II CSK 512/08

Sygn. akt II CSK 512/08

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 27 lutego 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Marian Kocon (przewodniczący)

SSN Mirosław Bączyk

SSN Jan Górowski (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa I.K. i M.K.

przeciwko K.M. i A.M.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 27 lutego 2009 r.,

skargi kasacyjnej powodów

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 20 grudnia 2007 r., sygn. akt [...],

I. 1. uchyla zaskarżony wyrok i zmienia wyrok Sądu

Okręgowego w S. z dnia 28 marca 2006r., sygn. akt [...], w

punkcie I w ten sposób, że w miejsce kwoty 160 112,09 zł (sto

sześćdziesiąt tysięcy sto dwanaście złotych dziewięć groszy)

zasądza kwotę 102 860 zł (sto dwa tysiące osiemset

sześćdziesiąt złotych) z ustawowymi odsetkami od dnia 15

października 2001r do dnia zapłaty oraz oddala powództwo w

dalszej części, a także w punkcie III w ten sposób, że znosi

wzajemnie między stronami koszty tego postępowania;

2. oddala apelację pozwanych w pozostałej części i znosi

koszty postępowania apelacyjnego oraz nakazuje pobrać

2

solidarnie od powodów na rzecz Skarbu Państwa - Sądu

Apelacyjnego z zasądzonego roszczenia kwotę 1 947 zł (tysiąc

dziewięćset czterdzieści siedem złotych) tytułem części

nieuiszczonych kosztów sądowych za drugą instancję,

odstępuje od obciążania stron tymi kosztami w pozostałym

zakresie;

II. oddala skargę kasacyjną w dalszej części i znosi koszty

postępowania kasacyjnego.

3

Uzasadnienie

W pozwie z dnia 27 października 2001 r. powodowie I. i M. małżonkowie K.

zażądali od pozwanych K. i A. małżonków M. zapłaty kwoty 300 000 zł, z

ustawowymi odsetkami od dnia 15 października 2001 r. Jako źródło zobowiązania

wskazali zawartą przez strony umowę przedwstępną kupna - sprzedaży

gospodarstwa rolnego położonego w S. z dnia 3 stycznia 2001 r. W piśmie z dnia 7

marca 2003 r. powodowie rozszerzyli żądanie o dalszą kwotę 49 000 zł tytułem

zwrotu nakładów poczynionych na adaptację obory na stajnię dla koni.

W dniu 7 lutego 2003 r. pozwani precyzując zarzut potrącenia zgłosili do

kompensacji kwotę 125 380 zł z tytułu przywrócenia budynku do stanu

poprzedniego i kwotę 44 380 zł za korzystanie przez powodów z nieruchomości bez

tytułu prawnego.

Wyrokiem z dnia 20 grudnia 2007 r. Sąd Okręgowy w S. zasądził solidarnie

od pozwanych K.M. i A.M. na rzecz powodów I.K. i M.K. kwotę 160 112,09 zł z

ustawowymi odsetkami: od kwoty 130 000 zł od dnia 15 października 2001 r., a od

kwoty 30 112,09 zł od dnia 29 marca 2006 r. i w pozostałej części powództwo

oddalił. Ustalił, że w dniu 3 stycznia 2001 r. w S. pozwani zawarli z powodami

przedwstępną umowę sprzedaży gospodarstwa rolnego położonego w S. przy ul.

R., bez zachowania formy aktu notarialnego. Pozwani podpisali jedyny jej

egzemplarz, który pozostawał w dyspozycji powodów. W umowie tej strony

uzgodniły cenę na 300 000 zł i postanowiły, że w wypadku nie wykonania umowy

przez sprzedawcę, zobowiązany będzie musiał zwrócić kupującemu zadatek

oznaczony na kwotę 80 000 zł w podwójnej wysokości, natomiast w razie nie

wykonania umowy przez kupującego miał on ulec przepadkowi.

Pozwani otrzymali od powodów zaliczki na poczet zakupu tego

gospodarstwa: w dniu 3 stycznia 2001 r. w kwocie 20 000 zł, w dniu 20 marca

2001 r. w kwocie 9000, w dniu 29 marca 2001 r. w kwocie 31 000 zł, w dniu

4 kwietnia 2001 r. w kwocie 20 000 zł, w dniu 29 czerwca 2001 r. w kwocie 15 000

zł, w dniu 7 lipca 2001 r. w kwocie 20 000 zł, w dniu 8 sierpnia 2001 r. w kwocie

5 000 zł, w dniu 28 września 2001 r. w kwocie 10 000 zł, czyli łącznie kwotę

130 000 zł.

