IV CSK 441/08

Sygn. akt IV CSK 441/08

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 4 marca 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Mirosława Wysocka (przewodniczący)

SSN Antoni Górski (sprawozdawca)

SSN Katarzyna Tyczka-Rote

Protokolant Izabela Czapowska

w sprawie z powództwa H.S.

przeciwko Powszechnemu Zakładowi Ubezpieczeń SA

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej

w dniu 4 marca 2009 r.,

skargi kasacyjnej powódki

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 8 maja 2008 r., sygn. akt [...],

oddala skargę kasacyjną i nie obciąża powódki kosztami

zastępstwa prawnego na rzecz pozwanej w postępowaniu

kasacyjnym.

2

Uzasadnienie

Powódka H.S. dochodziła w sprawie [...] Sądu Okręgowego w O. zasądzenia

od pozwanego PZU S.A. zadośćuczynienia i roszczeń odszkodowawczych z tytułu

wypadku samochodowego, któremu uległa w dniu 17 maja 2002 r. Powództwo w tej

sprawie zostało oddalone wyrokiem z dnia 12 maja 2006 r., a wniesioną przez

powódkę apelację oddalił Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 8 listopada 2006 r.

Powódka w obu instancjach została obciążona kosztami procesu. Wniesiona przez

pełnomocnika powódki skarga kasacyjna od tego wyroku została odrzucona

postanowieniem Sądu Apelacyjnego z dnia 13 lutego 2007 r. z tej przyczyny,

że pełnomocnik dokonał opłaty od tej skargi na konto niewłaściwego Sądu.

W niniejszej sprawie powódka wniosła roszczenie odszkodowawcze

o zasądzenie kwoty 91.452,40 zł przeciwko ubezpieczycielowi od

odpowiedzialności cywilnej reprezentującego ją pełnomocnika w sprawie [...], czyli

przeciwko PZU S.A., wskazując, że na skutek niewłaściwego działania jej

pełnomocnika doszło do odrzucenia skargi kasacyjnej, w wyniku czego poniosła

szkodę, którą obowiązany jest naprawić pozwany zakład ubezpieczeń.

Wyrokiem z dnia 27 listopada 2007 r. Sąd Okręgowy w O. zasądził od

pozwanego PZU na rzecz powódki kwotę 1.200 zł tj. zwrot wynagrodzenia

uiszczonego przez powódkę pełnomocnikowi za opracowaną i wniesioną skargę

kasacyjną, która została odrzucona na skutek jego uchybienia w określeniu

adresata opłaty kasacyjnej, umorzył postępowanie do kwoty 8.626 zł i oddalił

powództwo w pozostałym zakresie.

Apelacja powódki od tego rozstrzygnięcia, kwestionująca oddalenie jej

roszczenia, została oddalona wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 8 maja 2008 r.

Sąd Apelacyjny podkreślił, że punktem wyjścia oceny roszczenia

odszkodowawczego powódki jest ustalenie, czy skarga kasacyjna, odrzucona przez

Sąd na skutek niedopatrzenia formalnego pełnomocnika powódki, miała szanse na

uwzględnienie przez Sąd Najwyższy – w wypadku jej należytego opłacenia przez

tegoż pełnomocnika. Na to kluczowe pytanie Sąd udzielił odpowiedzi negatywnej.

Przede wszystkim uznał, że, wbrew stanowisku skarżącej, Sądy w niniejszej

3

sprawie nie są związane ustaleniami i oceną Sądu dokonanymi w sprawie [...],

wytoczonej przez powódkę przeciwko PZU na Życie S.A. W tamtej sprawie Sądy

obu Instancji przyjęły, że istnieje związek przyczynowy pomiędzy wypadkiem z dnia

17 maja 2002 r., a odniesionym przez powódkę uszczerbkiem na zdrowiu,

w związku z czym przyznano powódce świadczenie z tytułu ubezpieczenia NW.

Natomiast w niniejszej sprawie Sąd Apelacyjny podzielił stanowisko Sądu I – ej

Instancji, oparte na opinii biegłych z Zakładu Medycyny Sądowej, że taki związek

przyczynowy nie istnieje, co skutkowało oddaleniem apelacji powódki.

Wyrok Sądu Apelacyjnego zakwestionowała powódka skargą kasacyjną.

Zarzuciła w niej naruszenie art. 365 § 1 k.p.c., art. 290 § 1 i 2 w zw. z art. 278 § 1

i art. 285 § 1 k.p.c. oraz art. 286 i art. 217 § 1 i 2 k.p.c. i na tej podstawie wniosła

o uchylenie skarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W sprawie jest bezsporne, iż do odrzucenia skargi kasacyjnej powódki

w procesie [...] Sądu Okręgowego w O. doszło na skutek uchybienia w opłaceniu tej

skargi, jakiego dopuścił się reprezentujący powódkę radca prawny. Wobec tego w

sprawie niniejszej, w której powódka dochodzi odszkodowania z tytułu tego

uchybienia jej pełnomocnika, kwestią zasadniczą jest wykazanie, że skarga ta

miała szanse na uwzględnienie, gdyby tylko została prawidłowo opłacona (por.

