SNO 1/09

27

WYROK Z DNIA 16 LUTEGO 2009 R.

SNO 1/09

Przewodniczący: sędzia SN Andrzej Siuchniński.

Sędziowie SN: Gerard Bieniek, Roman Kuczyński (sprawozdawca).

S ą d N a j w y ż s z y – S ą d D y s c y p l i n a r n y z udziałem sędziego

Sądu Apelacyjnego – Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego oraz protokolanta po

rozpoznaniu w dniu 16 lutego 2009 r. sprawy sędziów Sądu Okręgowego w związku z

odwołaniem sędziego Sądu Okręgowego I. M. i sędziego Sądu Okręgowego A. H.

oraz Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Apelacyjnego – Sądu

Dyscyplinarnego z dnia 24 września 2008 r., sygn. akt (...)

zaskarżony w y r o k u t r z y m a ł w mocy.

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z dnia 24 września 2008 r., sygn. akt (...), Sąd Apelacyjny – Sąd

Dyscyplinarny uznał:

- sędziego Sądu Okręgowego E. M. za winną popełnienia przewinienia

służbowego z art. 107 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów

powszechnych polegającego na tym, że dopuściła się rażącego i oczywistego

naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. przez sporządzenie uzasadnienia postanowienia z dnia 5

kwietnia 2006 r. w sprawie IX Pz 82/06 sprzecznego z treścią rozstrzygnięcia oraz art.

350 § 1 k.p.c. w zw. z art. 328 § 2 k.p.c. przez sprostowanie uzasadnienia

postanowienia z dnia 5 kwietnia 2006 r. postanowieniem z dnia 8 czerwca 2006 r.

podczas, gdy ustalenia poczynione w sprostowanym uzasadnieniu nie dawały

podstawy do przyjęcia, że uzasadnienie w części sprostowanej jest wynikiem

niedokładności, błędu pisarskiego, czy też innej oczywistej omyłki i za to na

podstawie art. 109 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów

powszechnych wymierzył obwinionej karę dyscyplinarną upomnienia;

- sędziego Sądu Okręgowego I. M. za winną popełnienia przewinienia

służbowego z art. 107 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów

powszechnych, polegającego na tym, że dopuściła się rażącego i oczywistego

naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. przez sporządzenie uzasadnienia postanowienia z dnia 5

kwietnia 2006 r. w sprawie IX Pz 82/06 sprzecznego z treścią rozstrzygnięcia oraz art.

350 § 1 k.p.c. w zw. z art. 328 § 2 k.p.c. przez sprostowanie uzasadnienia

postanowienia z dnia 5 kwietnia 2006 r. postanowieniem z dnia 8 czerwca 2006 r.

2

podczas, gdy ustalenia poczynione w sprostowanym uzasadnieniu nie dawały

podstawy do przyjęcia, że uzasadnienie w części sprostowanej jest wynikiem

niedokładności, błędu pisarskiego, czy też innej oczywistej omyłki i za to na

podstawie art. 109 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów

powszechnych wymierzył obwinionej karę dyscyplinarną upomnienia;

- sędziego Sądu Okręgowego A. H. za winnego popełnienia przewinienia

służbowego z art. 107 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów

powszechnych polegającego na tym, że dopuścił się rażącego i oczywistego

naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. przez sporządzenie uzasadnienia postanowienia z dnia 5

kwietnia 2006 r. w sprawie IX Pz 82/06 sprzecznego z treścią rozstrzygnięcia oraz art.

350 § 1 k.p.c. w zw. z art. 328 § 2 k.p.c. przez sprostowanie uzasadnienia

postanowienia z dnia 5 kwietnia 2006 r. postanowieniem z dnia 8 czerwca 2006 r.

podczas, gdy ustalenia poczynione w sprostowanym uzasadnieniu nie dawały

podstawy do przyjęcia, że uzasadnienie w części sprostowanej jest wynikiem

niedokładności, błędu pisarskiego, czy też innej oczywistej omyłki i za to na

podstawie art. 109 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów

powszechnych wymierzył obwinionemu karę dyscyplinarną upomnienia.

Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny ustalił, że:

Obwinieni E. M., I. M. i A. H. są sędziami Sądu Okręgowego orzekającymi w

Wydziale IX Pracy. Postanowieniem z dnia 20 lutego 2006 r. wydanym w sprawie o

sygn. akt XXI P 3084/05, Sąd Rejonowy – Sąd Pracy odrzucił apelację powódki

Justyny L., uznając, iż wniesiona w dniu 16 lutego 2006 r. przez pełnomocnika

procesowego powódki, będącego adwokatem – apelacja nie została przez niego

podpisana w oryginale, a tym samym nie spełnia wymogów przewidzianych dla pisma

procesowego. Justyna L. złożyła zażalenie na powyższe postanowienie do Sądu

Okręgowego – Sądu Pracy. Postanowieniem z dnia 5 kwietnia 2006 r. wydanym w

sprawie IX Pz 82/06 Sąd Okręgowy – Sąd Pracy w składzie: przewodniczący SSO E.

M. (sędzia sprawozdawca) oraz sędziowie: SSO A. H. i SSO I. M. – oddalił zażalenie

Justyny L. i odstąpił od obciążenia pozwanego kosztami postępowania zażaleniowego.

W trakcie narady w sprawie IX Pz 82/06, sędzia sprawozdawca E. M. zaproponowała

pozostałym sędziom orzekającym w tej sprawie rozstrzygnięcie, które zostało

zaaprobowane przez cały skład sądzący. Następnie sędzia sprawozdawca E. M.

osobiście sporządziła postanowienie oddalające zażalenie powódki i odstępujące od

obciążenia pozwanego kosztami postępowania zażaleniowego. Sentencja tego

postanowienia niezwłocznie po naradzie została podpisana przez SSO E. M., SSO A.

H. i SSO I. M. Po pewnym czasie, ale w terminie ustawowym, sędzia sprawozdawca –

SSO E. M. sporządziła uzasadnienie przedmiotowego postanowienia, które zawierało

stwierdzenia uznające zażalenie powódki za zasadne i zasługujące na uwzględnienie.

W treści uzasadnienia po słowach „Sąd Okręgowy zważył, co następuje:” zawarto

3

sformułowania: „Zażalenie jest zasadne i jako takie zasługuje na uwzględnienie. W

ocenie Sądu Odwoławczego istniejący na apelacji podpis pełnomocnika procesowego

powódki jest podpisem oryginalnym. Tym samym złożona apelacja spełnia wymogi

przewidziane przez przepisy Kodeksu postępowania cywilnego dla pisma

procesowego, a zatem postanowienie Sądu pierwszej instancji nie jest prawidłowe. (...)

W ocenie Sądu nie podpisanie apelacji powinno zostać uzupełnione w trybie art. 130 §

1 k.p.c. W związku z powyższym na podstawie art. 386 § 4 k.p.c. w zw. z art. 397 § 2

k.p.c. orzeczono jak na wstępie. O kosztach postępowania zażaleniowego sąd orzekł

na podstawie przepisu art. 102 k.p.c., biorąc pod uwagę fakt, że przepis art. 3701

k.p.c.

będący podstawą rozstrzygnięcia wymagał dokonania wykładni”. Tak sporządzone

uzasadnienie do postanowienia z dnia 5 kwietnia 2006 r. zostało podpisane przez cały

skład orzekający w tej sprawie: SSO E. M., SSO A. H. i SSO I. M. Następnie, w

związku z istniejącą sprzecznością między treścią sentencji postanowienia z dnia 5

kwietnia 2006 r. a jego uzasadnieniem, SSO E. M. zaproponowała SSO A. H. i SSO I.

M. sprostowanie przedmiotowego postanowienia. Na posiedzeniu niejawnym w dniu 8

czerwca 2006 r. w sprawie IX Pz 82/06, Sąd Okręgowy – Sąd Pracy Wydział IX Pracy

w składzie: przewodniczący SSO E. M., sędziowie: SSO A. H. i SSO I. M., postanowił

sprostować oczywiste omyłki pisarskie w uzasadnieniu postanowienia z dnia 5

kwietnia 2006 r. w ten sposób, że: na pierwszej stronie uzasadnienia, w trzeciej linii od

dołu, po słowach „zażalenie jest” w miejsce wyrazu „zasadne” wpisać wyraz

„niezasadne” oraz po słowach „i jako takie” w miejsce wyrazu „zasługuje” wpisać

wyraz „nie zasługuje”; na ostatniej stronie uzasadnienia, w czwartej linii od dołu w

miejsce „art. 386 § 4 k.p.c.” wpisać „art. 385 k.p.c.” W uzasadnieniu postanowienia

stwierdzono, że są to oczywiste omyłki pisarskie w rozumieniu art. 350 § 1 i 2 k.p.c. i

jako takie podlegają sprostowaniu. Sentencję powyższego postanowienia i jego

uzasadnienie podpisali SSO E. M., SSO A. H. i SSO I. M.

