V CSK 254/08

Sygn. akt V CSK 254/08

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 16 stycznia 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Stanisław Dąbrowski (przewodniczący)

SSN Józef Frąckowiak

SSN Henryk Pietrzkowski (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa R.U. i W.U.

przeciwko T.K. i Bankowi S.A.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 16 stycznia 2009 r.,

skargi kasacyjnej powodów od wyroku Sądu Okręgowego

z dnia 28 grudnia 2007 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

R.U. i W.U. żądali zasądzenia od pozwanego Banku oraz T.K. solidarnie

kwoty 50 031 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 28 grudnia 2004 r. twierdząc, że

pozwany Bank, wykonując ugodę zawartą z powodami w toku prowadzonego

przeciwko nim postępowania egzekucyjnego, bezpodstawnie przekazał sporną

kwotę pieniężną tytułem opłaty egzekucyjnej T.K., jako komornikowi prowadzącemu

egzekucję. Zdaniem powodów pozwany Bank ponosi odpowiedzialność

za powstałą szkodę wskutek nienależytego wykonania ugody, natomiast pozwany

T.K. odpowiada na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu.

Sąd I instancji uwzględniając prawie w całości powództwo w stosunku do

pozwanego Banku, zasądził na rzecz powodów dochodzoną kwotę 50 031 zł

z odsetkami od dnia 12 lutego 2007 r. (tj. od daty wniesienia pozwu), w pozostałej

części, a więc w zakresie żądania odsetek za wcześniejszy okres, powództwo

oddalił oraz oddalił w całości powództwo w stosunku do T.K.

Według dokonanych w sprawie ustaleń w czasie prowadzonej przez

komornika T.K. - na wniosek pozwanego Banku, złożony w dniu 13 kwietnia 2004

r. - egzekucji należności pieniężnych z tytułu nie spłaconego przez powodów

kredytu inwestycyjnego, odsetek, kosztów procesu i kosztów egzekucji, pozwany

Bank oraz powodowie zawarli w dniu 8 września 2004 r. ugodę. Zgodnie z jej

ustaleniami przekazana Bankowi przez powodów w dniu 4 czerwca 2004 r. kwota

300 000 zł miała zostać przeznaczona na zapłatę prowizji w kwocie 50 000 zł

należnej Bankowi z tytułu zawarcia ugody, a ponadto na spłatę już powstałych

kosztów postępowania egzekucyjnego w kwocie 30 zł. Pozostała kwota 249 970 zł

miała zostać przeznaczona na koszty postępowań egzekucyjnych, które ulegną

umorzeniu na wniosek, do złożenia którego Bank się zobowiązał. Pozwany

Komornik, odpowiadając na pismo Banku z dnia 28 października 2004 r. wyjaśnił,

wskazując podstawę wyliczeń, że koszty postępowania egzekucyjnego, które

uległoby umorzeniu na wniosek Banku wyniosą kwotę 50 031 zł. Kwotę tę Bank

przelał na konto pozwanego komornika w dniu 28 grudnia 2004 r. Pismem z tej

samej daty Bank przesłał powodom rozliczenie kwoty 300 000 zł, w którym podano

3

m.in. kwotę 50 031 zł jako koszty postępowania egzekucyjnego prowadzonego

przez pozwanego Komornika oraz kwotę 51 561,90 zł jako koszty egzekucji

prowadzonej przez komornika w O. Na wniosek Banku złożony dopiero w dniu 20

czerwca 2005 r. pozwany Komornik postanowieniem z dnia 26 lipca 2005 r.

umorzył postępowanie. Komornik nie wydał postanowienia o ustaleniu kosztów

egzekucji uznając je za zbędne w sytuacji, gdy zostały już zapłacone przez

wierzyciela. W styczniu 2006 r. powodowie powiadomieni zostali, że zwróconą

przez komornika w O. kwotę 51 561,90 wpłaconą na koszty egzekucji, pozwany

Bank zaliczył na spłatę należności głównej.

Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 28 grudnia 2007 r., uwzględniając

apelację pozwanego T.K., zmienił wyrok Sądu I instancji i powództwo oddalił oraz

oddalił apelację powodów, orzekając odpowiednio o kosztach procesu za obie

instancje. Sąd ten uznał, że uiszczona na rzecz pozwanego Komornika opłata w

kwocie 50 031 zł stanowiła świadczenie należne, przysługujące na podstawie art.

49 u.k.s.e. w brzmieniu sprzed 13 listopada 2004 r. Pozwany Bank przekazując tę

kwotę pozwanemu Komornikowi wykonał w sposób należyty ugodę z dnia 8

września 2004 r. Powodowie ponadto nie wykazali szkody i jej wysokości, przelana

bowiem na rzecz pozwanego Komornika kwota 50 031 zł pomniejszyła pasywa

powodów, do których zaliczyć należało przysługujące komornikowi opłaty

przewidziane w art. 49 u.k.s.e.

W skardze kasacyjnej, na podstawie której powodowie zaskarżyli wyrok

Sądu Okręgowego w całości, sformułowane zostały zarzuty naruszenia art. 770

w zw. z art. 7701

i art. 767 k.p.c., art. 49 i 45 ust. 2 u.k.s.e. w zw. z art. 405 k.c. art.

