V CSK 498/07

Sygn. akt V CSK 498/07

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 29 stycznia 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Lech Walentynowicz (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Zbigniew Kwaśniewski

SSN Katarzyna Tyczka-Rote

Protokolant Piotr Malczewski

w sprawie z powództwa A.Z.

przeciwko S.N.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 29 stycznia 2009 r.,

skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 10 lipca 2007 r., sygn. akt [...],

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Powód wniósł o zasądzenie pod pozwanego – jako członka zarządu

(prezesa) „B.” spółki z o.o. – kwoty 220 750,85 zł, ponieważ egzekucja komornicza

przeciwko tej Spółce; prowadzona na podstawie tytułu wykonawczego

obejmującego wierzytelność w wysokości 269 675,47 zł, okazała się bezskuteczna

(art. 299 § 1 k.s.h.). Powód nabył tę wierzytelność w drodze przelewu od

pierwotnego wierzyciela.

Sąd Okręgowy w W. wyrokiem z dnia 26 marca 2007 r. oddalił powództwo,

uwzględniając zarzut przedawnienia podniesiony przez pozwanego. Sąd przyjął, że

obowiązuje 3-letnie przedawnienie roszczeń z art. 299 k.s.h., wynikające z art. 442

§ 1 k.c. Bieg przedawnienia roszczenia powoda rozpoczął się bezspornie dnia 20

listopada 2003 r., w dacie doręczenia wierzycielowi odpisu postanowienia

komornika o umorzeniu bezskutecznego postępowania egzekucyjnego, a pozew w

tej sprawie został złożony dopiero w dniu 20 grudnia 2006 r.

Sąd Apelacyjny podzielił te stanowisko, oddalając apelację powoda

wyrokiem z dnia 10 lipca 2007 r.

Sąd II instancji wskazał, że w judykaturze dominuje pogląd o deliktowym

charakterze roszczenia przewidzianego w art. 299 k.s.h., co przesądza o 3-letnim

jego przedawnieniu (art. 442 § 1 k.c.). Jednocześnie nie podzielił stanowiska

powoda, że bieg przedawnienia jego roszczenia został przerwany wniesieniem

w dniu 28 stycznia 2004 r. pozwu o zapłatę części roszczenia (50 000 zł), które to

powództwo zostało uwzględnione w całości prawomocnym wyrokiem Sądu

Okręgowego w W. z dnia 19 maja 2005 r. W tej kwestii Sąd Apelacyjny stwierdził,

że w orzecznictwie sądów powszechnych przeważa pogląd, iż pozew zawierający

świadome ograniczenie roszczenia w znaczeniu materialnoprawnym nie przerywa

przedawnienia pozostałej części roszczenia, nieobjętego żądaniem pozwu.

W skardze kasacyjnej powód zakwestionował pogląd Sądu Apelacyjnego

w obu kluczowych dla rozstrzygnięcia sprawy zagadnieniach prawnych. Twierdził

mianowicie, że roszczenie z art. 299 k.s.h. ma charakter gwarancyjny, do którego

ma zastosowanie dziesięcioletni okres przedawnienia (art. 118 k.c.). Podtrzymał

3

również stanowisko w kwestii przerwania biegu przedawnienia na podstawie art.

123 § 1 pkt 1 k.p.c., w następstwie wniesienia w dniu 28 stycznia 2004 r. pozwu

o zapłatę 50 000 zł.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego ujawniła się w ostatnim okresie

rozbieżność w kwestii charakteru prawnego roszczenia z art. 299 k.s.h., mająca

wpływ również na problem jego przedawnienia, dlatego Sąd Najwyższy zwrócił

o rozstrzygnięcie tego zagadnienia prawnego przez skład powiększony tego Sądu

(art. 39817

k.p.c.).

W uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 7 listopada 2008 r. (III CZP 72/08)

Sąd Najwyższy wyjaśnił, że do roszczeń wierzycieli spółki z ograniczoną

odpowiedzialnością przeciwko członkom jej zarządu (art. 299 k.s.h.) mają

zastosowanie przepisy o przedawnieniu roszczeń o naprawienie szkody

wyrządzonej czynem niedozwolonym.

