I CSK 239/08

Sygn. akt I CSK 239/08

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 8 stycznia 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Tadeusz Wiśniewski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Kazimierz Zawada

SSN Mirosław Bączyk

Protokolant Ewa Krentzel

w sprawie z powództwa "S." Spółki z o.o.

przeciwko Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 8 stycznia 2009 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 13 grudnia 2007 r.,

oddala skargę kasacyjną i zasądza od strony powodowej na

rzecz strony pozwanej kwotę 3600 zł

z tytułu zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Strona powodowa „S.” Sp. z o.o. wniosła pozew przeciwko Agencji

Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o zapłatę kwoty 211.246,01 zł z

odsetkami ustawowymi z tytułu umowy zawartej w dniu 21.07.2005 r., której

przedmiotem było udzielenie stronie powodowej pomocy finansowej w zamian za

realizację przez nią projektu okresowego zawieszenia działalności w zakresie

przetwórstwa ryb w celu umożliwienia odnowy zasobów dorsza bałtyckiego w

okresie od 1.05.2005 r. do 15.09.2005 r. Jako żądanie ewentualne strona

powodowa wniosła o zasądzenie tej kwoty w postaci odszkodowania za

wyrządzoną szkodę (art. 415 i 416 k.c.).

Zarówno Sąd pierwszej, jak i drugiej instancji nie uznały zasadności

wniesionego powództwa, przyjmując, że umowa zawarta między stronami jest

nieważna, gdyż została sporządzona na podstawie niezgodnego z obowiązującymi

przepisami wspólnotowymi rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia

30.05.2005 r., zmieniającego rozporządzenie w sprawie warunków i trybu

udzielania pomocy finansowej w ramach Sektorowego Programu Operacyjnego

(SPO) „Rybołówstwo i przetwórstwo ryb 2004-2006)” (Dz.U. Nr 99, poz. 832).

Wskazane rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi było niezgodne

z rozporządzeniem Rady WE Nr 2792/99, określającym szczegółowe zasady

i uzgodnienia dotyczące pomocy strukturalnej Wspólnoty w sektorze rybołówstwa

(Dz. Urz. WE z 30.12.1999 r. L 337 z późn. zm.). Rozporządzenie Rady WE nie

dopuszcza bowiem możliwości udzielenia rekompensat zakładom przetwórstwa ryb

z Finansowego Instrumentu Wspierania Rybołówstwa, jak i środków pomocy

krajowej. Odnośnie zaś do roszczenia odszkodowawczego wskazano, że powód,

poza zgłoszeniem samego żądania, nie wykazał w żaden sposób wysokości

poniesionej szkody.

Wyrok Sądu Apelacyjnego z 13 grudnia 2007 r. oddalający apelację

zaskarżyła skargą kasacyjną strona powodowa, która zarzuciła mu naruszenie

prawa materialnego przez błędną wykładnię, względnie niewłaściwe zastosowanie

art. 1, art. 2, art. 3, art. 13, art. 16 ust. 1 lit. c rozporządzenia Rady nr 2792/99 w zw.

3

z art. 1, art. 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 1263/99 w sprawie instrumentu

finansowego orientacji rybołówstwa w zw. zw. z art. 1 rozporządzenia Rady (EWG)

3760/92, ustanawiające wspólnotowy system rybołówstwa oraz akwakultury,

polegające na przyjęciu, że regulacje te ograniczają pomoc państwa jedynie do

rybaków i właścicieli statków, nie pozwalając na udzielenie tej pomocy przetwórcom

rybnym. Ponadto zarzuciła naruszenie art. 387 § 2 k.c. przez przyjęcie, że pozwana

Agencja nie ponosi odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną stronie powodowej.

Skarżąca oparła się także na drugiej podstawie kasacyjnej, wskazując na

naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik

sprawy, t.j. art. 6 k.c. w zw. z art. 210 § 2 i art. 230 k.p.c. przez przyjęcie, iż strona

powodowa nie wykazała wysokości szkody oraz art. 322 k.p.c. przez niezasądzenie

na jej rzecz odpowiedniej sumy tytułem odszkodowania, pomimo zaistnienia

przesłanek przewidzianych przez ten przepis.

W związku z tym skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku

w całości i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Odnosząc się do pierwszej ze wskazanych podstaw kasacyjnych dotyczącej

prawa wspólnotowego należy przede wszystkim wskazać, że skarżąca w istotnym

zakresie powołuje nieaktualny stan prawny. Wskazuje mianowicie rozporządzenie

Rady WE nr 2792/99 ustanawiające szczegółowe zasady i uzgodnienia dotyczące

pomocy strukturalnej Wspólnoty w sektorze rybołówstwa (w pierwotnej wersji

opublikowane w Dz. Urz. L 337 z 30.12.1999 r., s. 10; polskie wydanie specjalne –

Dz. Urz. 2004, rozdz. 4 t. 4 s. 179), bez uwzględnienia jednak późniejszych zmian.

Tymczasem wymieniony akt prawny był kilkakrotnie zmieniany, przy czym

największe znaczenie dla wyniku sprawy ma nowelizacja dokonana

rozporządzeniem Rady (WE) nr 2369/2002 z dnia 20 grudnia 2002 r. (Dz. Urz. L

358 z 31.12.2002 r., s. 49; polskie wydanie specjalne – Dz. Urz. 2004, rozdz. 4, t. 5,

s. 450), które dokonało z dniem 1.01.2003 r. istotnej zmiany w brzmieniu art. 1, 2,

3 i 16 ust. 1 li. c rozporządzenia nr 2792/99. Należy także podkreślić, że

rozporządzenie nr 2792/99 z dniem 1 stycznia 2007 r. utraciło moc.