Sędzia Sądu Okręgowego E. M. przyznała się do popełnienia zarzucanego jej

przewinienia służbowego. Wyjaśniła, że osobiście sporządziła obydwa postanowienia i

ich uzasadnienia. Zaproponowane przez nią rozstrzygnięcia zostały zaaprobowane

przez pozostałych członków składu orzekającego, którzy podpisali postanowienia

działając w zaufaniu do sędziego sprawozdawcy. Sędzia Sądu Okręgowego E. M.

usprawiedliwiała popełnienie przewinienia służbowego swoją złą sytuacją zdrowotną.

W wypowiedzi końcowej obwiniona przyznała, że dużą dolegliwość stanowi dla niej

to, że za jej błąd odpowiadają koledzy.

Obwinieni sędziowie Sądu Okręgowego I. M. i A. H. także przyznali się do

zarzucanych im przewinień służbowych i wyjaśnili, że podpisali obydwa

postanowienia oraz ich uzasadnienia, działając w zaufaniu do sędziego sprawozdawcy.

Oświadczyli, że nie zorientowali się w momencie podpisywania pierwszego

postanowienia, że pomiędzy treścią sentencji a uzasadnienia jest różnica tym bardziej,

4

że w uzasadnieniu brak było sygnatury akt sprawy. Natomiast postanowienie o

sprostowaniu podpisali w przekonaniu, że omyłka w treści uzasadnienia jest wynikiem

sporządzenia go na komputerze przy wykorzystaniu standardowych formułek i

sprostowanie uzasadnienia pozwoli na usunięcie sprzeczności sentencji postanowienia

z jego uzasadnieniem. Wskazywali, że od wielu lat pracują z sędzią E. M. i nigdy nie

zdarzały się tego rodzaju pomyłki. W wypowiedzi końcowej obwinieni zdali się na

ocenę Sądu Dyscyplinarnego.

Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny doszedł do przekonania, że zeznania

obwinionych znajdują potwierdzenie w powstałym zgromadzonym materiale

dowodowym, tworzą wzajemnie uzupełniającą się logiczną całość, a zatem zasługują

na wiarę. W tym stanie rzeczy Sąd Dyscyplinarny, mając także na uwadze konkretną

postawę procesową obwinionych przyznających się do popełnienia zarzucanych im

przewinień uznał, że istnieją podstawy do przypisania wszystkim obwinionym

przewinienia dyscyplinarnego z art. 107 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o

ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.), polegającego na

rażącym i oczywistym naruszeniu prawa – a mianowicie art. 328 § 2 k.p.c. przez

sporządzenie uzasadnienia postanowienia z dnia 5 kwietnia 2006 r. w sprawie IX Pz

82/06, sprzecznego z treścią rozstrzygnięcia. W sentencji tego postanowienia

orzeczono bowiem o oddaleniu zażalenia powódki, czego skutkiem było

uprawomocnienie się postanowienia o odrzuceniu apelacji powódki (z powodu

niepodpisania pierwszego egzemplarza apelacji przez pełnomocnika). Tymczasem w

uzasadnieniu postanowienia oddalającego zażalenie powódki z jednej strony

stwierdzono, że było ono uzasadnione, z drugiej zaś strony jako podstawę

rozstrzygnięcia wskazano przepis art. 386 § 4 k.p.c. w zw. z art. 397 § 2 k.p.c., którego

to przepisy stanowią o uchyleniu postanowienia a nie o oddaleniu zażalenia, czyli

również sprzecznie z sentencją wydanego postanowienia. Tym samym w ten sposób

sporządzone uzasadnienie rażąco naruszyło wymagania z art. 328 § 2 k.p.c., albowiem

nie tylko nie zawierało wskazania właściwej podstawy faktycznej i prawnej, ale w

istocie odnosiło się do zupełnie innego rozstrzygnięcia. Niezależnie od tego, że

postanowienie z dnia 5 kwietnia 2006 r. i jego uzasadnienie sporządziła osobiście

sędzia Sądu Okręgowego E. M., to wina wszystkich obwinionych (SSO I. M. i SSO A.

