II PK 111/08

Sygn. akt II PK 111/08

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 6 stycznia 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący)

SSN Katarzyna Gonera (sprawozdawca)

SSN Małgorzata Gersdorf

w sprawie z powództwa W. B.

przeciwko B. Elektrownia O. S.A. w B. i Skarbowi Państwa - Ministrowi Skarbu

Państwa w Warszawie

o odszkodowanie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 6 stycznia 2009 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej B. Elektrownia O. S.A. w B. od wyroku Sądu

Apelacyjnego [..]

z dnia 12 listopada 2007 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w O. - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z 5

lutego 2007 r., zasądził od strony pozwanej B. Elektrownia O. S.A. na rzecz

powódki W/ B. kwotę 53.173 zł oraz oddalił powództwo w pozostałej części.

Powódka domagała się ostatecznie zasądzenia na jej rzecz od strony pozwanej

odszkodowania w wysokości 118.800 zł za nieprzyznane jej akcje prywatyzacyjne.

Sąd Okręgowy ustalił, że powódka rozpoczęła 2 stycznia 1976 r. pracę w

Przedsiębiorstwie Państwowym Elektrownia O. na stanowisku inspektora nadzoru

budowlanego na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony. W dniu 31

sierpnia 1989 r. Elektrownia O. zleciła Przedsiębiorstwu Budowlanemu "P." Spółce

z o.o. (usługodawcy) wykonanie nadzoru inwestorskiego w zakresie robót

budowlanych oraz sieci i instalacji sanitarnych w terminie od 1 września 1989 r. do

31 grudnia 1996 r. W celu umożliwienia usługodawcy zrealizowania przedmiotu

umowy strona pozwana z dniem 1 września 1989 r. przekazała mu do dyspozycji

pracowników - między innymi powódkę, udzielając jej jednocześnie urlopu

bezpłatnego na okres od 1 września 1989 r. do 31 grudnia 1996 r. Powódka

rozpoczęła pracę u usługodawcy od 1 września 1989 r. W dniu 15 stycznia 1991 r.

Przedsiębiorstwo Państwowe Elektrownia O. zostało przekształcone w spółkę

akcyjną. W dniu 22 maja 1997 r. Skarb Państwa zlecił Elektrowni O. S.A. w B.

wykonanie czynności technicznych związanych z nieodpłatnym udostępnieniem

pracownikom akcji serii A należących do Skarbu Państwa, o wartości nominalnej 1

zł za jedną akcję, zgodnie z ustawą z dnia 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i

prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych (Dz.U. Nr 118, poz. 561 ze zm.) i

rozporządzeniem Ministra Skarbu Państwa z dnia 3 kwietnia 1997 r. w sprawie

szczegółowych zasad podziału uprawnionych pracowników na grupy, ustalania

liczby akcji przypadających na każdą z tych grup oraz trybu nabywania akcji przez

uprawnionych pracowników (Dz. U. Nr 33, poz. 200), natomiast Elektrownia O. S.A.

zobowiązała się do wezwania w imieniu Skarbu Państwa uprawnionych

pracowników do składania oświadczeń o zamiarze nieodpłatnego nabycia akcji,

poprzez ogłoszenie w dzienniku o zasięgu ogólnokrajowym i lokalnym oraz poprzez

wywieszenie w siedzibie spółki i we wszystkich jej zakładach i oddziałach wezwania

3

o treści określonej w § 3 ust. 3 tego rozporządzenia oraz do przyjmowania

oświadczeń pracowników o zamiarze nieodpłatnego nabycia akcji.

Powódka złożyła oświadczenie o zamiarze nieodpłatnego nabycia akcji w

1997 r. i została ujęta na pierwszej liście pracowników uprawnionych do nabycia

akcji prywatyzacyjnych. W październiku 2004 r. Elektrownia O. S.A. sporządziła

nową listę, na której powódki nie ujęto. Powódka złożyła reklamację, której nie

uwzględniono. Jako przyczynę odmowy podano, że powódka nie powróciła do

pracy w Elektrowni O. od 1 stycznia 1997 r., czyli po wykorzystaniu i zakończeniu

urlopu bezpłatnego.

