I PK 150/08

Wyrok z dnia 17 lutego 2009 r.

I PK 150/08

Z art. 43 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. o ochronie roszczeń pracowni-

czych w razie niewypłacalności pracodawcy (Dz.U. Nr 158, poz. 1121 ze zm.)

wynika, że zakres świadczeń i wystąpienie niewypłacalności pracodawcy, po-

winny być oceniane według przepisów ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r. o

ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy (jed-

nolity tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 9, poz. 85 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym w

okresie, za który roszczenia nie zostały zaspokojone.

Przewodniczący SSN Małgorzata Gersdorf (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Zbigniew Korzeniowski, Małgorzata Wrębiakowska-Marzec.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 lutego

2009 r. sprawy z powództwa Mieczysława M. przeciwko Funduszowi Gwarantowa-

nych Świadczeń Pracowniczych w W. - Biuru Terenowemu w K. o wypłatę świad-

czeń, na skutek skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy

i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach z dnia 3 kwietnia 2008 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu w

Katowicach do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasa-

cyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Powód Mieczysław M. wniósł przeciwko Funduszowi Gwarantowanych Świad-

czeń Pracowniczych pozew o zasądzenie świadczeń należnych od pracodawcy w

łącznej kwocie 13.726 złotych, na którą składa się wynagrodzenie za czerwiec, lipiec

2001 r. oraz wynagrodzenie za czas niezdolności do pracy w okresie od 15 paździer-

nika do 19 listopada 2001 r. Uzasadniając swoje roszczenie podniósł, że jego były

pracodawca nie prowadzi żadnej działalności, jest zadłużony, jego pasywa przewyż-

szają wartość aktywów i prowadzone są postępowania egzekucyjne i sądowe oraz

2

znajduje się w faktycznej upadłości. A zatem jest niewypłacalny w rozumieniu ustawy

z dnia 29 grudnia 1993 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalno-

ści pracodawcy (jednolity tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 9, poz. 85 ze zm. - zwana ustawą

z 1993 r.). Pozwany Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - Biuro

Terenowe w K. wniósł o oddalenie powództwa z uwagi na brak w stosunku do byłego

pracodawcy powoda przesłanki niewypłacalności, który jest nadal zarejestrowany w

Krajowym Rejestrze Sądowym. Wyrokiem z dnia 27 listopada 2007 r. Sąd Rejonowy

Katowice - Zachód - Sąd Pracy oddalił powództwo.

W motywach swego orzeczenia wskazał, iż niewątpliwie egzekucje z majątku

pracodawcy powoda były bezskuteczne. Postanowieniem z dnia 29 grudnia 2006 r.

Komornik Sądowy Rewiru przy Sądzie Rejonowym w P. umorzył postępowanie eg-

zekucyjne właśnie z tej przyczyny. Były pracodawca powoda P.-B. Sp. z o.o. wpisany

jest do rejestru sądowego. W Krajowym Rejestrze Sądowym brakuje wpisów o likwi-

dacji bądź upadłości spółki.

Powód wystąpił do Funduszu Gwarantowanych Świadczeń o wypłatę świad-

czenia z tytułu wynagrodzenia za czerwiec, lipiec 2001 r. i wynagrodzenia za czas

choroby od 15 października do 19 listopada 2001 r. Pozwany odmówił powodowi wy-

płaty świadczeń wskazując, że nie można stwierdzić niewypłacalności byłego praco-

dawcy powoda w rozumieniu art. 3 ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r.

Zdaniem Sądu zgodnie z art. 46 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. o ochro-

nie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy (Dz.U. Nr 158,

poz. 1121 ze zm. - zwana ustawą z 2006 r.) w sprawach wszczętych i niezakończo-

nych przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe. Po-

wód wystąpił z wnioskiem do pozwanego w dniu 5 czerwca 2007 r. w związku z czym

oceny zasadności powództwa należało dokonać na podstawie tej ustawy. Zgodnie z

art. 43 ust. 1 ustawy z 2006 r. osoby będące byłymi pracownikami lub członkami ro-

dzin zmarłych pracowników lub zmarłych byłych pracowników, uprawnionymi do

renty rodzinnej, których roszczenia pracownicze nie zostały zaspokojone przez syn-

dyka, likwidatora lub byłego niewypłacalnego pracodawcę, pomimo prawomocnego

wyroku sądu przeciwko tym podmiotom, mogą w terminie do dnia 30 czerwca 2007 r.

