II UK 118/08

Wyrok z dnia 6 stycznia 2009 r.

II UK 118/08

Termin przedawnienia przewidziany w art. 6 ust. 3 ustawy z dnia 30 paź-

dziernika 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i

chorób zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 167, poz. 1322 ze zm.)

ulega zawieszeniu w związku z zawartą przez strony na podstawie art. 29 ust. 1

i 1a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

(jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) umową o rozłożenie na

raty należności z tytułu składek i biegnie na nowo od dnia uregulowania przez

wnioskodawcę zaległości składkowych.

Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Katarzyna Gonera, Małgorzata Gersdorf.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 stycznia

2009 r. sprawy z powództwa Leszka B. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecz-

nych-Oddziałowi w W. o jednorazowe odszkodowanie z tytułu wypadku przy pracy,

na skutek skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Okręgowego War-

szawa-Praga w Warszawie z dnia 28 lutego 2007 r. [...]

o d d a l i ł skargę.

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z dnia 28 lutego 2007 r. [...] Sąd Okręgowy dla Warszawy - Pragi w

Warszawie oddalił apelację pozwanego organu rentowego - Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych-Oddziału w W. od wyroku Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi - Po-

łudnie z dnia 22 czerwca 2006 r., zmieniającego zaskarżoną przez wnioskodawcę

Leszka B. decyzję organu rentowego z dnia 9 czerwca 2005 r. i przyznającego prawo

do jednorazowego odszkodowania z tytułu wypadku przy prowadzeniu pozarolniczej

działalności w dniu 8 czerwca 2004 r.

2

W sprawie ustalono, że wnioskodawca prowadził działalność gospodarczą pod

nazwą „D.S.” od dnia 27 marca 2001 r. i z tego tytułu był zobowiązany do opłacania

składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwa-

rantowanych Świadczeń Pracowniczych. W dniu 8 czerwca 2004 r. uległ wypadkowi

przy pracy w trakcie wykonywania czynności związanych z prowadzeniem działalności

gospodarczej. W dniu wypadku wnioskodawca zalegał z wpłatami z tytułu składek na

ubezpieczenia społeczne i z tego względu, w dniu 27 września 2004 r. organ rentowy

oraz odwołujący się zawarli umowę o rozłożeniu na raty należności z tytułu składek w

wysokości 7.505,25 zł według stanu na dzień 15 lipca 2004 r., przy czym zaległość z

tytułu ubezpieczenia społecznego wraz z odsetkami ustawowymi wynosiła 6448,86 zł

za okres od czerwca 2002 r. do kwietnia 2004 r., należność z tytułu ubezpieczenia

zdrowotnego łącznie z odsetkami ustawowymi - 617,58 zł za okres od lipca 2003 r. do

kwietnia 2004 r., a należność z tytułu składek na Fundusz Pracy wraz z odsetkami

ustawowymi - 438,81 zł za okres od maja 2003 r. do kwietnia 2004 r. W umowie strony

ustaliły, że odwołujący się spłaci poszczególne raty zadłużenia w terminach wynikają-

cych z ustalonego harmonogramu spłat począwszy od dnia 15 października 2004 r., a

zawarcie tej umowy spowodowało, że bieg terminów przedawnienia należności z tytułu

składek objętych umową uległ zawieszeniu. Zawieszenie biegu terminu przedawnienia

nastąpiło od dnia zawarcia umowy do dnia płatności ostatniej raty określonej w harmo-

nogramie spłat. Wnioskodawca spłacił całe zadłużenie do dnia 18 marca 2005 r., a w

dniu 1 czerwca 2005 r. złożył wniosek o wypłatę jednorazowego odszkodowania z ty-

tułu wypadku przy prowadzeniu działalności pozarolniczej, który miał miejsce w dniu 8

czerwca 2004 r. Organ rentowy odmówił wnioskowi, stwierdzając że zadłużenie wnio-

skodawcy z tytułu opłacenia składek na ubezpieczenie społeczne zostało uregulowane

w czasie późniejszym niż sześć miesięcy od dnia wypadku.