Sąd pierwszej instancji uznał, że powództwo zasługuje na uwzględnienie

jedynie w części. Powódka była pracownikiem uprawnionym do nabycia akcji

prywatyzacyjnych, ponieważ do czasu zakończenia urlopu bezpłatnego, tj. do dnia

31 grudnia 1996 r., była pracownicą strony pozwanej. Prywatyzacja rozpoczęła się

w czasie, gdy powódka była pracownikiem strony pozwanej. Osoby zatrudnione w

Elektrowni O. o stażu pracy od 18 do 21 lat zaliczono do ósmej grupy pracowników

uprawnionych, którym przysługiwało 198 akcji. Na zasądzoną na rzecz powódki -

tytułem odszkodowania za niewydanie akcji - kwotę 53.173 zł składała się wartość

należnych powódce akcji (198) z uwzględnieniem ich średniej ceny transakcyjnej, tj.

331,54 zł, pomniejszona o 19% stanowiących podatek od dochodów z odpłatnego

zbycia papierów wartościowych.

Powyższy wyrok Sądu Okręgowego zaskarżyła apelacją strona pozwana, w

części uwzględniającej powództwo i zasądzającej na rzecz powódki

odszkodowanie w kwocie 53.173 zł, zarzucając naruszenie prawa materialnego: 1)

art. 2 pkt 5 i art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 1996 r. komercjalizacji i

prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych oraz art. 1741

k.p. poprzez przyjęcie, że

powódka była osobą uprawnioną do nieodpłatnego nabycia akcji Elektrowni O.

S.A., pomimo udzielonego jej na okres od 1 września 1989 r. do 31 grudnia 1996 r.

urlopu bezpłatnego, po zakończeniu którego powódka nie powróciła do pracy w

Elektrowni O. S.A., 2) § 11 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia Ministra Skarbu Państwa z

dnia 29 stycznia 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad podziału uprawnionych

pracowników na grupy, ustalania liczby akcji przypadających na każdą z tych grup

oraz trybu nabywania akcji przez uprawnionych pracowników (Dz. U. Nr 35, poz.

4

303), poprzez przyjęcie, że powódka powinna zostać zaliczona do ósmej grupy

uprawnionych pracowników.

Strona pozwana wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku w części

zasądzającej od strony pozwanej B/Elektrowni O. S.A. na rzecz powódki kwotę

53.173 zł i oddalenie powództwa również w tym zakresie.

Sąd Apelacyjny, wyrokiem z 12 listopada 2007 r., oddalił apelację strony

pozwanej.

Sąd Apelacyjny uznał za prawidłowe zarówno ustalenia Sądu pierwszej

instancji, jak i zastosowanie przez ten Sąd przepisów prawa będących podstawą

rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Sąd drugiej instancji stwierdził, że istota

problemu sprowadzała się do ustalenia, czy powódka była osobą uprawnioną do

nabycia akcji prywatyzacyjnych spółki akcyjnej Elektrownia O..

Sąd Apelacyjny podkreślił, że prawo pracowników do nabycia akcji

przedsiębiorstwa państwowego przekształconego w spółkę akcyjną wprowadziła

ustawa z dnia 13 lipca 1990 r. o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych (Dz. U.