wystąpić z pisemnym wnioskiem do kierownika Biura Terenowego Funduszu o wy-

płatę świadczeń ze środków Funduszu z tytułu niezaspokojonych roszczeń, w zakre-

sie zgodnym z art. 6 i 6a ustawy z 1993 r. w brzmieniu obowiązującym w okresie, za

który roszczenia nie zostały zaspokojone. W ust. 2 art. 43 stanowi, iż przepis ust. 1

3

ma zastosowanie do roszczeń pracowniczych, do których uprawnienie powstało

przed dniem wejścia w życie ustawy z 2006 r., a z tytułu których świadczenia ze

środków Funduszu nie mogły być wypłacone z powodu niezłożenia wniosku do Fun-

duszu, niespełnia wymagań dotyczących okresów, o których mowa w art. 6 lub termi-

nów, o których mowa w art. 7 ustawy z 1993 r. w brzmieniu obowiązującym w okre-

sie, za który roszczenia nie zostały zaspokojone. Przepis ten stanowi zatem przej-

ściową regulację, umożliwiającą wypłatę świadczeń pracowniczych w przypadkach,

gdy roszczenia nie zostały zaspokojone - mimo wyroku sądowego przeciwko praco-

dawcy - ani przez byłego niewypłacalnego pracodawcę, ani przez syndyka czy likwi-

datora. Osoba taka może w terminie do 30 czerwca 2007 r. wystąpić z pisemnym

wnioskiem do kierownika Biura Terenowego Funduszu Gwarantowanych Świadczeń

Pracowniczych o wypłatę świadczeń ze środków Funduszu.

Zdaniem Sądu Rejonowego ad casum były pracodawca powoda nie był niewy-

płacalny w rozumieniu ustawy z 1993 r. bowiem przesłanka niewypłacalności w po-

staci „faktycznego zaprzestania prowadzenia działalności” z art. 3 ust. 2 pkt 3 ustawy

z 1993 r. została wyeliminowana z dniem 1 października 2002 r. z mocy art. 27 pkt 1

lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności pu-

blicznoprawnych od przedsiębiorców (Dz.U. Nr 155, poz. 1267 - zwanej ustawą o

restrukturyzacji). Brakuje natomiast podstaw prawnych do stosowania tego przepisu

do spraw wszczętych po dniu 1 października 2002 r. (art. 29 ust. 1 ustawy z 30

sierpnia 2002 r.). Wskazać również należy zdaniem Sądu Rejonowego, iż wobec

braku przesłanki niewypłacalności pracodawcy, nie było podstaw do dokonywania

oceny zachowania terminu z art. 6 ust. 6 ustawy, liczonego od daty takiej niewypła-

calności.

Apelację od wskazanego wyroku Sądu Rejonowego wniósł powód, zaskarża-

jąc go w całości, domagając się jego uchylenia i zasądzenia od pozwanego na rzecz

powoda żądania pozwu. Powód w zarzutach apelacyjnych podał obrazę przez Sąd

art. 3 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r., przez przyjęcie, że pracodawca po-

woda nie znajdował się w stanie niewypłacalności, jakkolwiek ustalenia faktyczne

poczynione przez Sąd bezspornie wskazują, że roszczenia powoda zostały nieza-

spokojone z powodu braku środków finansowych, „które zgodnie z przepisami o

działalności gospodarczej stanowiły podstawę do wykreślenia z ewidencji działalno-

ści gospodarczej”.

4

W odpowiedzi na apelację pozwany wystąpił o oddalenie apelacji wskazując,

że sąd pierwszej instancji podzielił jego stanowisko i przyjął niewystąpienie przesła-

nek niewypłacalności w rozumieniu ustawy z dnia 13 lipca 2006 r.

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach wyro-

kiem z dnia 3 kwietnia 2008 r. [...] oddalił apelację. Zdaniem Sądu odwoławczego

zaskarżone orzeczenie jest prawidłowe i stanowi wynik właściwej oceny zebranego w

sprawie materiału dowodowego oraz trafnej wykładni prawa. Sąd pierwszej instancji

dokonał prawidłowych ustaleń, które sąd odwoławczy przyjął za własne podzielając

zarówno dokonaną ocenę dowodów, jak też wykładnię prawa.

