I PK 115/08

Wyrok z dnia 16 stycznia 2009 r.

I PK 115/08

Przepis art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o restrukturyzacji

górnictwa węgla kamiennego w latach 2003-2006 (Dz.U. Nr 210, poz. 2037 ze

zm.) nie wyłącza prawa do odprawy pieniężnej, o której mowa w art. 8 ust. 1

ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pra-

cownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (Dz.U. Nr

90, poz. 844 ze zm.) w stosunku do górników korzystających z urlopu górnicze-

go przyznanego na podstawie art. 20 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 26 listopada

1998 r. o dostosowaniu górnictwa węgla kamiennego do funkcjonowania w wa-

runkach gospodarki rynkowej oraz szczególnych uprawnieniach i zadaniach

gmin górniczych (Dz.U. Nr 162, poz. 1112 ze zm.).

Przewodniczący SSN Małgorzata Gersdorf, Sędziowie SN: Józef Iwulski,

Romualda Spyt (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 stycznia

2009 r. sprawy z powództwa Edwarda K. przeciwko Kompanii Węglowej SA w K.

Oddziałowi Kopalni Węgla Kamiennego „B.” w R.Ś. o odprawę, na skutek skargi ka-

sacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecz-

nych w Katowicach z dnia 7 lutego 2008 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Okręgowemu-Są-

dowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach do ponownego rozpoznania i

orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach wyro-

kiem z dnia 7 lutego 2008 r. oddalił apelację powoda Edwarda K. od wyroku Sądu

Rejonowego-Katowice-Zachód - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowi-

cach. Wyrokiem tym oddalone zostało powództwo Edwarda K. przeciwko Kompanii

2

Węglowej SA w K. Oddziałowi Kopalnia Węgla Kamiennego „B.” w R.Ś. o zapłatę

odprawy pieniężnej z tytułu zwolnienia z pracy z przyczyn dotyczących pracodawcy.

W pisemnych motywach rozstrzygnięcia Sąd Okręgowy przyjął za własne

ustalenia faktyczne Sądu Rejonowego, z których wynikało, że powód był zatrudniony

u pozwanej w okresie od 11 kwietnia 1996 r. do 3 sierpnia 2006 r. Na wniosek powo-

da decyzją pracodawcy udzielono mu urlopu górniczego na podstawie art. 21 i 22

ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o dostosowaniu górnictwa węgla kamiennego do

funkcjonowania w warunkach gospodarki rynkowej oraz szczególnych uprawnieniach

i zadaniach gmin górniczych (Dz.U. Nr 162, poz. 1112 ze zm., zwanej dalej ustawą o

dostosowaniu górnictwa węgla kamiennego z 1998 r.), od dnia 1 listopada 2001 r. do

dnia 3 sierpnia 2006 r. Po zakończeniu urlopu strony rozwiązały łączący je stosunek

pracy za porozumieniem stron, a powód od dnia 4 sierpnia 2006 r. uzyskał prawo do

emerytury. Sąd Okręgowy podzielił także ocenę prawną roszczenia powoda dokona-

ną przez Sąd Rejonowy, który stwierdził, że zastosowanie mają przepisy obowiązu-

jące w dacie rozwiązania stosunku pracy, tj. przepisy ustawy z dnia 28 listopada

2003 r. o restrukturyzacji górnictwa węgla kamiennego w latach 2003-2006 (Dz.U. Nr

210, poz. 2037 ze zm., zwanej dalej ustawą o restrukturyzacji górnictwa z 2003 r.),

która zastąpiła ustawę o dostosowaniu górnictwa węgla kamiennego z 1998 r. Prze-

pis art. 8 ust. 3 tej ustawy wyłącza możliwość uzyskania przez pracownika korzysta-

jącego ze świadczenia górniczego przewidzianego w art. 8 ust. 1 pkt 1 tej ustawy

odprawy pieniężnej, o której mowa w przepisach o szczególnych zasadach rozwią-

zywania stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników. Wprawdzie po-

wód korzystał z urlopu górniczego, przysługującego mu na podstawie art. 20 ust. 1

pkt 1 ustawy o dostosowaniu górnictwa węgla kamiennego z 1998 r. i świadczenia

socjalnego w oparciu o przepis art. 22 tej ustawy, ale biorąc pod uwagę, że obecne

świadczenie górnicze jest odpowiednikiem poprzedniego urlopu górniczego, wyłą-

czenie prawa do odprawy pieniężnej przewidziane w ustawie o restrukturyzacji gór-

nictwa z 2003 r., dotyczy również górników korzystających z urlopu górniczego na

podstawie dotychczasowych przepisów. Oba te świadczenia mają charakter osłono-

wy i okres korzystania z nich jest okresem pracy górniczej uprawniającej do emery-

tury. Stąd też z uwagi na art. 8 ust. 3 ustawy o restrukturyzacji górnictwa z 2003 r.

powód nie nabył prawa do odprawy pieniężnej.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku powód zarzucił naruszenie

prawa materialnego przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj. na-

3

ruszenie art. 8 ust. 3 w związku z art. 8 ust. 1 pkt 1 oraz pkt 2 lit.a lub b ustawy o re-

strukturyzacji górnictwa z 2003 r., poprzez przyjęcie, że mają one zastosowanie w

niniejszej sprawie, art. 20 ust. 5 w związku z art. 20 ust. 1 ustawy o dostosowaniu

górnictwa węgla kamiennego z 1998 r., z którego wynikało, że nie ogranicza on

uprawnień określonych ustawą z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach

rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu

pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (jednolity tekst: Dz.U z 2002 r. Nr 112, poz.