Nr 51, poz. 298 ze zm.), stanowiąc w art. 24 ust. 1 zdanie pierwsze, że

pracownikom przedsiębiorstwa państwowego przekształconego w spółkę

przysługuje prawo zakupu na zasadach preferencyjnych do 20% ogólnej liczby akcji

tej spółki należących do Skarbu Państwa. Następnie na mocy art. 36 ust. 1 ustawy

z dnia 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw

państwowych (tekst jednolity: Dz. U. z 2002 r. Nr 171, poz. 1397 ze zm.) prawo to

zostało zastąpione prawem do nieodpłatnego nabycia akcji spółki. Druga z

przywołanych ustaw oraz wydane z jej upoważnienia rozporządzenie Ministra

Skarbu Państwa z dnia 3 kwietnia 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad podziału

uprawnionych pracowników na grupy, ustalania liczby akcji przypadających na

każdą z tych grup oraz trybu nabywania akcji przez uprawnionych pracowników

(Dz. U. Nr 33, poz. 200), zastąpione następnie przez rozporządzenie Ministra

Skarbu Państwa z dnia 29 stycznia 2003 r. (Dz. U. Nr 35, poz. 303), wprowadziły

pojęcie uprawnionych pracowników oraz uregulowały ich prawo do nieodpłatnego

nabycia akcji spółki, a także określiły zasady i tryb postępowania związany z

nabywaniem akcji. W myśl art. 2 pkt 5 lit a ustawy z dnia 30 sierpnia 1996 r. o

komercjalizacji i prywatyzacji, pracownikami uprawnionymi do nabycia akcji są m.in.

5

osoby będące w dniu wykreślenia z rejestru komercjalizowanego przedsiębiorstwa

państwowego pracownikami tego przedsiębiorstwa. Z art. 36 tej ustawy wynika, że

uprawnionym pracownikom przysługuje prawo do nieodpłatnego nabycia do 15%

akcji objętych przez Skarb Państwa w dniu wpisania spółki do rejestru (z

zastrzeżeniem ust. 2 i 3). Warunkiem skorzystania z przysługującego uprawnienia

jest złożenie pisemnego oświadczenia o zamiarze nabycia akcji w ciągu sześciu

miesięcy od dnia wpisania spółki do rejestru. Prawo do nieodpłatnego nabycia akcji

powstaje po upływie trzech miesięcy od dnia zbycia przez Skarb Państwa

pierwszych akcji na zasadach ogólnych i wygasa z upływem dwunastu miesięcy od

dnia powstania tego prawa (art. 38 ust. 2 ustawy). Akcje zbywa się nieodpłatnie w

grupach wyodrębnionych ze względu na okresy zatrudnienia uprawnionych

pracowników w komercjalizowanym przedsiębiorstwie państwowym i w spółce

powstałej w wyniku komercjalizacji tego przedsiębiorstwa państwowego (art. 36 ust.

4 ustawy).

Sąd Apelacyjny uznał za bezzasadny zarzut, w którym podniesiono, że Sąd

pierwszej instancji dokonał naruszenia prawa materialnego, a mianowicie art. 2 pkt

5 i art. 36 ust. 1 ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw

państwowych, poprzez przyjęcie, że powódka była osobą uprawnioną do

nieodpłatnego nabycia akcji Elektrowni O. S.A., pomimo udzielonego jej na okres

od 1 września 1989 r. do 31 grudnia 1996 r. urlopu bezpłatnego, po zakończeniu

którego nie powróciła do pracy w Elektrowni O.. Sąd drugiej instancji powołał się na

ustalenia Sądu Okręgowego, że powódka w dniu przekształcenia Elektrowni O. z

przedsiębiorstwa państwowego w spółkę akcyjną, czyli 15 stycznia 1991 r., była

pracownikiem "P." Spółki z o.o. i jednocześnie przebywała na urlopie bezpłatnym

udzielonym jej przez pierwotnego pracodawcę - Elektrownię O. - na podstawie art.