4

Pismem z dnia 27 października 2001 r. pozwani zwrócili się do powodów

z propozycją zakupu nieruchomości składającej się z budynku gospodarczego,

działki siedliskowej i użytków zielonych o pow. 6 ha. za kwotę 300 000 zł lub

za kwotę 350 000 zł tej nieruchomości powiększonej o grunty orne o pow. 16 ha.

Powodowie nie zgodzili się na tę propozycję. W skład gospodarstwa wchodzi

budynek inwentarski (obora) i 21,7 ha. gruntów w tym 6 ha łąki. Powodowie od dnia

zawarcia przedwstępnej umowy sprzedaży korzystali z budynku inwentarskiego

i przyległej łąki. Pozwani nie uzgodnili wynagrodzenia za użytkowanie

nieruchomości przez powodów.

Małżonkowie I. i M.K. dokonali nakładów o wartości 35 205 zł na

adaptację obory na stajnię dla koni, które nie zwiększają wartości rynkowej obiektu.

Zostały one dokonane za zgodą pozwanych. Czynsz dzierżawny gruntów rolnych w

S. był uzależniony w tym czasie od rodzaju i klasy działek oraz okręgu

podatkowego, a czynsz od budynków stanowił procent od ich wartości księgowej

brutto. Roczna stawka czynszu wynosiła od 0,1 % do 2,5 %.

W dniu 26 maja 2006 r. powodowie zwrócili pozwanym przedmiot niedoszłej

do skutku umowy sprzedaży, co zostało potwierdzone protokołem zdawczo-

odbiorczym.

Sąd Okręgowy stwierdził, że w związku z brakiem dojścia do skutku umowy

sprzedaży przedmiotowego gospodarstwa zadatek powinien być zwrócony,

a obowiązek zapłaty sumy dwukrotnie wyższej odpada (art. 394 § 3 k.c.), gdyż

wystąpiły okoliczności, za które żadna ze stron nie ponosi odpowiedzialności, albo

za które ponoszą odpowiedzialność obie strony. Dotyczy to braku ustalenia

ostatecznego terminu do zawarcia umowy i zapłaty ceny oraz nie sprecyzowania

powierzchni przedmiotowego gospodarstwa. W rezultacie uznał, że pozwani są

zobowiązani do zwrotu powodom uiszczonej kwoty 130 000 zł, gdyż ostatecznie do

sprzedaży gospodarstwa nie doszło.

W odniesieniu do nakładów na budynek gospodarczy podniósł, że skoro

powodowie, jako posiadacze samoistni, działając w usprawiedliwionym

przekonaniu, że będą w przyszłości właścicielami spornej nieruchomości

zaadaptowali oborę na stajnię dla koni, licząc na zawarcie umowy ostatecznej, to

zgodnie z dyspozycją art. 226 k.c. pozwani obowiązani są do zwrotu ich wartości,

5

a nie odwrotnie. W ślad za wyliczeniem biegłego uznał to roszczenie za

uzasadnione do kwoty 35 205 zł.

Oceniając zarzut potrącenia wskazał, że do objętego nim roszczenia

o zapłatę wynagrodzenia za korzystanie z nieruchomości ma zastosowanie art.

224 i następne k.c. Podstawą ustalenia wynagrodzenia za korzystanie przez

powodów z nieruchomości są stawki przeciętnego czynszu dzierżawnego

obowiązujące na tym terenie. Przyjął, że pozwanym z tego tytułu należała się kwota

5 092,91 zł (20 dt. x 57,25 zł za rok x rok i 5 miesięcy, tj. kwota 1622,08 zł za grunt

i kwota 3 470,83 zł za budynek, według. wyliczenia biegłego).

W wyniku apelacji pozwanych, Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 20 grudnia

2007 r., zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że obniżył zasądzoną kwotę do

sumy 67 072 zł i oddalił powództwo oraz apelację w pozostałej części.

Podzielił ustalenia Sądu pierwszej instancji w przedmiocie nie zastrzeżenia przez

strony, w umowie z dnia 3 stycznia 2001 r., konkretnej daty do której miałaby

zostać zawarta umowa przenosząca własność przedmiotowego gospodarstwa.