980 ze zm., powoływanej dalej jako ustawa o zwolnieniach grupowych z 1989 r.),

poprzez przyjęcie, że pracownikom korzystającym z urlopów górniczych nie przysłu-

guje odprawa pieniężna, art. 55 w związku z art. 45 ust. 1 ustawy o restrukturyzacji

górnictwa z 2003 r., poprzez przyjęcie, że urlop górniczy przekształcił się w świad-

czenie górnicze.

W uzasadnieniu skargi powód podniósł, że wykładnia językowa przepisu art. 8

ust. 3 ustawy o restrukturyzacji górnictwa z 2003 r. nie budzi wątpliwości co do tego,

iż dotyczy on wyłącznie pracowników pobierających świadczenia górnicze na pod-

stawie przepisów tej ustawy. Przyjęcie wykładni rozszerzającej działania tego przepi-

su na pracowników korzystających z urlopów górniczych na podstawie poprzednich

przepisów jest nieuzasadnione. Zdaniem skarżącego, świadczenie górnicze i urlop

górniczy, mimo podobieństw w ich regulacji, są odrębnymi instytucjami. Świadczenie

górnicze zastąpiło urlop górniczy i skoro nie ma w nowej ustawie wyraźnego przepi-

su, z którego wynikałoby, że urlop górniczy przekształca się w świadczenie górnicze,

brak podstaw aby interpretować przepis art. 8 ust. 3 nowej ustawy tak, jak uczynił to

Sąd Okręgowy. Chociaż ustawa o dostosowaniu górnictwa węgla kamiennego z

1998 r. utraciła moc wraz z wejściem w życie nowych uregulowań, to jednocześnie

zawarty w tych uregulowaniach przepis art. 45 ust. 1 wyraźnie wskazuje, że świad-

czenia osłonowe i aktywizujące przyznane przed dniem wejścia w życie ustawy pra-

cownikom i byłym pracownikom przedsiębiorstw górniczych i przedsiębiorstw robót

górniczych prowadzących roboty górnicze pod ziemią związane z budową, utrzyma-

niem lub likwidacją zakładu górniczego z tytułu restrukturyzacji zatrudnienia[...] są

wypłacane na dotychczasowych zasadach. Przepis art. 8 ust. 1 w związku z art. 10

ust. 1 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z

pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (Dz.U. Nr

90, poz. 844 ze zm., powoływanej dalej jako ustawa o zwolnieniach grupowych z

2003 r.), nie zawiera żadnych ograniczeń w prawie do odprawy pieniężnej dotyczą-

4

cych urlopowanych górników. To właśnie ta ustawa ma zastosowanie przy ocenie

roszczenia powoda, jak też ustawa o dostosowaniu górnictwa węgla kamiennego z

1998 r., która w przepisie art. 20 ust. 5 stanowiła, że urlop górniczy nie ogranicza

uprawnień określonych ustawą z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach

rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu

pracy oraz o zmianie niektórych ustaw.

Skarżący stwierdził, że przedstawione wyżej wątpliwości uzasadniają przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania, tym bardziej że w identycznym stanie faktycznym

Sąd Rejonowy w Katowicach [...] zasądził odprawę pieniężną na rzecz pracownika,

który korzystał z urlopu górniczego.

Wskazując na powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w

całości i „uchylenie poprzedzającego go wyroku Sądu Rejonowego” i orzeczenie co

do istoty sprawy oraz zasądzenie kosztów postępowania za obie instancje i w postę-

powaniu kasacyjnym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Problem w niniejszej sprawie sprowadza się do ustalenia przepisów, które na-

leży zastosować. Ustawa o dostosowaniu górnictwa węgla kamiennego z 1998 r.

utraciła moc z dniem wejścia w życie ustawy o restrukturyzacji górnictwa z 2003 r.,

zatem w dacie rozwiązania stosunku pracy, tj. w dniu 3 sierpnia 2006 r., ten pierwszy

akt prawny już nie obowiązywał. W związku z tym co do zasady nie może on regulo-

wać uprawnień powoda związanych z rozwiązaniem umowy o pracę. Natomiast

roszczenie powoda winno być oceniane na podstawie obowiązujących w tej dacie

przepisów, a więc przede wszystkim przepisów ustawy o zwolnieniach grupowych z

2003 r., która z dniem 1 stycznia 2004 r. zastąpiła ustawę o zwolnieniach grupowych

z 1989 r. Zgodnie z jej art. 8 ust. 1 pracownikowi, w związku z rozwiązaniem stosun-

