II UK 221/08

Wyrok z dnia 25 lutego 2009 r.

II UK 221/08

Do nabycia przez osobę represjonowaną prawa do dodatku pielęgnacyj-

nego w zwiększonej wysokości (art. 12 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o

zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin, jednolity

tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 9, poz. 87 ze zm.), konieczne jest istnienie związku

przyczynowego między całkowitą niezdolnością do pracy i niezdolnością do

samodzielnej egzystencji a pobytem w miejscach określonych w art. 3 i art. 4

ust. 1 w związku z art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o komba-

tantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i

okresu powojennego (jednolity tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.).

Przewodniczący SSN Zbigniew Myszka, Sędziowie SN: Józef Iwulski,

Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 lutego

2009 r. sprawy z wniosku Ireny N. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych -

Oddziałowi w W. o rentę inwalidy wojennego, na skutek skargi kasacyjnej wniosko-

dawczyni od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 6 lutego 2008 r. [...]

o d d a l i ł skargę kasacyjną.

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z dnia 21 listopada 2006 r. Sąd Okręgowy Warszawa Praga - Sąd

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie oddalił odwołanie Ireny N. od decyzji

Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w W. z dnia 13 października 2005 r.

odmawiającej wnioskodawczyni prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy na

podstawie przepisów ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektó-

rych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (jednolity

tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm., zwanej dalej ustawą o kombatantach).

Podstawę rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia faktyczne.

2

Wnioskodawczyni (ur. 16 kwietnia 1930 r.) z wykształcenia ekonomista, w

okresie od grudnia 1944 r. do kwietnia 1945 r. przebywała w obozie koncentracyjnym

w F. W oparciu o orzeczenie lekarza orzecznika, organ rentowy, decyzją z dnia 1

października 1998 r. przyznał jej rentę z tytułu całkowitej trwałej niezdolności do

pracy w związku z pobytem w miejscach odosobnienia na podstawie ustawy o kom-

batantach, poczynając od dnia 1 sierpnia 1998 r. W dniu 4 lipca 2005 r. wnioskodaw-

czyni wystąpiła o uzupełnienie orzeczenia inwalidztwa wojennego osoby represjono-

wanej o ustalenie niezdolności do samodzielnej egzystencji. Orzeczeniem z dnia 5

sierpnia 2005 r. lekarz orzecznik stwierdził, że wnioskodawczyni jest całkowicie i

trwałe niezdolna do pracy i niezdolna do samodzielnej egzystencji, przy czym całko-

wita niezdolność do pracy pozostaje w związku z pobytem w obozie koncentracyj-

nym. Na skutek wniesionego przez wnioskodawczynię sprzeciwu, orzeczeniem z

dnia 15 września 2005 r. komisja lekarska uznała ją za trwale całkowicie niezdolną

do pracy bez związku z pobytem w obozie. Naczelny Lekarz Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych, działając w trybie nadzoru Prezesa Zakładu nad wykonywaniem

orzecznictwa o niezdolności do pracy, przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia

przez komisję lekarską, która powtórnie uznała wnioskodawczynię jedynie za trwale

całkowicie niezdolną do pracy bez związku z pobytem w obozie koncentracyjnym. W

konsekwencji, zaskarżoną decyzją organ rentowy wstrzymał wnioskodawczyni dal-

szą wypłatę renty z tytułu niezdolności do pracy na podstawie przepisów ustawy o

kombatantach.