Podniósł, że dokonany na umowie dopisek „o pow. 21,70”, jak również data „15

październik 2001 r.” nakreślone zostały innym pismem. Za nie wykazaną uznał

także okoliczność podnoszoną przez powodów, jakoby termin zawarcia umowy

przyrzeczonej strony uzgodniły w czasie późniejszym.

Zgodnie z brzmieniem art. 389 k.c., sprzed nowelizacji dokonanej przez art.

1 pkt 32 ustawy z dnia 14 lutego 2003 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz

niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 49, poz. 408), umowa przedwstępna powinna

określać istotne postanowienia umowy przyrzeczonej oraz termin jej zawarcia.

Niewskazanie terminu zawarcia umowy przyrzeczonej wywarło ten skutek, że

umowa przedwstępna była nieważna, a w tym także dodatkowe postanowienia

dotyczące zadatku. Pomimo tego stronie służy roszczenie o zwrot świadczenia

spełnionego w jej wyniku, które wobec braku ważnej podstawy prawnej staje się

w zasadzie wymagalne niezwłocznie po jego dokonaniu. Dla kwestii przedawnienia

tego roszczenia nie bez znaczenia jest okoliczność dłuższego zachowania zgodnie

z wolą stron stanu posiadania wynikłego ze wzajemnych świadczeń. Dopóki

bowiem strony ten stan rzeczy respektowały, dopóty roszczenie o zwrot świadczeń

wzajemnych nie stało się jeszcze wymagalne (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia

6

30 sierpnia 1972 r., III CRN 156/72, LEX 7129). Jako podstawę prawną żądania

zwrotu zadatku, w razie nieważności umowy przedwstępnej wskazał art. 410 k.c.

w zw. z art. 389 k.c., przy czym za trafny uznał wywód Sądu Okręgowego co do

zastosowania art. 394 § 3 k.c. i w rezultacie przyjął, że pozwani byli zobowiązani

zwrócić powodom kwotę 130 000 zł.

Sąd Apelacyjny wyraził pogląd, że o zasadności dalszego roszczenia

powodów decydowała odpowiedź na pytanie, jakimi posiadaczami spornej

nieruchomości byli powodowie w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 26 maja

2002 r. W tej kwestii wskazał, że w dobrej wierze jest posiadacz, który władając

rzeczą, pozostaje w błędnym, ale usprawiedliwionym okolicznościami, przekonaniu,

że przysługuje mu określone prawo podmiotowe do rzeczy. Chodzi tu o takie

prawo, jakie faktycznie wykonuje, a więc w przypadku posiadania samoistnego

o prawo własności. Tak więc posiadaczem w dobrej wierze jest ten, kto błędnie

przypuszcza, że jest właścicielem rzeczy, a w złej wierze pozostaje ten, kto wie

albo wiedzieć powinien, że prawo własności nie przysługuje jemu, lecz innej

osobie. Skoro więc powodowie wiedzieli, że nie są właścicielami nieruchomości to

byli posiadaczami w złej wierze i w rezultacie do ich roszczenia miał zastosowanie

art. 226 § 2 k.c. Mogli więc żądać jedynie zwrotu nakładów koniecznych i to tylko

o tyle, o ile właściciel wzbogaciłby się bezpodstawnie ich kosztem. Nakładami

koniecznymi w rozumieniu art. 226 k.c. są wydatki, których celem jest utrzymanie

rzeczy w stanie zdatnym do normalnego korzystania, zgodnie z przeznaczeniem,

natomiast nakłady nie odpowiadające temu celowi, np. poczynione celem

ulepszenia rzeczy, czyli zwiększające użyteczność rzeczy stanowią inny rodzaj

nakładów. Stwierdził, że powodów obciążał także ciężar dowodu, że koszty

poniesionych nakładów nie znalazły pokrycia w korzyściach, które uzyskali

z rzeczy.

Oceniając zgłoszony przez pozwanych zarzut potrącenia kwoty 125 380 zł

z tytułu przywrócenia obory do poprzedniego stanu oraz kwoty 44 380 zł z tytułu

uzyskanych korzyści przez powodów za korzystanie z nieruchomości Sąd

Apelacyjny zwrócił uwagę w pierwszej kolejności na to, że z tytułu tego drugiego

roszczenia powinni zapłacić odszkodowanie w wysokości czynszu dzierżawnego.