W motywach orzeczenia Sąd Okręgowy wskazał, iż w przedmiotowej sprawie

powód wystąpił do pozwanego z wnioskiem w dniu 5 czerwca 2007 r. Regułą jest

stosowanie obowiązujących przepisów, natomiast w wyjątkowych sytuacjach przepi-

sy przejściowe i wprowadzające dopuszczają stosowanie przepisów uprzednio obo-

wiązujących. Podstawę materialną roszczenia powoda stanowią przepisy ustawy o

ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy. Aktualnie

obowiązująca ustawa z dnia 13 lipca 2006 r. w art. 46 ust. 1 stanowi, że w sprawach

wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się prze-

pisy dotychczasowe. Innymi słowy, w sprawach, w których wniosek byłby złożony

przed datą wejścia w życie tej ustawy, tj. z dniem 1 października 2008 r., zastoso-

wanie znalazłyby przepisy ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r. (jednolity tekst: Dz.U. z

2002 r. Nr 9, poz. 85 ze zm.). Z kolei przepis art. 43 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca

2006 r. w ramach przepisów przejściowych dopuszcza wyjątkowo dla osób będących

byłymi pracownikami lub członkami rodzin zmarłych pracowników lub zmarłych by-

łych pracowników, uprawnionymi do renty rodzinnej, których roszczenia pracownicze

nie zostały zaspokojone przez syndyka, likwidatora lub byłego niewypłacalnego pra-

codawcę, pomimo prawomocnego wyroku sądu przeciwko tym podmiotom, możli-

wość wystąpienia w terminie do dnia 30 czerwca 2007 r. z pisemnym wnioskiem do

kierownika Biura Terenowego Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowni-

czych o wypłatę świadczeń ze środków Funduszu z tytułu niezaspokojonych rosz-

czeń, w zakresie zgodnym z art. 6 i 6a ustawy w brzmieniu obowiązującym w okre-

sie, za który roszczenia nie zostały zaspokojone. Powód dochował tego terminu i

wystąpił z wnioskiem. Treść art. 43 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. dopuszcza wy-

łącznie ustalenie zakresu niezaspokojonych roszczeń na podstawie art. 6 i 6a ustawy

z 1993 r. w brzmieniu obowiązującym w okresie, za który roszczenia nie zostały

5

zaspokojone. Przepis nie odnosi się do pojęcia niewypłacalności pracodawcy, tym

samym w pozostałych kwestiach należy stosować nową definicję z ustawy z dnia 13

lipca 2006 r., a nie z 29 grudnia 1993 r.

Przedstawioną wykładnię potwierdza zdaniem Sądu Okręgowego ustawa z

dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych

od przedsiębiorców (Dz.U. Nr 155, poz. 1287), która zmodyfikowała pojęcie niewy-

płacalności w ten sposób, że uchyliła przepis uznający, iż niewypłacalność praco-

dawcy zachodzi także wówczas, gdy pracodawca faktycznie zaprzestał działalności.

Przepis ten wszedł w życie 1 października 2002 r. Jednocześnie ustawa z dnia 30

sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji zawierała przepis przejściowy (art. 29), który sta-

nowił, że do spraw wszczętych na podstawie przepisów dotychczasowych stosuje się

te przepisy.

Niewypłacalność w rozumieniu ustawy z 2006 r. definiuje art. 3, a doprecyzo-

wują przepisy jej art. 4, 5, 6 i 8. W aktualnym stanie prawnym ustawodawca zawęził

definicję i przyjął, że stan niewypłacalności jest ściśle związany z postanowieniem

sądu upadłościowego w przedmiocie: ogłoszenia upadłości pracodawcy obejmującej

likwidację majątku dłużnika, ogłoszenia upadłości pracodawcy z możliwością zawar-

cia układu, zmiany postanowienia o ogłoszeniu upadłości z możliwością zawarcia

układu na postanowienie o ogłoszeniu upadłości obejmującej likwidację majątku

dłużnika, oddalenia wniosku o ogłoszenie upadłości pracodawcy, jeżeli jego majątek

nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania; oddalenia wniosku o ogło-

szenie upadłości w razie stwierdzenia, że majątek dłużnika jest obciążony hipoteką

morską w takim stopniu, że pozostały jego majątek nie wystarcza na zaspokojenie

kosztów postępowania. Przepisy art. 4, 5, 6 i 8 ustawy również za moment powstania

niewypłacalności przyjmują datę właściwego orzeczenia sądu upadłościowego. Wo-

bec powyższych stwierdzeń nieuzasadnione są zarzuty apelacyjne podniesione

przez powoda, tj. obraza art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r. Roszczenia

powoda istotnie były niezaspokojone, jednak dla skorzystania z środków pozwanego

niezbędne jest zdaniem Sądu Okręgowego wystąpienie niewypłacalności w rozumie-

niu ustawy z dnia 13 lipca 2006 r., a nie sam fakt ich niezaspokojenia. Przede

wszystkim zdaniem Sądu Okręgowego ustawa z dnia 29 grudnia 1993 r. znajduje

zastosowanie wyłącznie w zakresie ustalenia zakresu roszczeń (vide art. 43 ust. 1

ustawy z dnia 13 lipca 2006 r.).

6

Od wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 3 kwietnia 2008 r. [...]

skargę kasacyjną wniósł powód zarzucając temu wyrokowi naruszenie prawa mate-

rialnego, a przede wszystkim: 1) art. 43 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. o ochronie

roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy, które nastąpiło przez

jego błędną wykładnię, 2) art. 46 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. o ochronie

roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy, przez jego błędną

wykładnię.

Powód w skardze kasacyjnej wniósł: 1) o uchylenie zaskarżonego wyroku

Sądu drugiej instancji (jak również Sądu pierwszej instancji) w całości i przekazanie

sprawy Sądowi drugiej lub pierwszej instancji do ponownego rozpoznania w całości z

uwzględnieniem kosztów procesu wraz z kosztami zastępstwa według norm przepi-

sanych; ewentualnie 2) o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu drugiej instancji w

całości i zasądzenie na rzecz powoda kwoty 13.726 złotych oraz zasądzenie powo-

dowi od pozwanego kosztów procesu wraz z kosztami zastępstwa według norm

przepisanych. W skardze kasacyjnej powód wskazał też na konieczność dokonania

przez Sąd Najwyższy oceny treści i charakteru art. 43 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r.,

a w szczególności uznał za niezbędne dla rozstrzygnięcia spornego przypadku

udzielenia odpowiedzi na pytanie: czy tryb przewidziany w art. 43 ustawy z dnia 13

lipca 2006 r. stanowi samodzielną podstawę wypłaty należności pracowniczych, tzn.

czy wypłata należności głównych powinna nastąpić po spełnieniu wyłącznie przesła-

nek określonych w tym przepisie. W razie przyjęcia, że art. 43 nie stanowi samo-

dzielnej podstawy zaspokajanie roszczeń pracowników wyjaśnienia wymaga zda-

niem powoda, która ustawa i w jakim brzmieniu winna mieć zastosowanie do wnio-

sku wniesionego na podstawie art. 43 po dniu 1 października 2006 r., tj. dniu wejścia

w życie ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie

niewypłacalności pracodawcy.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna okazała się uzasadniona, stąd wyrok Sądu Okręgowego w

Katowicach z dnia 3 kwietnia 2008 r. [...] wymagał uchylenia. Zasadnicza dla rozpa-

trywanego sporu nie jest interpretacja art. 46 ustawy z 2006 r., który jest typowym

przepisem kolizyjnym, regulującym sytuacje toczących się postępowań powstałych

pod rządami wcześniej obowiązującego prawa i trwających pod rządami nowych

7

przepisów, które bezpośrednio zastąpiły przepisy dawne. Przesądzająca dla rozpa-

trywanej sprawy jest natomiast wykładnia art. 43 ustawy z 2006 r., który także jest

przepisem intertemporalnym, lecz o innym charakterze. Ma bowiem charakter tzw.

regulacji ad hoc. Ze względu na szczególne okoliczności przepis ten reguluje stan

rzeczy tymczasowo, na pewien czas, ściśle oznaczony. Przy wykładni przepisu o

takim charakterze, jeśli nie jest jednoznaczny, ważne są owe szczególne okoliczno-

ści, które doprowadziły do jego ustanowienia. Istotna staje się zatem obok wykładni

językowej interpretacja funkcjonalna normy.