Biegli sądowi z zakresu neurologii, psychiatrii i ortopedii- traumatologii w opinii

łącznej stwierdzili, że nie ma podstaw do ustalenia niezdolności wnioskodawczyni do

pracy w związku z pobytem w obozie. Również biegły z zakresu orzecznictwa inwa-

lidzkiego w chorobach wewnętrznych i kardiologii stwierdził, że wnioskodawczyni jest

całkowicie niezdolna do pracy i niezdolna do samodzielnej egzystencji, jednak jej

schorzenia nie pozostają w związku z działaniami w okresie wojny. Wystąpiły one

bowiem po około 30 latach od zakończenia wojny, w tym czasie wnioskodawczyni

uczyła się, studiowała, a następnie przez wiele lat pracowała do czasu przejścia na

emeryturę. W ocenie biegłego, występujące u wnioskodawczyni zaburzenia rytmu

serca prawdopodobnie są związane z kardiomiopatią naczyniowopochodną i nadci-

śnieniem tętniczym. Z kolei biegły z zakresu chorób wewnętrznych i pneumonologii-

alergologii rozpoznał u wnioskodawczyni gruźlicę płuc podczas pobytu w obozie kon-

centracyjnym w okresie od grudnia 1944 r. do kwietnia 1945 r., uznając, że przebyta

3

choroba nie spowodowała żadnych odległych i trwałych następstw w wydolności

układu oddechowego, a jedynym jej śladem jest nieaktywna, stabilna zmiana pod

postacią zwapniałego zespołu pierwotnego w obrazie radiologicznym płuca prawego.

W konsekwencji brak jest podstaw do uznania wnioskodawczyni za przynajmniej

częściowo niezdolną do pracy z przyczyn pneumonologicznych w związku z pobytem

w obozie koncentracyjnym.

W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd pierwszej instancji stanął na stanowi-

sku, że wnioskodawczyni nie jest osobą, o której stanowi art. 12 ust. 2 w związku z

art. 3 ust. 2 w związku z art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy o kombatantach, gdyż jej nie-

zdolność do pracy nie pozostaje w związku z pobytem w obozie koncentracyjnym w

latach 1944-1945. Sąd ten powołał się nadto na pogląd wyrażony w wyroku Sądu

Najwyższego z dnia 20 maja 2004 r., II UK 395/03, zgodnie z którym przedmiotem

postępowania sądowego jest ocena zgodności z prawem - w aspekcie materialnym i

formalnym - decyzji wydanej przez organ rentowy na wniosek ubezpieczonego lub z

urzędu. Powoduje to, że biegli sądowi nie zastępują organów orzeczniczych Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych, gdyż zgodnie z posiadaną wiedzą specjalistyczną pod-

dają ocenie merytorycznej trafność wydanych przez nie orzeczeń.

Wyrokiem z dnia 6 lutego 2008 r., Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Warszawie oddalił apelację wnioskodawczyni od powyższego wyro-

ku, wskazując, że w świetle prawidłowo ustalonego stanu faktycznego nietrafny jest

zarzut pozbawienia jej prawa nabytego w postaci renty z tytułu niezdolności do pracy

przysługującej kombatantom w związku z przepisami ustawy z dnia 29 maja 1974 r.

o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (jednolity tekst:

Dz.U. z 2002 r. Nr 9, poz. 87 ze zm., zwanej dalej ustawą o zaopatrzeniu inwalidów

wojennych i wojskowych). Skoro bowiem odpadł jeden z warunków niezbędnych dla

dalszej wypłaty „renty kombatanckiej”, to uzasadnione było natychmiastowe wstrzy-

manie wypłaty tego świadczenia. W ocenie Sądu Apelacyjnego nie budzi wątpliwo-

ści, że przeżycia okresu wojennego były dla wnioskodawczyni bardzo dotkliwe i bo-

lesne, jednakże przepisy prawa z zakresu ubezpieczeń społecznych są normami

bezwzględnie obowiązującymi, co sprawia, że w sprawach tych nie mogą znaleźć

zastosowania zasady współżycia społecznego ani zasady słuszności.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku wnioskodawczyni zarzuciła: 1)

naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik

sprawy, to jest: a) art. 233 k.p.c., „poprzez nierozważenie całości zebranego w spra-

