I PK 86/08

Sygn. akt I PK 86/08

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 16 grudnia 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Józef Iwulski (przewodniczący)

SSN Zbigniew Myszka (sprawozdawca)

SSN Jolanta Strusińska-Żukowska

w sprawie z powództwa M. W.

przeciwko Zakładowi Silników Elektrycznych "T." Spółce Akcyjnej w T.

o przywrócenie do pracy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 16 grudnia 2008 r.,

skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w T.

z dnia 30 listopada 2007 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi

Okręgowemu - Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w T. do

ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania

kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w T. Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia

30 listopada 2007 r., po rozpoznaniu apelacji pozwanych Zakładów Silników

Elektrycznych „T.” S.A. w T., zmienił wyrok Sądu Rejonowego w T. z dnia 26

czerwca 2007 r. przywracający powoda do pracy na poprzednich warunkach, w ten

sposób, że oddalił powództwo M. W. o przywrócenie do pracy i odstąpił od

obciążenia powoda kosztami postępowania za obie instancje.

W sprawie tej ustalono, że powód był zatrudniony przez stronę pozwaną jako

wartownik straży przemysłowej od dnia 17 marca 1987 r. początkowo na czas

określony, a od dnia 31 marca 1987 r. na czas nieokreślony. W dniu 16 maja 1991

r. powierzono mu obowiązki palacza w dziale utrzymania ruchu. Zakres

obowiązków na tym stanowisku obejmował między innymi dbanie o stan

bezpieczeństwa przeciwpożarowego i higienę pracy, zgłaszanie przełożonemu

nieprawidłowości stwarzających zagrożenie bezpieczeństwa w pracy,

przestrzeganie szczegółowej instrukcji eksploatacji kotłowni i innych urządzeń

energetycznych. Powód był odpowiedzialny za eksploatację urządzeń kotłowni i

przestrzeganie przepisów bhp i przeciwpożarowych. Powód uzyskał świadectwo

uprawniające do zajmowania się eksploatacją urządzeń instalacji i sieci przy

kotłach grzewczych c.o., posiada kwalifikacje do obsługi kotłowni, instalacji ciepłej i

zimnej wody oraz kwalifikacje energetyczne. Powód za sześć lat osiągnie wiek

emerytalny.

W 2006 r. strona pozwana odnotowała stratę w wysokości 28.077.000 zł, a w

pierwszych dwóch miesiącach 2007 r. stratę wynoszącą 2.131.676,42 zł. W

związku z tym zarząd pozwanej w dniu 7 lutego 2007 r. uchwalił zmiany w

regulaminie organizacyjnym, w wyniku czego doszło do połączenia oddziału

utrzymania ruchu odlewni z działem utrzymania ruchu, w którym zatrudniony był

powód. W dziale utrzymania ruchu obok powoda na stanowiskach palaczy

zatrudnionych było 4 innych pracowników. Pracodawca nigdy nie polecił powodowi

uzupełnić kwalifikacji na zajmowanym stanowisku w zakresie umiejętności

hydraulika lub elektryka. Spośród dziesięciu zwolnionych pracowników większość

nabyła prawo do emerytury.

3

W dniu 20 lutego 2007 r. Niezależny Związek Zawodowy Pracowników T. S.A.

wyraził sprzeciw wobec zamiaru rozwiązania z powodem umowy o pracę. W dniu

23 lutego 2007 r. powód otrzymał pisemne oświadczenie o wypowiedzeniu umowy

o pracę z zachowaniem skróconego okresu wypowiedzenia na 31 marca 2007 r. z

powodu zmniejszenia zatrudnienia z przyczyn ekonomicznych i zmian

organizacyjnych. W celu zapewnienia ciągłości pracy na stanowisku palaczy w

marcu 2007 r. pozwana przeszkoliła kilku pracowników, którzy otrzymali

świadectwa kwalifikacyjne dające uprawnienia do zajmowania się eksploatacją

urządzeń instalacji i sieci na stanowisku palaczy. Przed redukcją zatrudnienia w

dziale utrzymania ruchu zatrudniano 122 osoby. Kierownik działu typując

pracowników do zwolnienia kierował się następującymi kryteriami: przydatności w

pracy, sumienności, pracowitości, obowiązkowości, kwalifikacji zawodowych, itp. W

przypadku powoda przełożony wziął pod uwagę kwalifikacje zawodowe i uznał, że

powód nielegitymujący się kwalifikacjami hydraulika jest mniej przydatny, bo

pozostali palacze c.o. posiadali także kwalifikacje hydraulika.