W świetle ustaleń faktycznych, między organem rentowym a wnioskodawcą -

właścicielem firmy ,,D.S.”, została zawarta umowa (na podstawie art. 29 ust .1 i 1a

ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, jednolity

tekst: Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.), o rozłożeniu na raty należności z tytułu

składek. W § 6 umowy zawarto postanowienie według którego „zawarcie umowy po-

woduje, że bieg terminu przedawnienia należności z tytułu składek objętych umową

ulega zawieszeniu. Zawieszenie biegu terminu przedawnienia następuje od dnia za-

warcia umowy do dnia płatności ostatniej raty określonej w harmonogramie spłat.” W

ocenie Sądu drugiej instancji, wskazane postanowienie umowy może stanowić pod-

3

stawę do przyjęcia, że bieg sześciomiesięcznego terminu wynikającego z art. 6 ust. 2 i

3 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypad-

ków przy pracy i chorób zawodowych (Dz.U. Nr 199 poz. 1673 ze zm.), winien być

liczony z uwzględnieniem faktu zawarcia między stronami umowy o rozłożeniu na raty

należności z tytułu składek. Przyjęcie - zgodnie ze stanowiskiem organu rentowego -

że zawarta umowa o rozłożeniu na raty należności składkowych dotyczy jedynie

przedawnienia należności z tytułu składek i powtarza unormowanie zawarte w art. 24

ust. 5a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i nie modyfikuje zasad przedaw-

nienia prawa do świadczeń z ubezpieczenia wypadkowego, które reguluje wyczerpują-

co art. 6 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym

z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych - wywoływałoby skutek, według

którego fakt opłacenia przez odwołującego się składek w okresie objętym umową za-

wartą na podstawie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, nie miałby de facto

znaczenia dla dochodzenia ewentualnych roszczeń odszkodowawczych i takich

uprawnień by nie dawał. Treść art. 29 ust. 1 oraz 1a ustawy o systemie ubezpieczeń

społecznych, upoważniającego organ rentowy do - między innymi - rozłożenia należ-

ności z tytułu składek na raty, jak również umowa zawarta między stronami pozwalają

- w ocenie Sądu Okręgowego - na przyjęcie, że bieg 6-miesięcznego terminu

przedawnienia przewidzianego w art. 6 ust. 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym z

tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, który uległ zawieszeniu w związku

z zawartą przez strony umową, biegnie od dnia uregulowania przez wnioskodawcę

zaległości składkowych, co dawało podstawę do dochodzenia świadczenia (por. art.

120 § 1 k.c.).

Powyższy wyrok zaskarżył skargą kasacyjną pozwany organ rentowy i zarzu-

cając naruszenie prawa materialnego - art. 6 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 30 października

2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodo-

wych, przez przyjęcie, że wnioskodawca „zachowuje prawo do jednorazowego od-

szkodowania z tytułu wypadku przy wykonywaniu działalności pozarolniczej, w sytua-

cji gdy obciążające go zadłużenie z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne nie

zostało uregulowane w ciągu 6 miesięcy od dnia wypadku, a jedynie rozłożone na

raty”, oraz niewłaściwe zastosowanie art. 11 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecz-

nym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, „wyrażające się w pominię-

ciu przez Sąd drugiej instancji, sformułowanej w tym przepisie normy prawnej, prze-

widującej powstanie prawa do jednorazowego odszkodowania wyłącznie w sytuacji,

4

gdy wystąpił u ubezpieczonego uszczerbek na zdrowiu”, oraz przepisów postępowa-

nia - art. 47714

§ 2 k.p.c., polegające na „utrzymaniu w mocy orzeczenia Sądu pierw-

szej instancji, przyznającego ubezpieczonemu prawo do świadczenia, pomimo nie-

ustalenia wystąpienia wszystkich warunków, od jakich ustawa uzależnia powstanie

prawa do świadczenia”, wniósł o jego uchylenie w całości.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik wnioskodawcy wniósł o od-

rzucenie skargi, a w razie przyjęcia, iż występuje w rozpatrywanej sprawie istotne

zagadnienie prawne - utrzymanie w mocy zaskarżonego wyroku.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest nieuzasadniona. Stosownie do art. 39813