4

wie materiału dowodowego i dowolną ocenę opinii lekarzy biegłych bez uwzględnie-

nia wytycznych Prezesa ZUS nr 7 z 1975 r. co do uznawania chorób za poobozowe i

zaleceń zawartych w zarządzeniu nr 18 Prezesa ZUS z dnia 22 grudnia 1994 r. w

sprawie orzekania o inwalidztwie osób będących ofiarami represji wojennych i okresu

powojennego”, b) „art. 44714

i art. 382 k.p.c., przez brak wszechstronnego rozważe-

nia materiału dowodowego i pominięcie faktu, iż odwołująca się miała przyznaną

rentę inwalidy wojennego przez ponad 8-letni okres, o jakim mowa w art. 12 ust. 3 w

związku z art. 3 ust. 2 w związku z art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy o kombatantach

oraz uznanie, iż fakt ten nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, podczas gdy

wszechstronna ocena zgromadzonych dowodów i prawidłowa wykładnia art. 12 ust.

2 w związku z art. 3 ust. 2 w związku z art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a tej ustawy wskazują, iż

spełnia ona wszystkie ustawowe warunki do uzyskania zasiłku pielęgnacyjnego na

zasadach określonych w tym artykule”, c) art. 290 § 1 k.p.c., „polegające na niezasto-

sowaniu przewidzianego w nim trybu, poprzez nieprzeprowadzenie opinii z instytutu i

brak żądania wyjaśnień istnienia związku przyczynowego chorób z pobytem w obo-

zie koncentracyjnym w sytuacji istnienia co najmniej dwóch odmiennych opinii lekar-

skich, wskazując, że wskutek przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów oraz

dokonania błędnej oceny materiału dowodowego - dowodu z opinii biegłych i niepod-

dania ocenie tych opinii i poglądów w nich zawartych w zakresie orzekania o niezdol-

ności do samodzielnej egzystencji, doszło do nierozpoznania sprawy co do istoty w

tym zakresie i nieuwzględnienia aktualnego orzecznictwa w zakresie orzekania o

niezdolności do samodzielnej egzystencji”; 2) naruszenie prawa materialnego, a mia-

nowicie art. 12 ust. 3 ustawy o kombatantach, przez błędną jego wykładnię polegają-

cą na nietrafnym przyjęciu, że pozwala on na weryfikację praw nabytych, „podczas

gdy prawidłowa wykładnia wymienionego przepisu wskazuje, że przepis ten nie daje

podstawy do wyłączenia z zakresu ubezpieczenia inwalidów wojennych i wojskowych

osób, które otrzymały świadczenie przewidziane w przepisach ustawy z dnia 29 maja

1974 r.” „oraz art. 12 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojen-

nych i wojskowych oraz ich rodzin w związku z art. 12 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 24

stycznia 1991 r. o kombatantach (...) nie powstaje ex lege, tj. z chwilą spełnienia się

warunków a wniosek o świadczenie pieniężne ma na celu wyłącznie realizację na-

bytego ex lege prawa”.

5

Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego

wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego roz-

poznania.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że art. 12 ustawy o kombatan-

tach ma charakter deklaratywny, gdyż osoby będące kombatantami mają przyznane

świadczenia rentowe na podstawie ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych.

Przepisy ustawy o kombatantach mają charakter ogólny, gdyż odnoszą się do

wszystkich wymienionych w nich osób, natomiast przepisy ustawy o inwalidach woj-

skowych - charakter szczególny, albowiem odnoszą się tylko do inwalidów wojen-

nych lub wojskowych. Dlatego pozbawienie prawa do renty inwalidy wojennego przy-

znanej na mocy ostatniej z powołanych ustaw mogłoby nastąpić tylko w wyniku wy-

raźnego unormowania zawartego w ustawie o kombatantach. Przepisy art. 12 ust. 3 i

4 tej ostatniej ustawy uzależniły przyznanie świadczeń rentowych od wyniku badań

lekarskich, co jednakże nie dotyczy świadczeń dodatkowych, w tym dodatku pielę-

gnacyjnego. Nadto przepisy te stanowią o przyznaniu renty inwalidy wojennego, a

nie o weryfikacji nabytego prawa do tego świadczenia.

