II PK 122/08

Sygn. akt II PK 122/08

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 22 stycznia 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Katarzyna Gonera (przewodniczący)

SSN Roman Kuczyński (sprawozdawca)

SSN Jerzy Kuźniar

w sprawie z powództwa M. Z.

przeciwko T. D. P. Sp. z o.o. z siedzibą w W.

o przywrócenie do pracy na poprzednie warunki,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 22 stycznia 2009 r.,

skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego w W.

z dnia 7 listopada 2007 r.,

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Pismem z dnia 20 grudnia 2005 r. pozwany pracodawca wypowiedział M.

Z. warunki pracy i płacy z zachowaniem 3-miesięcznego okresu wypowiedzenia.

Przyczyną wypowiedzenia dotychczasowych warunków była konieczność

dostosowania możliwości zatrudnienia po długotrwałej nieobecności powoda w

2

pracy. Po upływie okresu wypowiedzenia, tj. z dniem 1 kwietnia 2006 r.

zaproponowano powodowi nowe warunki umowy o pracę. Powód nie odmówił

przyjęcia nowych warunków pracy i płacy, co prowadziłoby do rozwiązania umowy

o pracę, jednakże złożył w ustawowym terminie odwołanie do sądu. Zdaniem

powoda podlegał on szczególnej ochronie i w związku z tym pozwany pracodawca

naruszył obowiązujące w tej kwestii przepisy (art. 32 ustawy o związkach

zawodowych). Podniósł ponadto, że wskazywane przez pracodawcę przyczyny

wypowiedzenia umowy były nierzeczywiste.

Wyrokiem z dnia 20 września 2006 r. Sąd Rejonowy - Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w W. oddalił powództwo wniesione przez M. Z.

przeciwko T. D. P. sp. z o.o. w W. o przywrócenie do pracy na poprzednich

warunkach. Zdaniem Sądu Rejonowego wypowiedzenie powodowi warunków pracy

i płacy wynikających z umowy o pracę zostało dokonane zgodnie z wszelkimi

wymogami określonymi przez przepisy prawa pracy. Ponadto w ocenie Sądu

Rejonowego, żadna z podnoszonych przez powoda okoliczności uzasadniających

jego szczególną ochronę nie miała w chwili dokonywania przez pracodawcę

wypowiedzenia miejsca. W szczególności nieuzasadnione było powoływanie się

przez powoda na szczególną ochronę na podstawie art. 13 ustawy z dnia 24

czerwca 1983 r. o społecznej inspekcji pracy, albowiem powód M. Z. w latach 2003

- 2006 nie pełnił funkcji społecznego inspektora pracy, a tym samym brak było

podstaw do objęcia go szczególną ochroną z tego tytułu. Bez znaczenia był przy

tym fakt, że powód pełnił funkcję społecznego inspektora pracy w okresie

wcześniejszym (1999-2003) oraz, że został wybrany na tę funkcję już w toku

niniejszego postępowania. Nie można było uznać, iż pomimo braku dokonania

formalnego wyboru powód faktycznie funkcję społecznego inspektora pracy pełnił.

Nie znajdował również, w świetle całokształtu zebranego materiału dowodowego

uzasadnienia zarzut strony powodowej wskazującej na naruszenie przez

pozwanego pracodawcę przepisu art. 32 ustawy z dnia 23 maja 1991 roku o

związkach zawodowych. Uchwała Zakładowej Komisji nr 17/2005 z dnia 2 sierpnia

2005 roku, tj. ostatnia uchwała organizacji związkowej przedstawiona pracodawcy

przed datą wypowiedzenia powodowi warunków pracy, nie wskazywała powoda M.

Z. jako osoby podlegającej szczególnej ochronie trwałości stosunku pracy. Tym

3

samym, zdaniem Sądu Rejonowego, powoływanie się powoda na szczególną

ochronę na tej podstawie nie znajdowało swojego uzasadnienia, albowiem ochrona

ta jest uzależniona od powiadomienia pracodawcy o osobach podlegających

ochronie, imiennie wskazanych w uchwale zarządu zakładowej organizacji

związkowej (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 lutego 2005 roku, III PK 77/04

OSNP 2005/21/966). Sąd Rejonowy uznał także, że wskazana przez pracodawcę

przyczyna wypowiedzenia była rzeczywista, konkretna i wystarczająco precyzyjna.