1741

k.p. w celu wykonywania pracy w wymienionej wyżej spółce w okresie od 31

sierpnia 1989 r. do 31 grudnia 1996 r. Na czas urlopu bezpłatnego następuje

zawieszenie obowiązków obu stron stosunku pracy: pracownika i dotychczasowego

pracodawcy, mimo że sam stosunek pracy nadal istnieje. Pracodawca zwolniony

jest od wypłacania wynagrodzenia pracownikowi, a pracownik zwolniony jest od

świadczenia pracy na rzecz pracodawcy. Okres urlopu bezpłatnego wlicza się do

okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze u dotychczasowego

6

pracodawcy. Powódka nie przestała być pracownikiem Elektrowni O. w momencie

udzielenia jej urlopu bezpłatnego, a zgodnie z art. 1 ustawy o komercjalizacji i

prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych (który stwierdza, że powstała w wyniku

komercjalizacji spółka wstępuje we wszystkie stosunki prawne, których podmiotem

było przedsiębiorstwo państwowe, bez względu na charakter prawny tych

stosunków) stała się pracownikiem Elektrowni O. S.A.

Sąd Apelacyjny nie podzielił zarzutu apelacji, że powódka nie jest

pracownikiem uprawnionym do nieodpłatnego nabycia akcji ze względu na to, że po

upływie urlopu bezpłatnego nie stawiła się do pracy w Elektrowni O. S.A., co -

zdaniem skarżącego - miało przesądzać o niezasadności skierowanego przez nią w

stosunku do strony pozwanej roszczenia odszkodowawczego. Zgodnie z art. 1741

§

2 k.p. okres urlopu bezpłatnego, o którym mowa w § 1, wlicza się do okresu pracy,

od którego zależą uprawnienia pracownicze u dotychczasowego pracodawcy, przy

czym przepis ten nie wprowadza żadnych dodatkowych warunków, od których

spełnienia zależałoby zaliczenie okresu urlopu bezpłatnego do stażu pracy. W

ocenie Sądu Apelacyjnego, wliczenie do okresu, od którego zależą uprawnienia

pracownicze, pracy u dotychczasowego pracodawcy następuje z mocy samego

prawa, bez konieczności spełniania przez pracownika dodatkowych warunków, co

ma miejsce również wtedy, gdy pracownik nie podejmie pracy u dotychczasowego

pracodawcy po zakończeniu zatrudnienia. Sąd drugiej instancji uznał za trafny

pogląd Sądu Okręgowego, który stwierdził, że skoro art. 1741

§ 2 k.p. nie nakłada

obowiązku powrotu pracownika do pracy u macierzystego pracodawcy, to nie

można go interpretować wbrew dosłownemu brzmieniu i uznawać za pracowników

jedynie te osoby, które po zakończeniu urlopu bezpłatnego stawiły się do pracy u

pierwotnego pracodawcy.

Sąd Apelacyjny podkreślił, że powódka była pracownicą strony pozwanej do

czasu zakończenia urlopu bezpłatnego, czyli do 31 grudnia 1996 r., a tym samym

spełniła wymagania stawiane w art. 2 pkt 5 lit a ustawy z 30 sierpnia 1996 r. o

komercjalizacji i prywatyzacji do uznania jej za pracownika uprawnionego do

nabycia akcji prywatyzacyjnych, ponieważ w dniu wykreślenia z rejestru

komercjalizowanego przedsiębiorstwa państwowego była pracownikiem tego

przedsiębiorstwa. Zdaniem Sądu drugiej instancji, powódka spełniła również

7

warunek z art. 38 ust. 1 ustawy z 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i

prywatyzacji, a mianowicie, w ciągu sześciu miesięcy od dnia wpisania spółki

Elektrownia O. S.A. do rejestru złożyła pisemne oświadczenie o zamiarze nabycia

akcji spółki.

