I PK 109/08

Sygn. akt I PK 109/08

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 9 grudnia 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Korzeniowski (przewodniczący)

SSN Małgorzata Gersdorf

SSN Zbigniew Hajn (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa J. K.

przeciwko [...] Wytwórni […] "P." Spółce Akcyjnej w B.

o przywrócenie do pracy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 9 grudnia 2008 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w B.

z dnia 30 listopada 2007 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego

rozpoznania Sądowi Okręgowemu - Sądowi Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w B., pozostawiając temu Sądowi orzeczenie o

kosztach postępowania kasacyjnego.

U z a s a d n i e n i e

2

Powód J. K. w pozwie wniesionym 9 marca 2007 r. przeciwko [...] Wytwórni [..]

„P." Spółka Akcyjna w B. wniósł odwołanie od wypowiedzenia umowy o pracę,

które otrzymał 5 marca 2007 r. i domagał się uznania go za bezskuteczne. Na

rozprawie 25 czerwca 2007 r. powód podał, że po upływie okresu wypowiedzenia

domaga się przywrócenia do pracy.

Strona pozwana w odpowiedzi na pozew wniosła o oddalenie powództwa i

obciążenie powoda kosztami postępowania, w tym kosztami zastępstwa

procesowego według norm przepisanych i opłaty od pełnomocnictwa.

Wyrokiem z 28 czerwca 2007 r. Sąd Rejonowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w B. oddalił powództwo oraz zasądził od powoda na rzecz pozwanej

Spółki 60 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Zaskarżonym rozpoznawaną skargą kasacyjną wyrokiem z 30 listopada 2007 r.

Sąd Okręgowy w B.¸ na skutek apelacji powoda: I. zmienił wyrok Sądu Rejonowego

w ten sposób że: (1) zasądził od pozwanej na rzecz powoda 40 710 zł tytułem

odszkodowania i (2) oddalił powództwo w przedmiocie przywrócenia do pracy; II.

zasądził od pozwanej na rzecz powoda 90 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.

W zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia skargi kasacyjnej Sąd Rejonowy ustalił,

że powód zatrudniony był przez pozwaną od 27 sierpnia 1984 r. Od 1 listopada

1998 r. powód pracował na stanowisku zastępcy dyrektora do spraw sprzedaży. 22

lutego 2007 r. prezes zarządu pozwanej Spółki poinformował powoda, że wie, że

będą zmiany w jej zarządzie dotyczące również powoda. Zaproponował mu

rozwiązanie umowy o pracę na mocy porozumienia stron, wskazując, że jeśli nie

przyjmie on tej propozycji to wręczy mu wypowiedzenie. Powód poprosił o kilka dni

do namysłu i wystąpił o urlop. 24 lutego 2007 r., Rada Nadzorcza pozwanej Spółki

podjęła uchwałę o wszczęciu postępowania kwalifikacyjnego na stanowiska

członków jej zarządu: prezesa zarządu - dyrektora naczelnego i członka zarządu -

dyrektora handlowego. Postępowanie to według założeń miało się zakończyć do 30

kwietnia 2007 r. Dyrektor handlowy miał wykonywać, między innymi, obowiązki

należące dotychczas do powoda (okoliczność bezsporna). 5 marca 2007 r.

wręczono powodowi wypowiedzenie umowy o pracę, podając jako jego przyczynę

zmiany organizacyjne u pracodawcy (wszczęcie postępowania kwalifikacyjnego na

3

stanowisko członka zarządu - dyrektora handlowego). Do dnia wręczenia powodowi

wypowiedzenia nie zostały wprowadzone zmiany w schemacie organizacyjnym

pozwanej Spółki. Zgodnie ze statutem, jej zarząd składa się z 1 do 6 osób, a liczbę

członków zarządu określa Rada Nadzorcza Spółki. Powód startował w konkursie na

stanowisko członka zarządu.

Sąd Rejonowy uznał, że powództwo nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ

zmiany organizacyjne w pozwanej Spółce, dotyczące stanowiska pracy powoda,

zostały zapoczątkowane przed wręczeniem mu wypowiedzenia. Podjęta została

uchwała Rady Nadzorczej o wszczęciu postępowania kwalifikacyjnego na

stanowisko członka zarządu - dyrektora handlowego, który miał przejąć obowiązki

powoda. Zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z 18 marca 2003 r. w sprawie

przeprowadzania postępowania kwalifikacyjnego na stanowisko członka zarządu w

niektórych spółkach handlowych (Dz. U. Nr 55, poz. 476) decyzja Rady Nadzorczej

pozwanej nie wymagała zatwierdzenia przez organ nadrzędny. Zmiany zaczęto

więc wdrażać w życie. Bez znaczenia pozostaje to, że Rada Nadzorcza mogła

wycofać się ze swojej decyzji. Byłoby to ewentualnie podstawą do wycofania

wypowiedzenia. Skoro zmiany, organizacyjne dotyczące stanowiska powoda

zostały rozpoczęte, to przyczynę wypowiedzenia powodowi umowy o pracę należy

uznać za uzasadnioną, tym bardziej, że w chwili wręczania mu wypowiedzenia

przewidywany termin zakończenia postępowania kwalifikacyjnego wskazany został

na 30 kwietnia 2007 r., a więc jeszcze w okresie biegu wypowiedzenia powoda.

