I PK 98/08

Sygn. akt I PK 98/08

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 15 grudnia 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Katarzyna Gonera (przewodniczący)

SSN Zbigniew Hajn (sprawozdawca)

SSN Herbert Szurgacz

w sprawie z powództwa Zakładowej Organizacji Związkowej NSZZ "Solidarność"

przy "C." Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w K.

przeciwko "C." Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w K.

o przekazanie środków na rzecz zakładowego funduszu świadczeń socjalnych,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 15 grudnia 2008 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w C.

z dnia 7 listopada 2007 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego

rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego

Sądowi Okręgowemu - Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w C.

2

Uzasadnienie

Po ostatecznym sprecyzowaniu powództwa Zakładowa Organizacja Związkowa

NSZZ Solidarność przy „C." sp. z o.o.) wystąpiła z roszczeniem przeciwko

pozwanej „C." Spółka z o.o. o przekazanie na Zakładowy Fundusz Świadczeń

Socjalnych 15.096,26 zł. z ustawowymi odsetkami od 1 stycznia 2005 r. do dnia

zapłaty. Powyższy pozew swym zakresem obejmował wysokość odpisu na fundusz

tylko w stosunku do pracowników przejętych przez pozwanego z Wojewódzkiego

Szpitala Zespolonego w C. Strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa w

całości i zasądzenie na jej rzecz kosztów zastępstwa procesowego według norm

przepisanych.

Wyrokiem z 27 czerwca 2007 r. Sąd Rejonowy

nakazał pozwanej wpłacić żądaną kwotę na rzecz wyżej wskazanego Zakładowego

Funduszu Świadczeń Socjalnych i oddalił powództwo w zakresie żądania

zasądzenia odsetek.

Sąd Rejonowy ustalił, że 1 marca 2003 r. pozwana przejęła 23 pracowników

Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego w trybie art. 231

k.p. 22 stycznia 2003 r.

powodowa organizacja podjęła uchwałę o objęciu swoją działalnością pracowników

kuchni Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego, którzy 1 lutego 2003 r. zostali

przejęci przez pozwaną. Pismem z 13 lutego 2003 r. powodowa organizacja

poinformowała pozwaną o składzie osobowym członków związku przejętych z

Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego. Pismem z 7 lutego 2003 r. pozwana

zwróciła się do powodowej organizacji o przekazanie listy członków związku oraz

numeru konta, na które mają wpływać składki członkowskie. 30 maja 2004 r. odbyło

się spotkanie pozwanej Spółki z przedstawicielami załogi w sprawie zawieszenia

stosowania Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych, na którym

postanowiono o jego zawieszeniu na okres od 1 sierpnia 2004 r. do 31 grudnia

2007 r. Bezsporne w sprawie było, że pozwana potrąca i odprowadza składki

członkowskie od pracowników przejętych z Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego

na konto powodowej organizacji.

Sąd Rejonowy uznał, że strona powodowa, jako organizacja związkowa

zrzeszająca ponad 10 członków będących pracownikami pozwanej, ma legitymację

3

czynną w procesie. Z mocy art. 4 ust. 3 ustawy z dnia 4 marca 1994 r. o

zakładowym funduszu świadczeń socjalnych, jednolity tekst: Dz.U. z 1996 r. Nr 70,

poz. 335 ze zm., (powoływanej dalej, jako „ustawa o zfśs”), strona powodowa, jako

organizacja zakładowa, powinna uczestniczyć w uzgadnianiu regulaminu

wynagradzania w kwestii wysokości odpisu na fundusz lub jego nietworzenia. W

sytuacji, w której w pozwanej Spółce działała organizacja związkowa,

postanowienie, że fundusz nie będzie tworzony, wprowadzone po konsultacji z

pracownikiem - reprezentantem załogi (art. 8 ust. 2 ustawy o zfśs), było niezgodne

z prawem. Ponieważ strona powodowa w powyższych uzgodnieniach nie

uczestniczyła, uzgodnienia te są nieskuteczne.

Od powyższego wyroku apelację wywiodła pozwana, zaskarżając wyrok w

części obejmującej punkt l nakazujący jej wypłacić 15 096,26 zł. na rzecz

Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych. W odpowiedzi na apelację strona

powodowa wniosła o oddalenie apelacji w całości.

