III CSK 267/08

Sygn. akt III CSK 267/08

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 22 stycznia 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Antoni Górski (przewodniczący)

SSN Marian Kocon (sprawozdawca)

SSN Dariusz Zawistowski

w sprawie z powództwa D.K. i W.S.

przeciwko "N." S. A.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 22 stycznia 2009 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 30 października 2007 r., sygn. akt [...],

oddala skargę kasacyjną i zasądza od strony pozwanej na

rzecz powodów 3.600 zł (trzy tysiące sześćset) tytułem zwrotu

kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2

Wyrokiem z dnia 27 czerwca 2007 r. Sąd Okręgowy w K. uwzględnił

powództwo wniesione przez D.K. i W.S. i zasądził na ich rzecz od pozwanej „N."

SA. m.in. kwoty 289.147,50 zł., 106.184,47 zł., tytułem zwrotu zapłaconego przez

powodów wynagrodzenia z odsetkami. Jako podstawę prawną zasądzonych

roszczeń wskazał art. 494 k.c. w związku z art. 560 § 1 k.c., 638 k.c., 656 § 1 k.c.

Sąd ustalił wadę fizyczną elektrowni, polegającą na trwałym i nieusuwalnym

uszkodzeniu łopaty śmigła elektrowni wiatrowej i przyjął, że powodowie skutecznie

odstąpili od umowy o wykonanie tej elektrowni.

Sąd Apelacyjny podzielił powyższe ustalenia faktyczne oraz podstawę

prawną, toteż wyrokiem z dnia 30 października 2007 r. oddalił apelację pozwanej.

W skardze kasacyjnej pozwana zarzuciła naruszenie art. 496 k.c. a także art.

494 k.c. przez przyjęcie, że zwrot na podstawie tego przepisu obejmuje całość

świadczenia bez konieczności jego pomniejszenia o podatek VAT zawarty w cenie,

gdy strona zobowiązana do zwrotu nie może odzyskać podatku zapłaconego,

a strona uprawniona do zwrotu nie będzie zobowiązana do zwrotu podatku

pierwotnie odliczonego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wzajemne oddziaływanie prawa cywilnego i podatkowego zostało

dostrzeżone w orzecznictwie Sądu Najwyższego. Zawężając zagadnienie do

podatku od towarów i usług należy wskazać, że przyjmuje się możliwość

uwzględnienia podatku VAT przy obliczaniu odszkodowania należnego

poszkodowanemu, który nie jest podatnikiem podatku VAT (por uchwały SN z dnia

17 maja 2007 r., III CZP 150/06, OSNC 2007 r., nr 10, poz. 144, z 15 listopada

2001 r., III CZP 68/01, OSNC 2002 r., nr 6 poz. 74, wyroki SN z dnia: 7 sierpnia

2003 r., V CKN 387/01, niepubl. oraz z dnia 20 lutego 2002 r., V CKN 908/00,

niepubl.). Podatek VAT może też być uwzględniony w ramach kalkulacji ceny przez

sprzedawcę (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 1998 r., l CKN

429/97, opubl. w OSNC z 1998 r., nr 9, poz. 139). W orzecznictwie Sądu

Najwyższego wyklucza się możliwość uznania zmiany stawek podatku VAT jako

nadzwyczajnej zmiany stosunków w rozumieniu art. 3571

k.c. (tak uchwała Sądu

3

Najwyższego z dnia 21 lipca 2006 r., III CZP 54/06, OSNC 2007 r. nr 5 poz. 66,

oraz wyroki Sądu Najwyższego z dnia z 14 lutego 2007 r., II CSK 427/06, niepubl.

i 29 maja 2007 r., V CSK 44/07, niepubl., odmiennie Sąd Najwyższy w wyroku

z dnia 17 stycznia 2008 r., III CSK 202/07, niepubl.).

Instrumenty prawa podatkowego niewątpliwie mogą wpływać na relacje

majątkowe kształtowane na płaszczyźnie prawa cywilnego. Nie sposób jednak

przyjąć tu jakąkolwiek ogólną regułę rozstrzygnięcia zachodzących kolizji.

Rozwiązanie musi odnosić się do konkretnej grupy przypadków, uwzględniać

specyfikę wzajemnego przenikania regulacji dotyczących obu gałęzi prawa na

konkretnej płaszczyźnie oraz obejmować treść i cel norm prawnych znajdujących

tam zastosowanie.

Mając powyższe na względzie należy stwierdzić, że w ocenie Sądu

Najwyższego nie ma podstaw do zmniejszenia świadczenia zwracanego na

podstawie art. 494 k.c. wskutek wygaśnięcia prawa do korekty deklaracji

podatkowej na podstawie art. 86 ust. 13 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. „o podatku

od towarów i usług" (Dz. U. Nr 54, poz. 535 ze zm.).

