I CSK 273/08

Sygn. akt I CSK 273/08

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 9 stycznia 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Gerard Bieniek (przewodniczący)

SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian (sprawozdawca)

SSA Bogumiła Ustjanicz

Protokolant Anna Matura

w sprawie z powództwa CB Spółki z o.o.

przeciwko Skarbowi Państwa reprezentowanemu przez Prezydenta Miasta

Stołecznego Warszawy

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 9 stycznia 2009 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 28 lutego 2008 r.,

oddala skargę kasacyjną.

2

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 28 lutego 2008 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację

pozwanego Skarbu Państwa - Prezydenta m.st. Warszawy od wyroku Sądu

Okręgowego z dnia 1 czerwca 2007 r. zapadłego w sprawie o zapłatę na rzecz CB

Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością.

Sąd pierwszej instancji ustalił, że poprzednik prawny powodowej Spółki był

dzierżawcą terenu położonego w W., gdzie prowadził wytwórnię. Uzyskał w dniu 19

grudnia 1997 r. decyzję zezwalającą na budowę wytwórni na terenie nieruchomości

położonej przy ul. O. W dniu 29 października 1998 r. Prezydent m.st. Warszawy

udzielił pozwolenia na użytkowanie wytwórni. W decyzji tej termin użytkowania

wytwórni został ustalony do dnia 1 grudnia 2003 r. Decyzją z dnia 14 września

2001 r. Wojewoda stwierdził nieważność decyzji z dnia 19 grudnia 1997 r.

zezwalającej na budowę wytwórni.

W dniu 10 września 2004 r., po wyczerpaniu środków odwoławczych od

decyzji Wojewody, poprzednik prawny powódki wystąpił do Wojewody z żądaniem

naprawienia, w trybie art.160 § 4 k.p.a., szkody polegającej na utraceniu dochodów

z produkcji w okresie od 1 września 2002 r., kiedy to został zmuszony do

zaprzestania produkcji, do 1 grudnia 2003 r., a więc daty, do której, zgodnie z

decyzją z dnia 29 października 1998 r., działalność wytwórcza mogła być

prowadzona. W dniu 15 kwietnia 2005 r. została wydana decyzja odmowna.

Sąd pierwszej instancji zasądzając kwotę 613.593 zł wraz z odsetkami

wskazał, że powództwo Spółki CB jest uzasadnione treścią art.160 k.p.a. Ten

przepis znajduje w sprawie zastosowanie na podstawie art. 5 ustawy z dnia 17

czerwca 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw

(Dz.U. nr 162, poz. 1692). Przesłanki odpowiedzialności Skarbu Państwa zostały

spełnione. O bezprawności i winie funkcjonariusza państwowego przesądza

stwierdzenie nieważności decyzji, a skutki prawne stwierdzenia nieważności są

nieodwracalne (wytwórnia betonu musiała zakończyć działalność). Istnieje związek

przyczynowy pomiędzy stwierdzeniem nieważności decyzji a nie uzyskaniem

korzyści związanych z prowadzoną działalnością. W ocenie Sądu Okręgowego

związek przyczynowy może przybrać postać związku wieloczłonowego i

3

występować w sytuacji, gdy pewne zdarzenie stworzyło warunki wystąpienia

innych zdarzeń, z których ostatnie stało się bezpośrednią przyczyną szkody. Taka

sytuacja wystąpiła w rozpoznawanej sprawie. Szkoda w postaci lucrum cessans

została przez stronę powodową wykazana.

Oddalając apelację Skarbu Państwa Sąd Apelacyjny w pierwszej kolejności

ustosunkował się do zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. wykazując jego

niezasadność. Podkreślił, że ustalenia zostały poczynione i ocenione prawidłowo;

prawidłowo też Sąd pierwszej instancji zastosował art. 361 § 2 k.c. Wbrew

wywodom zawartym w apelacji szkoda poniesiona przez stronę powodową ma

charakter utraconych korzyści, a nie szkody ewentualnej. Przesłanka wysokiego

prawdopodobieństwa uzyskania określonych dochodów została wykazana.

Sąd wskazał także, że produkcja została wstrzymana dopiero po wyczerpaniu

drogi odwoławczej od decyzji Wojewody, a żadne czynniki obiektywne

(zmniejszenie popytu, sytuacja gospodarcza) i subiektywne (sytuacja finansowa

spółki, konkurencyjność jej oferty na rynku) nie pozwalały przyjąć, że dochody z

produkcji i sprzedaży miałyby ulec zmniejszeniu.

