V CSK 373/08

Wyrok z dnia 12 marca 2009 r., V CSK 373/08

Uchwała zarządu spółdzielni mieszkaniowej określająca przedmiot

odrębnej własności lokali powinna uwzględniać piwnice jako pomieszczenia

przynależne, jeżeli zostały spełnione przesłanki wskazane w art. 42 ust. 3 pkt

2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (jedn.

tekst: Dz.U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1116 ze zm.).

Sędzia SN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący)

Sędzia SN Mirosław Bączyk

Sędzia SN Krzysztof Pietrzykowski (sprawozdawca)

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Marka S. przeciwko Spółdzielni

Mieszkaniowej "G." w W. o uchylenie uchwały, po rozpoznaniu na posiedzeniu

niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 12 marca 2009 r. skargi kasacyjnej powoda od

wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 5 maja 2008 r.

uchylił zaskarżony wyrok i oddalił apelację; zasądził od pozwanej na rzecz

powoda kwotę 560 zł tytułem kosztów postępowania apelacyjnego i kasacyjnego.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 28 stycznia 2008 r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu uchylił w

całości uchwałę zarządu pozwanej Spółdzielni z dnia 26 listopada 2007 r.,

ustalając, że powód otrzymał w dniu 16 kwietnia 1992 r. przydział lokalu

mieszkalnego na zasadach spółdzielczego prawa własnościowego. W przydziale

nie została wymieniona piwnica, jednakże Spółdzielnia wydała powodowi lokal wraz

z piwnicą, zgodnie z protokołem zdawczo-odbiorczym. Powód użytkuje tę piwnicę w

sposób wyłączny również obecnie. W dniu 26 listopada 2007 r. zarząd Spółdzielni

podjął uchwałę w sprawie określenia przedmiotu odrębnej własności lokali. W

uchwale określono, że w budynku, w którym znajduje się lokal mieszkalny powoda,

jako części wspólne traktuje się klatki schodowe, pralnie, suszarnie, wózkownie,

windy, zabudowane wnęki międzypiętrowe, pomieszczenia techniczne, rozdzielnie

ciepła oraz pomieszczenia piwniczne. Oznaczenie lokali, rodzaj i położenie, ich

powierzchnie użytkowe, wielkość udziałów we współwłasności nieruchomości

wspólnej związanych z odrębną własnością każdego lokalu, oznaczenie osób oraz

rodzaju prawa do zajmowanego lokalu przedstawiono w załączniku do uchwały.

Sąd Okręgowy stwierdził, że zaskarżona uchwała, jako niespełniająca

wymagań określonych w art. 42 ust. 3 pkt 2 ustawy o spółdzielniach

mieszkaniowych z dnia 15 grudnia 2000 r. (jedn. tekst: Dz.U. z 2003 r. Nr 119, poz.

1116 ze zm. – dalej: "u.s.m.") w brzmieniu nadanym przez ustawę z dnia 14

czerwca 2007 r. o zmianie ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych oraz o zmianie

niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 125, poz. 873), podlega uchyleniu. Uchwała

zarządu spółdzielni w przedmiocie oddzielnej własności lokali powinna uwzględniać

m.in. pomieszczenia przynależne, w tym piwnice przyporządkowane danemu

lokalowi, jeżeli władający lokalem faktycznie piwnicę użytkuje. Obecna regulacja nie

stwarza zatem Spółdzielni swobody w tym zakresie.

Pozwana Spółdzielnia wniosła apelację od wyroku Sądu Okręgowego,

zarzucając naruszenie art. 42 ust. 3 pkt 2 u.s.m., a Sąd Apelacyjny we Wrocławiu

wyrokiem z dnia 5 maja 2008 r. zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że

powództwo oddalił oraz zasądził koszty sądowe.