354 § 1, art. 361 § 2 k.c. w zw. z art. 471 k.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Sąd Okręgowy bezzasadnie uznał, że pozwany Bank, przekazując

pozwanemu Komornikowi kwotę 50 031 zł tytułem kosztów egzekucji wykonał

w sposób należyty ugodę z dnia 8 września 2004 r. W ugodzie – jak wynika

z ustaleń – powodowie wyrazili zgodę na zaspokojenie przez pozwany Bank –

z kwoty przez nich wpłaconej – kosztów prowadzonych postępowań

egzekucyjnych, które ulegną umorzeniu na wniosek Banku. Nie oznacza to, że była

4

to zgoda na zapłatę kosztów w dowolnie wskazanej wysokości, ani też w wysokości

wskazanej przez komornika w zawiadomieniu o wszczęciu egzekucji.

Przyjąć należało, że była to zgoda na zaspokojenie kosztów, które należą się

komornikowi w przypadku umorzenia egzekucji na wniosek wierzyciela, a więc

kosztów, które komornik ustala w postanowieniu, które ma obowiązek wydać

w następstwie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Obowiązek taki wynikał

z art. 59 u.k.s.e. w brzmieniu obowiązującym zarówno w chwili wszczęcia egzekucji

(13 kwietnia 2004 r.), jak i w chwili wydania postanowienia o umorzeniu

postępowania egzekucyjnego (26 lipca 2005 r.). W odniesieniu do postępowań

egzekucyjnych wszczętych przed 13 listopada 2004 r. wysokość opłaty pobieranej

przez komornika określał art. 49 u.k.s.e. w brzmieniu ustalonym ustawą z dnia

18 września 2001 r. o zmianie ustawy o komornikach sądowych i egzekucji oraz

niektórych innych ustaw (Dz. U. 130, poz. 1452). Abstrahując od dokonanej – pod

wpływem wypowiedzi w judykaturze i doktrynie – zmiany tego przepisu,

wprowadzonej w życie 13 listopada 2004 r. (ustawa z dnia 24 września 2004 r.

o zmianie ustawy o komornikach sądowych i egzekucji oraz ustawy – Kodeks

postępowania cywilnego, Dz. U. Nr 236, poz. 2356), podkreślić należy, że Trybunał

Konstytucyjny w wyroku z dnia 17 maja 2005 r. P 6/04 (OTK-A, 2005, nr 5,

poz. 50), a więc przed umorzeniem postępowania przez pozwanego komornika,

orzekł – w odniesieniu do stanu prawnego obowiązującego do dnia 13 listopada

2004 r. – o niezgodności z Konstytucją art. 49 ust. 1 zdanie trzecie, stanowiącego,

że opłatę, o której mowa w tym przepisie komornik pobiera również w wypadku

umorzenia postępowania na wniosek wierzyciela. Trybunał Konstytucyjny uznał,

że pobieranie opłaty egzekucyjnej w przypadku umorzenia postępowania

egzekucyjnego jest sprzeczne z zasadniczą koncepcją ustawy o komornikach

sądowych i egzekucji, która wymaga uwzględnienia realnego, a nie czysto

formalnie rozumianego nakładu kosztów, czasu i wysiłku ze strony komornika jako

kryterium przyznania mu wynagrodzenia.

W świetle powyższego nie znajduje usprawiedliwienia przekazanie

komornikowi kwoty w wysokości aż 50 031 zł tytułem opłaty egzekucyjnej, ani też

nie wydanie przez komornika postanowienia o ustaleniu kosztów, do wydania

którego komornik był - jak podkreślono - zobligowany na podstawie art. 59 u.k.s.e.

5

Tylko ubocznie dodać należy, że w równolegle toczącym się innym postępowaniu

egzekucyjnym, prowadzonym przez innego komornika, na skutek zaskarżenia

postanowienia wydanego w trybie art. 59 u.k.s.e., komornik zwrócił opłatę

egzekucyjną pobraną w kwocie ponad 50 000 zł.

Skarżący trafnie zatem zarzucili naruszenie art. 49 i 45 ust. 2 u.k.s.e.

w zw. z art. 405 k.c. przez uznanie, że pozwany Komornik był uprawniony do

pobrania kwoty 50 031 zł tytułem kosztów egzekucji, a także naruszenie art. 354

§ 1 w zw. z art. 471 k.c. przez ich błędną wykładnię polegającą na uznaniu,

że przekazanie pozwanemu komornikowi spornej kwoty stanowiło należyte

wykonanie zobowiązania. Sąd Okręgowy także bezzasadnie uznał, naruszając

powołany w skardze kasacyjnej art. 361 § 2 k.c., że powodowie nie wykazali

szkody, bowiem – jak argumentował Sąd – „jako dłużnicy i tak ostatecznie

musieliby ponieść koszty umorzonej egzekucji”. Taka argumentacja byłaby trafna

przy założeniu, że prawidłowo wyliczone koszty wyniosłyby 50 031 zł.

Z przytoczonych względów należało orzec, jak w sentencji (art. 39815

oraz art.108 § 2 w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821

k.p.c.).