II UK 274/08

Wyrok z dnia 4 marca 2009 r.

II UK 274/08

Przesłankę rozwiązania stosunku pracy z przyczyn dotyczących zakładu

pracy, warunkującą prawo do świadczenia przedemerytalnego, należy odnosić

do zatrudnienia, które ustało przed zarejestrowaniem bezrobotnego, a nie do

pracy zleconej mu w ramach prac interwencyjnych i robót publicznych (art. 2

ust. 1 pkt 2, ust. 3 oraz 5 pkt 2 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o świadcze-

niach przedemerytalnych, Dz.U. Nr 120, poz. 1252 ze zm.).

Przewodniczący SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec, Sędziowie SN:

Beata Gudowska (sprawozdawca), Zbigniew Myszka.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 marca

2009 r. sprawy z wniosku Jana K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-

Oddziałowi w P. o świadczenie przedemerytalne, na skutek skargi kasacyjnej wnio-

skodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 6 maja 2008 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu w

Poznaniu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasa-

cyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu wyrokiem z

dnia 30 kwietnia 2007 r. uwzględnił odwołanie Jana K. od decyzji Zakładu Ubezpie-

czeń Społecznych-Oddziału w P. z dnia 14 listopada 2006 r. i przyznał mu świadcze-

nie przedemerytalne od dnia 19 maja 2006 r. Ustalił, że wnioskodawca ma 63 lata,

łącznie 39 lat, 6 miesięcy i 15 dni okresów składkowych i nieskładkowych. Jego sto-

sunek pracy w PHU „N." - chłodnia w J. został rozwiązany z przyczyn dotyczących

zakładu pracy w dniu 24 września 2004 r., po czym - na podstawie skierowania przez

Powiatowy Urząd Pracy w Z. w ramach robót publicznych - pracował on w specjal-

nym Ośrodku Szkolno-Wychowawczym w J. Były to dwie terminowe umowy o pracę,

2

zawarte na czas od dnia 8 listopada 2004 r. do dnia 7 maja 2005 r. i od dnia 10 maja

do dnia 9 listopada 2005 r. bez przedłużenia wobec ustania finansowania wynagro-

dzenia ze środków przekazywanych przez Powiatowy Urząd Pracy w Z. Następnie w

okresie od dnia 18 listopada 2005 r. do dnia 19 maja 2006 r. wnioskodawca pobierał

zasiłek dla bezrobotnych i w dniu 19 maja 2006 r. złożył wniosek o przyznanie mu

prawa do świadczenia przedemerytalnego. Stosując art. 2 ustawy z dnia 30 kwietnia

2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych (Dz.U. Nr 10, poz. 1252) i art. 2 ust. 1

pkt 29 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku

pracy (Dz.U. Nr 99, poz. 1001 ze zm.), Sąd pierwszej instancji odniósł się do ostat-

niego zatrudnienia wnioskodawcy i stwierdził, że rozwiązanie stosunku pracy w spe-

cjalnym Ośrodku Szkolno-Wychowawczym w J. nastąpiło z przyczyn dotyczących

zakładu pracy w rozumieniu przepisów ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach

rynku pracy. Odrzucił sposób interpretacji przepisów ustawy o świadczeniach

przedemerytalnych prowadzącej do stwierdzenia, że podjęcie się przez bezrobotne-

go pracy w ramach prac interwencyjnych lub robót publicznych powoduje pozbawie-

nie go możliwości ubiegania się o świadczenie przedemerytalne, przy czym zważył,

że prace tego rodzaju zawsze wykonywane są w ramach umów terminowych.

Sąd Apelacyjny, Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu uwzględ-

nił apelację organu rentowego, wskazującą, że umowa ta, zgodnie z art. 30 § 1 pkt 4

k.p. ustała z upływem czasu, na który została zawarta, i wyrokiem z dnia 6 maja

2008 r. zmienił zaskarżony wyrok i oddalił odwołanie. Uznał za błędne stanowisko

Sądu pierwszej instancji co do tego, że stosunek pracy z Janem K. został rozwiązany

z przyczyn dotyczących zakładu pracy w znaczeniu przyczyny dotyczącej zakładu

pracy ujętej w art. 2 ust. 1 pkt 29 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji za-

trudnienia i instytucjach rynku pracy. Stwierdził, że wygaśnięcie terminowej umowy o

pracę nie może być interpretowane jako rozwiązanie z przyczyn dotyczących zakładu

pracy, a w szczególności jako likwidacja stanowiska pracy z przyczyn ekonomicz-

nych.

Skarga kasacyjna Jana K. została oparta na podstawie naruszenia art. 2 ust. 1

pkt 2 ustawy o świadczeniach przedemerytalnych w związku z art. 2 ust. 1 pkt 29

ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, przez błędną wykładnię,

sprowadzającą się do wyinterpretowania normy, zgodnie z którą „ustanie stosunku

pracy finansowanego w ramach prac interwencyjnych wyklucza przyznanie świad-

czenia przedemerytalnego, a osoba podejmująca pracę w ramach prac interwencyj-

3

nych po ich zakończeniu traci uprawnienie do świadczenia, które przysługiwałoby jej,

gdyby prac tych nie podjęła”. Zaskarżając wyrok Sądu drugiej instancji w całości, Jan

K. wniósł o jego uchylenie i orzeczenie co do istoty sprawy przez zmianę zaskarżonej

decyzji i orzeczenie o prawie do świadczenia, ewentualnie uchylenie i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu w Poznaniu.