Zdaniem Sądu przyczyna była także uzasadniona, albowiem długotrwała choroba

powoda i możliwość jej nawrotu spowodowała uzasadnioną konieczność

obsadzenia stanowiska przy obsłudze pieca wodorowego pracownikiem

zapewniającym niezawodność obsady tego stanowiska w sytuacji, gdy w zakładzie

tylko dwie osoby były przeszkolone do jego obsługi.

Rozpoznając apelację powoda Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w W. wyrokiem z dnia 7 listopada 2007 r. ją oddalił. Sąd

podzielił stanowisko przyjęte przez niższą instancję stwierdzając, iż wskazana w

kwestionowanym wypowiedzeniu jego podstawa była sformułowana prawidłowo a

postępowanie dowodowe wykazało, iż były to elementy zrozumiałe dla powoda, nie

mogące wywołać u niego poczucia dezorientacji co do faktycznych powodów

zmiany przez pracodawcę treści jego stosunku pracy. Co więcej, jak szeroko

umotywował to Sąd Rejonowy, wskazana przyczyna okazała się nie tylko konkretna

i zrozumiała dla powoda, ale również w pełni uzasadniona. Z kolei zarzut apelacji

dotyczący art. 32 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach

zawodowych (Dz.U. z 2001 r., Nr 79, poz. 854)., który ściśle się wiązał z

wyrażonym przez Sąd Rejonowy poglądem, zgodnie z którym „ochroną

przewidzianą w tym przepisie objęty jest wyłącznie pracownik, który spełnia łącznie

dwa warunki: 1) jest członkiem zarządu zakładowej organizacji związkowej lub

członkiem danej zakładowej organizacji związkowej, upoważnionym do

reprezentacji tej organizacji wobec pracodawcy albo organu lub osoby dokonującej

za pracodawcę czynności w sprawach z zakresu prawa pracy, 2) został imiennie

wskazany uchwałą zarządu zakładowej organizacji związkowej jako pracownik

korzystający z ochrony przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem stosunku pracy w

trybie i na zasadach określonych wart. 32 ust. 1 pkt 1 ustawy o związkach

4

zawodowych." – w ocenie Sądu Okręgowego nie był uzasadniony. Powołując się

na stanowisko wyrażone w judykaturze Sądu Najwyższego, jak również na

ustalenia Sądu pierwszej instancji stwierdził, iż powód nie wykazał w niniejszej

sprawie - choć to na nim spoczywał w tym zakresie ciężar dowodu - iż spełniał

pierwszą z wymienionych przesłanek.

Na powyższe rozstrzygnięcie powód wniósł skargę kasacyjną, w której

wskazał naruszenia przepisów prawa materialnego - art. 32 ust. 1 ustawy o

związkach zawodowych poprzez stwierdzenie w uzasadnieniu zaskarżonego

wyroku, iż „...osobami wskazanymi w omawianym przepisie są jedynie osoby

reprezentujące organizację związkową przed pracodawcą (w sprawach

związkowych), nie zaś każda osoba, którą związek upoważni do dokonywania

jakichkolwiek czynności z zakresu prawa pracy i to nie bezpośrednio przez

pracodawcą a wobec służb BHP", - co miało bezpośredni wpływ na ustalenie przez

Sąd, że uchwała nr 13/2003r. działającej w pozwanym zakładzie pracy Komisji

Zakładowej nr 20 NSZZ Solidarność, upoważniająca m.in. powoda do

reprezentowania tej organizacji związkowej wobec służby BHP nie stanowi

materialno-prawnej przesłanki uzasadniającej wymienienie powoda w uchwale nr

14/3003r. tejże organizacji związkowej jako osoby, której stosunek pracy podlega

szczególnej ochronie w rozumieniu powołanego przepisu ustawy a w konsekwencji

prowadziło do oddalenia roszczenia powoda. Z tych względów powód wniósł o

uchylenie wyroku i przekazanie sprawy w tym zakresie Sądowi Okręgowemu do

ponownego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia o kosztach postępowania

kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Powód był członkiem funkcjonującej w pozwanym zakładzie pracy

organizacji związkowej nr 20 NSZZ Solidarność. W okresie od 1999 r. do 2003 r.