W uzasadnieniu zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku Sąd Okręgowy

stwierdził, że akceptuje ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd Rejonowy i

ustalony przez ten Sąd stan faktyczny uznaje za własny. W jego ocenie

zgromadzony materiał dowodowy Sąd pierwszej instancji ocenił trafnie. Prawidłowo

zastosował art. 4 ust 3 i art. 8 ust 3 ustawy o zfśs i prawidłowo uznał, że wysokość

odpisu na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych, podobnie jak decyzja o jego

nieutworzeniu, wymaga konsultacji ze związkiem zawodowym reprezentującym

pracowników. Zdaniem Sądu, pracownicy byli zrzeszeni w związku, o czym

pracodawca wiedział na podstawie pisma związku zawodowego z 13 lutego 2003

r., a także z informacji dotyczących konta, na które wpłacał składki od pracowników

na rzecz związku. Wobec tego, brak kwartalnych raportów związku zawodowego o

liczbie członków nie powoduje wygaśnięcia obowiązku pracodawcy skonsultowania

ze związkiem zawodowym zawieszenia wpłacania środków na fundusz socjalny.

Pracodawca tego obowiązku nie dopełnił, a zatem niezgodne z prawem było

konsultowanie nietworzenia Funduszu z przedstawicielem załogi. W związku z tym

po stronie pracowniczej wystąpił podmiot nieuprawniony do reprezentowania

pracowników, a zatem nieprzekazanie środków na Fundusz było niezgodne z

prawem. W tej sytuacji, pytanie o dopuszczalność zawieszenia funduszu świadczeń

4

socjalnych w niniejszej sprawie Sąd Okręgowy uznał za zbędne dla rozstrzygnięcia

sprawy. W ocenie Sądu, brak kwartalnych raportów o liczbie członków nie

pozbawia powodowej organizacji związkowej prawa reprezentowania pracowników,

jeżeli pozwana wiedziała o tym, że pracownicy są reprezentowani przez związek,

gdyż odprowadzała składki członkowskie na konto związku.

W skardze kasacyjnej strona pozwana zaskarżyła wyrok Sądu Okręgowego w

całości. Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 251

ust 2 ustawy o związkach

zawodowych w związku z art. 4 ust. 3 i art. 8 ust 3 ustawy z.f.ś.s., przez przyjęcie,

że pomimo niewykonania przez stronę powodową obowiązków informacyjnych

związanych z liczbą pracowników zrzeszanych w związku zawodowym miała ona

prawo do reprezentacji pracowników w ustaleniach z pracodawcą w sprawie

ustalenia bądź zawieszenia odpisów na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych

dokonywanych przez pracodawcę w 2004 r. Skarżąca wniosła o uchylenie

zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania

Sądowi drugiej instancji, ewentualnie o uchylenie także w całości wyroku Sądu

Rejonowego i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej

instancji, zasądzenie na rzecz pozwanej kosztów postępowania kasacyjnego w tym

kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi wskazano, między innymi, że pracodawca, który w

zakreślonym w art. 251

ust. 2 ustawy o związkach zawodowych terminie (10 dni po

zakończeniu kwartału) nie otrzymał stosownych informacji sprawozdawczych od

zakładowej organizacji związkowej co do jej liczebności, ma pełne prawo przyjąć w

swym dalszym postępowaniu założenie, że od tej daty ta organizacja nie ma już

swych ustawowych uprawnień.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Trafny okazał się zarzut naruszenia art. 251

ust. 2 ustawy o związkach

zawodowych. Zgodnie z tym przepisem, zakładowa organizacja związkowa

przedstawia co kwartał - według stanu na ostatni dzień kwartału - w terminie do 10

dnia miesiąca następującego po tym kwartale, pracodawcy informację o łącznej

liczbie członków tej organizacji, w tym o liczbie członków, o których mowa w ust. 1.

5

Dla większej jasności należy przypomnieć, że zgodnie z art. 251

ust. 1, uprawnienia

zakładowej organizacji związkowej przysługują organizacji zrzeszającej co najmniej

10 członków będących pracownikami lub osobami wykonującymi pracę na

podstawie umowy o pracę nakładczą u pracodawcy objętego jej działaniem.