§ 1 i 2 k.p.c.,

Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (jej podstaw) i jest

związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia,

jeżeli skarga nie zawiera zarzutu naruszenia przepisów postępowania (bądź jeżeli

zarzut taki okaże się niezasadny). Przedstawionych w skardze zarzutów naruszenia

przepisów postępowania nie można uznać za zasadne. Wskazany w skardze kasa-

cyjnej jako jej podstawa art. 47714

§ 2 k.p.c. normuje katalog rozstrzygnięć sądu roz-

poznającego w pierwszej instancji odwołania od decyzji organów rentowych w spra-

wach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Sąd pierwszej instancji, wydając rozstrzy-

gnięcie merytoryczne, może albo uwzględnić odwołanie (§ 2 i 3), albo je oddalić (§

1). Uwzględniając odwołanie, sąd może zmienić zaskarżoną decyzję w całości lub w

części (oddalając odwołanie w pozostałym zakresie), orzekając zarazem co do istoty

sprawy (§ 2), albo - w przypadku niewydania decyzji przez organ rentowy - zobowią-

zać organ do wydania decyzji w określonym terminie, zawiadamiając o tym organ

nadrzędny lub też samodzielnie rozstrzygnąć sprawę orzekając co do istoty sprawy

(§ 3). Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, w sprawie z odwołania od decyzji orga-

nu rentowego, jej treść wyznacza przedmiot decyzji, którą było w rozpatrywanej

sprawie prawo do jednorazowego odszkodowania, i tylko o nim orzekały Sądy obu

instancji. W tych warunkach ustalenia faktyczne poczynione w sprawie i stanowiące

podstawę orzekania, są w postępowaniu kasacyjnym wiążące.

Nietrafny okazał się także zarzut naruszenia prawa materialnego. Zgodnie z

art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym

z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej przysługuje między innymi „jed-

5

norazowe odszkodowanie” ubezpieczonemu, który doznał stałego lub długotrwałego

uszczerbku na zdrowiu; przy czym osobom prowadzącym pozarolniczą działalność i

osobom z nimi współpracującym świadczenia wymienione w ustawie nie przysługują

w razie wystąpienia w dniu wypadku lub w dniu złożenia wniosku o przyznanie

świadczeń z tytułu choroby zawodowej zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenia

społeczne na kwotę przekraczającą 6,60 zł do czasu spłaty całości zadłużenia (ust.

2), zaś stosownie do ust. 3 powołanego przepisu, prawo do jednorazowego odszko-

dowania, przedawnia się, jeżeli zadłużenie, o którym mowa w ust. 2, nie zostanie

uregulowane w ciągu 6 miesięcy od dnia wypadku lub od dnia złożenia wniosku o

przyznanie świadczeń z tytułu choroby zawodowej. W skardze kasacyjnej, organ

rentowy upatruje naruszenia art. 6 ust. 3 tej ustawy w uznaniu przez Sądy orzekające

w sprawie, że bieg 6 miesięcznego terminu przedawnienia przewidzianego w art. 6

ust. 3 ustawy, uległ zawieszeniu w związku z zawartą przez strony umową o rozłoże-

niu na raty należności z tytułu składek, gdy tymczasem zadłużenie z tytułu składek na

ubezpieczenie społeczne nie zostało uregulowane w ciągu 6 miesięcy od dnia wy-

padku, a jedynie rozłożone na raty. Poglądu tego Sąd Najwyższy nie podziela.