W ocenie skarżącego, konieczne jest rozstrzygnięcie kwestii, czy art. 2 ust. 1

pkt 29 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy dotyczy utraty pracy

w warunkach „rynkowych”, w konsekwencji czego ewentualne podjęcie pracy w ra-

mach robót interwencyjnych nie powinno być brane pod uwagę przy ustalaniu za-

sadności przyznania świadczenia przedemerytalnego. Wskazał, że przyjęta przez

Sąd Apelacyjny wykładnia pogarsza jego sytuację w porównaniu z osobami, które nie

podejmowały prac interwencyjnych, a ponadto jest sprzeczna z celem ustawowych

instytucji przeciwdziałających bezrobociu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach

przedemerytalnych, prawo do świadczenia przedemerytalnego przysługuje mężczyź-

nie, z którym rozwiązano stosunek pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy (w

rozumieniu przepisów ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i

instytucjach rynku pracy), który był zatrudniony u tego pracodawcy przez okres nie

krótszy niż 6 miesięcy, ukończył 60 lat oraz ma okres ubezpieczenia uprawniający do

emerytury, wynoszący co najmniej 35 lat. Sąd drugiej instancji, akceptując stanowi-

sko organu ubezpieczeń społecznych, zakwestionował wypełnienie przez skarżące-

go jednego z wymienionych warunków - rozwiązania stosunku pracy z przyczyny

niedotyczącej pracownika, przy czym jego stwierdzenie, że stosunek pracy świad-

czonej w ramach robót publicznych ustał z innej przyczyny, jest uzasadnione. Trafnie

jednak skarżący stwierdził, że Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy nie był tym

ostatnim miejscem zatrudnienia, o którym mowa w ustawie o promocji zatrudnienia i

instytucjach rynku pracy.

Bez pogłębionej analizy przepisów wymienionej ustawy jest oczywiste, że za-

trudnienie w ramach prac interwencyjnych lub robót publicznych podjęte w okresie po

rozwiązaniu stosunku pracy z przyczyn dotyczących pracodawcy jest tym, które wli-

cza się do 6-miesięcznego okresu pobierania zasiłku dla bezrobotnych, po którym

4

przysługuje prawo do zasiłku przedemerytalnego, gdyż tak stanowi art. 2 ust. 5 pkt 2

ustawy o świadczeniach przedemerytalnych. Uzasadnione są więc stwierdzenia

skarżącego odwołujące się do intencji ustawodawcy i celu przepisów tej ustawy -

pomocy osobom, które utraciły zatrudnienie, a ze względu na staż pracy mogą w

niedługim czasie starać się o emeryturę. Nie można bowiem uznać, że racjonalny

ustawodawca zamierzał doprowadzić do sytuacji, w której osoba, która utraciła pracę

z przyczyn leżących po stronie pracodawcy i podjęła krótkoterminowe zatrudnienie w

ramach prac interwencyjnych byłaby traktowana mniej korzystnie, niż inna osoba

spełniająca warunki prawa do świadczenia przedemerytalnego, która nie podjęła za-

trudnienia w ramach prac interwencyjnych. Środki zapobiegania bezrobociu (prace

interwencyjne i roboty publiczne, jak też świadczenie przedemerytalne) nie mogą ze

sobą konkurować, gdyż powinny się uzupełniać i wspierać.

Uznanie pracy świadczonej w ramach robót publicznych przez bezrobotnego

w okresie pobierania zasiłku dla bezrobotnych za zatrudnienie, którego ustanie mia-

łoby nastąpić z przyczyn dotyczących zakładu pracy, w rozumieniu przepisów ustawy

o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy musiałoby prowadzić w praktyce

do unikania podejmowania prac interwencyjnych ze względu na ryzyko utraty prawa

do świadczenia przedemerytalnego. Jeżeli warunek rozwiązania stosunku pracy z

przyczyny nieleżącej po stronie pracownika odnieść do zatrudnienia, z którego usta-

niem powstaje prawo do zasiłku dla bezrobotnych, do czego wystarcza literalna wy-

kładnia wszystkich przepisów art. 2 ustawy o świadczeniach przedemerytalnych, to

bezrobotny spełniający warunki do świadczenia przedemerytalnego nie traci prawa

do tego świadczenia z powodu podjęcia zatrudnienia w ramach prac interwencyjnych

w okresie zarejestrowania jako bezrobotny i wyczekiwania na świadczenie. Zgodnie

natomiast z art. 2 ust. 3 pkt 2 ustawy o świadczeniach przedemerytalnych, traci

prawo do świadczenia przedemerytalnego, jeżeli nie podejmie prac interwencyjnych

bez uzasadnionej przyczyny. Uzupełniająco więc tylko, posługując się wykładnią

funkcjonalną i celowościową, należy stwierdzić, że przesłankę rozwiązania stosunku

pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy, warunkującą prawo do świadczenia

przedemerytalnego, należy odnosić do zatrudnienia, które ustało przed zarejestro-

waniem bezrobotnego, a nie do pracy zleconej mu w ramach prac inetrwencyjnych i

robót publicznych (art. 2 ust. 1 pkt 2, ust. 3 oraz 5 pkt 2 ustawy o świadczeniach

przedemerytalnych). Nie do zaakceptowania jest bowiem wniosek, że przepisy tej

ustawy nakazują mniej korzystne traktowanie osoby aktywnej, która podjęła pracę w

5

ramach prac interwencyjnych, od tej, która takiej pracy nie podjęła lub w ogóle nie

otrzymała propozycji jej podjęcia.

Uwzględniając te argumenty, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji (art. 39815

§ 1 k.p.c.).

========================================