W ocenie skarżącej, rola sądu rozpoznającego odwołanie od decyzji organu

rentowego nie może ograniczać się do wskazania błędów materialnych i formalnych

popełnionych przez ten organ, gdyż postępowanie sądowe w takich sprawach ma

charakter rozpoznawczy, a sąd rozstrzyga sprawę co do istoty. Jego zadaniem jest

więc zastosowanie odpowiedniej normy prawa materialnego do wyjaśnionego stanu

faktycznego, dlatego powinien dokonać oceny zebranego w sprawie materiału dowo-

dowego i przeprowadzić odpowiednie dowody, jeżeli te dotychczasowe okazały się

niewystarczające dla wyjaśnienia sprawy. Skarżąca wskazała nadto, że Sąd drugiej

instancji, wobec przyjęcia braku inwalidztwa wojennego, nie rozważył w ogóle nie-

zdolności do samodzielnej egzystencji z uwzględnieniem aktualnych poglądów pa-

nujących w zakresie orzekania o takiej niezdolności.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna okazała się nieusprawiedliwiona. W pierwszej kolejności

niezasadne są zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Zarzut obrazy art. 233

k.p.c. (z jego konstrukcji wynika, że chodzi o naruszenie § 1 tego przepisu) skarżąca

uzasadnia nierozważeniem całości zebranego w sprawie materiału dowodowego i

6

jego dowolną oceną w zakresie opinii biegłych, bez uwzględnienia wytycznych Pre-

zesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nr 7 z 1975 r. „co do uznawania chorób za

poobozowe” i jego zaleceń zawartych w zarządzeniu nr 18 z dnia 22 grudnia 1994 r.

w sprawie orzekania o inwalidztwie osób będących ofiarami represji wojennych i

okresu powojennego. Zgodnie z art. 3983

§ 3 k.p.c. podstawą skargi kasacyjnej nie

mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów, co rodzi ten sku-

tek, że w postępowaniu kasacyjnym nie może być brany pod uwagę zarzut narusze-

nia art. 233 k.p.c. motywowany dowolną lub odmienną oceną zgromadzonych w

sprawie dowodów bądź naruszeniem zasady swobodnej oceny dowodów (por. mię-

dzy innymi wyroki z dnia 4 lipca 2007 r., I UK 36/07, LEX nr 390123, z dnia 8 stycz-

nia 2008 r., II PK 123/07, LEX nr 442862, z dnia 4 marca 2008 r., II UK 130/07, LEX

nr 459312 oraz postanowienie z dnia 8 maja 2008 r., V CSK 579/07, LEX nr 393889).

Nadto wytyczne i zalecenia Prezesa Zakładu nie są aktami powszechnie obowiązu-

jącego prawa (art. 87 ust. 1 Konstytucji RP) i jako takie nie są wiążące dla sądu i nie

mogą stanowić podstawy zarzutu naruszenia prawa materialnego lub procesowego.

Przepis art. 47714

k.p.c. (w podstawach kasacyjnych błędnie określony jako art.

44714

) dotyczy postępowania przed sądem pierwszej instancji, a tym samym nie

mógł zostać naruszony przez Sąd odwoławczy. Z kolei naruszenia art. 382 k.p.c.

skarżąca upatruje w braku wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego

oraz w pominięciu jako nieistotnego faktu, że przez ponad 8-letni okres miała przy-

znaną rentę inwalidy wojennego, a w konsekwencji spełniała wszystkie warunki do

uzyskania dodatku pielęgnacyjnego na zasadach określonych w art. 12 ust. 2 ustawy

o kombatantach. Przepis art. 382 k.p.c. stanowi, że sąd drugiej instancji orzeka na

podstawie materiału zebranego w postępowaniu w pierwszej instancji oraz w postę-

powaniu apelacyjnym. W utrwalonym orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje

się, że przepis ten stanowi ogólną dyrektywę interpretacyjną wyrażającą istotę po-