Ustalił, w związku z tym, przy wykorzystaniu opinii biegłego, że pozwani mogliby

7

uzyskać wydzierżawiając przedmiotową nieruchomość w okresie od 1 stycznia

2001 r. do 26 maja 2002 r., kwotę 27 140 zł (art. 225 k.c. w zw. z art. 224 § 2 k.c.).

Także w oparciu o ten dowód ustalił koszty przywrócenia budynku gospodarczego

do poprzedniej funkcji na kwotę 40 788 zł. Stwierdził też, że pozwani akceptowali

nakłady dokonane przez powodów, gdyż liczyli na to, że sprzedadzą nieruchomość

i w rezultacie wyraził pogląd, że nie mają obowiązku zwrotu nakładów użytecznych,

a obiekt powinni odzyskać w takim stanie, w jakim go wydali powodom.

Sąd Apelacyjny wyraził pogląd, że roszczenie o zwrot kosztów przywrócenia

budynku do poprzedniego stanu ma charakter odszkodowawczy (art. 415 k.c.).

Powodowie samowolnie dokonując przebudowy budynku gospodarczego

stanowiącego własność pozwanych, dopuścili się czynu niedozwolonego

i w związku z czym pozwani mogli żądać tytułem odszkodowania określonej

kwoty pieniężnej nie domagając się jednocześnie przywrócenia stanu poprzedniego

(por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 września 2004 r., IV CK 612/03, LEX

12228).

Powodowie w skardze kasacyjnej zaskarżając wyrok w części

uwzględniającej apelację, którą oparli na podstawie naruszenia prawa

materialnego, tj. art. 225, 224 i 226 § 2 k.c., art. 363 k.c. w zw. z art. 415 k.c., art.

505 k.c. i art. 359 k.c. w zw. z art. 493 k.c. wnieśli o uchylenie zaskarżonego

orzeczenia w zaskarżonym zakresie i oddalenia apelacji, bądź przekazania sprawy

do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przepisy art. 224 – 230 k.c. regulują stosunki prawne, gdy rzecz znalazła się

w posiadaniu niewłaściciela, a źródłem tego stanu rzeczy nie była umowa. Innymi

słowy, przepisy te nie mają zastosowania do stosunku umownego między

właścicielem a inną osobą, na podstawie którego korzystał on z rzeczy za zgodą

właściciela. W takim wypadku mają zastosowanie w pierwszej kolejności

postanowienia umowy, a w razie jej braku, albo odpadnięcia tego tytułu – przepisy

kodeksu cywilnego o zobowiązaniach. W sprawie zawarta przez strony umowa

przedwstępna kupna sprzedaży przedmiotowego gospodarstwa z dnia 3 stycznia

2001 r. była nieważna przede wszystkim z tego względu, że nie określała w żaden

sposób terminu do zawarcia przyrzeczonej umowy sprzedaży (por. np. wyrok Sądu

8

Najwyższego z dnia 30 sierpnia 1972 r., III CRN 156/72, LEX 7129). W rezultacie

na podstawie art. 497 k.c. w zw. z art. 496 k.c. przysługiwało powodom roszczenie

o zwrot uiszczonych zaliczek w kwocie 130 000 zł na poczet ceny przyszłej umowy

przeniesienia własności gospodarstwa, a pozwanym roszczenie o zwrot

przedmiotowej nieruchomości

W literaturze podniesiono, że w razie odstąpienia od umowy, a także

nieważności umowy, która miała doprowadzić w przyszłości do zawarcia umowy

przenoszącej własność nieruchomości do wynagrodzenia za korzystanie z tej

rzeczy należy stosować art. 395 § 2 k.c. w zw. z art. 496 k.c. i art. 497 k.c.

W judykaturze natomiast przyjęto, że jeżeli umowa nie przewidywała sposobu

rozliczenia za korzystanie z rzeczy, samoistny posiadacz odpowiada od chwili, gdy

stało się jasne, że do zawarcia umowy przeniesienia własności nieruchomości nie

dojdzie z jakiejkolwiek przyczyny, rozliczenie za korzystanie z rzeczy powinno

nastąpić według zasad określonych w art. 225 k.c. (por. np. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 18 kwietnia 1974 r., III CRN 30/74, OSPiKA 1975, nr 3, poz.