Skarga kasacyjna Skarbu Państwa oparta została na podstawie naruszenia

prawa materialnego. Skarżący wskazuje naruszenie art.160 § 1 k.p.a. w związku

z art. 361 § 1 k.c. przez przyjęcie, że brak możliwości czerpania przez stronę

powodową dalszych korzyści majątkowych z nieważnej decyzji administracyjnej po

stwierdzeniu jej nieważności stanowi normalne następstwo wydania tej decyzji oraz

naruszenie art.160 § 1 k.p.a. w związku z art. 361 § 2 k.c. przez przyjęcie, że zyski

nieosiągnięte przez powoda stanowią lucrum cessans.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Skarb Państwa prezentuje stanowisko, że

nie podlegają kompensacji szkody, w postaci utraconych korzyści, poniesione przez

podmiot, który uzyskałby je w okresie po stwierdzeniu nieważności decyzji,

w oparciu o którą prowadzona była określona działalność. Wskazuje się, że

uchybienia towarzyszące wnioskowi o wydanie pozwolenia na budowę były tak

doniosłe, iż powinny prowadzić do wydania decyzji odmownej. W takiej sytuacji

poprzednik strony powodowej, jak i ona sam, nie uzyskałaby żadnych korzyści

majątkowych. Za całkowicie bezpodstawny należy więc uznać, zdaniem

4

skarżącego, pogląd Sądu pierwszej instancji, że gdyby decyzja została wydana

zgodnie z prawem i nie została następnie unieważniona, wytwórnia mogłaby

funkcjonować przez czas wskazany w decyzji dopuszczającej wzniesiony obiekt do

użytkowania. Utrata przez stronę powodową korzyści jest następstwem

przywrócenia stanu zgodnego z prawem, a więc związek przyczynowy powinien

łączyć wadliwą decyzję i powstały uszczerbek, a nie decyzję stwierdzającą

nieważność oraz powstałą szkodę. Gdyby zaś nawet założyć, że istnieje związek

przyczynowy, to wskazywany przez stronę powodową uszczerbek nie stanowi

utraconych korzyści w rozumieniu prawa cywilnego. Zdaniem Skarbu Państwa po

stwierdzeniu nieważności decyzji administracyjnej nie można wyprowadzać z niej

korzystnych dla siebie skutków prawnych.

Zaprezentowanego stanowiska nie sposób podzielić. Sądy orzekające

w sposób nie budzący wątpliwości ustaliły fakty istotne dla powstania

odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkodę wynikłą z wydania decyzji

administracyjnej, której nieważność następnie stwierdzono. Strona powodowa

rozpoczęła działalność w postaci wytwarzania betonu legitymując się wymaganymi

przez prawo decyzjami administracyjnymi (pozwoleniem na budowę

i dopuszczeniem wzniesionego obiektu do użytkowania). Następcze stwierdzenie

nieważności decyzji zezwalającej na wzniesienie wytwórni (pozwolenia na budowę)

doprowadziło do zakończenia użytkowania wytwórni w dniu 1 września 2002 r.

zamiast, jak wynikało to z decyzji dopuszczającej obiekt do użytkowania, w dniu 1

grudnia 2003 r. Gdyby decyzja z dnia 19 grudnia 1997 r. nie była dotknięta

nieważnością, powodowa Spółka kontynuowałaby swoją działalność do 1 grudnia

2003 r. i uzyskałaby stosowne korzyści. Związek występujący pomiędzy wydaniem

nieważnej decyzji administracyjnej a nie uzyskaniem korzyści z działalności

wytwórczej, która byłaby prowadzona w okresie 1 września 2002 r. a 1 grudnia

2003 r. ma charakter normalnego związku przyczynowego, a więc stanowi

przesłankę odpowiedzialności odszkodowawczej. Podzielić należy przyjętą przez

Sąd pierwszej instancji koncepcję wieloczłonowego związku przyczynowego

(koncepcja ta nie jest zresztą podważana przez skarżącego).

Nie sposób także podzielić stanowiska skarżącego, że nie podlegają

naprawieniu szkody w postaci utraconych korzyści powstałe w okresie po

5

stwierdzeniu nieważności decyzji, gdyż nie można wywodzić korzystnych skutków

prawnych z decyzji po stwierdzeniu jej nieważności. Jeżeli w okolicznościach

konkretnej sprawy pewne szkody pozostają w związku z okresem po stwierdzeniu

nieważności decyzji, mogą one podlegać naprawieniu, o ile oczywiście spełnione

są przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa.

W rozpoznawanej sprawie takie przesłanki zostały wykazane. Nie sposób przy tym

przyjąć, że niemożliwość kontynuowania działalności gospodarczej ze względu na

to, iż oparta ona była na decyzji następnie unieważnionej, po stwierdzeniu tej

nieważności, może być rozpatrywane w kategoriach korzyści. Naprawienie

poniesionej szkody jest wyrównaniem uszczerbku majątkowego poniesionego

przez poszkodowanego, a nie uzyskaniem korzyści. Nie zmienia powyższej oceny

odwołanie się przez skarżącego do poglądów doktryny oraz orzeczenia GKA z dnia

28 stycznia 1986 r., DO-9139/85, OSPiKA 1987, nr 5-6, poz. 102), gdy wyrażone

tam poglądy odnoszą się do sytuacji, gdy działalność wymagająca zezwolenia była

prowadzona bez takiego zezwolenia. W rozpoznawanej sprawie poprzednik prawny

strony powodowej rozpoczął działalność dysponując decyzjami wymaganymi przez

prawo. Późniejsze stwierdzenie nieważności decyzji zawierającej pozwolenie na

wzniesienie wytwórni nie może być utożsamiane z sytuacją prowadzenia

działalności bez wymaganego zezwolenia.

Z tych względów Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną jako nie

znajdującą uzasadnionych podstaw (art. 39814

k.p.c.).