III CZP 126/08

Uchwała z dnia 18 grudnia 2008 r., III CZP 126/08

Sędzia SN Zbigniew Strus (przewodniczący, sprawozdawca)

Sędzia SN Marian Kocon

Sędzia SN Dariusz Zawistowski

Sąd Najwyższy w sprawie z wniosków Małgorzaty Z. i Kingi R. o ogłoszenie

upadłości Macieja S., po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w

dniu 18 grudnia 2008 r. zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd

Okręgowy w Warszawie postanowieniem z dnia 28 sierpnia 2008 r.:

"Czy wspólnik spółki jawnej, który wystąpił z tej spółki ma zdolność

upadłościową?"

podjął uchwałę:

Wspólnik spółki jawnej traci zdolność upadłościową, w razie wystąpienia

ze spółki.

Uzasadnienie

Maciej S. na przełomie września i października 2006 r. złożył oświadczenie –

przyjęte przez spółkę – o wystąpieniu ze spółki jawnej “I.I.E.D.S.” w W.

Wypowiedzenie to nie spowodowało przejścia spółki jawnej w stan likwidacji, przy

czym należy dodać, że Maciej S. nie był przedsiębiorcą w rozumieniu art. 5 ust. 1

ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz.U. Nr 60,

poz. 535 ze zm. – dalej: "Pr.u.n.").

W maju 2007 r. został złożony wniosek o ogłoszenie jej upadłości, a w dniach

22 października 2007 r. i 31 marca 2008 r. wnioski o ogłoszenie upadłości dłużnika

Macieja S. złożyły wierzycielki Małgorzata Z. i Kinga R. Obydwa wnioski zostały

połączone do wspólnego rozpoznania.

Dłużnik domagał się ich oddalenia, podnosząc zarzut utraty zdolności

upadłościowej wskutek wcześniejszego wystąpienia ze spółki. Wskazywał, że już

dnia 14 listopada 2006 r. został wykreślony z Krajowego Rejestru Sądowego jako

wspólnik uprawniony do reprezentacji spółki.

Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy postanowieniem z dnia 14 kwietnia 2008 r.

ogłosił upadłość Macieja S., a w dniu 9 maja 2008 r. upadłość spółki. Syndyk uznał

co do zasady m.in. wierzytelności Małgorzaty Z. i Kingi R., powstałe w okresie, gdy

Maciej S. był wspólnikiem i zbył cały majątek upadłej, uzyskując cenę pokrywającą

minimalną część uznanych wierzytelności.

Upadły zaskarżył postanowienie z dnia 14 kwietnia 2008 r., a Sąd Okręgowy –

rozpoznając zażalenie – powziął wątpliwości sprowadzające się do zagadnienia,

czy art. 5 ust. 3 pkt Pr.u.n. obejmuje również byłego wspólnika spółki jawnej.

Według poglądu Sądu pierwszej instancji, prowadzenie przeciw wspólnikowi spółki

jawnej egzekucji singularnej byłoby sprzeczne z zasadą odpowiedzialności

subsydiarnej wspólnika spółki jawnej (art. 31 § 1 k.s.h.).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zasady wspólnego dochodzenia roszczeń wierzycieli od niewypłacalnych

dłużników (upadłość) reguluje ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo

upadłościowe i naprawcze. Artykuł 1 ust. 1 wskazuje przedsiębiorców jako

zasadniczą grupę mającą zdolność upadłościową, zastrzegając jednak objęcie tym

postępowaniem innych podmiotów określonych w ustawie. Wśród przedmiotowych

przesłanek zdolności upadłościowej uczestnictwa w postępowaniu upadłościowym

zwraca uwagę prowadzenie we własnym imieniu działalności gospodarczej lub

zawodowej (art. 5 Pr.u.n.). Artykuł 5 ust. 3 wprowadza wyjątki od przedstawionej

reguły, postanawiając, że przepisy ustawy stosuje się także do wspólników

osobowych spółek handlowych, ponoszących odpowiedzialność za zobowiązania

spółki bez ograniczenia całym swoim majątkiem. W rozpoznawanej sprawie

odpowiedzialność wspólnika nie budzi wątpliwości, wynika bowiem z art. 22 ust. 2

k.s.h., stanowiącego, że każdy wspólnik odpowiada za zobowiązania spółki bez

ograniczenia całym swoim majątkiem solidarnie z pozostałymi wspólnikami oraz ze

spółką. W przepisie brak jednak regulacji temporalnych uwarunkowań tej

odpowiedzialności, potrzebnej ze względu na potencjalną liczbę zmiennych,

pozostających ze sobą w związku, np. rejestracji spółki, wstąpienia lub wystąpienia

z niej wspólnika, powstania zobowiązania, wymagalności, stwierdzenia

bezskuteczności egzekucji. Stan prawny komplikuje się również ze względu na

obowiązek „uwzględnienia” art. 31, jednak § 3 tego przepisu zawiera wskazówkę

pozwalającą odrzucić przypuszczenie, że ustawodawca przeoczył zupełnie

temporalne związki zdarzeń wpływających na odpowiedzialność wspólnika według

art. 5 ust. 3 pkt 2 Pr.u.n. Supozycja taka, oparta na założeniu nieracjonalnego

działania legislacyjnego wymagałaby zresztą szczególnej ostrożności. Stosowanie

przepisów ustawy także do odpowiedzialności wspólników osobowych spółek

handlowych nie uprawnia również do pominięcia art. 8 Pr.u.n., określającego skutki

wygaśnięcia innej przesłanki odpowiedzialności, tj. statusu przedsiębiorcy, ze

względu na zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej. W takim

wypadku, podobnie jak w razie śmierci przedsiębiorcy, zdolność upadłościowa

utrzymuje się tylko przez jeden rok. (…)

Artykuł 5 ust. 3 Pr.u.n. wprowadza wyjątki w stosunku do reguły, że upadłości

podlegają tylko przedsiębiorcy. Należy je wykładać ściśle, ponieważ zdolność

upadłościowa obejmuje ograniczony krąg dłużników, nie ma zatem podstawy do

uznania luki normatywnej i rozszerzania tego kręgu w drodze analogii, a

interpretacja ust. 3 powinna najpierw uwzględnić metodę językową. Ponieważ

status wspólnika spółki prawa handlowego określa ustawa, przeczyłoby regułom

logiki utożsamianie wspólnika i byłego wspólnika, zwłaszcza gdyby taka dowolna

interpretacja miała kształtować treść odrębnego aktu normatywnego o istotnym

znaczeniu społecznym. Uznanie, że po wystąpieniu ze spółki status wspólnika

pozostaje niezmieniony podważałoby sens regulacji np. następstw wyłączenia

wspólnika (art. 63 § 2 k.s.h.) oraz regulacji odpowiedzialności wspólnika spółki

jawnej (art. 31 ust. 3, art. 32 k.s.h.) ze względu na chwilę powstania zobowiązania

lub przystąpienia wspólnika do spółki. Sąd Najwyższy podobnie interpretował

pojęcie członka organu osoby prawnej odwołanej z jego składu (uchwała składu

siedmiu sędziów z dnia 1 marca 2007 r., III CZP 94/06, OSNC 2007, nr 7-8, poz.

95).

Okoliczności te uzasadniają przyjęcie za dostateczną wykładni językowej art.

5 ust. 3 pkt 2 Pr.u.n. i rozstrzygnięcie zagadnienia prawnego, jak w uchwale.

Oczywiście, wystąpienie ze spółki nie zwalnia byłego wspólnika z

odpowiedzialności określonej w art. 22 k.s.h. za zobowiązania powstałe wcześniej.

Z tych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę, jak na wstępie (art. 390

k.p.c.).