4

Z punktu widzenia rozstrzygnięcia sprawy najistotniejsze znaczenie ma

jednak to, że w dacie zawarcia umowy między stronami (21 lipca 2005 r.)

rozporządzenie nr 2792/99 obowiązywało w brzmieniu ustalonym rozporządzeniem

nr 2369/02, czego skarżąca zdaje się nie zauważać. A przecież w wyniku tej

zmiany z przepisu art. 16 ust. 1 lit. c usunięto ten jego fragment, z którego wynikała

możliwość przyznania rekompensaty dla przemysłu przetwórczego, jeżeli

uzależniony był on od dostaw z zasobów objętych planem odbudowy. Od dnia

1.01.2003 r. możliwość wypłaty takiej rekompensaty jest dopuszczalna jedynie

w stosunku do rybaków i właścicieli statków z pominięciem zakładów

przetwórczych. W związku z tym - wbrew twierdzeniom skarżącej - Sądy obu

instancji trafnie przyjęły, że udzielenie pomocy finansowej stronie powodowej, która

prowadzi przedsiębiorstwo przetwórstwa rybnego było już w chwili podpisania

umowy niedopuszczalne z punktu widzenia prawa wspólnotowego. W związku

z tym powołane wyżej rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi

przewidujące taką pomoc było oczywiście sprzeczne z prawem wspólnotowym,

mającym moc nadrzędną nad prawem krajowym. Musiało to skutkować przyjęciem,

że zawarta miedzy stronami umowa przewidująca wsparcie finansowe z tytułu

wstrzymania działalności przetwórczej strony powodowej była nieważna jako

sprzeczna z prawem (art. 58 § 1 k.c.). Również pozostałe zarzuty dotyczące

naruszenia prawa wspólnotowego okazały się nieuzasadnione, gdyż albo odnoszą

się do aktów prawnych już nieobowiązujących w dniu zawarcia umowy

(rozporządzenie Rady (EWG) Nr 3760/92, zastąpione z dniem 1 stycznia 2003 r.

przez rozporządzenie Rady (WE) 2371/2002), albo też w ogóle nie odnoszą się do

możliwości udzielenia pomocy finansowej przedsiębiorstwom przetwórczym

w związku ze wstrzymaniem działalności (art. 1 i 2 rozporządzenia Rady (WE)

nr 1263/99).

Nieuzasadniony jest także zarzut naruszenia art. 387 § 2 k.c. konstruującego

odpowiedzialność na zasadzie culpa in contrahendo w związku z niemożliwością

świadczenia. Po pierwsze, regulacja ta odnosi się do możliwości dochodzenia

odszkodowania jedynie zakresie tzw. ujemnego interesu umownego, czyli szkody

wywołanej tym, że kontrahent niewiedzący, iż spełnienie świadczenia jest

niemożliwe zawarł jednak umowę. Skarżąca w żadnym wypadku nie wykazała, jak

5

to wynika z poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych, dlaczego wartość

niezrealizowanej umowy miałaby stanowić szkodę wywołaną samym zawarciem

umowy. Wręcz przeciwnie dochodzona przez skarżącą kwota jest rozumiana

powszechnie jako dodatni interes umowy.

Po drugie zaś, możliwość zastosowania art. 387 § 2 k.c. jest zasadniczo

dopuszczalna jedynie w wypadku rzeczywistej, obiektywnej niemożliwości

świadczenia, czyli w wypadku, gdy świadczenia nie może spełnić ani dłużnik, ani

żadna inna osoba (zob. wyrok SN z 8 maja 2002 r., III CKN 1015/99, niepubl.).

Tymczasem spełnienie świadczenia będącego przedmiotem umowy między

stronami (zapłata określonej kwoty pieniężnej) jest obiektywnie i realnie możliwe.

Spełnienie świadczenia jest jednak niedopuszczalne jako sprzeczne z ustawą.

W takiej sytuacji zastosowanie powinien znaleźć art. 58 § 1, a nie art. 387 § 2 k.c.

Zastosowanie art. 387 § 2 k.c. jest wykluczone także z tego względu, że hipoteza

tej normy odnosi się jedynie do sytuacji, w której świadomość niemożliwości

spełnienia świadczenia jest tylko u jednej ze stron umowy, a druga strona – strona

poszkodowana - takiej świadomości nie ma. Tymczasem w realiach sprawy

chodziło o nieznajomość regulacji prawa, która dotyczyła w jednakowym stopniu

obu stron umowy. Strona powodowa jako przedsiębiorca zajmujący się sektorem

przetwórstwa rybnego nie może powoływać się na nieznajomość obowiązującej

regulacji prawnej, także w odniesieniu do prawa wspólnotowego dotyczącego tej

dziedziny.

Za nieuzasadnione należy uznać także zarzuty odnoszące się do prawa

procesowego, zwłaszcza dotyczące uznania przez Sądy obu instancji, że skarżąca

nie wykazała wysokości poniesionej szkody. Regulacje procesowe odnoszą się

bowiem do dokonanych przez sądy meriti ustaleń faktycznych, którymi Sąd

Najwyższy jest związany przy rozpoznawaniu skargi kasacyjnej (art. 39813

§ 2

k.p.c.).

W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną jako nie

mającą uzasadnionych podstaw (art. 39814

k.p.c.).