II UK 239/08

Wyrok z dnia 11 marca 2009 r.

II UK 239/08

Nauczyciel urlopowany do pełnienia funkcji z wyboru w związku zawodo-

wym na mocy art. 25 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych

(jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 854 ze zm.) może przejść na emery-

turę na podstawie art. 88 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nau-

czyciela (jednolity tekst: Dz.U. z 2006 r. Nr 97, poz. 674 ze zm.), jeżeli w chwili

składania wniosku o to świadczenie nie był już zatrudniony jako nauczyciel ani

też urlopowany, a po spełnieniu wymagań do świadczenia, podjął zatrudnienie

na podstawie umowy o pracę.

Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Romualda Spyt, Małgorzata Wrębiakowska-Marzec.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 marca

2009 r. sprawy z wniosku Ewy K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-

Oddziałowi w L. o emeryturę, na skutek skargi kasacyjnej wnioskodawczyni od wy-

roku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 6 lutego 2008 r. [...]

1. u c h y l i ł zaskarżony wyrok i oddalił apelację organu rentowego,

2. zasądził od strony pozwanej na rzecz wnioskodawcy kwotę 240 zł (dwieście

czterdzieści) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z dnia 6 lutego 2008 r. [...] Sąd Apelacyjny we Wrocławiu zmie-

nił, na skutek apelacji pozwanego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału

w L., wyrok Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Legni-

cy z dnia 19 kwietnia 2007 r. i oddalił odwołanie wnioskodawczyni Ewy K. od de-

cyzji ZUS z dnia 29 stycznia 2007 r. w sprawie o emeryturę.

W świetle ustaleń faktycznych, decyzją z dnia 29 stycznia 2007 r. organ ren-

towy odmówił wnioskodawczyni prawa do emerytury nauczycielskiej, uznając że nie

2

spełniła ona warunków do otrzymania świadczenia, bowiem nie jest nauczycielem w

rozumieniu ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (jednolity tekst;

Dz.U. z 2006 r. Nr 97, poz. 674 ze zm.); w chwili składania wniosku była zatrudniona

w NSZZ „Solidarność" na stanowisku sekretarza zarządu regionu. Wnioskodawczyni

Ewa K. (urodzona 16 stycznia 1953 r.) złożyła w dniu 17 marca 2006 r. wniosek o

przyznanie jej prawa do emerytury na podstawie art. 88 ust. 1 ustawy Karta Nauczy-

ciela. Decyzją z dnia 5 czerwca 2006 r. organ rentowy odmówił wnioskodawczyni

przyznania prawa do emerytury nauczycielskiej, gdyż pozostawała ona w stosunku

pracy i nie wystąpiła z Otwartego Funduszu Emerytalnego. Następny wniosek o

emeryturę nauczycielską został złożony przez wnioskodawczynię 6 lipca 2006 r. i

również został rozpatrzony odmownie z uwagi na członkostwo w OFE. Po wystąpie-

niu z OFE, w dniu 7 lipca 2006 r., wnioskodawczyni złożyła ponowny wniosek, który

również nie został uwzględniony. Zdaniem organu rentowego, wnioskodawczyni nie

ma prawa do emerytury na postawie ustawy Karta Nauczyciela, bowiem w chwili

składania wniosku nie była nauczycielem w rozumieniu tej ustawy.

Poza sporem jest, że wnioskodawczyni wykazała 30-letni okres zatrudnienia,

w tym 20-letni staż pracy nauczycielskiej. Zatrudniona była od dnia 16 kwietnia 1983

r. do dnia 5 kwietnia 1984 r. i od dnia 10 września 1984 r. do dnia 31 sierpnia 1985 r.

w Szkole Podstawowej [...] w W. i od dnia 1 września 1985 r. w Gimnazjum [...] w L.,

w którym od dnia 1 maja 1992 r. była urlopowana na podstawie art. 25 ustawy z dnia

23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz.