Rozpoznając skargę kasacyjną powoda, Sąd Najwyższy zważył, co

następuje:

Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 7 listopada 2008 r. (III CZP 72/08)

przesądziła w sposób wiążący, że do roszczenia powoda mają zastosowanie

przepisy o przedawnieniu roszczeń z deliktu bez żadnych ograniczeń. Oznacza to

zastosowanie do niego trzyletniego przedawnienia przewidzianego w art. 442 § 1

k.c., a także innych właściwych tu przepisów, m.in. o zawieszeniu i przerwaniu

biegu przedawnienia.

Sąd Apelacyjny potwierdził, że bieg przedawnienia roszczenia powoda nie

został przerwany i upłynął definitywnie przed wniesieniem pozwu. W tej kwestii Sąd

powołał się na bliżej nieujawnioną praktykę sądów powszechnych, wskazując na

wyrok Sądu Apelacyjnego z dnia 23 listopada 2004 r. Wyrok ten nie dotyczy jednak

roszczenia z czynu niedozwolonego, tylko roszczenia z umowy ubezpieczenia, do

którego nie miał zastosowania art. 321 § 2 k.p.c.

Ugruntowane jest natomiast stanowisko Sądu Najwyższego, iż w sprawie,

w której sąd jest uprawniony orzec ponad żądanie (tu: art. 321 § 2 k.p.c.),

wniesienie pozwu przerywa przedawnienie co do roszczeń nieobjętych żądaniem,

jeżeli wynikają one z faktów podanych przez powoda. Taki pogląd wyrażony został

4

m.in. w uchwałach składów powiększonych Sądu Najwyższego, mających moc

zasad prawnych, a mianowicie w uchwale z dnia 24 maja 1960 r., I CO 5/60

(OSNC 1961, nr 1, poz. 3), w uchwale z dnia 29 października 1965 r., III PO 15/65

(OSNC 1966, nr 6, poz. 89) oraz w uchwale z dnia 21 maja 1981 r. III CZP 57/80

(OSNC 1982, nr 1, poz. 1). Późniejsze orzecznictwo i piśmiennictwo potwierdziło

obowiązanie tych zasad w nowych warunkach ustrojowych, w świetle

zaktualizowanego stanu prawnego. Należy jednak zaznaczyć, że zasady te stały

się nieaktualne po zmianie stanu prawnego, a mianowicie po uchyleniu paragrafu

drugiego art. 321 k.p.c. z dniem 5 lutego 2005 r. (por. ustawę nowelizującą z dnia 2

lipca 2004 r., Dz.U. Nr 172, poz. 1804).

W chwili wniesienia w dniu 28 stycznia 2004 r. pozwu o zapłatę 50 000, zł

w sprawie [...] do Sądu Okręgowego w W. obowiązywał jeszcze art. 321 § 2 k.p.c. i

Sąd ten był uprawniony orzec ponad zgłoszone tam żądanie, skoro znany był

przedmiot i wysokość całego roszczenia z art. 299 k.s.h., co wynikało z

prawomocnego tytułu wykonawczego i rozmiaru bezskutecznej egzekucji. Członek

zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością - jak wynika z cyt. uchwały III

CZP 72/08 - ponosi bowiem z mocy art. 299 k.s.h. deliktową odpowiedzialność

odszkodowawczą na zasadzie winy, zatem miał tu zastosowanie art. 321 § 2 k.p.c.,

właściwy dla „każdego rodzaju deliktu”. Należy w konsekwencji zgodzić się z

powodem, że przedawnienie jego roszczenia zostało przerwane w dniu 28 stycznia

2004 r. z mocy art. 123 § 1 pkt 1 k.c. i zaczęło biec do nowa (art. 124 § 1 k.c.).

Należy też nadmienić, że w następstwie wniesienia pozwu w rozpoznawanej

sprawie doszło do kolejnego przerwania biegu przedawnienia, jako że bieg

przedawnienia może być wielokrotnie przerywany.

Powód nabył wierzytelność w wyniku przelewu, ale nie został przez to

zmieniony deliktowy charakter roszczenia, ponieważ na nabywcę przechodzą

wszystkie prawa związane z wierzytelnością (art. 509 § 2 k.c.).

Z przedstawionych przyczyn uzasadniona jest skarga kasacyjna z przyczyn

kwestionujących nieuwzględnienie przerwania biegu przedawnienia roszczenia

powoda. Należało w konsekwencji uchylić zaskarżony wyrok i przekazać sprawę

5

Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania (art. 39815

§ 1 k.p.c. oraz art.

108 § 2 k.p.c.).