Sąd Apelacyjny powołał się na art. 2 ust. 4 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o

własności lokali (jedn. tekst: Dz.U. z 2000 r. Nr 80, poz. 903 ze zm. – dalej: "u.w.l."),

do którego odsyła art. 42 ust. 7 u.s.m., oraz podkreślił, że spółdzielnia nie może

naruszać praw członków i innych osób uprawnionych, gdy liczba pomieszczeń

przynależnych nie jest taka sama, jak liczba lokali mieszkalnych lub gdy

pomieszczenia piwnic są zróżnicowane co do powierzchni. Zdaniem Sądu

Apelacyjnego, ustawodawca, nowelizując art. 42 ust. 3 u.s.m., przesądził jedynie

formalnoprawną treści uchwały zarządu, ale w żadnym razie nie doprowadził do

uniezależnienia konieczności określenia w uchwale lokali przynależnych od innych

okoliczności niż wymienione w art. 42 ust. 3 pkt 2 in fine. Gdyby taka była intencja

ustawodawcy, zmianie musiałby ulec również art. 42 ust. 7 u.s.m.

Powód w skardze kasacyjnej zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego w całości,

zarzucając naruszenie prawa materialnego, tj. art. 42 ust. 3 pkt 2 u.s.m.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 8 czerwca 2006 r., II CSK 37/06 ("Monitor

Prawniczy" 2006, nr 13, s. 681), wydanym przed wejściem w życie ustawy z dnia 14

czerwca 2007 r. o zmianie ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych oraz o zmianie

niektórych innych ustaw, wyjaśnił, że zgodnie z art. 42 u.s.m., spółdzielnie

mieszkaniowe zostały zobowiązane do określenia przedmiotu odrębnej własności

lokali w ich nieruchomościach, co jest konieczne w celu umożliwienia osobom

uprawnionym przekształcenia przysługujących im spółdzielczych praw do lokali w

prawa odrębnej własności lokali. Uchwała podejmowana w tym zakresie przez

zarząd spółdzielni musi określać m.in. rodzaj, położenie i powierzchnię lokali oraz

pomieszczeń do nich przynależnych, a także wielkość udziałów we współwłasności

nieruchomości wspólnej związanych z odrębną własnością każdego lokalu (art. 42

ust. 3 pkt 2 i 3 u.s.m.). Zgodnie z art. 42 ust. 4 u.s.m., do określenia wielkości

udziałów we współwłasności nieruchomości wspólnej dla każdego lokalu,

dokonywanego w uchwale zarządu spółdzielni, mają odpowiednie zastosowanie

przepisy art. 3 ust. 3-6 u.w.l.). Ustęp 7 dodany do art. 42 u.s.m., na podstawie

ustawy z dnia 19 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o spółdzielniach

mieszkaniowych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 240, poz. 2058),

pozostawia zarządowi spółdzielni decyzję w kwestii określenia jako jego części

składowych lokalu pomieszczeń do niego przynależnych, w rozumieniu art. 2 ust. 4

u.w.l.

Z wymienionych przepisów wynika, że w zasadzie pomieszczenia takie jak

piwnice są częściami składowymi wyodrębnionych lokali mieszkalnych, są jednak,

zdaniem Sądu Najwyższego, dopuszczalne odstępstwa od tej zasady, pozwalające

na pozostawienie tych pomieszczeń jako wspólnych, stanowiących przedmiot

współwłasności właścicieli odrębnych lokali, w szczególności wówczas, gdy liczba

tych pomieszczeń nie jest taka sama, jak liczba odrębnych lokali, albo gdy

powierzchnie poszczególnych piwnic są zróżnicowane. O zaliczeniu piwnic do

części wspólnej nieruchomości, a nie do wyodrębnionych lokali, może decydować

również okoliczność, że przy powstawaniu spółdzielczego prawa do lokalu nie

obejmowano przydziałem lub umową o ustanowieniu tego prawa piwnic, które były

użytkowane wspólnie przez wszystkich członków spółdzielni zamieszkujących w

danym budynku.