Wykładni tego przepisu dokonał Sąd Najwyższy w wyroku z 15 listopada 2006

r., I PK 135/06 (OSNP 2007 nr 21-22, poz. 311; por. też wyrok SN z 13

października 2004 r., II PK 41/04, OSNP 2005 nr 8, poz. 107). Sąd Najwyższy

wskazał, że w przedmiocie uprawnień zakładowej organizacji związkowej

pracodawca jest związany informacją przekazaną w trybie art. 251

ust. 2 ustawy o

związkach zawodowych, a dla wykonywania uprawnień zakładowej organizacji

związkowej istotna jest liczba członków związku w dniu, w którym pracodawcy

została przekazana informacja w trybie powołanego przepisu. Sąd Najwyższy

stwierdził również, że jeżeli pracodawca w zakreślonym terminie (10 dni po

zakończeniu kwartału) nie uzyskał wymaganych przez art. 251

ust. 2 informacji, ma

prawo przyjąć, że od tej daty zakładowej organizacji związkowej nie przysługują już

ustawowe uprawnienia, co nie wyłącza możliwości wykazania przez organizację

związkową, że pomimo nieprzedstawienia pracodawcy wymaganych informacji w

ustawowym terminie, zrzeszała ona co najmniej 10 członków.

Przyjmując powyższą wykładnię należy dodać, że dominuje ona także w

doktrynie prawa pracy (zob. np. M. Czubak, Nowelizacja przepisów ustawy o

związkach zawodowych, PIZS 2003 nr 8, s. 16-23; S. Płażek, A. Sobczyk,

Wątpliwości wokół interpretacji nowych przepisów ustawy o związkach

zawodowych, PiZS 2003, nr 8, s. 23-24; A. Dubowik, Liczba członków zakładowej

organizacji związkowej jako czynnik determinujący jej status, PiZS 2006, nr 9, s.

19).

Sąd Okręgowy oparł zaskarżone rozstrzygnięcie na ustaleniach, że pracownicy

w wymaganej liczbie byli zrzeszeni w związku, o czym pracodawca wiedział z

pisma związku zawodowego z 13 lutego 2003 r., a brak kwartalnych raportów o

liczbie członków nie pozbawił powodowej organizacji związkowej prawa

reprezentowania pracowników, ponieważ pozwana wiedziała, że pracownicy są

reprezentowani przez związek, gdyż odprowadzała składki członkowskie na konto

związku.

6

Oparcie orzeczenia na takich ustaleniach oznacza w istocie rzeczy wadliwą

subsumcję ustalonego stanu faktycznego do art. 251

ust 2 ustawy o związkach

zawodowych w związku z art. 4 ust. 3 i art. 8 ust 3 ustawy z.f.ś.s., których

naruszenie trafnie zarzucono w skardze kasacyjnej. Jak wynika z poglądu Sądu

Najwyższego, wyrażonego w powołanym wyżej wyroku z 15 listopada 2006 r., w

świetle art. 251

ust 2 ustawy o związkach zawodowych, jeżeli pracodawca w

zakreślonym terminie (10 dni po zakończeniu kwartału) nie uzyskał wymaganych

przez art. 251

ust. 2 informacji, ma prawo przyjąć, że od tej daty zakładowej

organizacji związkowej nie przysługują już ustawowe uprawnienia. Tymczasem Sąd

Okręgowy uznaje, że wiążąca dla pracodawcy jest informacja o liczbie członków z

wcześniejszego kwartału niż kwartał, o którym mowa w tym przepisie. Podobnie,

nietrafne w świetle art. 251

ust. 2 jest przyjęte przez Sąd Okręgowy założenie, że

pracodawca, w przypadku niedostarczenia w terminie przez organizację związkową

informacji o liczbie członków, ma obowiązek przed podjęciem działań wchodzących

w zakres kompetencji organizacji związkowej wnioskować z różnych okoliczności,

jak np. listy pracowników, z których wynagrodzeń potrącane są składki związkowe,

o jej stanie liczbowym. W takiej sytuacji pracodawca, jak wyżej wskazano, ma

prawo uznać, że organizacji związkowej nie przysługują już ustawowe uprawnienia.

Nie wyłącza to, jak wskazał Sąd Najwyższy w cytowanym wyroku z 15 listopada

2006 r., możliwości wykazania przez organizację związkową, że pomimo

nieprzedstawienia pracodawcy wymaganych informacji w ustawowym terminie,

zrzeszała ona co najmniej 10 członków. Nie dawałoby to jednak podstaw do

uznania działań pracodawcy podjętych przed wykazaniem posiadania odpowiedniej

liczby członków za wadliwe.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie

art. 39815

§ 1 k.p.c., a o kosztach postępowania kasacyjnego - na podstawie art.

108 § 2 k.p.c. w związku z 39821

k.p.c.

/tp/