Na gruncie takich ustaleń Sąd Rejonowy przywrócił powoda do pracy na

poprzednich warunkach, uznając, że wprawdzie pracodawca nie naruszył

przepisów o wypowiadaniu umów o pracę, to jednak wypowiedzenie powodowi

umowy o pracę nie było zasadne. W ocenie tego Sądu, pracodawca nie zastosował

sprawiedliwych i obiektywnych kryteriów doboru pracowników do zwolnienia, nie

porównał bowiem powoda z wszystkimi pracownikami, nie wziął bowiem pod uwagę

stażu pracy, nienagannej opinii, dotychczasowego sposobu wykonywania pracy i

warunków rodzinnych, a ponadto nie wymagał od powoda uprawnień

hydraulicznych i nie informował go o potrzebie przekwalifikowania bądź

uzupełnienia wykształcenia. Dokonane wypowiedzenie umowy o pracę było

niezasadne także dlatego, że dotyczyło długoletniego pracownika i jedynego

żywiciela rodziny. Takie postępowanie było sprzeczne z zasadą ochrony trwałości

stosunku pracy.

Sąd Okręgowy, po rozpoznaniu apelacji pozwanego, nie podzielił stanowiska

Sądu Rejonowego co do oceny przyjętych przez pracodawcę kryteriów wyboru

pracowników do zwolnienia. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego, w tym

z ustaleń Sądu pierwszej instancji, wynikało bowiem, że kryteria te były konkretne,

4

sprawiedliwe i obiektywne. Wobec równości kryteriów dla wszystkich pracowników,

w tym powoda, takich jak: przydatność w pracy, sumienność, pracowitość,

obowiązkowość, rozstrzygało kryterium kwalifikacji zawodowych. Po jego

zastosowaniu okazało się, że powód ma niższe kwalifikacje od pozostałych

pracowników i dlatego został wytypowany do zwolnienia z pracy. Sąd Okręgowy

podkreślił, że sądy pracy nie są uprawnione do oceny zasadności działań

organizacyjnych i ekonomicznych podejmowanych przez pracodawcę mających na

celu racjonalizację zatrudnienia. Jak wynika z poczynionych w sprawie ustaleń,

zamiarem pozwanego pracodawcy było ograniczenie zatrudnienia przez połączenie

stanowisk pracy podyktowane trudną sytuacją finansową. Strona pozwana

połączyła stanowiska palaczy ze stanowiskami hydraulików i dlatego powód jako

osoba nieposiadająca kwalifikacji w zawodzie hydraulika został wytypowany do

zwolnienia z pracy. Zdaniem Sądu Okręgowego, materiał dowodowy zgromadzony

w sprawie pozwalał ustalić, że pracodawca nie naruszył art. 10 ustawy z dnia 13

marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków

pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (Dz. U. Nr 90 poz. 844, ze zm.,

zwana dalej ustawą o zwolnieniach z pracy) w związku z art. 45 § 1 k.p. Zbędne

było więc przeprowadzanie dowodu z akt osobowych wszystkich pracowników

zatrudnionych w dziale, w którym pracował powód, tym bardziej że, pracodawca

wybierając pracowników do zwolnienia wytypował powoda de facto spośród

palaczy zatrudnionych w dziale utrzymania ruchu. Z zeznań świadka W. M. wynika

bowiem, że powód jako jedyny spośród palaczy nie posiadał kwalifikacji hydraulika i

ta okoliczność zadecydowała o jego zwolnieniu z pracy, bo celem zmian

organizacyjnych było połączenie stanowisk palaczy ze stanowiskami hydraulików.

Okoliczność ta uszła uwadze Sądowi Rejonowemu. W ocenie Sądu Okręgowego

przywrócenie powoda do pracy byłoby słuszne przy zastosowaniu zasad

współżycia społecznego jedynie wtedy, gdyby jego zwolnienie nastąpiło przed

upływem niedługiego okresu uprawniającego do nabycia prawa do emerytury lub

świadczenia przedemerytalnego. Sytuacja taka jednak w sprawie nie występowała,

skoro powód do nabycia prawa do emerytury ma co najmniej 5 lat.