854 ze zm.). W tym czasie łączył ją stosunek pracy z NSZZ „Solidarność". W dniu 29

czerwca 2006 r. wnioskodawczyni rozwiązała umowę o pracę z Gimnazjum w L. i

NSZZ „Solidarność" w L., a z dniem 23 sierpnia 2006 r. wystąpiła z OFE „G.". W dniu

3 lipca 2006 r. wnioskodawczyni została ponownie wybrana do Zarządu Regionu

NSZZ „Solidarność", a następnie na funkcję sekretarza Zarządu na czas od dnia 7

lipca 2006 r. do końca czteroletniej kadencji. Wnioskodawczyni zawarła umowę o

pracę od dnia 3 lipca 2006 r. do dnia 31 lipca 2010 r.

Sąd Apelacyjny stwierdził, że w czasie składania wniosku oraz wydania decy-

zji art. 88 ustawy - Karta Nauczyciela stanowił, że nauczyciele mający trzydziestoletni

okres zatrudnienia, w tym 20 lat wykonywania pracy w szczególnym charakterze,

mogą przejść na wcześniejszą emeryturę. Prawo do emerytury, o której mowa w ust.

1, bez względu na wiek, mają także nauczyciele urodzeni po dniu 31 grudnia 1948 r.

a przed dniem 1 stycznia 1969 r., którzy spełnili warunki do uzyskania emerytury

3

określone w ust. 1, w ciągu dziewięciu lat od dnia wejścia w życie ustawy z dnia 17

grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jed-

nolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353, ze zm.) oraz nie przystąpili do otwartego

funduszu emerytalnego. Składając wnioski w dniu 17 marca 2006 r. i 6 lipca 2006 r.

wnioskodawczyni nie spełniła wszystkich wymaganych ustawą warunków. W marcu

2006 r. pozostawała nadal w stosunku pracy i nadal była członkiem OFE, natomiast

składając wniosek w dniu 17 marca 2006 r. nadal była członkiem OFE. Wprawdzie, w

tym czasie, wnioskodawczyni nie pracowała jako nauczyciel, lecz na zasadzie art. 1

ust. 2 pkt 3 ustawie podlegają także, w zakresie określonym ustawą, nauczyciele

urlopowani na podstawie przepisów ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach za-

wodowych. Przepis art. 91a ust. 3 Karty przyznaje nauczycielom urlopowanym na

podstawie przepisów ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych

uprawnienia wynikające między innymi z art. 88 Karty Nauczyciela. Status nauczy-

ciela urlopowanego na podstawie ustawy o związkach zawodowych wnioskodawczy-

ni posiadała do dnia rozwiązania umowy o pracę z Gimnazjum [...] w L. (do dnia 29

czerwca 2006 r.). W ocenie Sądu Apelacyjnego, zawierając umowę o pracę w dniu 3

lipca 2006 r. z przewodniczącym Zarządu Regionu Z.M. NSZZ „Solidarność” wnio-

skodawczyni nie była nauczycielem urlopowanym na podstawie przepisów ustawy z

dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych, a zatem nie mogła skorzystać z

uprawnień, o których mowa w art. 88 ust. 2a ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. -

Karta Nauczyciela. Sąd drugiej instancji podkreślił, że wymienione w art. 88 ustawy z

dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela przesłanki prawa do emerytury, jako

regulacja szczególna, odbiegająca od systemu powszechnego, muszą być interpre-

towane w sposób ścisły, podobnie ścisła musi być wykładnia dotycząca statusu

prawnego osoby ubiegającej się o emeryturę. Wymieniony przepis jednoznacznie

wiąże możliwość uzyskania emerytury z posiadaniem przez osobę ubiegającą się o

emeryturę statusu nauczyciela, wychowawcy lub innego pracownika pedagogiczne-

go, którym ustawa daje prawo do skorzystania z tej możliwości. Wynika to z literal-