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 listopada 2006 r., V CKS 292/06, niepubl.).

Sądy obu instancji uznały, że nie ma merytorycznych podstaw do przyjęcia

odpowiednio wysokiego stopnia prawdopodobieństwa, że ewentualne orzeczenie

Sądu Kasacyjnego w tamtej sprawie zapadłoby na korzyść powódki. W skardze

kasacyjnej wniesionej w rozpoznawanej sprawie powódka kwestionuje to

stanowisko. Podstawowym argumentem skarżącej jest powoływanie się na to,

że we wcześniej rozpoznawanej sprawie [...] Sąd Rejonowy uwzględnił częściowo

jej roszczenie o świadczenie z tytułu ubezpieczenia od nieszczęśliwych wypadków,

skierowane przeciwko PZU na Życie S.A., przyjmując na podstawie opinii dwóch

biegłych ortopedów, że istnieje związek przyczynowy pomiędzy wypadkiem

komunikacyjnym, jakiemu uległa powódka w dniu 17 maja 2002 r., a schorzeniami

4

kręgosłupa, które ujawniły się u niej w latach 2003 i 2004 w postaci rwy kulszowej

prawostronnej oraz przepukliny jądra miażdżystego na poziomie tarczy

międzykręgowej L4 – L5. W ocenie powódki, orzeczenie w tamtej sprawie jest

prejudykatem, który na podstawie art. 356 § 1 k.p.c. powinien być wiążący

w sprawie niniejszej w tym sensie, że Sądy nie mogły, jak to uczyniły, dokonać

w niej ustaleń odmiennych i przyjąć, że brak jest związku przyczynowego pomiędzy

zdarzeniem z dnia 17 maja 2002 r., a ujawnionymi po roku czasu schorzeniami

powódki. W ten sposób zarzut naruszenia art. 365 § 1 k.p.c. stał się zasadniczym

zarzutem konstruującym całą skargę kasacyjną powódki.

Zarzut ten jest niezasadny. Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w uzasadnieniu

wyroku z dnia 13 stycznia 2000 r., II CKN 655/98, niepubl., art. 365 § 1 k.p.c.

reguluje kwestię prawomocności materialnej wyroku w znaczeniu pozytywnym.

Polega ona, co do zasady, na tym, że związanie treścią prawomocnego

rozstrzygnięcia ogranicza się przede wszystkim do stron procesu i sądu, który je

wydał, a następnie obejmuje także inne sądy oraz organy państwowe i organy

administracji publicznej. To związanie innych sądów ogranicza się jednak do treści

rozstrzygnięcia zawartego w sentencji a nie obejmuje jego motywów. Dlatego też

w orzecznictwie przyjmuje się, że sąd cywilny nie jest związany ustaleniami i oceną

dowodów dokonanymi w innej sprawie. Podkreśla się tylko, że dokonując

samodzielnych ustaleń, nie może ignorować stanowiska zajętego w innej sprawie,

w której stan faktyczny konstruowany był na tym samym zdarzeniu, lecz biorąc

je pod uwagę, obowiązany jest dokonać własnych, wszechstronnych ustaleń

i samodzielnych ocen, które w rezultacie mogą prowadzić do odmiennych konkluzji

(por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 23 maja 2002 r., IV CKN 2002/00, czy z dnia

13 października 2005 r., I CK 217/05, niepubl.). Uzasadnieniem tego stanowiska są

dwa istotne argumenty. Zasadniczym jest ten, że w grę wchodzi tu kwestia prawa

do oceny wiarygodności dowodów, będąca podstawą i gwarancją niezawisłości

orzekania sędziowskiego. Dlatego też, jak trafnie podkreślono w wyroku IV CKN

1073/00, wszelkie wyłączenia i wyjątki od zawarowanej w art. 233 § 1 k.p.c. zasady

samodzielności i niezawisłości sądu w dokonywaniu oceny materiału dowodowego

należy interpretować ścieśniająco. Drugi argument wynika stąd, że w każdej

ze spraw opartych na tym samym zdarzeniu sądy - w następstwie realizowania

5

zasady kontradyktoryjności procesu cywilnego - mogą dysponować różnym

materiałem dowodowym. Prowadzi to do wniosku, że, wbrew zastrzeżeniom

skarżącej, Sądy w sprawie [...] mogły samodzielnie badać i ustalać czy pomiędzy

wypadkiem komunikacyjnym z dnia 17 maja 2002 r., a ujawnionymi później

schorzeniami kręgosłupa u powódki zachodzi związek przyczynowy, czy też nie.