H.) nie budzi wątpliwości, ponieważ postanowienie zostało wydane przez Sąd

Okręgowy orzekający w składzie trzyosobowym, a wszyscy członkowie tego składu

własnoręcznie podpisali tezę i sentencję postanowienia oraz jego uzasadnienie.

Ponadto obwinieni dopuścili się także rażącego i oczywistego naruszenia art. 350 § 1

k.p.c. w zw. z art. 328 § 2 k.p.c. przez prostowanie uzasadnienia postanowienia z dnia

5 kwietnia 2006 r. postanowieniem z dnia 8 czerwca 2006 r., podczas gdy ustalenia w

sprostowanym uzasadnieniu nie dawały podstawy do przyznania, że sprostowana

5

część uzasadnienia jest wynikiem niedokładności, błędu pisarskiego czy też innej

oczywistej omyłki.

Powszechnie przyjęty w doktrynie i orzecznictwie jest pogląd, zgodnie z którym

sprostowanie, w trybie art. 350 k.p.c., nie może prowadzić do odmiennego

merytorycznego rozpoznania sprawy ani do zmiany mylnych ustaleń faktycznych lub

błędnie wskazanej podstawy prawnej. Sprostowanie orzeczeń sądowych prowadzi do

przywrócenia w treści dokumentu orzeczenia – bez potrzeby uruchamiania nadzoru

judykacyjnego – rzeczywistej woli składu sądzącego. Dlatego przedmiotem

sprostowania może być wyłącznie oczywista omyłka sporządzającego dokument

orzeczenia i uwidoczniona w osnowie tego dokumentu, nie zaś wadliwość, która

wystąpiła już w procesie decyzyjnym orzekania. Oczywistym naruszeniem art. 350

k.p.c. jest zatem takie sprostowanie uzasadnienia postanowienia, które ingeruje w jego

merytoryczną zawartość, w tym – podstawę prawną – tak jak w niniejszej sprawie.

Wskazać tutaj trzeba, że postanowienie z dnia 8 czerwca 2006 r. o sprostowaniu

uzasadnienia nie tylko nie usunęło istniejących rozbieżności między treścią

uzasadnienia postanowienia z dnia 5 kwietnia 2006 r. a jego sentencją, ale

spowodowało, że samo uzasadnienie stało się wewnętrznie sprzeczne. Dodać należy,

że mimo, iż postanowienie z dnia 8 czerwca 2006 r. i jego uzasadnienie sporządziła

osobiście SSO E. M., to wina wszystkich obwinionych – w tym również SSO A. H. i

SSO I. M. nie budzi wątpliwości. Postanowienie zostało bowiem wydane przez Sąd

Okręgowy orzekający w składzie trzyosobowym, a bezspornym jest, że wszyscy

członkowie składu orzekającego własnoręcznie podpisali zarówno sentencję

postanowienia z dnia 8 czerwca 2006 r. jak i jego uzasadnienie.

W tej sytuacji Sąd Dyscyplinarny uznał obwinionych za winnych przewinienia

służbowego z art. 107 § 1 ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych i na

podstawie art. 109 § 1 pkt 1 tego Prawa wymierzył każdemu z obwinionych kary

upomnienia. Sąd Dyscyplinarny uznał przy wymiarze kary dotychczasową dobrą

opinię obwinionych wśród przełożonych i współpracowników, ich dotychczasowy

dorobek zawodowy i nienaganny przebieg dotychczasowej służby.

Zdaniem Sądu Dyscyplinarnego wymierzona kara upomnienia będzie adekwatna

do wagi przewinienia, stopnia winy obwinionych, a także stanowić będzie dla nich

wystarczające ostrzeżenie na przyszłość.

