Rejonowego, nie sposób przyjąć, iż powódka posiadała kwalifikacje do nauczania

matematyki za sporny okres objęty żądaniem pozwu, mimo posiadania aktu

mianowania jej na stanowisku nauczyciela. Będąc magistrem inżynierem metalurgii,

posiadając ukończone studium pedagogiczne nie spełniała wymagań

kwalifikacyjnych do otrzymania awansu zawodowego nauczyciela mianowanego do

nauczania u strony pozwanej matematyki na dzień wejścia w życie ustawy z dnia

18 lutego 2000 r. o zmianie ustawy - Karty Nauczyciela oraz o zmianie niektórych

4

ustaw. Dopiero uzyskując dyplom ukończenia studiów podyplomowych w zakresie

matematyki w 2004 r. uzyskała kwalifikacje do nauczania matematyki, czyli

stosowne kwalifikacje zawodowe. Z tego powodu wynagradzanie powódki jako

nauczyciela stażysty, a później kontraktowego przez stronę pozwaną było

prawidłowe, natomiast brak jest podstaw prawnych do przyjęcia, iż z dniem

podjęcia pracy / nawiązania stosunku pracy ze stroną pozwaną powódka stała się z

mocy prawa nauczycielem mianowanym, i z tego też powodu winna być

wynagradzana wedle tego stopnia zawodowego.

Powódka w apelacji zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów

prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 10 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 18

lutego 2000 r. oraz błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, iż w

dniu 1 września 2003 r. nie posiadała kwalifikacji wymaganych do pracy na

stanowisku nauczyciela matematyki w szkole podstawowej. W uzasadnieniu

wskazała, że wykładnia literalna nie tylko art. 10 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 18 lutego

2000 r. ale także art. 9 ustęp 1 pkt 1 Karty Nauczyciela pozwala przyjąć, iż

powódka posiada kwalifikacje do nauki matematyki w szkole podstawowej, a

odwoływanie się do przepisów wydanych na podstawie art. 9 ustępu 2 Karty

Nauczyciela, czyli rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 10

września 2002 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli

oraz określenia szkół i wypadków, w których można zatrudnić nauczycieli nie

mających wyższego wykształcenia lub ukończonego zakładu edukacji nauczycieli

jest, wobec wyraźnej regulacji zawartej w art. 9 ust. 1 Karty Nauczyciela,

niezasadne.

Ponadto powódka podniosła, że dyrektor poprzedniej szkoły uznał jej

kierunek studiów za zbliżony do nauczania matematyki, również strona pozwana -

przez czynności konkludentne - uznała jej kwalifikacje za wystarczające do

nauczania matematyki, gdyż nie występowała do nadzoru pedagogicznego o jej

zatrudnienie na stanowisku nauczyciela bez kwalifikacji.

Sąd Okręgowy w B., Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, wyrokiem z

dnia 15 listopada 2007 r. oddalił apelację.

W uzasadnieniu Sąd drugiej instancji stwierdził, że okoliczności ustalone

przez Sąd Rejonowy pozwalają stwierdzić, że roszczenie powódki nie jest zasadne,

5

a dokonana przez ten Sąd ocena prawna bezspornego stanu faktycznego jest

trafna. Sąd Okręgowy podkreślił, że prawidłowa interpretacja przepisu art. 9 ust. 1

Karty Nauczyciela powinna nawiązywać do przepisów wykonawczych -

rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 10 września 2002 r. w

sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli oraz określenia

szkół i wypadków. Oznacza to, że powódka powinna się legitymować dyplomem

ukończenia studiów magisterskich zgodnym z nauczaniem matematyki, którego nie

posiada, a brak jest podstaw do przyjęcia, że jej kierunek studiów został uznany za

zbliżony z nauczanym przedmiotem matematyki w dacie uzyskania mianowania.

Ponadto brak podstaw do przyjęcia, że strona pozwana w sposób

dorozumiany przyjęła że powódka ma kwalifikację do nauki matematyki. Wskazał,

że Dyrektor Szkoły Podstawowej Nr [...] w R. pismem z dnia 28 sierpnia 2003 r.

wystąpił do Kuratora Oświaty w K., o wyrażenie zgody na zatrudnienie powódki na

stanowisku nauczycielki matematyki mimo, że „nie posiada (ona) obecnie żadnego

stopnia awansu zawodowego”.