W skardze kasacyjnej pełnomocnik powoda zarzucił naruszenie przepisów

prawa materialnego, w szczególności: 1/ art. 6 k.c. w związku z art. 300 k.p. przez

5

niewykazanie związku przyczynowego redukcji etatu „palacza" ze zmianą

organizacyjną polegającą na przyłączeniu działu utrzymania odlewni do działu

utrzymania ruchu, 2/ art. 10 ustawy o zwolnieniach z pracy w związku z art. 45 § 1

k.p. przez błędną wykładnię „poprzez redukcje zakresu elementu dyspozycji normy

prawnej tj. sprawiedliwych i obiektywnych kryteriów doboru pracowników do

zwolnień, li tylko do wskazanej przez świadka grupy 4 osób ‘palaczy", 3/ art. 45 § 1

k.p. przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na

przyjęciu, iż subsumcja stanu faktycznego do normy art. 45 k.p. pozwalała na

przyjęcie, iż Sąd Rejonowy naruszył suwerenność pracodawcy w podejmowaniu

decyzji o redukcji, podczas gdy kontrola nie dotyczyła zasadności podjętej decyzji,

ale „zgodności wytypowania pracownika do zwolnienia ze swobodnie podjętą

decyzją o połączeniu działów kontroli istnienia związku przyczynowego między

wybranymi kryteriami doboru a rzeczywiście dokonanym doborem, w kontekście

rzeczywistej i konkretnej przyczyny wypowiedzenia”, 4/ art. 45 § 1 k.p. przez jego

błędną wykładnię „polegającą na utożsamieniu istnienia rzeczywistej i konkretnej

przyczyny ekonomicznej z rzeczywistą i konkretną przyczyną wypowiedzenia, z

racji tychże okoliczności, konkretnego stosunku pracy i zaniechanie zbadania

związku przyczynowego między przyczyną ekonomiczną a redukcją etatu palacza,

a w razie braku takiego związku, przez ograniczenie porównania pracowników

wedle przyjętych kryteriów li tylko wśród palaczy”, 5/ art. 45 § 1 k.p. przez

pominięcie w ocenie sprawiedliwych i konkretnych kryteriów kryterium sytuacji

rodzinnej i osobistej, 6/ art. 30 § 4 k.p. i 45 § 1 k.p. przez ich błędną wykładnię i

niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że treść oświadczenia o

wypowiedzeniu czyni zadość wymogom konkretyzacji przyczyny wypowiedzenia, a

tym samym naruszenie art. 45 § 1 k.p. przez dopuszczenie jej konkretyzacji ex post

przy pomocy zeznań świadków, co w kontekście braku spójności między kryterium

doboru (brak uprawnień hydraulika) a potrzebą ekonomiczną (redukcja etatu

palacza), oraz braku dowodu na istnienie potrzeby redukcji etatu palacza, czyni

wypowiedzenie nieuzasadnionym, a przez to wadliwym. W skardze zarzucono też

naruszenie przepisów prawa procesowego, które mogło mieć wpływ na treść

rozstrzygnięcia przez sprzeczność istotnych ustaleń z zebranym materiałem

dowodowym w wyniku ustalenia: 1/ że pracodawca zastosował wobec powoda

6

kryterium doboru sumienności, pracowitości, obowiązkowości, kwalifikacji

zawodowych, podczas gdy z wiarygodnych (czego kwestionowanie jest

niedopuszczalne) zeznań W. M. wynika, iż jedynym kryterium doboru były

kwalifikacje, 2/ że skarżący ma niższe kwalifikacje, w tym, iż nie posiada uprawnień

hydraulika, 3/ że rzeczywistą przyczyną wypowiedzenia był brak uprawnień

hydraulika, podczas gdy przeszkolenie dotyczyło pracy palacza, co oznaczało, iż

także skarżący „mógł być przeszkolony w zakresie obowiązków pracowniczych

którejkolwiek z osób szkolących się w zakresie obowiązków skarżącego (np.