nego, jednoznacznego brzmienia przepisów art. 88, według którego emerytura nau-

czycielska przysługuje tylko nauczycielowi oraz art. 91a ustawy, który stanowi, że

nauczycielom urlopowanym na podstawie przepisów ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o

związkach zawodowych przysługują między innymi uprawnienia z art. 88. W tym sta-

nie rzeczy Sąd uznając, że wnioskodawczyni nie spełniła warunków do przyznania

4

emerytury na podstawie art. 88 Karty Nauczyciela, zmienił zaskarżony wyrok i oddalił

jej odwołanie.

Powyższy wyrok zaskarżył skargą kasacyjną pełnomocnik wnioskodawczyni i

zarzucając naruszenie prawa materialnego poprzez błędną interpretację - art. 88 ust.

1 i 2a ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela i uznanie „że intencją

ustawodawcy było przyznanie możliwości ubiegania się o wcześniejszą emeryturę

tylko tym osobom, które w dacie złożenia wniosku pozostają nauczycielami w rozu-

mieniu art. 3 Karty Nauczyciela (aktualnie zatrudnieni)”, wniósł o uchylenie zaskarżo-

nego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego

rozpoznania, ewentualnie o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie apelacji, wraz

z orzeczeniem o kosztach postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest uzasadniona. Stosownie do art. 39813

§ 1 i 2 k.p.c. Sąd

Najwyższy rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (jej podstaw) i jest

związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia,

jeżeli skarga nie zawiera zarzutu naruszenia przepisów postępowania (tak jak w roz-

poznawanej sprawie) - bądź jeżeli taki zarzut okaże się niezasadny. Oznacza to w

okolicznościach sprawy, że wnioskodawczyni wykazała 30-letni okres zatrudnienia, w

tym 20-letni staż pracy nauczycielskiej, nie jest też wątpliwe, że w dniu 29 czerwca

2006 r. rozwiązała umowę o pracę z Gimnazjum w L., a z dniem 23 sierpnia 2006 r.

wystąpiła z OFE „G.". Z powyższego wstępnie wynika, że spełniła warunki dotyczące

okresów zatrudnienia określone w art. 88 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. -

Karta Nauczyciela. Według tego przepisu nauczyciele mający trzydziestoletni okres

zatrudnienia, w tym 20 lat wykonywania pracy w szczególnym charakterze, mogą -

po rozwiązaniu na swój wniosek stosunku pracy - przejść na emeryturę. Jak wynika z

przytoczonej treści przepisu, warunkiem nabycia uprawnienia do emerytury przewi-

dzianej w Karcie Nauczyciela jest posiadanie statusu nauczyciela oraz wykazanie

wymaganego okresu zatrudnienia, który w wypadku wnioskodawczyni powinien wy-

nosić nie mniej niż 30 lat tzw. ogólnego zatrudnienia, w tym nie mniej niż 20 lat wy-

konywania pracy nauczycielskiej lub pracy na stanowiskach wymagających kwalifi-

kacji pedagogicznych w jednostkach organizacyjnych określonych w tej Karcie. Tak

więc, sam trzydziestoletni okres zatrudnienia w sytuacjach opisanych w tym przepisie

5

daje nauczycielowi możliwość przejścia na emeryturę. Skorzystanie jednak z tej

możliwości wymaga - według art. 88 ust. 1 ustawy - złożenia przez nauczyciela wnio-

sku o rozwiązanie stosunku pracy. Uprawnienia te przysługują również osobom za-

trudnionym w związkach zawodowych na stanowiskach wymagających kwalifikacji

pedagogicznych, gdy są nauczycielami mianowanymi i gdy przeszły do pracy w ta-

kich jednostkach ze szkół lub innych placówek wymienionych w art. 1 pkt 1-5 Karty

(por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 grudnia 1997 r. , II UKN 412/97,

OSNAPiUS 1998 nr 21, poz. 636).