stępowania apelacyjnego, oraz że powołanie się na ten przepis może wyjątkowo sta-

nowić podstawę kasacyjną jedynie wtedy, gdy sąd drugiej instancji pominie część

zebranego w sprawie materiału dowodowego i wyda orzeczenie wyłącznie na pod-

stawie materiału zebranego przed sądem pierwszej instancji lub na podstawie wła-

snego materiału, z pominięciem wyników postępowania dowodowego przeprowa-

dzonego przez sąd pierwszej instancji (por. wyroki z dnia 22 lipca 2007 r., II CK

477/03, LEX nr 269787 oraz z dnia 24 kwietnia 2008 r., IV CSK 39/08, LEX nr

424261 i orzeczenia tam powołane). W niniejszej sprawie w postępowaniu apelacyj-

7

nym nie uzupełniano postępowania dowodowego, a z uzasadnienia zaskarżonego

wyroku jednoznacznie wynika, że Sąd drugiej instancji wydał rozstrzygnięcie po do-

konaniu analizy całości zebranego w sprawie materiału dowodowego. Skarżąca,

formułując zarzut naruszenia art. 382 k.p.c., w istocie podjęła próbę zakwestionowa-

nia niekorzystnej dla siebie oceny dowodów dokonanej przez Sąd odwoławczy, pro-

wadzącej - w jej ocenie - do nierozpoznania istoty sprawy i nieodniesienia się do żą-

dania przyznania dodatku pielęgnacyjnego z tytułu niezdolności do samodzielnej

egzystencji w związku z pobytem w obozie koncentracyjnym. Tymczasem po pierw-

sze, podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów

lub oceny dowodów (art. 3983

§ 3 k.p.c.), o czym wyżej była mowa, a po drugie, do-

konanie błędnej wykładni prawa materialnego, nierozpoznanie istoty sprawy czy

wreszcie nierozważenie okoliczności istotnych dla jej rozstrzygnięcia nie wynika z

treści art. 382 k.p.c. Należy przy tym zwrócić uwagę, że - wbrew stanowisku skarżą-

cej - przedmiotem rozpoznania w sprawie, w której wniesiona została niniejsza

skarga kasacyjna, była zgodność z prawem wydanej przez organ rentowy decyzji

wstrzymującej wypłatę pobieranego dotychczas przez skarżącą świadczenia rento-

wego, a nie stwierdzenie niezdolności do samodzielnej egzystencji spowodowanej

pobytem w obozie koncentracyjnym. W każdym bowiem przypadku w sprawie z od-

wołania od decyzji organu rentowego, jej treść wyznacza przedmiot i zakres rozpo-

znania oraz orzeczenia sądu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 maja

1999 r., II UZ 52/99, OSNAPiUS 2000 nr 15, poz. 601). Niezasadny jest także zarzut

naruszenia art. 290 § 1 k.p.c., który stanowi o uprawnieniu sądu do zażądania opinii

od odpowiedniego instytutu naukowego lub naukowo-badawczego. Przepis ten nie

nakłada natomiast na sąd takiego obowiązku, w szczególności wówczas, gdy

wszystkie opinie biegłych sądowych zawierają wspólny wniosek o braku związku

stwierdzonej niezdolności do pracy z pobytem skarżącej w obozie koncentracyjnym.

Odnosząc się do zarzutów naruszenia prawa materialnego, należy uznać ich

bezzasadność. W ocenie skarżącej, Sąd drugiej instancji dokonał błędnej wykładni

art. 12 ust. 3 ustawy o kombatantach, przyjmując, że przepis ten pozwala na weryfi-

kację nabytego prawa do świadczeń przewidzianych w ustawie o zaopatrzeniu inwa-

lidów wojennych i wojskowych, gdy tymczasem mogłoby to nastąpić wyłącznie w

drodze wprowadzenia wyraźnej normy prawnej, której żadna z wymienionych ustaw

nie zawiera. Pogląd skarżącej o niemożności weryfikowania prawa kombatantów i

osób będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego do świadczeń

8

przewidzianych w ustawie o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych jest