elektryk, przez co spełnił by wymóg łączenia funkcji elektryk-palacz)”, 4/ że

rzeczywistą przyczyną wypowiedzenia była konieczność redukcji etatu „palacza",

pomimo tego, iż „z racji szkoleń innych pracowników w zakresie ‘palacza’ wynika,

że nie zachodziła potrzeba redukcji etatu ‘palacza’, a zwolnienie skarżącego wręcz

wymusiło te szkolenia”, a także 5/ nie rozpoznanie istoty sporu, przez pominięcie

ustalenia konkretnych rzeczywistych kryteriów doboru pracowników do zwolnienia,

ograniczenie się jedynie do ustalenia tychże kryteriów w odniesieniu do czterech

pracowników - palaczy, co uniemożliwiało weryfikację znaczenia braku uprawnień

hydraulika dla przyjętych kryteriów doboru mających mieć bezpośredni związek z

przyczyną ekonomiczną wymuszającą redukcję etatów, 6/ naruszenie art. 233 § 1

k.p.c. przez ustalanie stanu faktycznego z pominięciem istotnych dowodów, tj.

dowodu z dokumentu, z treści którego wynika, iż powód posiadał kwalifikacje

hydraulika, co mogło mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, a także poprzez

ustalenie, iż zastosowanie kryteriów doboru dla większej liczby pracowników

wskazywało, że kryteria doboru nie były konkretne, ale niesprawiedliwe oraz że

przyczyna wypowiedzenia nie była konkretna ani rzeczywista.

Jako okoliczność uzasadniającą przyjęcie skargi do rozpoznania wskazano jej

oczywiste uzasadnienie oraz występowanie w sprawie istotnego zagadnienia

prawnego i konieczności ustalenia czy: „1/ wymóg wykazania, iż przyczyna

wypowiedzenia jest konkretna i rzeczywista, w przypadku wypowiedzenia

dokonanego z przyczyn ekonomicznych, ogranicza się do tej przyczyny

ekonomicznej, czy też wymagany jest związek między tą przyczyną ekonomiczną,

a kryteriami doboru, 2/ czy w przypadku, gdy ekonomiczna przyczyna dotyka

większej liczby pracowników, zatrudnionych w różnych działach, dopuszczalnym

7

jest stosowanie przyjętego kryterium zakresu uprawnień do wąskiej grupy, np.

jednego stanowiska, 3/ czy w razie braku związku między wskazaną indywidualną

przyczyną wypowiedzenia (np. brak uprawnień hydraulika) w danej grupie

pracowniczej (np. palacze), a przyczyną ekonomiczną (brak potrzeby redukcji etatu

palacza - szkolenia) można przyjąć, iż wypowiedzenie jest uzasadnione, 4/ czy

dopuszczalne jest hermeneutyczne stosowanie dwu rodzajów kryteriów, najpierw

przedmiotowego (grupa pracowników) a następnie podmiotowego (sumienność,

pracowitość etc). Czy jeśli tak, to jedynie wówczas, gdy kryterium przedmiotowe

pozostaje w związku przyczynowym z ekonomicznymi przyczynami zwolnień, zaś

wobec braku możliwości jego wskazania kryterium podmiotowe winno dotyczyć

wszystkich pracowników, zawężenie kręgu pracowników, co do których stosowane

są kryteria podmiotowe, by czyniło wypowiedzenie uzasadnionym, wymaga

wykazania przez pracodawcę związku przyczynowego między przyczyną

ekonomiczną a dokonanym zawężeniem kręgu pracowników, 5/ czy Sąd jest

władny oceniać wymieniony ww. pkt 4 związek przez pryzmat konkretności i

rzeczywistego charakteru przyczyn wypowiedzenia, 6/ Sąd jest władny oceniać

konkretność i rzeczywisty charakter jedynie kryterium podmiotowego, czy także

przedmiotowego, 7/ czy pominięcie kryterium sytuacji rodzinnej, osobistej niweczy

możliwość uznania przyjętych kryteriów doboru za sprawiedliwe”.