Zmiany prowadzane przez pozwaną mieściły się w ramach zakreślonych przez

statut pozwanej Spółki (wskazujący możliwą ilość członków zarządu). Nie była w tej

sprawie konieczna wcześniejsza zmiana schematu organizacyjnego. Sama

przyczyna wypowiedzenia jest również konkretna i wskazuje, o jakie dokładnie

zmiany organizacyjne chodzi stronie pozwanej.

Apelację od wyroku złożył powód zaskarżając go w całości.

W odpowiedzi na apelację pozwana Spółka wniosła o jej oddalenie.

Sąd Okręgowy uwzględnił apelację częściowo, uznając za bezpodstawne

zarzuty powoda dotyczące naruszenia przepisów o szczególnej ochronie przed

wypowiedzeniem, tj. art. 32 ust. 1 ustawy z 23 maja 1991 r. o związkach

zawodowych. Trafny natomiast, zdaniem Sądu, okazał się zarzut apelacji dotyczący

4

naruszenia art. 30 § 4 k.p. oraz art. 45 k.p., przez przyjęcie przez Sąd pierwszej

instancji, że przyczyna wypowiedzenia umowy o pracę podana przez pracodawcę

była konkretna, rzeczywista i uzasadniona. Sąd wskazał, że z zeznań byłego

Prezesa Spółki wynika, że bezpośrednią przyczyną wypowiedzenia powodowi

umowy o pracę był jego udział w konkursie na członka Zarządu. Świadek ten

zeznał, że po zasięgnięciu opinii uznał, że „w sytuacji menedżerów takie

rozwiązanie jest najbardziej uczciwe”. Okoliczność tę potwierdza fakt zwolnienia

powoda od świadczenia pracy od 5 marca 2007 r. Dopiero 21 kwietnia 2007 r.

rozpoczął pracę członek Zarządu - Dyrektor Handlowy I. K., który z dniem 24 maja

2007 r. został odwołany z tego stanowiska i powołany na stanowisko Prezesa

Zarządu - Dyrektora Naczelnego. Nowy członek Zarządu - Dyrektor Handlowy R.

M. rozpoczął pracę dopiero od 1 września 2007 r. W świetle powyższego

twierdzenie pozwanej jakoby interes Spółki przemawiał za dokonaniem

wypowiedzenia powodowi umowy o pracę już na początku marca 2007 r. jest

nieprzekonujące. Praktycznie do końca sierpnia 2007 r. (z małą przerwą od 21

kwietnia 2007r. do 24 maja 2007 r.) Spółka działała bez dyrektora sprzedaży. Poza

tym, wszczęcie postępowania kwalifikacyjnego na stanowisko członka zarządu nie

przesądzało, czy faktycznie zostanie on wyłoniony w drodze konkursu, wszak rada

nadzorcza mogła w każdym czasie, bez podania przyczyny zakończyć

postępowanie kwalifikacyjne bez wyłaniania kandydatów (§ 7 rozporządzenia Rady

Ministrów z 18 marca 2003 r. w sprawie przeprowadzania postępowania

kwalifikacyjnego na stanowisko członka zarządu w niektórych spółkach

handlowych). Sąd nie uwzględnił roszczenia powoda o przywrócenie do pracy,

uznając je za niemożliwe, ze względu na to, że od 1 września 2007 r. strona

pozwana zatrudniła drugiego członka zarządu - dyrektora handlowego wyłonionego

w drodze konkursu, a w pozwanej Spółce nie ma stanowiska dyrektora sprzedaży.

W tej sytuacji, zgodnie z art. 45 § 2 k.p. w związku z art. 47 § 1 k.p., Sąd Okręgowy

zasądził od strony pozwanej na rzecz powoda 40 710 zł.

W skardze kasacyjnej strona pozwana wniosła o uchylenie zaskarżonego

wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi drugiej instancji

oraz o obciążenie powoda kosztami postępowania według norm przypisanych.