ku pracy z przyczyn niedotyczących pracownika, przysługuje odprawa pieniężna i

prawo to, inaczej niż w ustawie o zwolnieniach grupowych z 1989 r., nie jest ograni-

czone - poza nieistotnym dla niniejszej sprawy zastrzeżeniem wynikającym z jego

ust. 4 dotyczącym jej maksymalnej wysokości. Ograniczenie prawa do odprawy pie-

niężnej wynikające z obowiązującego od 1 stycznia 2004 r. przepisu art. 8 ust. 3

ustawy o restrukturyzacji górnictwa z 2003 r., zgodnie z którym pracownikowi przed-

siębiorstwa górniczego korzystającemu z uprawnień, o których mowa w ust. 1 pkt 1

5

(a więc z osłonowego świadczenia górniczego) nie przysługuje odprawa pieniężna, o

której mowa w przepisach o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami

stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników, stanowi wyjątek od ogól-

nej zasady ustanowionej w art. 8 ustawy o zwolnieniach grupowych z 2003 r. i jedno-

cześnie ten pierwszy przepis jest przepisem szczególnym w stosunku do przepisu

drugiego. Jak każdy wyjątek winien być on interpretowany ściśle, co już z góry pod-

daje w wątpliwość możliwość jego rozszerzającej interpretacji przy zastosowaniu wy-

kładni funkcjonalnej, jaką posłużył się Sąd Okręgowy. W art. 8 ust. 3 ustawy o re-

strukturyzacji górnictwa z 2003 r. wymienia się świadczenia tamujące drogę do naby-

cia uprawnień do odprawy pieniężnej i nie ma wśród nich ani urlopu górniczego, ani

świadczenia socjalnego. Samo to, że urlop górniczy, a w konsekwencji wypłacane na

podstawie art. 22 ustawy o dostosowaniu górnictwa węgla kamiennego z 1998 r.

świadczenie socjalne, zastąpione zostały instytucją świadczenia górniczego na pod-

stawie nowej ustawy i że oba te świadczenia zawierają w zasadzie analogiczne roz-

wiązania prawne, nie jest wystarczające, aby wnioskować z tego o intencji ustawo-

dawcy, z której miałoby wynikać, że ograniczeniem z art. 8 ust. 3 ustawy o restruktu-

ryzacji górnictwa z 2003 r. objął on także górników korzystających z dotychczaso-

wych urlopów górniczych. Z porównania przepisu art. 21 i 22 ustawy o dostosowaniu

górnictwa węgla kamiennego z 1998 r. (urlop górniczy, świadczenie socjalne) i art. 9

ustawy o restrukturyzacji górnictwa z 2003 r. (świadczenie górnicze) wywodzić jedy-

nie można, że pełnią one te same funkcje osłonowe. Jednakże stwierdzenie to nie

jest wystarczające, aby przypisać ustawodawcy wolę pozbawienia prawa do odprawy

pieniężnej górników korzystających w chwili wejścia w życie nowego aktu prawnego

ze świadczeń przyznanych na podstawie dotychczasowych przepisów, które takich

sankcji nie przewidywały, a nawet wprost wskazywały, że uprawnienia do urlopu gór-

niczego nie ograniczają uprawnień określonych ustawą o zwolnieniach grupowych z

1989 r.

Rację ma skarżący, że w myśl przepisów ustawy o restrukturyzacji górnictwa z

2003 r. urlop górniczy nie stał się świadczeniem górniczym, bo żaden przepis tej

ustawy tak nie stanowi. Co więcej, art. 45 ust. 1 ustawy o restrukturyzacji górnictwa z

2003 r. wyraźnie podkreśla odrębność urlopu górniczego od świadczeń wynikających

z ustawy z 2003 r., skoro stanowi, że świadczenia osłonowe i aktywizujące przyzna-

ne przed dniem wejścia w życie ustawy pracownikom i byłym pracownikom przedsię-

biorstw górniczych i przedsiębiorstw robót górniczych prowadzących roboty górnicze

6

pod ziemią związane z budową, utrzymaniem lub likwidacją zakładu górniczego z

tytułu restrukturyzacji zatrudnienia, na podstawie poprzedniej ustawy są wypłacane

na dotychczasowych zasadach. Ta wyraźnie zaznaczona odrębność nie pozwala na

przyjęcie, że w rozumieniu art. 8 ust. 3 ustawy o restrukturyzacji górnictwa z 2003 r.

uprawnienie osłonowe - świadczenie górnicze to również urlop górniczy przyznany

na podstawie uprzednio obowiązujących przepisów. Brak wyraźnego uregulowania w

powyższej ustawie zrównującego urlop górniczy ze świadczeniem górniczym bądź

brak wskazania expressis verbis, że urlop górniczy przyznany na podstawie przepi-

sów dotychczasowych wyłącza prawo do odprawy pieniężnej, nie pozwala przypisać

ustawodawcy woli, jakiej dopatrzył się Sąd Okręgowy.

Mając na uwadze powyższe Sąd Najwyższy na mocy art. 39815

§ 1 k.p.c.

orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto po myśli

art. 108 § 2 k.p.c. w związku z art. 39821

k.p.c.

========================================