Ponadto zachodzi konieczność wykładni art. 10 ustawy o zwolnieniach z pracy

w związku z art. 45 § 1 k.p. „w kontekście, czy wymóg konkretności i rzeczywistego

charakteru przyczyn wypowiedzenia dotyczy, w zw. z art. 10 ustawy ‘o zwolnieniach

grupowych’ li tylko przyczyn ekonomicznych wymuszających redukcję etatów, czy

także wymaga, dla spełnienia ww. wymogu wykazania związku przyczynowego

między przyczynami ekonomicznymi a zastosowanymi kryteriami doboru

pracowników, przy czym ewentualna redukcja kręgu pracowników poddanych

podmiotowym kryteriom doboru, w wyniku zastosowania kryterium przedmiotowego

(dział, zawód, miejsce etc.) wymaga wykazania związku przyczynowego między

przyczyną ekonomiczną a zastosowanych kryterium przedmiotowym”.

Zdaniem skarżącego, gdy ekonomiczna przyczyna dotyka większej liczby

pracowników zatrudnionych w różnych działach, stosowanie przyjętego kryterium

zakresu uprawnień do wąskiej grupy, np. jednego stanowiska narusza zasadę

8

obiektywnych i sprawiedliwych kryteriów. W razie braku związku między wskazaną

indywidualną przyczyną wypowiedzenia (np. brak uprawnień hydraulika) w danej

grupie pracowniczej (np. palacze), a przyczyną ekonomiczną (brak potrzeby

redukcji etatu palacza - szkolenia) należy przyjąć, iż wypowiedzenie nie jest

uzasadnione. Niedopuszczalne jest również, zdaniem skarżącego, hermeneutyczne

stosowanie dwu rodzajów kryteriów, najpierw przedmiotowego (grupa

pracowników) a następnie podmiotowego (sumienność, pracowitość etc.). Nawet

gdyby było, „to tylko wówczas, gdy kryterium przedmiotowe pozostaje w związku

przyczynowym z ekonomicznymi przyczynami zwolnień, zaś wobec braku

możliwości jego wskazania kryterium podmiotowe winno dotyczyć wszystkich

pracowników, zawężenie kręgu pracowników, co do których stosowane są kryteria

podmiotowe, by czyniło wypowiedzenie uzasadnionym, wymaga wykazania przez

pracodawcę związku przyczynowego między przyczyną ekonomiczną a dokonanym

zawężeniem kręgu pracowników”.

W odpowiedzi na skargę pozwany wniósł o jej oddalenie w całości i o

zasądzenie od skarżącego na rzecz pozwanego kosztów postępowania

kasacyjnego według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest co do zasady uzasadniona. Wskazana skarżącemu

przyczyna wypowiedzenia umowy o pracę - „zmniejszenie zatrudnienia z przyczyn

ekonomicznych, zmiany organizacyjne” jest w sposób oczywisty nazbyt ogólnikowa,

a przez to wadliwa, bo takie ułomne sformułowanie wymuszało na skarżącym

pracowniku wszczęcie sądowej procedury odwoławczej w celu poznania konkretnej

i rzeczywistej przyczyny potencjalnie uzasadniającej dokonanie wypowiedzenia

umowy o pracę na czas nieokreślony. Tymczasem w postępowaniu sądowym,

wszczętym z odwołania pracownika od wypowiedzenia umowy o pracę,

pracodawca, który na ogół korzysta z pomocy wyspecjalizowanych służb

prawniczych, nie może dopiero w postępowaniu sądowym wykazywać zasadności

wypowiedzenia w oparciu o inną przyczynę niż ta, która została wskazana w

dokonanym wypowiedzeniu (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 lutego 1999

r., I PKN 571/98, OSNP 2000 nr 7, poz. 266). Wprawdzie niekiedy przyjmuje się, że

w sądowym postępowaniu odwoławczym dopuszczalna jest konkretyzacja

9

wskazanej pracownikowi przyczyny wypowiedzenia, ale dotyczy to jedynie

możliwości uzupełnienia opisu wskazanej przyczyny wypowiedzenia w oparciu o

okoliczności oczywiście znane zwalnianemu pracownikowi, które występują jako

sekwencja powiązanych związkiem przyczynowo-skutkowym zdarzeń objętych

wskazaną na piśmie przyczyną wypowiedzenia umowy o pracę.