Stosownie do poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych, między organem

rentowym a wnioskodawcą została zawarta w dniu 21 września 2004 r. umowa (na

podstawie art. 29 ust. 1 i 1a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubez-

pieczeń społecznych), w której strony uzgodniły rozłożenie na raty należności z tytułu

składek. W § 6 umowy zawarto postanowienie, według którego „zawarcie niniejszej

umowy powoduje, iż bieg terminu przedawnienia należności z tytułu składek objętych

umową ulega zawieszeniu. Zawieszenie biegu terminu przedawnienia następuje od

dnia zawarcia umowy do dnia płatności ostatniej raty określonej w harmonogramie

spłat.” W ocenie Sądu Najwyższego zacytowane postanowienie umowy, odnoszący

się co prawda do zawieszenia biegu przedawniania należności składkowych, stanowi

podstawę do przyjęcia, że bieg sześciomiesięcznego terminu wynikającego z art. 6

ust. 2 i 3 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu

wypadków przy pracy i chorób zawodowych, winien być liczony z uwzględnieniem

faktu zawarcia między stronami umowy o rozłożeniu na raty należności z tytułu skła-

dek. Co prawda art. 6 ust. 3 ustawy odczytywany literalnie i w oderwaniu od przepi-

sów systemu prawa, a w szczególności podsystemu prawa pracy i ubezpieczeń

społecznych, nie przewiduje instytucji zawieszenia lub przerwania biegu przedawnie-

nia prawa do jednorazowego odszkodowania z tytułu wypadku przy pracy, jednak - w

6

ocenie Sądu Najwyższego - nieuregulowanie w ustawie zawieszenia lub przerwania

biegu przedawnienia (art. 6 ust. 3 ustawy), nie oznacza, że zawarcie umowy o rozło-

żeniu na raty należności z tytułu składek nie przerywa (nie zawiesza) biegu tego ter-

minu przedawnienia. Zgodnie z art. 1 pkt 4 ustawy systemowej, ubezpieczenia spo-

łeczne obejmują między innymi ubezpieczenie z tytułu wypadków przy pracy i chorób

zawodowych, a ustawa określa zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym oraz

zasady ustalania składek na ubezpieczenia społeczne oraz podstaw ich wymiaru.

Wskazane przepisy, dają podstawę do przyjęcia, że również do tzw. ubezpie-

czenia wypadkowego stosuje się art. 29 ustawy systemowej, który pozwala na za-

warcie umowy między zobowiązanym a organem rentowym w przedmiocie odrocze-

nia lub rozłożenia należności składkowych na raty „ze względów gospodarczych lub

innych przyczyn zasługujących na uwzględnienie (...) uwzględniając możliwości płat-

nicze dłużnika oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych”. Należy mieć przy tym

na uwadze szczególne okoliczności rozpoznawanej sprawy, w której wnioskodawca

spłacił całe zadłużenie do dnia 18 marca 2005 r., a w dniu 1 czerwca 2005 r. złożył

wniosek o wypłatę jednorazowego odszkodowania z tytułu wypadku przy przyprowa-

dzeniu działalności pozarolniczej, który miał miejsce w dniu 8 czerwca 2004 r. W

związku z tym nie można akceptować sytuacji, w której organ rentowy mógłby wywo-

dzić korzystne skutki prawne w postaci przedstawienia skutecznego zarzutu

przedawnienia wobec wnioskodawcy, któremu nie można zarzucić niewywiązania się

z zawartej pomiędzy nim a organem rentowym umowy. Tym samym (podzielając

stanowisko jakie w sprawie wyraziły Sądy orzekające), trzeba przyjąć, że bieg 6-mie-

sięcznego terminu przedawnienia przewidzianego w art. 6 ust. 3 ustawy o ubezpie-

czeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, ulega zawie-

szeniu w związku z zawartą przez strony umową i biegnie od dnia uregulowania przez

wnioskodawcę zaległości składkowych, bowiem nie do pogodzenia z konstytucyjną

zasadą wyrażaną przez art. 2 Konstytucji, według której Rzeczpospolita Polska jest

demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości

społecznej, byłoby przyjęcie, że opłacenie przez odwołującego się składek w okresie

objętym umową zawartą na podstawie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych,

nie o de facto znaczenia dla dochodzenia ewentualnych roszczeń odszkodowawczych

i takich uprawnień by nie dawało.

Tym się kierując, Sąd Najwyższy, na podstawie art. 39814

k.p.c. orzekł jak w

sentencji.

7

========================================