Opierając się na opinii biegłych z Zakładu Medycyny Sądowej, Sądy obu Instancji

wykluczyły istnienie takiego związku. Zdaniem Sądów, biegli ci przekonująco

wykazali, że w trakcie takiego wypadku komunikacyjnego, w jakim brała udział

powódka, kiedy to jeden z samochodów uderza w tył drugiego, dochodzi u kierowcy

do nagłego zgięcia głowy do tyłu, a następnie do jej gwałtownego odgięcia do

przodu. Na skutek działania tych przeciążeń zwykle powstają urazy w okolicach

kręgosłupa szyjnego. Tułów zaś przesuwa się tylko nieznacznie, gdyż jest

zabezpieczony pasem bezpieczeństwa oraz odruchowym usztywnieniem rąk na

kierownicy. Wobec tego w zasadzie niemożliwym jest, aby przy braku

charakterystycznych dla tego typu wypadków obrażeń kręgosłupa w części górnej,

doszło do urazu części dolnej kręgosłupa powódki. Za tym stanowiskiem

przemawia dodatkowo to, że powódka po wypadku nie narzekała na dolegliwości

kręgosłupa, a do lekarza zgłosiła się dopiero po roku od zdarzenia. Stwierdzone

wtedy schorzenia mają więc charakter samoistny. Należy przy tym podkreślić, że

biegli z Zakładu Medycyny Sądowej ustosunkowali się do odmiennej opinii złożonej

w sprawie [...] i dopiero wtedy Sądy w sprawie [...] podzieliły ich opinię, czyniąc ją

podstawą orzeczeń, najpierw oddalającego powództwo, a następnie apelację

powódki.

W takim stanie rzeczy uznać należy, iż skarga kasacyjna wywiedziona

w sprawie [...], oparta głównie na zarzucie naruszenia art. 365 § 1 k.p.c. nie miała

realnych szans na uwzględnienie, mimo że dokonywanie odmiennych ustaleń przez

sądy w związku z tym samym zdarzeniem jest stanem sprzecznym z konieczną

dążnością do jednolitości orzecznictwa, a więc niepożądanym. Jest tak nie tylko

dlatego, że zarzut naruszenia tego przepisu nie był usprawiedliwiony, ale także z tej

przyczyny, że w pozostałym zakresie skarga zawierała w gruncie rzeczy polemikę z

ustaleniami Sądu, odmiennymi od dokonanych w sprawie [...], a taka argumentacja

skargi kasacyjnej jest z mocy art. 3983

§ 3 k.p.c. niedopuszczalna. Tym samym

6

oznacza to, że bezpodstawna jest też skarga kasacyjna wniesiona w sprawie

niniejszej. Z wyłuszczonych wyżej przyczyn trzeba bowiem uznać za chybiony jej

podstawowy zarzut naruszenia art. 365 § 1 k.p.c. Nie są też usprawiedliwione

zarzuty naruszenia przepisów o przeprowadzeniu dowodu z opinii instytutu

naukowego (art. 290 k.p.c. w zw. z art. 278 § 1, art. 285 § 1, 286 i art. 217 k.p.c.).

Jak to już bowiem wskazano, biegli w opinii wydanej przez Zakład Medycyny

Sądowej w sprawie [...] odnieśli się wszechstronnie do najważniejszych

okoliczności sprawy, przekonująco wyjaśnili mechanizm powstawania obrażeń

kręgosłupa u kierowcy na skutek zderzenia się pojazdów oraz ustosunkowywali się

do odmiennego stanowiska biegłych zajętego w sprawie [...]. Sądy miały więc

prawo uczynić ja podstawą wyrokowania, bez potrzeby powoływania nowych

biegłych. W konsekwencji Sądy prawidłowo przyjęły brak związku przyczynowego

pomiędzy zdarzeniem z dnia 17 maja 2002 r., a chorobą kręgosłupa powódki, a tym

samym brak podstaw do przypisania pozwanemu ubezpieczycielowi w niniejszej

sprawie odpowiedzialności za działania pełnomocnika powódki w sprawie [...].

W związku z tym za niezasadne trzeba uznać zarzuty materialnoprawne skargi

kasacyjnej naruszenia art. 361 § 1 k.c., art. 471 k.c. oraz art. 822 § 1 k.c.

Skoro zaś wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej okazały się

nieusprawiedliwione, podlegała ona oddaleniu na podstawie art. 39814

k.p.c.

Uwzględniając trudną sytuację materialną powódki oraz nietypowy charakter

niniejszego procesu, Sąd Najwyższy postanowił na podstawie art. 102 k.p.c. nie

obciążać powódki kosztami zastępstwa prawnego na rzecz pozwanego

w postępowaniu kasacyjnym.