Sąd Apelacyjny uznał za nietrafny zarzut apelacji, w którym skarżący

podniósł, że Sąd pierwszej instancji naruszył § 11 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra

Skarbu Państwa z dnia 29 stycznia 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad

podziału uprawnionych pracowników na grupy, ustalania liczby akcji

przypadających na każdą z tych grup oraz trybu nabywania akcji przez

uprawnionych pracowników, poprzez przyjęcie, że powódka powinna zostać

zaliczona do ósmej grupy uprawnionych pracowników. Zaliczenie uprawnionych

pracowników do konkretnej grupy następowało na podstawie łącznego okresu

zatrudnienia w przedsiębiorstwie państwowym i w spółce. Powódka rozpoczęła

pracę w Elektrowni O. w dniu 2 stycznia 1976 r., a następnie w okresie od 1

września 1989 r. do 31 grudnia 1996 r. przebywała na urlopie bezpłatnym, zatem

łączny okres jej zatrudnienia u strony pozwanej wynosił 19 lat, 11 miesięcy i 30 dni.

Nie ulega więc wątpliwości, że powódkę należało zakwalifikować do grupy ósmej

(§ 11 ust. 1 pkt 8 i § 2 rozporządzenia Ministra Skarbu Państwa z dnia 29 stycznia

2003 r.) i na tej podstawie ustalić liczbę przypadających jej akcji. Błędne jest

założenie strony pozwanej, że § 11 rozporządzenia Ministra Skarbu Państwa z dnia

29 stycznia 2003 r. stanowi o okresie "zatrudnienia" rozumianego jako świadczenie

pracy, stąd do okresu tego nie można wliczyć okresów, w czasie których prawa i

obowiązki stron wynikające ze stosunku pracy były zawieszone z uwagi na

udzielenie pracownikowi urlopu bezpłatnego. W ocenie Sądu Apelacyjnego, okres

urlopu bezpłatnego, udzielonego pracownikowi na podstawie art. 1741

§ 1 k.p.,

wlicza się do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze u

dotychczasowego pracodawcy, a zatem powódce należało zaliczyć do okresu

pracy w Elektrowni O. okres urlopu bezpłatnego. Sąd Apelacyjny zaakceptował

sposób dokonanego przez Sąd pierwszej instancji wyliczenia należnego powódce

od strony pozwanej odszkodowania.

Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego wniósł pełnomocnik strony

pozwanej, zaskarżając wyrok ten w całości. Skarga kasacyjna została oparta na

8

podstawie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie: 1) art. 1741

k.p. oraz art.

2 pkt 5 i art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i

prywatyzacji przez przyjęcie, że powódka była osobą uprawnioną do nieodpłatnego

nabycia akcji Elektrowni O. S.A., pomimo udzielonego jej na okres od 1 września

1989 r. do 31 grudnia 1996 r. urlopu bezpłatnego, po zakończeniu którego nie

powróciła do pracy w Elektrowni O.; 2) § 11 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia Ministra

Skarbu Państwa z dnia 29 stycznia 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad

podziału uprawnionych pracowników na grupy, ustalania liczby akcji

przypadających na każdą z tych grup oraz trybu nabywania akcji przez

uprawnionych pracowników (zwanego dalej rozporządzeniem), przez błędną

wykładnię i przyjęcie, że powódka powinna była zostać zaliczona do ósmej grupy

uprawnionych pracowników.

Pełnomocnik strony skarżącej wniósł o uchylenie w całości wyroku Sądu

Apelacyjnego i zmianę tego wyroku poprzez oddalenie powództwa w całości.

Skarżąca uzasadniła konieczność przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania tym, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne związane z

wykładnią art. 1741

k.p., odnoszące się do oceny skutków braku powrotu

pracownika do macierzystego pracodawcy po zakończeniu udzielonego temu

pracownikowi urlopu bezpłatnego. Zdaniem pełnomocnika strony skarżącej, istota

występującego w sprawie zagadnienia prawnego sprowadza się do udzielenia

odpowiedzi na pytanie, czy w świetle art. 2 pkt 5 i art. 36 ust. 1 ustawy z 30

sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i prywatyzacji oraz § 11 ust. 1 i 2 rozporządzenia,