pełnił funkcję Zakładowego Społecznego Inspektora Pracy. Uchwałą Komisji

Zakładowej NSZZ Solidarność nr 13/2003 r. z dnia 2 lipca 2003 r. został

upoważniony do reprezentowania zakładowej organizacji związkowej wobec Służby

BHP. W kolejnej uchwale nr 14/2003 r. również z dnia 2 lipca 2003 r. w sprawie

imiennego wskazania pracowników, których stosunek pracy z mocy art. 32 ust.1

ustawy podlega szczególnej ochronie, powód został wymieniony jako osoba

5

ochronie takiej podlegająca. Z kolei w dniu 2 sierpnia 2005 r. Komisja Zakładowa

NSZZ Solidarność podejmując uchwałę nr 17/2005 w sprawie imiennego wskazania

pracowników, których stosunek pracy podlega szczególnej ochronie do końca

kadencji 2002-2006, nazwiska powoda już nie zamieściła.

Powód dochodząc swoich racji jeszcze w toku postępowania przed sądem

pierwszej instancji podnosił, iż jego stosunek pracy podlegał szczególnej ochronie

w rozumieniu art. 32 ustawy, zarówno w dacie wręczenia mu wypowiedzenia

zmieniającego jak i w dacie upływu okresu wypowiedzenia. Prawo do szczególnej

ochrony powód wywodził z treści uchwały nr 13/2003 r. oraz z uchwały nr 14/2003.

Był przekonany, że ochrona ta przysługiwała mu nadal mimo, że jego nazwisko nie

zostało wskazane na liście uchwały nr 17/2005. albowiem w takim przypadku miał

do niego zastosowanie przepis art. 32 ust. 2 ustawy w takim zakresie, w jakim

członek związku korzysta z ochrony po zakończeniu obowiązywania uchwały, z

której uprawnienia te wynikają tj. – „dodatkowo przez czas odpowiadający połowie

okresu określonego uchwałą, nie dłużej jednak niż rok po jego upływie". Innymi

słowy w myśl powołanych przepisów powód twierdził, że przysługiwała mu

szczególna ochrona stosunku pracy co najmniej do dnia 2 sierpnia 2006 r., bowiem

powyższe uchwały przestały obowiązywać z chwilą podjęcia w ich miejsce w dniu 2

sierpnia 2005 r. uchwały nr 17/2005 r.

Z powyższym stanowiskiem nie można się zgodzić. Art. 32 ustawy o

związkach zawodowych określa czas trwania ochrony trwałości stosunku pracy.

Zgodnie z dyrektywą sformułowaną w ust. 2 przysługuje ona co do zasady przez

okres wskazany uchwałą zarządu, a po jego upływie dodatkowo przez czas

odpowiadający połowie okresu wskazanego uchwałą, jednak nie dłużej niż rok.

Tego rodzaju regulacja pozostawia zarządowi zakładowej organizacji znaczny

zakres swobody w określaniu czasu ochrony, nie wprowadzając żadnych

konkretnych terminów. Może mieć więc on charakter długoterminowy, ustawa nie

wiąże go bowiem bezpośrednio ani z czasem trwania mandatu w zarządzie, ani z

upoważnieniem do reprezentacji organizacji związkowej wobec pracodawcy.

Jednakże w niniejszym stanie faktycznym nie można wywodzić, iż szczególna

ochrona powoda obowiązywała po wygaśnięciu obowiązywania uchwały nr 14/2003

r. z dniem 2 sierpnia 2005 r. Ratio legis art. 32 ust. 2 odnosi się do całkiem

6

odmiennych stanów faktycznych, a w szczególności do sytuacji kiedy zarząd

zakładowej organizacji na skutek bezczynności po upływie okresu ochrony

określonego w uchwale, nie podejmuje nowej uchwały w tym zakresie. Wtedy

właśnie dochodzi do wydłużenia ochrony na dalszy okres, nie dłuższy jednak niż

rok. Z kolei powyższa regulacja nie może i nie ma zastosowania do sytuacji, gdy

uprawniony do tego organ - zarząd zakładowej organizacji – podejmuje w formie

uchwały decyzję o skróceniu okresu takiej ochrony bądź w ogóle nie obejmowaniu

pracownika taką ochroną. Nie do przyjęcia jest takie stanowisko, zgodnie z którym

statutowy organ związkowy na mocy art. 32 ust. 2 ustawy pozbawiony byłby prawa

do swobodnej decyzji o momencie wygaśnięcia ochrony określonej w ust. 1

powołanego przepisu. Przeczy temu także pierwsze zdanie ust. 2, zgodnie z którym

ochrona ta przysługuje pracownikowi „(...) przez okres określony uchwałą zarządu”.