Skarżąca zarzuciła naruszenie prawa procesowego mające istotny wpływ na wynik

5

sprawy, a w szczególności art. 233 k.p.c. oraz naruszenie prawa materialnego, tj.

art. 30 § 4 k.p. w związku z art. 45 § 1 k.p., przez ich niewłaściwe zastosowanie

oraz błędną wykładnię wyrażające się w przyjęciu, że wskazane przez pozwanego

przyczyny wypowiedzenia powodowi umowy o pracę (zmiany organizacyjne u

pracodawcy - wszczęcie postępowania kwalifikacyjnego na stanowisko członka

zarządu dyrektora handlowego) nie mogą być w świetle tych przepisów uznane za

rzeczywiste, konkretne i uzasadnione.

W uzasadnieniu skargi wskazano, między innymi, że sąd pracy ocenia

zasadność wypowiedzenia umowy o pracę w granicach przyczyn podanych

pracownikowi przez pracodawcę i nie może dokonywać oceny zasadności

wypowiedzenia odrywając się od tych przyczyn.

W odpowiedzi na skargę powód wniósł o jej oddalenie i zasądzenie od

pozwanej na jego rzecz kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów

zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Rozpoznawana skarga jest uzasadniona. W szczególności trafny okazał się

zarzut naruszenia art. 30 § 4 k.p. w związku z art. 45 § 1 k.p. Pierwszy z tych

przepisów stanowi, że „w oświadczeniu pracodawcy o wypowiedzeniu umowy o

pracę zawartej na czas nie określony lub o rozwiązaniu umowy o pracę bez

wypowiedzenia powinna być wskazana przyczyna uzasadniająca wypowiedzenie

lub rozwiązanie umowy.” Natomiast zgodnie z drugim z nich, „w razie ustalenia, że

wypowiedzenie umowy o pracę zawartej na czas nie określony jest nieuzasadnione

lub narusza przepisy o wypowiadaniu umów o pracę, sąd pracy - stosownie do

żądania pracownika - orzeka o bezskuteczności wypowiedzenia, a jeżeli umowa

uległa już rozwiązaniu - o przywróceniu pracownika do pracy na poprzednich

warunkach albo o odszkodowaniu.” Łączne odczytanie tych przepisów prowadzi do

wniosku, że ocena zasadności wypowiedzenia umowy o pracę powinna być

dokonywana przez sąd w granicach przyczyn podanych pracownikowi przez

pracodawcę (por. wyrok SN z 10 listopada 1998 r., I PKN 434/98, OSNP 1999 nr

21, poz. 688). Wynika stąd dalszy wniosek, że sąd oceniając zasadność

6

wypowiedzenia nie może pominąć rozważenia, czy przyczyna podana

pracownikowi przez pracodawcę uzasadniała wypowiedzenie, ograniczając się do

uznania, że inna przyczyna była przyczyną wypowiedzenia.

Tymczasem, Sąd Okręgowy, jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku,

nie rozważył, czy wskazana powodowi przyczyna wypowiedzenia uzasadniała je,

ograniczając się do rozważania niewskazanej w oświadczeniu strony pozwanej

„bezpośredniej przyczyny wypowiedzenia”, którą jego zdaniem był udział powoda w

konkursie na członka zarządu. Sąd nie wyjaśnił, dlaczego udział powoda w

konkursie miał stanowić bezpośrednią przyczynę wypowiedzenia. Należy też

przypomnieć, że w świetle ustalonego orzecznictwa sądowego, istotne jest to, aby

przyczyna wypowiedzenia była obiektywna, rzeczywista i konkretna, a nie

bezpośrednia. W tym kontekście rozpatrywane stwierdzenie Sądu mogłoby mieć

istotne znaczenie tylko wtedy, gdyby oznaczało, że przyczyna podana w

oświadczeniu o wypowiedzeniu nie była rzeczywistą przyczyną wypowiedzenia,

ponieważ przyczynę tę stanowiło co innego (np. wskazana przez Sąd Okręgowy

„przyczyna bezpośrednia”). Ale tego Sąd Okręgowy nie twierdzi. Takie twierdzenie

wymagałoby przede wszystkim ustalenia, że przyczyna podana w oświadczeniu nie

była rzeczywistą przyczyną wypowiedzenia. Wadliwość wypowiedzenia w takim

przypadku wynikałaby z tego, że wskazana przez pracodawcę przyczyna okazała

się nierzeczywista, a nie z tego, że umowę o pracę rozwiązano z innej przyczyny.

Należy bowiem zasadniczo przyjąć, że sąd pracy nie jest powołany ani uprawniony

do dociekania, z jakich przyczyn niewskazanych w oświadczeniu pracodawcy mógł

być rozwiązany stosunek pracy. Taka argumentacja mogłaby ewentualnie służyć

jedynie dodatkowemu wzmocnieniu zasadniczej tezy, że podana przyczyna nie

stanowi rzeczywistej przyczyny wypowiedzenia.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie

art. 39815

§ 1 k.p.c., a o kosztach postępowania kasacyjnego - na podstawie art.

108 § 2 k.p.c. w związku z 39821

k.p.c.

/tp/