65). Za poprzedni okres orzecznictwo jako podstawę prawną tego roszczenia

przyjmowało przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu (por. np. wyroki Sądu

Najwyższego z dnia 29 grudnia 1979 r., II CR 471/79, OSNCP 1980, nr 6, poz. 127

i z dnia 11 sierpnia 1998 r., II CKN 856/97, niepubl.). Zakres zaskarżenia wyroku

Sądu Apelacyjnego dotyczący kwoty 75 993 zł nie obejmował jednak roszczenia

o wynagrodzenie za korzystanie przez powodów z nieruchomości pozwanych od

dnia zawarcia umowy z dnia 3 stycznia 2001 r. do dnia zwrotu nieruchomości

w dniu 26 maja 2002 r. Wyrok Sądu Apelacyjnego został bowiem zaskarżony

w części dotyczącej dwóch roszczeń, tj. uwzględnionego przez Sąd pierwszej

instancji i oddalonego przez Sąd Apelacyjny roszczenia powodów o zapłatę kwoty

35 205 zł z tytułu nakładów na budynek gospodarczy, oraz stanowiącego część

uwzględnionego zarzutu potrącenia roszczenia pozwanych z tytułu przywrócenia

budynku gospodarczego do poprzedniego stanu dotyczącego kwoty 40 788 zł.

W związku z tym trzeba zauważyć, że kodeks cywilny nie zawiera przepisu

ogólnego księgi trzeciej normującego zwrot nakładów w razie nieważności umowy.

Przepisy szczególne (por. art. 676, art. 708, art. 719, art. 742, art. 842 czy art. 753

k.c.) nie nadają się w tym wypadku nawet do analogicznego zastosowania. Z tego

9

właśnie względu do roszczenia z tytułu nakładów wchodzi w rachubę posiłkowe

zastosowanie przepisów o rozliczeniach pomiędzy właścicielem a posiadaczem,

choć w sprawie nie było istotne rozróżnienie - wbrew stanowisku Sądu

Apelacyjnego - czy powodowie byli posiadaczami nieruchomości z budynkiem

gospodarczym w dobrej, czy w złej wierze. Posiadacz w dobrej wierze może żądać

zwrotu nakładów koniecznych tylko wtedy, gdy nie mają pokrycia w korzyściach,

które uzyskał z rzeczy. Innych nakładów, w tym użytecznych, jakich dokonali

powodowie, może żądać jeżeli zwiększają one wartość rzeczy w chwili jej wydania

właścicielowi (art. 226 § 1 k.c.). Samoistny posiadacz w złej wierze może żądać

jedynie zwrotu nakładów koniecznych, i to tylko o tyle, o ile właściciel wzbogaciłby

się jego kosztem. Trafny jest wywód Sądu Apelacyjnego dotyczący charakteru

nakładów powodów dokonanych w budynku obory. Skoro więc były to nakłady

użyteczne, a z ustaleń wynika, że nie zwiększyły one wartości obiektu w dniu

wydania go pozwanym, to roszczenie powodów dotyczące ich zwrotu nie było

uzasadnione. Z tych względów bezpodstawny był zarzut naruszenia art. 224 k.c.

art. 225 k.c. i art. 226 § 2 k.c.

W judykaturze wyrażono pogląd, że zasada prawna, iż osoba, która weszła

w posiadanie nieruchomości na podstawie umowy mającej na celu przeniesienie

własności nieruchomości zawartej bez zachowania formy aktu notarialnego nie jest

samoistnym posiadaczem nieruchomości w dobrej wierze (uchwała Sądu

Najwyższego z dnia 6 grudnia 1991 r., III CZP 108/91, OSNC 1992, nr 4, poz. 480)

odnosi się do stosunków rzeczowych i nie przesądza w sposób automatyczny

sposobu rozliczenia właściciela z posiadaczem z tytułu roszczeń uzupełniających

(por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 sierpnia 1998 r., II CKN 856/98).

Na gruncie tego zapatrywania z punktu widzenia rozliczeń pomiędzy właścicielem

a posiadaczem obejmującym we władanie nieruchomość na podstawie umowy,

która miała w przyszłości doprowadzić do zawarcia umowy przenoszącej jej

własność, przekształcenie posiadania w dobrej wierze w posiadanie w złej wierze

następuje z chwilą, gdy stało się jasne, że do takiego przeniesienia z jakiejkolwiek

przyczyny nie dojdzie (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 kwietnia 1974 r.,

III CRN 30/74, OSP 1975, nr 3, poz. 65).