Tak sprawa przedstawia się jeśli chodzi o art. 43 ustawy z 2006 r. Przepis nie

jest jednoznaczny już choćby z tego powodu, że oba Sądy orzekające w sprawie

oszacowały jego moc wiążącą - przy stosowaniu wykładni literalnej i w zakresie prze-

słanek warunkujących wypłatę świadczenia - odmiennie. Sąd pierwszej instancji

uznał mianowicie, iż wymaga on by „niewypłacalność pracodawcy” oceniać z punktu

widzenia ustawy z 1993 r., jednak w brzmieniu nadanym tej ustawie w 2002 r.

ustawą z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji. Sąd drugiej instancji natomiast

stanął na stanowisku, iż art. 43 ustawy z 2006 r. dopuszcza wyłącznie ustalenie za-

kresu świadczeń na podstawie ustawy z 1993 r., a w ogóle nie odnosi się do pojęcia

niewypłacalności, co oznacza konieczność w tym zakresie subsumcji ustawy z 2006

r. Ta rozbieżność stanowisk, tj. wystąpienie sytuacji, w której wykładnia językowa nie

pozwoliła na jednoznaczne rozstrzygnięcie spornej kwestii wynikającej ze stosowania

art. 43 ustawy z 2006 r., uprawnia do sięgania do innych sposobów interpretacji

prawa, w tym do wykładni celowościowej. Charakter bowiem normy intertemporalnej

zakodowanej w art. 43 ustawy z 2006 r. wprowadzonej do systemu ad hoc, wskazuje

per se na specjalny cel przepisu.

Na wstępie rozważań o ratio art. 43 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. przypo-

mnieć wypada cel powołania Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Cel ten i ratio ustawodawstwa zmierzających do zastępczego zaspokojenia przez

niezależny Fundusz wierzytelności pracownika, którego pracodawca jest niewypła-

calny, wpływa na interpretację i ocenę każdej normy odnoszącej się do tego zagad-

nienia. Celem tym jest niewątpliwie zabezpieczenie słabszej ekonomicznie strony

stosunku pracy przed niewykonaniem zasadniczego zobowiązania pracodawcy,

którym jest wypłata wynagrodzenia za pracę wykonaną. Chodzi przy tym o realną

ochronę niezaspokojonych roszczeń i unikanie sytuacji, w której wymagania formalne

lub przedłużające się procesy sądowe nie pozwoliłyby na uzyskanie stosownej

8

rekompensaty z Funduszu za utracone świadczenia pracownicze (por. na ten temat

motywy uchwały Sądu Najwyższego z dnia 3 listopada 1997 r., III ZP

38/97,OSNAPiUS 1998 nr 8, poz. 234). Przy czym przepisy normujące te kwestie

muszą realizować idee zaufania pracowników do prawa, do systemu ochrony, tak w

zakresie rodzaju świadczeń chronionych, jak i przesłanki ich wypłaty. Moc i waga

ochrony zamyka się bowiem nie tylko w rekompensowanych roszczeniach, ale także

w sytuacjach, które są uznane za wypełniające przesłankę wypłaty tych świadczeń z

Funduszu, a zatem w definicji niewypłacalności. Dopiero niewypłacalność pracodaw-

cy w technicznym tego słowa znaczeniu pozwala na realizację gwarancji Funduszu.

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności pu-

blicznoprawnych od przedsiębiorców, znowelizowała ustawę z 1993 r. o ochronie

roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy. Wprowadziła miano-

wicie zmianę w definicji niewypłacalności pracodawcy oraz ograniczyła zakres

ochrony roszczeń pracowniczych. Modyfikacja definicji niewypłacalności pracodaw-

cy, zawartej w art. 3 ust. 1 i 2 ustawy z 1993 r., polegała na tym, że w następstwie

skreślenia w ust. 2 p-ktu 3 niewypłacalność ta nie zachodzi już „w przypadku fak-

tycznego zaprzestania działalności przez pracodawcę”. Zmiana ta obowiązywała od

1 października 2002 r.