błędny. Stosownie do art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy o kombatantach, świadczenia pie-

niężne i inne uprawnienia przewidziane w przepisach ustawy o zaopatrzeniu inwali-

dów wojennych i wojskowych, przysługują na zasadach określonych w tych przepi-

sach osobom, które zostały zaliczone do jednej z grup inwalidów (obecnie uznane za

niezdolne do pracy) wskutek inwalidztwa (obecnie niezdolności do pracy) pozostają-

cego w związku z pobytem w miejscach, o których mowa w art. 3 i art. 4 ust. 1 (w tym

w obozach koncentracyjnych). Zgodnie z art. 12 ust. 3 ustawy, za inwalidztwo (nie-

zdolność do pracy) pozostające w związku z pobytem w miejscach, o których mowa

w art. 3 i art. 4 ust. 1, uważa się inwalidztwo (niezdolność do pracy) będące następ-

stwem zranień, kontuzji bądź innych obrażeń lub chorób powstałych w związku z tym

pobytem. W myśl art. 12 ust. 4 ustawy, związek zranień, kontuzji bądź innych obra-

żeń lub chorób z pobytem w miejscach, o których mowa w art. 3 i art. 4 ust. 1, a

także związek inwalidztwa (niezdolności do pracy) z takim pobytem ustala komisja

lekarska do spraw inwalidztwa i zatrudnienia (obecnie lekarz orzecznik organu ren-

towego i komisja lekarska). Nie budzi zatem wątpliwości, że dla spełnienia warunków

określonych w art. 12 ust. 3 ustawy o kombatantach konieczne jest wystąpienie ob-

rażeń lub chorób spowodowanych między innymi pobytem w obozie koncentracyj-

nym, które w wyniku rozwoju zmian chorobowych doprowadziły do powstania nie-

zdolności do pracy. Tego rodzaju związek musi być ustalony indywidualnie w każdym

przypadku i stanowi podstawę przyznania świadczeń pieniężnych i innych uprawnień

przewidzianych w przepisach ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojsko-

wych i na zasadach określonych w przepisach tej ustawy. Zgodnie z art. 64 ustawy o

zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych, znajdującej zastosowanie poprzez

art. 12 ust. 2 ustawy o kombatantach, w sprawach w niej nieuregulowanych stosuje

się odpowiednio między innymi art. 14, art. 107, art. 114 i art. 134 ustawy z dnia 17

grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jed-

nolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm., zwanej dalej ustawą o emerytu-

rach i rentach). Przepisy te, regulujące kwestię nadzoru Prezesa Zakładu nad wyko-

nywaniem orzecznictwa o niezdolności do pracy (art. 14 ust. 4 i 5), zmiany prawa do

świadczeń uzależnionych od niezdolności do pracy, jeżeli w wyniku badania lekar-

skiego, przeprowadzonego na wniosek lub z urzędu, ustalono brak tej niezdolności

(art. 107) oraz ustalenia braku prawa do przyznanego wcześniej świadczenia (art.

114 ust. 1a), stanowią podstawę „weryfikacji” prawa do renty z tytułu niezdolności do

9

pracy, w tym również przewidzianej i przysługującej na zasadach określonych w

ustawie o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych, oraz wstrzymania jej

wypłaty na podstawie art. 134 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach (por. także wy-

rok Sądu Najwyższego z dnia 27 lipca 2005 r., III UK 84/05, OSNP 2006 nr 9-10,

poz. 162, w którym wyrażony został pogląd, że art. 107 ustawy o emeryturach i ren-

tach w związku z art. 64 ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych

stanowi podstawę „weryfikacji” prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy również

