I CSK 244/08

Sygn. akt I CSK 244/08

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 17 grudnia 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Gerard Bieniek (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Irena Gromska-Szuster

SSN Henryk Pietrzkowski

w sprawie z powództwa P.(...) Spółki z o.o. w G.

przeciwko S.(...) S.A. z siedzibą w K.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 17 grudnia 2008 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 22 listopada

2007 r., sygn. akt I ACa (…),

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

P.(...) spółka z o.o. domagała się zasądzenia od spółki S.(...) kwoty 514.432,14 zł

z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia. Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 23.04.2007 r.

powództwo oddalił, ustalając co następuje:

Poprzednik prawny pozwanej spółki zawarł w dniu 1.12.2000 r. ze stroną

powodową umowę sprzedaży udziału wynoszącego (...)/57258 części we

współużytkowaniu wieczystym w nieruchomości gruntowej położonej w W. przy ul. P.,

oznaczonej jako działki ewidencyjne nr (…)/4/ i (…)/16, o łącznej powierzchni 5 ha 72

ary 58 m2

wraz z takim samym udziałem we współwłasności wzniesionych na niej

2

budynków za cenę 2.840.863 zł. Na tej podstawie powodowa Spółka została wpisana do

księgi wieczystej jako użytkownik wieczysty, zaś wykreślenie nastąpiło w 2006 r.

Wyrokiem z dnia 29.09.2003 r., Sąd Okręgowy w W., wydanym w sprawie IV C (…)

zobowiązał powodową Spółkę P.(...) do złożenia oświadczenia woli o przeniesieniu na

rzecz poprzednika prawnego pozwanej Spółki udziału wynoszącego (...)/57258 w

użytkowaniu wieczystym za jednoczesnym zwrotem kwoty 450.000 zł. Ustalono, że

pismem z dnia 12.08.2005 r. Zarząd Mienia Skarbu Państwa wezwał powodową Spółkę

do zapłaty kwoty 514.432,14 zł tytułem opłaty rocznej za użytkowanie wieczyste za lata

2004 i 2005 r. Powodowa Spółka w dniu 21.08.2005 r. wezwała pozwaną Spółkę do

uiszczenia tej należności, co pozostało bez odpowiedzi.

Sąd Okręgowy oddalając powództwo wskazał, że powodowa Spółka wpisana do

księgi wieczystej jako użytkownik wieczysty obowiązana była - stosownie do art. 238 k.c.

i art. 71 ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami – do uiszczenia

opłaty rocznej z tego tytułu. Gdyby powodowa Spółka uiściła tę należność, to kwotę tę

można byłoby traktować jako nienależne świadczenie, skoro z nieruchomości faktycznie

korzystała pozwana Spółka.

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 22.11.2007 r. oddalił apelację powodowej Spółki.

W skardze kasacyjnej powodowa Spółka zarzuciła naruszenie art. 405 k.c. przez

błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie. W związku z tym wniosła o uchylenie

zaskarżonego wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy przez uwzględnienie żądania

względnie przekazania sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wstępnie należy wskazać, że zgodnie z art. 39813

§ 1 k.p.c. Sąd Najwyższy

rozpoznaje skargę kasacyjną w granicach zaskarżenia oraz w granicach podstaw,

biorąc z urzędu po rozwagę, jedynie nieważność postępowania. Jeśli więc w skardze

kasacyjnej zarzucono jedynie naruszenie art. 405 k.c., to w takich granicach skarga

kasacyjna podlega rozpoznaniu.

Ustalenia faktyczne dokonane w niniejszej sprawie, niekwestionowane przez

strony, pozwalają stwierdzić bezspornie, że:

Po pierwsze, powodowa Spółka nabyła udział w użytkowaniu wieczystym i udział

we własności budynków na podstawie umowy z dnia 1.12.2000 r. sporządzonej w formie

aktu notarialnego i wpisana została jako użytkownik wieczysty dla księgi wieczystej w

uwzględnieniu wniosku wieczystoksięgowego zawartego w tej umowie i przy

zastosowaniu art. 29 ustawy z dnia 6.07.1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz.