Powódka zaskarżyła ten wyrok w całości skarga kasacyjną wnosząc o jego

uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi drugiej

Instancji.

Jako podstawy skargi wskazała „naruszenie prawa materialnego przez jego

błędną interpretację: art. 10 ust. 3 pkt 1 ustawy z 18 lutego 2000 r. o zmianie

ustawy - Karta Nauczyciela oraz o zmianie niektórych innych ustaw, przez

ustalenie, że powódka zatrudniona przez pozwanego w dniu 1 września 2003 r.

utraciła stopień nauczyciela mianowanego, podczas gdy na podstawie tego

przepisu powódka tego stopnia nie utraciła i przysługuje jej wynagrodzenie

wynikające ze stawki należnej nauczycielowi mianowanemu, a to wobec faktu

uzyskania stopnia nauczyciela mianowanego w dniu 21 września 1992 r. w Szkole

Podstawowej nr [...] w K.”, oraz naruszenie przepisów postępowania „wobec

odmowy uznania faktu posiadania kwalifikacji wymaganych dla nauczyciela

mianowanego a wynikających z faktu ukończenia studiów magisterskich na

kierunku zbliżonym z nauczanym przedmiotem, który to fakt nie był kwestionowany

oraz dokonanie wykładni pojęcia "kierunku zbliżonego z nauczanym przedmiotem"

bez przeprowadzenia w tym kierunku postępowania dowodowego z programu

6

nauczania na kierunku, który ukończyła powódka w sposób dowolny naruszający

zasadę wszechstronnego rozważenia zebranego materiału dowodowego”.

Jako okoliczności uzasadniające przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

wskazała, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne mające znaczenie

dla rozstrzygania w podobnych sprawach: „czy w świetle przepisu przejściowego

ustawy z dnia 18 lutego 2000 r. o zmianie ustawy - Karta Nauczyciela oraz o

zmianie niektórych innych ustaw, tj. art. 10 ust. 3 pkt 1, kwalifikacje nauczyciela

należy oceniać literalnie, a więc zgodnie z przywołanym tym przepisem art. 9 ust. 1

pkt 1 Karty Nauczyciela, czy też sensu largo (jak tego dokonały Sądy pierwszej i

drugiej instancji), a więc z uwzględnieniem aktów wykonawczych w sprawie

szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli.” Ponadto skarżąca

stwierdziła, że zachodzi potrzeba ustalenia formy dokonania czynności prawnej

określonej w obowiązującym w spornym okresie rozporządzeniu Ministra Edukacji

Narodowej z dnia 10 października 1991 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji

wymaganych od nauczycieli oraz określenia szkół i wypadków, w których można

zatrudnić nauczycieli nie mających wyższego wykształcenia, a mianowicie

uznawania kierunku (specjalności) studiów za zbliżony do nauczanego przedmiotu

lub rodzaju prowadzonych zajęć. Przepisy wskazanego rozporządzenia nie

przewidują określonej formy, natomiast w ocenie orzekających w sprawie Sądów

pierwszej i drugiej instancji wymagana jest forma pisemna. W ocenie strony

powodowej dopuszczenie powódki do pracy w charakterze nauczyciela matematyki

w Szkole Podstawowej nr […] w K. stanowiło o uznaniu przez ówczesnego

dyrektora tejże szkoły kwalifikacji powódki do nauczania tego przedmiotu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. W

szczególności nie są zasadne zarzuty naruszenia przepisów postępowania.

Przepis art. 233 k.p.c. zasadniczo nie może stanowić usprawiedliwionej podstawy

skargi kasacyjnej (art. 393 § 3 k.p.c.). Podobnie zarzut naruszenia art. 229 w

związku z art. 233 w istocie dotyczy interpretacji przepisów prawa materialnego

ponieważ odnosi się do wykładni pojęcia „kierunku (wykształcenia) zbliżonego z

nauczanym przedmiotem”.