„w zakresie przesłanki związku przyczynowego tej niezdolności z pobytem ubezpie-

czonego w obozie koncentracyjnym” i wstrzymania renty z tytułu niezdolności do

pracy pobieranej przez kombatanta, oraz uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z

dnia 8 sierpnia 2007 r., II UZP 3/07, OSNP 2007 nr 23-24, poz. 355, w której - z po-

wołaniem się na wcześniejsze orzeczenia - stwierdzono, iż podstawą ponownego

ustalenia prawa do świadczeń lub ich braku na podstawie art. 114 ust. 1 i 1a ustawy

o emeryturach i rentach jest wykrycie takich okoliczności faktycznych, które istniały

przed wydaniem decyzji, lecz były organowi rentowemu nieznane bądź nawet znane,

lecz nie przypisał on im właściwego znaczenia i z tego względu nie zostały przez

niego uwzględnione). Wbrew twierdzeniu skarżącej, Sąd drugiej instancji nie uznał,

że podstawę „weryfikacji” jej prawa stanowił art. 12 ust. 3 ustawy o kombatantach,

lecz przyjął, iż przesłanką wstrzymania wypłaty świadczenia jest „odpadnięcie jedne-

go z warunków niezbędnych do dalszej wypłaty renty kombatanckiej”. Co prawda,

Sąd Apelacyjny nie wskazał żadnej normy prawnej jako podstawy takiej oceny, jed-

nakże skarga kasacyjna nie zawiera jakiegokolwiek zarzutu w tym zakresie. Nato-

miast powoływanie się na zasadę ochrony praw nabytych jest nieusprawiedliwione,

gdyż nie obejmuje ona praw nabytych niesłusznie (por. uchwały Sądu Najwyższego z

dnia 5 czerwca 2003 r., III UZP 5/03, OSNP 2003 nr 18, poz. 442 i z dnia 5 maja

2005 r., III UK 242/04, OSNP 2006 nr 3-4, poz. 54 oraz wyrok z dnia 28 stycznia

2004 r., II UK 226/03, OSNP 2004 nr 19, poz. 341).

Niezasadny jest zarzut naruszenia art. 12 ustawy o zaopatrzeniu inwalidów

wojennych i wojskowych w związku z art. 12 ust. 1 i 2 ustawy o kombatantach. W

pierwszym rzędzie należy zauważyć, że z uwagi na niepełność sformułowanego za-

rzutu jego konstrukcja jest niezrozumiała. Z uzasadnienia podstaw kasacyjnych

można wyprowadzić wniosek, że skarżącej chodzi o błędne przyjęcie przez Sąd dru-

giej instancji, iż prawo do dodatku pielęgnacyjnego z tytułu niezdolności do samo-

dzielnej egzystencji osoby represjonowanej nie powstaje z mocy prawa z chwilą

10

spełnienia się warunków, a wniosek o to świadczenie ma na celu wyłącznie realiza-

cję tego prawa nabytego z mocy ustawy. W ocenie skarżącej, świadczy o tym

brzmienie art. 12 ust. 3 i 4 ustawy o kombatantach, które „wymóg badań lekarskich

ograniczyły wyłącznie do przyznania świadczenia renty inwalidy wojennego, a nie

świadczeń dodatkowych, w tym dodatku pielęgnacyjnego”. Pogląd ten jest błędny. W

pierwszym rzędzie należy zauważyć, że art. 12 ust. 1 ustawy o kombatantach doty-

czy kombatantów będących inwalidami wojennymi lub wojskowymi, a więc osób wy-

mienionych w art. 1 ust. 2 tej ustawy. Nie znajduje on tym samym zastosowania do

skarżącej, która zalicza się do osób represjonowanych i odnosi się do niej art. 12 ust.

