II CSK 419/08

Sygn. akt II CSK 419/08

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 20 stycznia 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Helena Ciepła (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Jan Górowski

SSA Bogumiła Ustjanicz

w sprawie z powództwa A. D.

przeciwko Komunalnemu Towarzystwu Budownictwa Społecznego

Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w Z.

o ustalenie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 20 stycznia 2009 r.,

skargi kasacyjnej powoda

od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 26 marca 2008 r.,

oddala skargę kasacyjną i zasądza od powoda na rzecz strony

pozwanej kwotę 360 zł (trzysta sześćdziesiąt złotych) tytułem

kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 26 marca 2008 r. zmienił wyrok Sądu

Okręgowego w Z. i oddalił powództwo o ustalenie, że uchwała nr 3/2007 Rady

Nadzorczej pozwanej Spółki jest sprzeczna z § 10 ust. 1 aktu założycielskiego oraz

o ustalenie, że powód po dniu 28 czerwca 2007 r. nadal jest członkiem zarządu i

prezesem tej Spółki, opierając rozstrzygnięcie na następujących, aprobowanych

ustaleniach Sądu Okręgowego.

Powód został powołany z dniem 5 grudnia 2004 r. na stanowisko prezesa

zarządu pozwanej Spółki uchwałą nr 3 Rady Nadzorczej z dnia 4 grudnia 2004 r.

podjętą na podstawie § 10 ust. 1 umowy Spółki.

W dniu 6 grudnia 2004 r. została zawarta pomiędzy powodem a pozwaną

umowa o pracę na czas nieokreślony, na podstawie której powód został

zatrudniony w pełnym wymiarze pracy na stanowisku prezesa Spółki.

W dniu 20 lipca 2006 r. na podstawie uchwały nr 16/2006 Zgromadzenie

Wspólników pozwanej wprowadziło zmiany do § 10 ust. 1 umowy Spółki nadając

mu następującą treść: zarząd Spółki jest jedno lub wieloosobowy, powoływany

i odwoływany przez Radę Nadzorczą. Kadencja zarządu trwa 5 lat, a członków

zarządu powołuje się na okres wspólnej kadencji. Członek zarządu może być

odwołany z ważnych przyczyn w każdym czasie.

W dniu 28 czerwca 2007 r. Zgromadzenie Wspólników pozwanej Spółki

podjęło:

- uchwałę nr 13/2007 o zatwierdzeniu sprawozdania finansowego Spółki za

rok 2006,

- uchwałę nr 15/2007 o udzieleniu absolutorium prezesowi zarządu

tj. powodowi z wykonania obowiązków w okresie od 1 stycznia 2006 r. do

31 grudnia 2006 r. i

- uchwałę o odwołaniu z dniem 28 czerwca 2007 r. powoda z funkcji prezesa

zarządu. Jednocześnie rozwiązano z powodem umowę o pracę za

wypowiedzeniem, podając jako przyczynę odwołanie go z funkcji prezesa

zarządu.

3

Nie podzielił natomiast Sąd Apelacyjny oceny jurydycznej Sądu

Okręgowego, co do zasadności powództwa i uznał, że wyrok wydany na podstawie

art. 189 k.p.c. może mieć wyłącznie charakter deklaratywny i nie może zmierzać do

ukształtowania na nowo stosunków prawnych ani do zniweczenia skutków

czynności prawnych dokonanych między stronami procesu. Zatem do

uwzględnienia powództwa konieczne było wykazanie, że przedmiotowa uchwała

rady nadzorczej została uchylona z mocą wsteczną, a chodzi tylko o potwierdzenie

przez sąd istnienia tego stanu rzeczy, czego powód nie wykazał. Interesu

prawnego powoda zdaniem Sądu Apelacyjnego nie uzasadnia też zawiśnięcie

sporu między stronami przed sądem pracy, bowiem w tym postępowaniu powód

będzie mógł powoływać jako przesłankę prejudycjalną treść stosunków

korporacyjnych łączących go z pozwaną Spółką. Ponadto odwołując się do

uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 1 marca 2007 r., III CZP

94/06 (OSNC 2007, z. 7-8, poz. 95), mającej moc zasady prawnej, Sąd Apelacyjny

uznał, że powód nie ma legitymacji czynnej do zaskarżenia uchwały rady

nadzorczej. Jak bowiem stwierdził, Sąd Najwyższy w tej uchwale, osobie odwołanej

ze składu organu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością nie przysługuje

legitymacja do wytoczenia powództwa o stwierdzenie nieważności uchwały

wspólników sprzecznej z ustawą (art. 252 § 1 w związku z art. 250 pkt 1 k.s.h.).