Przekładając powyższe uwagi na podłoże faktyczne rozpoznawanej sprawy

należało zwrócić uwagę, że pozwany pracodawca dopiero w postępowaniu

sądowym wskazywał, iż przymuszony koniecznością „zmniejszenia zatrudnienia z

przyczyn ekonomicznych, zmianami organizacyjnymi” wybrał skarżącego do

zwolnienia z pracy, kierując się jego mniejszą przydatnością zawodową z uwagi na

niższe kwalifikacje zawodowe w porównaniu do innych palaczy c.o. Tymczasem

pozwany pracodawca, który przy dokonywaniu redukcji zatrudnienia z przyczyn

organizacyjnych, wywołanych między innymi połączeniem działu utrzymania ruchu

z oddziałem utrzymania ruchu odlewni, stosował określone zasady (kryteria) doboru

pracowników do zwolnienia z pracy, powinien w odniesieniu do wskazanej

przyczyny wypowiedzenia nawiązać do zastosowanego kryterium doboru

skarżącego do zwolnienia z pracy, a także wskazać, że ten wybór był wywołany i

usprawiedliwiony znanymi pracownikowi jego niższymi kwalifikacjami zawodowymi

w porównaniu do wszystkich pracowników, których dotyczyły przyczyny

zmuszające pracodawcę do ograniczenia wielkości zatrudnienia (por. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 8 sierpnia 2006 r., I PK 50/06, dotychczas niepublikowany). W

tym zakresie sprawy Sąd pierwszej instancji zajął stanowisko, że pozwany

pracodawca nie zastosował obiektywnych i sprawiedliwych kryteriów wyboru do

zwolnienia z pracy, bo nie porównał powoda z wszystkimi pracownikami, których

dotyczyła ekonomiczno-organizacyjna przyczyna zwolnienia z pracy, w tym z

innymi pracownikami nowo utworzonego (połączonego) działu, a ponadto nie wziął

pod uwagę także innych kryteriów istotnych przy ocenie zasadności wypowiedzenia

umów o pracę, takich jak: staż pracy, nienaganna opinia dotycząca sposobu

wykonywania obowiązków pracowniczych oraz szczególne warunki rodzinne lub

wiek powoda. Oznacza to, że wymuszona względami ekonomiczno-

organizacyjnymi redukcja zatrudnienia uzasadnia wypowiedzenie umów o pracę

(art. 10 ust. 1 ustawy o zwolnieniach z pracy w związku z art. 45 § 1 k.p.) tylko przy

10

zastosowaniu obiektywnych, równych i sprawiedliwych kryteriów wyboru do

zwolnienia z pracy wytypowanych pracowników spośród wszystkich zatrudnionych,

których dotyczyły przyczyny zmuszające pracodawcę do dokonywania zwolnień z

pracy, tj. bez jej ograniczania do jednej tylko grupy pracowniczej (np. palaczy c.o.

lub hydraulików).

Ponadto wydanie zaskarżonego wyroku było co najmniej przedwczesne nawet w

odniesieniu do pracowniczej grupy palaczy c.o., w ramach której pozwany

pracodawca wybrał skarżącego do zwolnienia z pracy z powodu jego niższych

kwalifikacji zawodowych, ponieważ Sąd drugiej instancji nie uwzględnił i nie

rozważył wszystkich okoliczności istotnych przy ocenie tego kryterium wyboru

skarżącego do zwolnienia z pracy. W tym zakresie Sąd pierwszej instancji uznał, iż

wytypowanie skarżącego do zwolnienia z pracy ze względu na brak uprawnień

hydraulika nie było usprawiedliwione, bo pozwany pracodawca nigdy nie wymagał

od powoda umiejętności hydraulika na zajmowanym przez niego stanowisku

palacza, a także nie informował go „pisemnie ani ustnie o potrzebie

przekwalifikowania się bądź uzupełnienia wykształcenia”, a w szczególności nie

wydał powodowi polecenia ani nie umożliwił mu uzyskania dodatkowych uprawnień

„hydraulicznych”. Jeżeli do tych zastrzeżeń dodać przyznanie przez pozwanego

pracodawcę, iż „faktycznie bezpośrednio po wręczeniu powodowi wypowiedzenia,

pozwany nie miał jeszcze przeszkolonych innych pracowników z zakresu palacza

przy kotłach grzewczych c.o.”, to oczywiste i istotne zastrzeżenia powinna budzić