3

U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 z późn. zm.). Oznacza to, że dokonany wpis, o

charakterze konstytutywnym (art. 27 ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce

nieruchomościami – Dz.U. z 2004 r. Nr 261, poz. 1361 ze zm.), wywołał skutek prawny

od chwili złożenia wniosku do sądu wieczystoksięgowego.

Po drugie, wyrokiem z dnia 29.09.2003 r. Sąd Okręgowy zobowiązał powodową

Spółkę do zwrotnego przeniesienia udziału użytkowania wieczystego i własności

budynków na rzecz pozwanej Spółki za jednoczesnym zwrotem kwoty 450.000 zł. Z

treści skargi kasacyjnej powodowej Spółki wynika, że wyrok ten uprawomocnił się

dopiero w dniu 10.08.2005 r. Oznacza to, że dopiero ten prawomocny wyrok zastępował

oświadczenie woli powodowej Spółki o przeniesieniu udziału w użytkowaniu wieczystym

i własności budynków z powrotem na pozwaną Spółkę. Także w tym przypadku wpis

użytkowania wieczystego na rzecz pozwanej Spółki w miejsce powodowej Spółki miał

charakter konstytutywny. Taki wpis - co jest bezsporne - nastąpił dopiero w 2006 r. W

konsekwencji użytkownikiem wieczystym do tego czasu była powodowa Spółka.

Po trzecie, obowiązek uiszczenia opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego

obciąża – zgodnie z art. 238 k.c. – użytkownika wieczystego. Prawidłowo więc właściciel

gruntu wezwał powodową Spółkę do uiszczenia należnej opłaty rocznej z tytułu

użytkowania wieczystego za lata 2004 i 2005. Należy przy tym zauważyć, że jest to

obowiązek cywilnoprawny i zakwalifikowanie tego wezwania o zapłatę przez Sąd

Apelacyjny jako decyzji administracyjnej jest błędne. Skoro powodowa Spółka nie uiściła

tej należności, to nastąpiło wszczęcie postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułu

wykonawczego w postaci wyroku Sądu Okręgowego w W. z dnia 24.02.2005 r. IC (…),

zaopatrzonego w klauzulę wykonalności. Jest więc bezsporne, że zarówno w chwili

wniesienia pozwu, jak i orzekania przez Sąd Apelacyjny (art. 316 § 1 k.p.c.) przedmiotowa

należność nie została uiszczona.

Po czwarte, powodowa Spółka uzasadniając swoje żądanie wskazuje, że skoro

pozwana Spółka faktycznie korzystała z nieruchomości w zakresie udziału, który nabyła

powodowa Spółka, to ją obciąża opłata roczna z tytułu użytkowania wieczystego. Tak

skonstruowane powództwo nie mogło być uwzględnione w ramach bezpodstawnego

wzbogacenia. Wskazano już poprzednio, że obowiązek uiszczenia opłaty rocznej

spoczywa na użytkowniku wieczystym (art. 238 k.c.) i nie ma znaczenia, czy użytkownik

ten korzysta z tej nieruchomości. Tym użytkownikiem wieczystym była powodowa Spółka

od 2000 r. do 2006 r. Właściciel gruntu nie miał podstawy prawnej, aby wezwanie o

uiszczenie opłaty rocznej skierować do pozwanej Spółki, jako podmiotu korzystającego

4

z nieruchomości. Jeżeli po zawarciu umowy sprzedaży udziału w użytkowaniu wieczystym

i własności budynków powodowa Spółka nie została dopuszczona do współposiadania, to

przysługiwało jej roszczenie z art. 346 k.c. Skoro tego nie uczyniła to, po uiszczeniu

obowiązujących ją - jako użytkownika wieczystego należności publicznoprawnych

(podatki) i cywilnoprawnych (opłata roczna z tytułu użytkowania wieczystego) mogła

wystąpić o ich zwrot w stosunku do pozwanej Spółki. Nie sposób jednak mówić o

uzyskanych przez pozwaną Spółkę korzyściach, jeżeli należności te nie zostały

uiszczone. W tym kontekście nie można uznać za uzasadniony zarzut naruszenia art. 405

k.c.

Z tych względów skargę kasacyjną należało oddalić (art. 39814

k.p.c.).