w przypadku pracownika przebywającego na urlopie bezpłatnym, który po upływie

okresu udzielonego mu urlopu nie podejmuje zatrudnienia u macierzystego

pracodawcy, okres udzielonego mu urlopu bezpłatnego należy traktować w oparciu

o art. 1741

k.p. tak jak okres zatrudnienia u tego pracodawcy. Rozstrzygnięcie

przedstawionego zagadnienia prawnego ma znaczenie ogólne, ponieważ dotyczy

ustalenia treści i zakresu uprawnień pracowniczych osób, które po upływie okresu

udzielonego im na podstawie art. 1741

k.p. urlopu bezpłatnego nie podejmują

zatrudnienia u macierzystego pracodawcy.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

9

Skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy.

Istotny i wymagający rozstrzygnięcia problem dotyczy wykładni art. 1741

k.p.

Zgodnie z tym przepisem, za zgodą pracownika, wyrażoną na piśmie,

pracodawca może udzielić pracownikowi urlopu bezpłatnego w celu wykonywania

pracy u innego pracodawcy przez okres ustalony w zawartym w tej sprawie

porozumieniu między pracodawcami (§ 1), okres urlopu bezpłatnego, o którym

mowa w § 1, wlicza się do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia

pracownicze u dotychczasowego pracodawcy (§ 2).

Spór w niniejszej sprawie dotyczył dwóch kwestii. Po pierwsze, strona

pozwana podważała w toku procesu (i podważa w skardze kasacyjnej) co do

zasady prawo powódki do nabycia akcji spółki na preferencyjnych zasadach, po

drugie, skarżąca kwestionowała zaliczenie okresu urlopu bezpłatnego udzielonego

powódce na podstawie art. 1741

k.p. do okresu zatrudnienia, od którego zależeć

miała ilość przyznanych jej akcji pracowniczych, a ostatecznie w skardze

kasacyjnej nie zgadza się z ustaloną przez Sąd Apelacyjny ilością należnych jej

akcji. Kwestie te zostały już rozstrzygnięte w orzecznictwie Sądu Najwyższego, a

mianowicie w wyroku z 9 maja 2008 r., II PK 318/07. Poniższe rozważania

uwzględniają wyrok wydany w sprawie II PK 318/07, którego stanowisko i

podstawowe argumenty Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejszą

sprawę w pełni podziela.

1. Stanowisko strony pozwanej o braku uprawnień powódki do nabycia akcji

na zasadach preferencyjnych nie jest trafne z następujących względów.

Wobec niekwestionowanych okoliczności faktycznych dotyczących terminu

rozpoczęcia udostępniania przez Skarb Państwa akcji na zasadach

preferencyjnych, zastosowanie w niniejszej sprawie ma ustawa z 30 sierpnia 1996

r. o komercjalizacji i prywatyzacji (poprzednia nazwa – o komercjalizacji i

prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych), zgodnie z regułą intertemporalną

wyrażoną w art. 63 ust. 2 tego aktu prawnego. W myśl art. 36 ust. 1 ustawy o

komercjalizacji i prywatyzacji, uprawnionym pracownikom przysługuje prawo do

nieodpłatnego nabycia, z zastrzeżeniem ust. 2 i 3, do 15% akcji objętych przez

Skarb Państwa w dniu wpisania spółki do rejestru. Definicję pojęcia „uprawniony

10

pracownik” formułuje art. 2 pkt 5a ustawy. Wynika z niego, że ilekroć w ustawie

jest mowa o uprawnionych pracownikach - rozumie się przez to osoby będące w

dniu wykreślenia z rejestru komercjalizowanego przedsiębiorstwa państwowego

pracownikami tego przedsiębiorstwa lub osoby będące pracownikami

przedsiębiorstwa państwowego w dniu zawarcia umowy rozporządzającej

przedsiębiorstwem poprzez jego wniesienie do spółki. Wedle art. 2 k.p.,

pracownikiem jest osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę, powołania,

wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę. Z przepisu tego nie wynika,

aby warunkiem koniecznym zachowania statusu pracownika było faktyczne

wykonywanie pracy (ze strony pracownika) i wypłacanie wynagrodzenia (ze strony

pracodawcy), a więc faktyczne wykonywanie obowiązków wynikających z

łączącego strony stosunku pracy, wystarczy jedynie, aby stosunek ten trwał.