Kluczowa jest wykładnia art. 494 k.c. Przepis ten reguluje zasady rozliczenia

stron, w związku z odstąpieniem przez jedną z nich od umowy wzajemnej.

Przyczyna odstąpienia może wynikać z regulacji ogólnych (art. 491 - 493 k.c.) jak

też licznych przepisów szczególnych, które wprost lub pośrednio odwołują się do

tego przepisu (zwł. art. 560 § 2 k.c.). Każda ze stron jest obowiązana zwrócić

wszystko co otrzymała od drugiej strony na mocy umowy. Strona odstępująca może

ponadto żądać naprawienia szkody wynikłej z niewykonania zobowiązania. Chodzi

o przywrócenie - w majątku każdej ze stron - stanu poprzedzającego zawarcie

umowy tak, aby zapewnić kontrahentom faktyczną zdolność do przeprowadzenia

wymiany i zaspokojenia swych potrzeb w drodze umowy z innymi podmiotami.

Zwrot świadczeń na podstawie art. 494 k.c. nie zawiera w sobie mechanizmu

umożliwiającego weryfikację wysokości spełnionych a następnie zwracanych

świadczeń. W ramach tego instrumentu nie jest możliwa modyfikacja wysokości

świadczeń ponad lub poniżej ich wartości nominalnej wynikającej z umowy. Takie

stanowisko wynika nie tylko z wykładni językowej, ale również z ważnych względów

4

funkcjonalnych. Zbyt szerokie rozumienie zwrotu świadczeń na podstawie art. 494

k.c. przez dopuszczenie w jego ramach do modyfikacji świadczeń skutkowałoby

kolizją z innymi instrumentami prawnymi możliwymi do zastosowania w konkretnym

stanie faktycznym. Chodzi zwłaszcza o niebezpieczeństwo uwzględnienia

w ramach roszczenia o zwrot uszczerbków doznanych przez strony, które powinny

mieścić się w ramach roszczenia odszkodowawczego. To zaś stworzyłoby stronie

dotkniętej odstąpieniem możliwość dochodzenia roszczeń majątkowych w zakresie

szerszym niż przewidziany w art. 494 k.c. co byłoby wyraźnie sprzeczne z treścią

tego przepisu i intencją ustawodawcy.

Należy podkreślić, że przedstawiony pogląd nie wyklucza weryfikacji

wysokości zwracanych świadczeń wskutek zastosowania innych instrumentów

prawnych. Takie świadczenia mogą podlegać waloryzacji sądowej, w razie

spełnienia przesłanek z art. 3581

§ 3 k.c., niewykonanie lub nienależyte wykonanie

obowiązku zwrotu może skutkować powstaniem obowiązku naprawienia szkody

poniesionej wskutek tego przez kontrahenta.

W ramach ustalonej w sprawie podstawy faktycznej nie jest trafny zarzut

naruszenia przez Sąd Apelacyjny art. 496 k.c. przez uznanie, że to od inicjatywy

skarżącego zależało prawidłowe zaofiarowanie zwrotu świadczenia przez powoda.

Sąd Apelacyjny wskazał, że powodowie oświadczyli gotowość zwrotu

elementów elektrowni, jednak brak jest jakichkolwiek dowodów na to, że skarżący

deklarował gotowość jej odbioru. Zgodnie z art. 354 § 2 k.c. wierzyciel jest

obowiązany współdziałać przy wykonaniu zobowiązania przez dłużnika.

Zaniechanie współdziałania przez wierzyciela wpływa na ocenę zachowania

dłużnika, czy narusza ono reguły należytego wykonania zobowiązania. Stosując to

założenie w rozważanej sprawie należy podkreślić, że brak jakiejkolwiek reakcji

skarżącego na propozycję powodów dotyczącą zwrotu elementów elektrowni,

zwalniał ich z konieczności wszczynania postępowania administracyjnego

dotyczącego pozwolenia na rozbiórkę. Nie było przecież jasne, czy skarżący jest

w ogóle zainteresowany odbiorem elementów elektrowni, tak więc występowanie

do organu administracyjnego mogłoby okazać się bezprzedmiotowe. Trudno zatem

wymagać od powodów aby wszczynali postępowanie administracyjne i ponosili

5

koszty z tym związane oraz wynikające z rozpoczęcia przygotowań do rozbiórki,

bez wiedzy co do intencji skarżącego w tym zakresie. Zachowanie powodów mieści

się w ramach „zaofiarowania zwrotu świadczenia" w rozumieniu art. 496 k.c., zatem

po stronie skarżącego nie powstało prawo zatrzymania.

Przyjmując z powyższych względów, że skarga kasacyjna nie ma

uzasadnionych podstaw, orzeczono jak w sentencji (art. 39814

k.p.c.).