7

Na gruncie ustalonych okoliczności faktycznych sprawy spór sprowadza się

do interpretacji art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy Karta Nauczyciela, w brzmieniu

wprowadzonym ustawą z dnia 18 lutego 2000 r. o zmianie ustawy Karta

Nauczyciela oraz zmianie niektórych ustaw, według którego nauczyciele

spełniający wymagania kwalifikacyjne, o których mowa w art. 9 ust. 1 pkt 1 Karty,

zatrudnieni na podstawie mianowania przed dniem wejścia w życie ustawy,

uzyskują z mocy prawa stopień nauczyciela mianowanego. Zdaniem skarżącej,

interpretacja dokonana przez Sądy orzekające, że odesłanie w wymienionym

przepisie art. 10 do przepisu art. 9 ust. 1 pkt 1 Karty Nauczyciela obejmuje również

unormowania wydanego na podstawie art. 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra

Edukacji Narodowej i Sportu z 10 września 2002 r. w sprawie szczególnych

kwalifikacji wymaganych od nauczycieli (Dz.U. Nr 156, poz. 1228) – jest nietrafna.

Skarżąca twierdzi, że dokonana wykładnia ma charakter wykładni rozszerzającej,

podczas gdy należy stosować wykładnię ścisłą, że skoro art. 10 ust. 1 pkt 3 odsyła

wyraźnie do art. 9 ust. 1 pkt 1 Karty, to nie ma podstaw do uwzględniania

przepisów wykonawczych opartych na ustępie drugim tego przepisu. Powódka

spełniała wymaganie zatrudnienia na podstawie mianowania w dniu wejścia w

życie ustawy nowelizującej Kartę Nauczyciela, spełniała również wymaganie

ukończenia studiów wyższych.

Zgodnie z art. 9 ust. 1 Karty Nauczyciela stanowisko nauczyciela może

zajmować osoba, która, między innymi, „posiada wyższe wykształcenie z

odpowiednim przygotowaniem pedagogicznym lub ukończyła zakład kształcenia

nauczycieli i podejmuje pracę na stanowisku, do którego są to wystarczające

kwalifikacje”. Wymienione wymagania do zajmowania stanowiska nauczyciela

należy oczywiście ujmować łącznie. Punktem odniesienia są „wystarczające

kwalifikacje” dla zajmowania danego stanowiska. Powołany przepis nie definiuje

tego pojęcia. Jednak już ustęp drugi art. 9 zawiera upoważnienie dla ministra

właściwego do spraw oświaty i wychowania dla określenia w drodze

rozporządzenia „szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli”. Między

przepisami art. 9 ust. 1, a art. 9 ust. 2 istnieje ścisły związek logiczny i

merytoryczny i nie ma podstaw do ich rozłącznego traktowania. Odpowiednie

rozporządzenie ukazało się w postaci cytowanego już rozporządzenia Ministra

8

Edukacji Narodowej i Sportu z 10 września 2002 r.

Zgodnie z § 4 w związku z § 3 pkt 2 rozporządzenia kwalifikacje do

zajmowania stanowiska nauczyciela w szkołach podstawowych posiada osoba,

która legitymuje się dyplomem ukończeni studiów wyższych zawodowych na

kierunku (specjalności) zgodnym lub zbliżonym z nauczanym przedmiotem lub

rodzajem prowadzonych zajęć i posiada przygotowanie pedagogiczne. Jak wynika

z dokonanych ustaleń wymagane kwalifikacje powódka uzyskała dopiero z

momentem ukończenia studiów podyplomowych z zakresu matematyki

(świadectwo ukończenia studiów podyplomowych z 16 grudnia 2004 r.). W świetle

dokonanych ustaleń nie można również podzielić stanowiska skarżącej, że już w

okresie od 1992 r. legitymowała się dyplomem ukończenia studiów wyższych na

kierunku zbliżonym z nauczanym przedmiotem ponieważ nie wykazała uznania

kierunku jej studiów za zbliżone do studiów matematyki.

W sumie należy stwierdzić, że do mianowanych nauczycieli niespełniających

wymagań kwalifikacyjnych, o których mowa w art. 9 Karty Nauczyciela nie znajduje

zastosowania przewidziana art. 10 ust. 3 Karty w brzmieniu nadanym ustawą z 18

lutego 2000 r. o zmianie ustawy Karta Nauczyciela oraz o zmianie niektórych ustaw

(Dz. U. Nr 19, poz. 239) zasada uzyskania z mocy prawa stopnia nauczyciela

mianowanego przy kolejnym zatrudnieniu.

Z przytoczonych motywów, na podstawie art. 39814

k.p.c. orzeczono jak w

sentencji

/tp/