10

Czynu niedozwolonego można się dopuścić nawet wtedy, gdy

poszkodowanego i sprawcę łączy inny stosunek zobowiązaniowy, ale jednocześnie

szkoda jest następstwem takiego działania, czy zaniechania sprawcy, które stanowi

samoistne, tzn. niezależne od zakresu istniejącego zobowiązania, naruszenie

ogólnie obowiązującego przepisu prawa (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia

3 czerwca 1981 r., IV Cr 18/81, niepubl.). Sprawca odpowiada z tytułu czynu

niedozwolonego za wynikłą z niego szkodę zawsze wtedy, kiedy zachodzą

przesłanki tej odpowiedzialności, którymi są: szkoda, zdarzenie (delikt), z którym

ustawa wiąże obowiązek odszkodowawczy oraz adekwatny związek przyczynowy

pomiędzy szkodą i czynem niedozwolonym.

Przyjęta przez Sąd Okręgowy odpowiedzialność na podstawie art. 415 k.c.

jest odpowiedzialnością za czyn własny opartą na zasadzie winy. Zdarzenie

zakwalifikowane przez Sąd jako delikt mogłoby nim być, gdyby charakteryzowało

się sprzecznością z obowiązującym porządkiem prawnym, przez który należy

rozumieć system nakazów i zakazów wynikających z systemu prawnego

z uwzględnieniem zasad współżycia społecznego. Istnieją jednak powszechne

okoliczności wyłączające bezprawność czynu do których zalicza się między innymi

zgodę pokrzywdzonego. Z niezakwestionowanych ustaleń wynika, że na dokonanie

przez powodów nakładów na oborę wyrazili zgodę pozwani. Zgoda ta wyłączyła

ewentualną bezprawność tych działań ingerujących w sferę dóbr pozwanych,

a więc trafny okazał się zarzut obrazy art. 415 k.c., zwłaszcza, że trzeba się

zgodzić ze skarżącymi, iż pozwani nie wykazali także dalszych przesłanek

odpowiedzialności deliktowej.

W związku z trafnością tego zarzutu bezprzedmiotowy okazał się zarzut

trzeci, tj. kwestia przyczynienia się poszkodowanego do powstania szkody. Poza

tym gdyby powodowie dopuścili się czynu niedozwolonego, to trafnie także

skarżący zarzucili, że roszczenie takie nie mogłoby być przedmiotem potrącenia

pozwanych, gdyż wyłącza taką możliwość art. 505 pkt 3 k.c.

Trafnie w odpowiedzi na skargę kasacyjną także pozwani podnieśli, że

oczywiście nieuazasadniony był ewentualny zarzut obrazy art. 359 k.c. w zw. z art.

494 k.c. Sąd Apelacyjny uwzględnił roszczenie uboczne o odsetki zgodnie

z żądaniem pozwu, tj. od dnia 15 października 2001 r., przy czym w tym zakresie

11

powodowie nie dokonali zmiany powództwa ani przed Sądem pierwszej ani drugiej

instancji. Zasądzenie więc odsetek ustawowych od dnia zawarcia przez strony

nieważnej umowy z dnia 3 stycznia 2001 r., byłoby wyrokowaniem co do

przedmiotu nieobjętego żądaniem i stanowiłoby naruszenie art. 321 § 1 k.p.c.

Powodowie nie dochodzili roszczenia z tytułu korzyści uzyskanych przez

pozwanych na skutek korzystania przez nich z zaliczek i nie podnosili wcześniej, że

należność za dysponowanie kwotami pieniężnymi powinna być potrącona

z roszczenia wzajemnego za korzystanie z nieruchomości. Przede wszystkim

jednak, jak wynika z powyższych już uwag, nie zaskarżyli wyroku w części

dotyczącej roszczenia pozwanych dotyczącego wynagrodzenia za korzystanie

z nieruchomości przez powodów.

Z powyższych względów skarga kasacyjna w zakresie roszczenia powodów

dotyczącego nakładów uległa oddaleniu (art. 39814

§ 1 k.p.c.), natomiast

w zakresie objętego zarzutem potrącenia roszczenia odszkodowawczego

pozwanych uwzględnieniu (art. 39816

k.p.c.).