W niniejszej sprawie Komisja Zakładowa NSZZ Solidarność w sierpniu 2005 r.

podjęła uchwałę nr 17/2005, która stanowiła nowelizację uchwały nr 13/2003 oraz

nr 14/2003. Jak wynika z materiału dowodowego powodem takiego stanowiska

komisji było zdarzenie w postaci podjęcia na XVII Krajowym Zjeździe Delegatów

NSZZ Solidarność uchwały nr 7 o scedowaniu niektórych uprawnień innym osobom

spoza składu zarządu. Powyższa uchwała określała procedurę udzielania

upoważnień do reprezentowania zakładowej organizacji związkowej wobec

pracodawcy innym osobom i zakres tych upoważnień. Weszła w życie z dniem

rejestracji znowelizowanego statutu związku, statut został zarejestrowany w

ostatnich dniach lipca 2004 r. Podejmując uchwałę nr 17/2005 Komisja właśnie ze

względu na tę uchwałę nr 7 nie udzieliła upoważnienia powodowi. W ocenie komisji

zakres spraw BHP nie wchodził w zakres czynności, do których można było udzielić

upoważnienia. Z tych przyczyn wskazana wyżej organizacja związkowa nie

uwzględniła w tej uchwale osób związanych ze służbą BHP uznając, iż brak jest

podstaw do dołączenia ich jako osób szczególnie chronionych. Jak wyjaśnił to w

postępowaniu dowodowym przed Sądem pierwszej instancji świadek J. G. -

przewodniczący Komisji Zakładowej NSZZ Solidarność u pozwanego – „ (...)

zmiany w przepisach związkowych zrozumieliśmy w ten sposób, że powód i inne

osoby reprezentujące organizacje wobec służby BHP nie są osobami chronionymi z

art. 32 ustawy o związkach. W naszym rozumieniu nie było podstaw prawnych

7

statutowych do uznania ich za takie osoby. (...) W naszym rozumieniu po zmianie

statutu i przepisu wykonawczego do § 42 pkt 9 należałoby aby komisja zakładowa

wystąpiła na piśmie do zarządu regionu M. NSZZ Solidarność o udzielenie

upoważnienia osobie spoza składu zarządu zakładowej organizacji związkowej

wraz z uzasadnieniem takiego wystąpienia.” Powyższe motywy legły u podstaw

wydanej uchwały nr 17/2005 r. nie obejmującej powoda ochroną z art. 32 ustawy

związkowej. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że powód z chwilą

wydania uchwały nr 17/2005 w dniu 2 sierpnia 2005 nie podlegał ochronie z art. 32

ustawy o związkach zawodowych, tym samym pismem z dnia 20 grudnia 2005 r.

pracodawca mógł powodowi wypowiedzieć warunki pracy i płacy. Ochrona

trwałości stosunku pracy przysługuje od chwili zawiadomienia pracodawcy w

uchwale zarządu zakładowej organizacji związkowej zwolnionej osoby podlegającej

ochronie (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 lutego 2005 r. III PK 77/04,

OSNP 2005/21/966). Odnosząc się z kolei do przedstawionego zarzutu skargi w

kwestii naruszenia art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych poprzez

stwierdzenie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, iż „(...) osobami wskazanymi w

omawianym przepisie są jedynie osoby reprezentujące organizację związkową

przed pracodawcą (w sprawach związkowych), nie zaś każda osoba, którą związek

upoważni do dokonywania jakichkolwiek czynności z zakresu prawa pracy i to nie

bezpośrednio przed pracodawcą a wobec służb BHP" - Sąd Najwyższy czuje się

zwolniony z konieczności dokonania oceny zasadności naruszenia przez Sąd

Okręgowy art. 32 powołanej ustawy we wskazanym zakresie z uwagi na

okoliczność, że od momentu podjęcia uchwały nr 17/2005 r. przez uprawniony do

tego organ związkowy powód przestał należeć do grupy osób podlegających

szczególnej ochronie z art. 32 ustawy.

Z tych względów skarga kasacyjna podlegała oddaleniu na podstawie art.

39814

k.p.c.

/tp/

8