2 pkt 1 ustawy. Osobom wymienionym w tym przepisie świadczenia pieniężne i inne

uprawnienia przewidziane w przepisach ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych

i wojskowych przysługują na zasadach określonych w tych przepisach wówczas, gdy

w wyniku oceny medycznej zostały zaliczone do jednej z grup inwalidów wskutek

inwalidztwa pozostającego w związku z pobytem w miejscach określonych w art. 3 i

art. 4 ust. 1 ustawy o kombatantach. Świadczeniami pieniężnymi, o których stanowi

art. 12 ust. 2 tej ustawy, są między innymi przewidziane w art. 2 ustawy o inwalidach

wojennych i wojskowych renta inwalidzka oraz dodatki do rent, w tym dodatek pielę-

gnacyjny. W myśl art. 12 powołanej ustawy, dodatek pielęgnacyjny do renty inwalidz-

kiej przysługuje z tytułu zaliczenia do pierwszej grupy inwalidów albo z tytułu ukoń-

czenia 75 lat (ust. 1). Dodatek ten przysługuje w wysokości i na zasadach określo-

nych w przepisach o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, z

tym że z tytułu zaliczenia do pierwszej grupy inwalidów przysługuje w wysokości

zwiększonej o 50% (ust. 2). Dodatek pielęgnacyjny w zwiększonej wysokości przy-

sługuje zatem tylko tym kombatantom, którzy zostali zaliczeni do pierwszej grupy

inwalidów wskutek inwalidztwa pozostającego w związku z pobytem w miejscach, o

których stanowi art. 3 i art. 4 ust. 1 ustawy o kombatantach. Przepisy obydwu wy-

mienionych ustaw posługują się nieobowiązującymi już pojęciami „inwalidztwo”, „in-

walida pierwszej grupy” oraz „renta inwalidzka”, jednakże z mocy art. 10 ustawy z

dnia 28 czerwca 1996 r. o zmianie niektórych ustaw o zaopatrzeniu emerytalnym i

ubezpieczeniu społecznym (Dz.U. Nr 100, poz. 461) od dnia 1 września 1997 r.

przez określenia te należy odpowiednio rozumieć: „niezdolność do pracy”, „całkowita

niezdolność do pracy i niezdolność do samodzielnej egzystencji” oraz „renta z tytułu

niezdolności do pracy”. W myśl art. 12 ust. 2 i art. 13 ust. 5 ustawy o emeryturach i

rentach, znajdujących zastosowanie poprzez art. 64 ustawy o inwalidach wojennych i

11

wojskowych, osobą całkowicie niezdolną do pracy i niezdolną do samodzielnej egzy-

stencji jest osoba, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy, u

której stwierdzono naruszenie sprawności organizmu w stopniu powodującym ko-

nieczność stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w zaspokajaniu pod-

stawowych potrzeb życiowych. Ta definicja osoby niezdolnej do pracy i niezdolnej do

samodzielnej egzystencji odpowiada definicji inwalidy pierwszej grupy zawartej w art.

24 ust. 4 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników

i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm., w brzmieniu obowiązującym przed 1 wrze-

śnia 1997 r.). Przepis ten uznawał za takiego inwalidę osobę niezdolną do wykony-

wania jakiegokolwiek zatrudnienia, która ze względu na niemożność samodzielnej

egzystencji wymaga stałej lub długotrwałej opieki innej osoby. Oznacza to, że obec-

nie odpowiednikiem osoby zaliczonej do pierwszej grupy inwalidów, o której stanowi

art. 12 ustawy o inwalidach wojennych i wojskowych, jest osoba niezdolna do pracy i

niezdolna do samodzielnej egzystencji. Prowadzi to do wniosku, że do nabycia przez

osobę represjonowaną prawa do dodatku pielęgnacyjnego w zwiększonej wysokości,

przysługującego na podstawie art. 12 ust. 1 i 2 ustawy o inwalidach wojennych i

wojskowych, konieczne jest spełnienie warunku związku całkowitej niezdolności do

pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji z pobytem w miejscach określonych

w art. 3 i art. 4 ust. 1 ustawy o kombatantach (art. 12 ust. 2 pkt 1 tej ustawy).

Z tych względów skarga kasacyjna podlega oddaleniu na podstawie art. 39814

k.p.c.

========================================