Zgodnie z orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego (zob. wyrok z 7 lutego

2001 r., K 27/00, OTK-ZU 2001 nr 2, poz. 29), zasada ochrony zaufania obywatela

do państwa i do prawa, określana także jako zasada lojalności państwa wobec oby-

watela, wyraża się w takim stanowieniu i stosowaniu prawa, by nie stawało się ono

swoistą pułapką dla obywatela i aby mógł on układać swoje sprawy w zaufaniu, że

nie naraża się na prawne skutki, których nie mógł przewidzieć w momencie podej-

mowania decyzji i działań oraz w przekonaniu, że jego działania podejmowane zgod-

nie z obowiązującym prawem będą także w przyszłości uznawane przez porządek

prawny. W świetle orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego istotnym elementem za-

sady ochrony zaufania obywatela do państwa i do prawa jest obowiązek poszano-

wania przez ustawodawcę interesów w toku, tj. przedsięwzięć gospodarczych i finan-

sowych rozpoczętych na gruncie dotychczasowych przepisów. Ustawodawca, doko-

nując kolejnych modyfikacji stanu prawnego, nie może tracić z pola widzenia intere-

sów, które ukształtowały się przed dokonaniem zmiany stanu prawnego. Trybunał

Konstytucyjny analizował znaczenie nakazu ochrony interesów w toku w wyroku z 25

listopada 1997 r., K. 26/97 (OTK-ZU 1997 nr 5-6, poz. 64, s. 450). W wyroku z dnia

9

30 maja 2005 r., P 7/04 (OTK-A 2005 nr 5, poz. 53), Trybunał Konstytucyjny orzekł

natomiast, że zasada ta doznała uszczerbku w ustawie z 2002 r. o restrukturyzacji,

przez ograniczenie pojęcia „sprawy w toku”. Trybunał uznał mianowicie, że art. 29

ust. 2 w związku z art. 30 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji jest

niezgodny z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Interpretując art. 43 ustawy

z 2006 r. trzeba zatem uwzględniać nie tylko szczególny intertemporalny jego cha-

rakter, ale także cele ustawodawstwa o ochronie roszczeń pracowniczych oraz

normy ustawy zasadniczej, a głównie zasadę lojalności państwa wobec obywatela.

Trzeba widzieć, iż poszanowaniu tej konstytucyjnej zasady ma służyć także art. 43

ustawy z 2006 r. Artykuł 43 analizowanej ustawy stanowi, iż osoby będące byłymi

pracownikami lub członkami rodzin zmarłych pracowników lub zmarłych byłych pra-

cowników, uprawnionymi do renty rodzinnej, których roszczenia pracownicze nie zo-

stały zaspokojone przez syndyka, likwidatora lub byłego niewypłacalnego pracodaw-

cę, pomimo prawomocnego wyroku sądu przeciwko tym podmiotom, mogą w termi-

nie do dnia 30 czerwca 2007 r. wystąpić z pisemnym wnioskiem do kierownika Biura

Terenowego Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych o wypłatę

świadczeń ze środków Funduszu z tytułu niezaspokojonych roszczeń, w zakresie

zgodnym z art. 6 i 6a ustawy z 1993 r. w brzmieniu obowiązującym w okresie, za

który roszczenia nie zostały zaspokojone. Opisana norma prawna ma zastosowanie

do roszczeń pracowniczych, do których uprawnienie powstało przed dniem wejścia w

życie ustawy z 2006 r., z tytułu których świadczenia ze środków Funduszu nie mogły

być wypłacone z powodu niezłożenia wniosku do Funduszu, niespełnienia wymagań

dotyczących okresów, o których mowa w art. 6 lub terminów, o których mowa w art. 7

ustawy z 1993 r., w brzmieniu obowiązującym w okresie, za który roszczenia nie zo-

stały zaspokojone.

Przedstawione reguły dochodzenia roszczeń na podstawie przepisu między-

czasowego, z wyłączeniem warunku prawomocnego wyroku sądu przeciwko syndy-

kowi, likwidatorowi lub byłemu niewypłacalnemu pracodawcy, mają także zastoso-

wanie w przypadkach, gdy świadczenia ze środków Funduszu nie mogły być wypła-

cone w związku z art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji.