Wbrew stanowisku Sądu Apelacyjnego, nie można przyjąć, że warunkiem za-

stosowania omawianego przepisu jest wykonywanie przez osobę zainteresowaną

pracy nauczyciela bezpośrednio przed zgłoszeniem wniosku o emeryturę. Taki bo-

wiem warunek nie wynika ani wprost z treści przepisu, ani też nie można go wypro-

wadzić z celu przepisu. Wniosek o istnieniu tego rodzaju warunku nie ma tym bar-

dziej oparcia w systemie ubezpieczeń społecznych, który nie wyklucza możliwości

nabycia uprawnień do świadczeń z różnych tytułów (np. emerytury lub renty), zmiany

tytułu pobieranego świadczenia, czy też ustalenia uprawnień do świadczeń po upły-

wie pewnego czasu od chwili ustania zatrudnienia. Przenosząc te uwagi na okolicz-

ności rozpoznawanej sprawy, wypadnie zauważyć, że w toku postępowania nie było

kwestionowane spełnienie przez wnioskodawczynię warunków dotyczących tzw.

stażu emerytalnego, w tym pracy w szczególnym charakterze, a odmowa przyznania

dochodzonego świadczenia była wynikiem bądź to pozostawania w stosunku pracy

oraz niewystąpienia z OFE (wniosek z dnia 17 marca 2006 r.), bądź też niewystąpie-

nia z OFE, (wniosek z 6 lipca 2006 r.), natomiast po spełnieniu tych warunków, od-

mowa przyznania świadczenia była spowodowana faktem zatrudnienia wnioskodaw-

czyni na podstawie umowy o pracę na czas „zamknięty” w Zarządzie Regionu NSZZ

„Solidarność” (wniosek z 7 lipca 2006 r.). Tak więc wydając decyzję (kolejną odmow-

ną) z dnia 24 lipca 2006 r. organ rentowy , odniósł się jedynie do wniosku z dnia 6

lipca, pomijając że w tym dniu wnioskodawczyni spełniała wszystkie wymagane wa-

runki. Wydaje się więc, że uprawnienia wnioskodawczyni do świadczenia nie byłyby

kwestionowane gdyby umowę o pracę zawarła już po złożeniu wniosku o przyznanie

świadczenia.

W ocenie Sądu Najwyższego, fakt że status nauczyciela urlopowanego na

podstawie ustawy o związkach zawodowych wnioskodawczyni posiadała do dnia

rozwiązania umowy o pracę z Gimnazjum [...] w L. (do dnia 29 czerwca 2006 r.), a

6

występując z kolejnym wnioskiem o emeryturę była pracownikiem (od dnia 3 lipca

2006 r.), nie może być uznany za przeszkodę w przyznaniu świadczenia, biorąc pod

uwagę przedstawioną sekwencję zdarzeń. Innymi słowy, nauczyciel urlopowany do

pełnienia funkcji z wyboru w związku zawodowym, legitymujący się trzydziestoletnim

stażem pracy, w tym dwudziestoletnim stażem nauczycielskim, nie traci uprawnień

do przejścia na emeryturę na podstawie art. 88 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982

r. - Karta Nauczyciela, jeżeli w chwili składania wniosku o świadczenie nie jest już za-

trudniony jako nauczyciel, ani też urlopowany, a po spełnieniu wymagań podjął za-

trudnienie na podstawie umowy o pracę.

Z tych wszystkich względów orzeczono jak w sentencji po myśli art. 398 16

k.p.c.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 98 k.p.c., biorąc pod uwagę taryfowe

wynagrodzenie pełnomocnika wnioskodawczyni w postępowaniu apelacyjnym i ka-

sacyjnym - § 12 ust. 1 pkt 2 i ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z

dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (...) (Dz.U.

Nr 163, poz.1349 ze zm.).

========================================