już rzetelność, a nawet prawdziwość wskazanej skarżącemu przyczyny

wypowiedzenia (redukcja zajmowanego przezeń stanowiska pracy). Redukcja

zatrudnienia w grupie palaczy c.o. mogła być pozorna, bo towarzyszyło jej

równoczesne przeszkolenie innych pracowników do wykonywania tego rodzaju

zatrudnienia, skoro w okresie wypowiedzenia skarżącemu umowy o pracę na

stanowisku palacza c.o. zostało przeszkolonych „i zdało egzamin 6 innych

pracowników pozostałych w tej połączonej komórce, którzy mogą w każdej chwili

zastąpić palaczy chorych czy też przebywających na urlopach wypoczynkowych”.

W każdym razie przeszkolenie kilku innych pracowników do pracy w charakterze

palacza c.o. w okresie wypowiedzenia umowy o pracę wieloletniemu palaczowi c.o.

11

może podważać prawdziwość i zasadność zmniejszenia zatrudnienia w tej grupie

pracowniczej z przyczyn niedotyczących pracowników.

Nawet gdyby założyć, że w ramach procedury zmniejszenia zatrudnienia

wywołanej „zmianami ekonomicznymi i reorganizacją”, które wymagały

zastosowania obiektywnych i sprawiedliwych kryteriów doboru pracowników do

zwolnienia z pracy, dopuszczalny jest wybór najmniej przydatnych zawodowo do

dalszego zatrudnienia spośród wszystkich pracowników, których dotyczyły

przyczyny zmuszające pracodawcę do rozwiązywania stosunków pracy, tj. także

tych dodatkowo przeszkolonych pracowników do pracy palaczy c.o., w okresie

wypowiedzenia skarżącemu umowy o pracę, to Sąd drugiej instancji w ogóle nie

rozważył argumentów, że pozwany pracodawca nie domagał się ani nie umożliwił

skarżącemu, zatrudnionemu na stanowisku palacza c.o., uzupełnienia sprawności

zawodowych o kwalifikacje hydraulika. Taką procedurę uzupełnienia kwalifikacji

wymaganych do pełnienia obowiązków palacza c.o. pozwany pracodawca

uruchomił wobec pracowników posiadających kwalifikacje hydraulików (którzy

znajdowali się w grupie zagrożonych redukcją etatów z powodu zmian

ekonomiczno-organizacyjnych). Ponadto przeprowadził takie przeszkolenia już po

wypowiedzeniu skarżącemu umowy o pracę na stanowisku palacza c.o.,

„przyuczając” do tej pracy kilku hydraulików. Tymczasem, w ocenie Sądu

Najwyższego, zasada równego traktowania pracowników (art. 183a

§ 1 k.p.)

wymaga, aby pracodawca, który wskazał kwalifikacje zawodowe jako zasadnicze

kryterium wyboru do zwolnienia pracownika z pracy, umożliwił palaczowi c.o.

uzupełnienie kwalifikacji zawodowych o umiejętności hydraulika, tak samo jak w

okresie wypowiedzenia palaczowi c.o. umowy o pracę umożliwił kilku hydraulikom

uzyskanie kwalifikacji palacza c.o., a dopiero następnie zastosował wszystkie

obiektywne i sprawiedliwe kryteria wyboru do zwolnienia z pracy konkretnego

pracownika spośród wszystkich zatrudnionych, których dotyczyły przyczyny

zmuszające do dokonywania zwolnień z przyczyn niedotyczących pracownika.

Mając na uwadze potwierdzony w postępowaniu kasacyjnym brak spójności

pomiędzy zastosowanym kryterium wyboru skarżącego do zwolnienia z pracy

palacza c.o. - ze względu na brak uprawnień hydraulika, które nie były wymagane

od skarżącego na zajmowanym stanowisku pracy i któremu nie umożliwiono

12

uzyskania (uzupełnienia) tego rodzaju kwalifikacji, a także brak potrzeby redukcji

etatów palaczy w okolicznościach przeszkolenia kolejnych pracowników

(hydraulików) do zatrudnienia przy pracy palacza c.o., sprawa wymaga ponownego

szczegółowego rozeznania. W tym celu Sąd Najwyższy wyrokował jak w sentencji

na podstawie art. 39815

§ 1 k.p.c.

/tp/