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowym oraz jednolitymi poglądami

doktryny urlop bezpłatny (art. 174 k.p.) jest okresem, w którym, mimo trwania

stosunku pracy, ulegają zawieszeniu wzajemne obowiązki i uprawnienia stron tego

stosunku (świadczenie pracy oraz wypłata wynagrodzenia). Zatem osoba

pozostająca w dniu wykreślenia z rejestru komercjalizowanego przedsiębiorstwa

państwowego na urlopie bezpłatnym, udzielonym czy to na podstawie art. 174 k.p.,

czy też art.1741

k.p., pozostaje nadal pracownikiem zatrudnionym u pracodawcy

podlegającego komercjalizacji i prywatyzacji, który urlopu tego jej udzielił, a więc

ma prawo do nieodpłatnego nabycia akcji na podstawie art. 36 ust. 1 ustawy o

komercjalizacji i prywatyzacji.

2. Fakt przebywania na urlopie bezpłatnym ma natomiast istotne znaczenie

przy ustalaniu okresów zatrudnienia, od których uzależniona jest ilość akcji

przysługujących pracownikowi. Wydane na podstawie art. 36 ust. 5 ustawy z dnia

30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i prywatyzacji rozporządzenie Ministra Skarbu

z dnia 29 stycznia 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad podziału uprawnionych

pracowników na grupy, ustalania liczby akcji przypadających na każdą z tych grup

oraz trybu nabywania akcji przez uprawnionych pracowników w § 11 wprowadza

zasadę, że ilość akcji, do zakupu których uprawniony jest pracownik na zasadach

preferencyjnych, uzależniona jest od okresu zatrudnienia. Pojęcie „okres

zatrudnienia”, użyte w tym przepisie, należy rozumieć z uwzględnieniem generalnej

11

zasady wynikającej z art. 174 § 2 k.p., zgodnie z którą okresu urlopu bezpłatnego

nie wlicza się do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze, z

zastrzeżeniem wyjątku przewidzianego w art. 1741

§ 2 k.p. Uprawnienia do nabycia

akcji wywodzą się wprost z pracowniczego statusu osób do nich uprawnionych, a

więc dają się zakwalifikować jako „uprawnienia pracownicze” w rozumieniu tego

przepisu. Jeżeli zatem z okresu zatrudnienia wywodzi się określone uprawnienia

pracownicze, to musi być to okres, w którym nie są one zawieszone, a tak jest w

przypadku urlopu bezpłatnego. Za takim stanowiskiem przemawia także cel

przepisu art. 36 ust. 1 ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji, przyznający, na

preferencyjnych zasadach, prawo do akcji tym pracownikom, którzy poprzez swoją

pracę, najpierw na rzecz przedsiębiorstwa państwowego a następnie na rzecz

spółki, mieli swój udział (stosownie do przepracowanego okresu zatrudnienia) w -

ogólnie rzecz ujmując - uzyskaniu określonej pozycji na rynku podmiotu

podlegającego komercjalizacji, a następnie prywatyzacji. Sprzeciwiałby się temu

celowi pogląd, że okres zatrudnienia (w rozumieniu § 11 rozporządzenie Ministra

Skarbu Państwa z dnia 29 stycznia 2003 r.) to okres pozostawania wyłącznie

formalnie w stosunku pracy, niezależny od faktycznego świadczenia pracy – a

więc faktycznego wkładu pracy pracownika w budowanie rynkowej pozycji

przedsiębiorstwa państwowego a następnie spółki powstałej w wyniku jego

prywatyzacji. Jedynie przepis szczególny, jakim jest art. 1741

§ 2 k.p., zrównujący

okres świadczenia pracy u innego pracodawcy z okresem pracy u macierzystego

pracodawcy, pozwala na uznanie, że okres takiego urlopu podlegałby zaliczeniu do

okresu zatrudnienia w rozumieniu § 11 rozporządzenia.