Wyrok ten powód zaskarżył skargą kasacyjną opartą na naruszeniu:

- art. 189 k.p.c. przez stwierdzenie, że wyrok wydany w niniejszym postępowaniu

ma charakter deklaratoryjny, podczas gdy to nie podstawa prawna powództwa

decyduje o charakterze orzeczenia kończącego postępowanie, lecz skutki prawne,

jakie to orzeczenie wywołuje, przy czym uchwała rady nadzorczej, jako sprzeczna

z umową spółki jest wzruszalna (nieważna względnie) i obowiązuje do chwili jej

uchylenia, a w konsekwencji dopiero jej uchylenie kreuje nową jakość stosunków

prawnych pomiędzy stronami, co przesądza o konstytutywnym charakterze

orzeczenia w tym przedmiocie;

- art. 189 w związku z art. 222 k.s.h. i art. 249 k.s.h. przez niewłaściwe przyjęcie, że

uchwały rady nadzorczej nie podlegają zaskarżeniu, pomimo, że w literaturze

przedmiotu i orzecznictwie utrwalony jest pogląd o dopuszczalności

4

kwestionowania uchwał tego organu spółki prawa handlowego, wobec braku

stosownych instrumentów wynikających z k.s.h, na podstawie art. 189 k.p.c.;

- art. 189 k.p.c.:

a/ przez niewłaściwe przyjęcie, że uchwały organu spółki prawa

handlowego sprzeczne z umową spółki nie mogą być zaskarżone w trybie

art. 189 k.p.c.;

b/ w niezasadnym przyjęciu, że powód nie ma interesu prawnego

w domaganiu się uchylenia uchwały Rady Nadzorczej, pomimo że ramy

postępowania przed sądem pracy uniemożliwiają rozstrzyganie

w przedmiocie prawidłowości spornej uchwały i tylko niniejsze postępowanie

umożliwia powodowi uzyskanie orzeczenia co do relacji prawnych

z pozwaną oraz że jedynie uzyskanie pozytywnego rozstrzygnięcia w tym

postępowaniu umożliwi powodowi skuteczne podnoszenie roszczenia

o świadczenie przed sądem pracy,

c/ w niezasadnym przyjęciu, że powodowi nie przysługuje legitymacja

czynna do występowania z powództwem o ustalenie sprzeczności uchwały

Rady Nadzorczej ze statutem spółki z uwagi na treść uchwały Sądu

Najwyższego z dnia 1 marca 2007 r., III CZP 94/06, pomimo że

w przedmiotowej sprawie uchwała ta nie znajduje zastosowania.

W konkluzji wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy

do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzut naruszenia art. 189 k.p.c. jest nieuzasadniony. Stanowisko Sądu

Apelacyjnego o braku interesu prawnego powoda w żądaniu ustalenia

sprzeczności uchwały Rady Nadzorczej pozwanej Spółki z § 10 umowy spółki

i deklaratoryjnym charakterze wyroku ustalającego wydanego na podstawie art. 189

k.p.c. nie może być skutecznie zwalczane, bowiem znajduje ono uzasadnienie

w orzecznictwie Sądu Najwyższego do którego odwołał się Sąd Apelacyjny.

Interesu skarżącego nie uzasadnia też, jak słusznie uznał Sąd Apelacyjny, toczące

się postępowanie przed sądem pracy, w którym orzeczenie wydane

5

w przedmiotowej sprawie miałoby stanowić tylko przesłankę prejudycjalną

rozstrzygnięcia. W spółce z o.o. obok stosunku korporacyjnego istniejącego między

spółką, a członkiem jej organu, strony były związane także stosunkiem pracy.

Zatem skarżący może dochodzić roszczeń o charakterze materialnoprawnym ze

stosunku pracy, co wynika wyraźnie z art. 203 k.s.h. Tak więc w konfrontacji

z treścią uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie może się utrzymać zarzut

naruszenia art. 189 k.p.c.

Nie może też odnieść skutku zarzut naruszenia art. 249 k.s.h.

Kodeks Spółek Handlowych nie reguluje kontroli prawidłowości uchwał rady

nadzorczej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością ani w trybie

wewnętrzkorporacyjnym, ani na drodze sądowej, tak jak przyjął to ustawodawca

w odniesieniu do zaskarżania uchwał najwyższego organu spółek kapitałowych.