Obwiniona sędzia E. M. nie zaskarżyła wyroku Sądu Dyscyplinarnego, natomiast

zaskarżyli je odwołaniem obwinieni sędziowie I. M. i A. H., zarzucając naruszenie

prawa materialnego i wnosząc o uniewinnienie od stawianych zarzutów, ewentualnie o

przyjęcie, że zachodzi przypadek mniejszej wagi; wyrok ten zaskarżył także

odwołaniem Minister Sprawiedliwości w części dotyczącej orzeczenia o karze na

niekorzyść obwinionych sędziów Sądu Okręgowego E. M., I. M. i A. H., zarzucając na

podstawie art. 438 pkt 4 k.p.k. wymierzenie obwinionym rażąco łagodnych,

6

niewspółmiernych do przypisanych im przewinień dyscyplinarnych kar upomnienia, a

to wskutek nieuwzględnionego w dostatecznym rozmiarze stopnia zawinienia oraz

wagi popełnionych przez nich przewinień.

Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny rozważył, co następuje:

Co do odwołań obwinionych:

Odwołania te są nieuzasadnione. Materiał dowodowy odnoszący się do

przypisanych obwinionym czynów jest oczywisty i nie był przez nich kwestionowany,

znajduje też potwierdzenie w aktach sprawy. Postępowanie przed Sądem Apelacyjnym

– Sądem Dyscyplinarnym było przeprowadzone w sposób prawidłowy. Obwinieni

sędziowie złożyli tam obszerne wyjaśnienia w zakresie stawianych im zarzutów i do

nich się przyznali. Przypisane obwinionym przewinienie służbowe jest oczywiste i

stanowi naruszenie jednoznacznych przepisów prawa – art. 32 § 2 k.p.c. i art. 350 § 1

k.p.c. w zw. z art. 328 § 2 k.p.c. i ma charakter rażący, a to w szczególności dlatego,

że wydając drugie postanowienie z dnia 8 czerwca 2006 r. mieli już świadomość

sprzeczności sentencji postanowienia z dnia 5 kwietnia 2006 r. z jego uzasadnieniem,

a mimo to dokonując sprostowania jak gdyby jeszcze tę sprzeczność pogłębili. Dlatego

też Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny nie może uznać przypisanych obwinionym

czynów za przypadek mniejszej wagi o jakim mowa w art. 109 § 5 ustawy – Prawo o

ustroju sądów powszechnych. Stopnia winy obwinionych nie umniejsza swoiste

przerzucanie odpowiedzialności za treść uzasadnień postanowień (obydwu) na

przewodniczącą składu orzekającego i jednocześnie sprawozdawcę w sprawie.

Ustawowy wymóg podpisania uzasadnienia postanowienia przez wszystkich członków

składu orzekającego nakłada nie tylko na sędziego sprawozdawcę ale i na pozostałych

sędziów obowiązek kontroli jego treści, tak co do rozstrzygnięcia, jak jego motywów,

na co słusznie zwraca uwagę w swoim odwołaniu Minister Sprawiedliwości.

Zaznaczyć należy, że w składach trzyosobowych w praktyce zwykle wszyscy

sędziowie są jednakowo obciążeni i „zdawanie” się wyłącznie na sędziego

sprawozdawcę sprowadzałoby się w istocie do orzekania jednoosobowego, co jest

niedopuszczalne.

Co do odwołania Ministra Sprawiedliwości:

Nie oznacza to jednak, że odwołanie to zasługuje na uwzględnienie co do

zaostrzenia kar dyscyplinarnych. Obwinieni nigdy nie byli karani dyscyplinarnie i

cieszą się bardzo dobrymi opiniami oraz wynikami pracy, przeto zastosowanie po raz

pierwszy najłagodniejszej kary dyscyplinarnej przez Sąd Apelacyjny – Sąd

Dyscyplinarny uznać należy za adekwatne, przy czym godzi się zauważyć, iż nałożone

kary wywołują skutki na płaszczyźnie awansowej (finansowej) z art. 31 § 3 i 4 ustawy

– Prawo o ustroju sądów powszechnych, wobec czego Sąd Najwyższy – Sąd

7

Dyscyplinarny nie może podzielić stanowiska Ministra Sprawiedliwości w

przedmiocie rażącej łagodności wymierzonych kar.

Z powyższych motywów Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny orzekł, jak w

sentencji.