Generalną zasadą jest, że okresu urlopu bezpłatnego nie wlicza się do

okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze (art. 174 § 2 k.p.), co

stanowi naturalną konsekwencję tego, że w tym okresie ulegają zawieszeniu

wzajemne obowiązki i uprawnienia stron tego stosunku. Wyjątkiem od tej zasady

jest urlop bezpłatny udzielany przez pracodawcę pracownikowi na podstawie art.

1741

§ 1 k.p., za zgodą pracownika, wyrażoną na piśmie, w celu wykonywania

pracy u innego pracodawcy przez okres ustalony w zawartym w tej sprawie

porozumieniu między pracodawcami. W doktrynie przyjmuje się, że urlop ten jest

szczególnym rodzajem urlopu bezpłatnego, udzielany jest bowiem w celu

12

wykonywania pracy u innego pracodawcy. Przekazywanie między pracodawcami

pracowników w tym trybie daje możliwość uregulowania stanu zatrudnienia – bez

konieczności dokonywania zwolnień, a zwłaszcza zwolnień grupowych.

Uprawniony jest pogląd, że urlop ten udzielany jest przede wszystkim w interesie

pracodawcy, który unika w ten sposób obowiązku wypłaty odpraw z tytułu

zwolnienia pracowników, jednakże uznać go można także za korzystny dla

pracownika, bowiem chroni go przed utratą pracy. Nie budzi wątpliwości fakt, że w

czasie obu tych urlopów bezpłatnych obowiązki stron stosunku pracy trwają w

zawieszeniu. Z uwagi na szczególny cel urlopu udzielonego na podstawie art. 1741

k.p. ustawodawca przyznał pracownikowi szczególne uprawnienie wynikające z § 2

tego przepisu, mianowicie okres tego urlopu bezpłatnego wlicza się do okresu

pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze u dotychczasowego

pracodawcy. Uprawnienie to jednak, co oczywiste, nie może być realizowane

wtedy, kiedy wzajemne obowiązki stron stosunku pracy pozostają w zawieszeniu.

Stosownie do zasady wnioskowania z mniejszego na większe (argumentum a

minori ad maius) - skoro uprawnienie to nie może być realizowane w stanie

zawieszenia obowiązków stron stosunku pracy, to tym bardziej nie jest to możliwe,

kiedy stosunek pracy ustaje, co pociąga za sobą ustanie wzajemnych obowiązków

stron. Jedynie zatem reaktywacja zawieszonych obowiązków stron stosunku pracy

umożliwia pracownikowi skorzystanie z uprawnienia wynikającego z art. 1741

§ 2

k.p., a następuje ona z chwilą powrotu pracownika do pracy u dotychczasowego

pracodawcy. Z samej zatem istoty omawianego przepisu wynika, że dopiero

podjęcie pracy u dotychczasowego pracodawcy, po zakończeniu urlopu

bezpłatnego, umożliwia zaliczenie okresu tego urlopu do okresu pracy, od którego

zależą uprawnienia pracownicze. Błędnie zatem przyjął Sąd Okręgowy, że art. 1741

§ 2 k.p. przewiduje wliczenie okresu urlopu bezpłatnego do uprawnień

pracowniczych bez żadnego dodatkowego warunku.

Mając na uwadze powyższe Sąd Najwyższy na mocy art. 39815

§ 1 k.p.c.

orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach rozstrzygnięto w oparciu o przepis art.

39821

w związku z art. 108 § 2 k.p.c.

/tp/