Zachodzi więc konieczność wyjaśnienia, czy ustawodawca przyjmuje zasadę tzw.

regulacji negatywnej, czy też zachodzi możliwość odpowiedniego zastosowania

innych przepisów tego kodeksu lub kodeksu cywilnego. Wypowiadając się w tej

kwestii Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 1 września 1993 r., III CZP 114/93 (OSNC

1994, z. 4, poz. 73) stwierdził, że uchwały rady nadzorczej o odwołaniu i powołaniu

członków zarządu jednoosobowej spółki akcyjnej Skarbu Państwa nie mogą być

zaskarżone w drodze powództwa. Nie podzielił przy tym poglądu Sądu

Wojewódzkiego, że jeśli członkowie zarządu mogą być powoływani przez radę, to

przejmuje ona niejako kompetencje walnego zgromadzenia i uchwały jej są

zaskarżalne. Przeciwnie opowiedział się za poglądem wyrażonym

w piśmiennictwie, że w takim przypadku członkowi zarządu odwołanemu przez radę

przysługuje prawo skargi do zgromadzenia wspólników i to nie ex lege, lecz jedynie

wówczas gdy jest przewidziane w umowie lub w statucie.

Regulacja negatywna dotyczy przypadku, w którym przepisy kodeksu spółek

handlowych regulują dane zagadnienie wyczerpująco z pominięciem przepisów

kodeksu cywilnego, a taki przypadek w sprawie nie zachodzi. W tej sytuacji należy

poszukiwać rozwiązania na innej płaszczyźnie. Poszukiwanie to może zmierzać

w dwóch kierunkach.

6

Po pierwsze można rozważać tzw. zewnętrzne kwestionowanie uchwały rady

nadzorczej w drodze przyjęcia poprzez art. 2 k.s.h. - stanowiący, że w sprawach

nieuregulowanych w ustawie stosuje się przepisy kodeksu cywilnego jeżeli wymaga

tego właściwość (natura) stosunku) prawnego spółki handlowej, stosuje się

odpowiednio przepisy kodeksu cywilnego - odpowiednie stosowanie przepisów

kodeksu cywilnego, albo zastosować w drodze analogii przepisy art. 249-252 k.s.h.

normujące zaskarżanie uchwał zgromadzenia wspólników. Zdaniem składu

orzekającego przeciwko przyjęciu pierwszego rozwiązania przemawia fakt, że

kodeks spółek handlowych nie definiuje pojęcia uchwały, pozostawiając doktrynie

prawa rozstrzygnięcie co należy rozumieć pod tym pojęciem. W doktrynie natomiast

istnieją rozbieżności co do tego, czy uchwały rady można klasyfikować jako

czynność prawną. Przeciwko temu rozwiązaniu przemawia też deklaratoryjny

charakter wyroku ustalającego wydanego na podstawie art. 189 k.p.c. Z tych

przyczyn należy przyjąć, że w drodze analogii ma zastosowanie unormowanie art.

249–252 k.s.h. dotyczące zaskarżania uchwał zgromadzenia wspólników, gdyż

ratio legis zaskarżania tych uchwał przez odwołanych członków organów spółki jest

analogiczne do zaskarżania przez takich członków uchwał rady. Jest nią ochrona

stabilności stosunków spółki oraz zapewnienie bezpieczeństwa obrotu, do czego

prowadzi eliminacja podmiotowo nieograniczonej dopuszczalności zaskarżania

uchwał.

W tej sytuacji Sąd Apelacyjny słusznie - odwołując się do uchwały siedmiu

sędziów Sądu Najwyższego z dnia 1 marca 2007 r., III CZP 94/06 (OSNC 2007

nr 7-8, poz. 95), mającej moc zasady prawnej i wyjaśniającej że osobie odwołanej

ze składu organu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością nie przysługuje

legitymacja do wytoczenia powództwa o stwierdzenie nieważności uchwały

wspólników sprzecznej z ustawą (art. 252 § 1 k.s.h. w związku z art. 250 k.s.h.), -

przyjął jako drugą przyczynę oddalenia powództwa brak legitymacji czynnej

powoda. Wprawdzie uchwała, exspressis verbis odnosi się do powództwa

o stwierdzenie nieważności uchwały wspólników spółki z o.o., ma jednak

ogólniejszy walor. Konstrukcja normatywna zaskarżenia sprzecznej z prawem

uchwały wspólników w spółce z o.o. jest w sensie podmiotowym analogiczna do

zaskarżenia uchwały rady nadzorczej sprzecznej z umową spółki.

7

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814

oddalił skargę

kasacyjną i orzekł o kosztach na podstawie art. 98 § 1 w związku z art. 391 § 1

k.p.c.