Ta ostatnia norma stanowi realizację wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 30

maja 2005 r., P 7/04 (OTK-A 2005 nr 5, poz. 53). Powołanie się przez Sąd Okręgo-

wy w Katowicach na art. 29 ust. 2 ustawy o restrukturyzacji dla uzasadnienia przyję-

tej interpretacji art. 43 ustawy z 2006 r. jest zatem z gruntu błędne. Orzeczenie Try-

10

bunału Konstytucyjnego o braku zgodności tego przepisu z Konstytucją RP wskazuje

bowiem, że niewłaściwe było ograniczanie możliwości dochodzenia roszczeń pra-

cowniczych w okresie przejściowym do sytuacji opisanych w powołanym przepisie.

Stąd wadliwe jest przywoływanie regulacji ocenionej negatywnie przez Trybunał

Konstytucyjny jako uzasadnienia dla dokonanej wykładni art. 43 ustawy z 2006 r.

Niewątpliwie art. 43 ustawy z 13 lipca 2006 r. jest przepisem przejściowym,

którego celem jest zaspokojenie roszczeń pracowniczych w przypadkach, gdy

uprawnieni pomimo prawomocnego wyroku sądu przeciwko pracodawcy zlikwidowa-

nemu, upadłemu, lub który w inny sposób zakończył swój byt prawny, nie wyegze-

kwowali skutecznie swych należności, chronionych przez Fundusz. Przepis ten w

tym sensie stanowi samodzielną podstawę dla dochodzenia roszczeń od Funduszu.

Przesłanki wypłaty tych roszczeń zostały jednak zakodowane w ustawie z 1993 r. Ar-

tykuł 43 ustawy z 2006 r. był - tak jak wszystkie przepisy z zakresu szeroko rozumia-

nego prawa pracy - wynikiem kompromisu między partnerami społecznymi, co trzeba

zawsze uwzględniać przy wykładni prawa pracy. Ustawodawca zdecydował się na

ochronę przez Fundusz tych świadczeń, które z różnych przyczyn nie zostały wypła-

cone na starych zasadach w przeszłości. Jak wynika z uzasadnienia projektu ustawy

takich roszczeń było dużo. Chodziło zatem o ich realne zaspokojenie z uwagi na fakt,

iż poprzednia regulacja nie dała uprawnionym takich możliwości, mimo niewypłacal-

ności pracodawcy. Brak zaspokojenia mógł następować z wielu powodów, w tym z

uwagi na brak wniosku osoby uprawnionej, brak wniosku osoby zainteresowanej,

złożenie wniosku po terminie z uwagi na długo ciągnące się procesy cywilne doty-

czące upadłości i przekroczenie okresów referencyjnych.

Zasada zaufania obywatela do państwa wymaga, by art. 43 ustawy z 13 lipca

2006 r. był interpretowany zgodnie z jego założeniem, tj. jako dający możliwość zre-

kompensowania niewypłaconych świadczeń chronionych przez Fundusz na dzień, w

którym roszczenia te powstały. Takie bowiem było założenie przepisu i na to wyrazili

zgodę partnerzy socjalni. Oznacza to, że zarówno zakres świadczeń, jak i przesłanka

ich wypłaty w postaci wystąpienia niewypłacalności pracodawcy powinny być oce-

niane z punktu widzenia przepisów ustawy z 1993 r. w brzmieniu obowiązującym w

okresie, za który roszczenia nie zostały zaspokojone. O systemie gwarancji decyduje

bowiem - powtórzmy to raz jeszcze - nie tylko zakres roszczeń chronionych, ale

także przesłanki ich wypłaty.

11

Mając na uwadze wskazane założenia sąd rozstrzygający o roszczeniach

gwarantowanych Funduszem Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych powinien

wierzytelności pracownicze dochodzone w związku z art. 43 ustawy z 2006 r. oce-

niać przez pryzmat gwarancji zapewnianych przez Fundusz w okresie, w którym nie

zostały zaspokojone. Na gwarancję tę składa się nie tylko zakres ochrony, ale i po-

zostałe przesłanki uzyskania świadczenia, w tym sposób zdefiniowania niewypłacal-

ności pracodawcy

Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji.

========================================