Przedstawione stanowisko Sądu Najwyższego utraciło aktualność po wejściu

w życie ustawy z dnia 14 czerwca 2007 r. o zmianie ustawy o spółdzielniach

mieszkaniowych oraz o zmianie niektórych innych ustaw. Zgodnie ze zmienionym

przez tę ustawę art. 42 ust. 3 pkt 2, uchwała zarządu spółdzielni powinna określać

m.in. rodzaj, położenie i powierzchnię lokali oraz pomieszczeń przynależnych, w

tym piwnic lub pomieszczeń gospodarczych, o ile piwnica lub pomieszczenie

gospodarcze są przyporządkowane danemu lokalowi, a władający lokalem

faktycznie użytkuje piwnicę lub pomieszczenie gospodarcze. Zmiana omawianego

przepisu była spowodowana występującą w niektórych spółdzielniach

mieszkaniowych praktyką polegającą na arbitralnym określaniu przez zarządy, że

piwnice lub pomieszczenia gospodarcze nie stanowią pomieszczeń przynależnych

do lokali, ale wchodzą w skład nieruchomości wspólnej w rozumieniu art. 3 ust. 2

u.w.l. Obecnie nie ulega wątpliwości, że zarząd nie może swobodnie decydować o

przynależności piwnic lub pomieszczeń gospodarczych do nieruchomości wspólnej,

jeżeli są spełnione przesłanki wskazane w art. 42 ust. 3 pkt 2 u.s.m.

Przesłanka przyporządkowania piwnicy (pomieszczenia gospodarczego)

danemu lokalowi jest spełniona w szczególności wtedy, gdy takie pomieszczenie

zostało wyraźnie wymienione w umowie o ustanowienie spółdzielczego prawa do

lokalu (dawniej: w przydziale lokalu). Praktyka istniejąca w spółdzielniach

mieszkaniowych świadczy jednak o tym, że przydziały lokali z reguły nie

obejmowały piwnic ani pomieszczeń gospodarczych. Taka też sytuacja miała

miejsce w okolicznościach niniejszej sprawy. Wystarczająca do spełnienia

rozważanej przesłanki jest jednak okoliczność, że Spółdzielnia wydała powodowi

lokal wraz z piwnicą, zgodnie z protokołem zdawczo-odbiorczym. Czasownik

„przyporządkować” oznacza w języku potocznym „ustalić relację między czymś a

czymś lub uczynić zależnym od czegoś nadrzędnego”. Pojęciem nadrzędnym jest w

rozważanej sytuacji lokal, a pojęciem podrzędnym – piwnica (pomieszczenie

gospodarcze). Przyporządkowanie może wynikać zarówno z czynności prawnej, jak

i faktycznej.

Druga przesłanka ma znaczenie czysto faktyczne i odnosi się do sytuacji

istniejącej w chwili podejmowania uchwały przez zarząd spółdzielni. Określenie

„użytkuje” zostało w omawianym przepisie zamieszczone w znaczeniu potocznym i

oczywiście nie może być utożsamiane z użytkowaniem jako prawem rzeczowym

ograniczonym (art. 252 i nast. k.c.). Znaczy ono tyle, co „korzystać z czegoś”.

Istotne jest zatem to, czy osoba, której przysługuje spółdzielcze prawo do lokalu,

nadal faktycznie korzysta z piwnicy (pomieszczenia gospodarczego).

W okolicznościach niniejszej sprawy jest bezsporne, że również ta przesłanka

została spełniona. (...)

Zgodnie z art. 42 ust. 7 u.s.m., zarząd spółdzielni podejmuje decyzję o

przynależności do lokalu, jako jego części składowych, pomieszczeń przynależnych

w rozumieniu art. 2 ust. 4 u.w.l. Przepis ten ma tylko takie znaczenie, że wskazuje

na właściwość zarządu, a nie innego organu spółdzielni. Poza tym stanowi

superfluum, skoro kompetencja zarządu w rozważanym zakresie wynika expressis

verbis z innych przepisów zamieszczonych w art. 42. W konsekwencji nie może on

być rozumiany w taki sposób, że przyznaje zarządowi spółdzielni uprawnienie do

swobodnego decydowania o przynależności piwnic (pomieszczeń gospodarczych)

do lokali jako ich części składowych z pominięciem art. 42 ust. 3 pkt 2 u.s.m.

Skoro podstawa naruszenia prawa materialnego jest oczywiście uzasadniona,

a w skardze kasacyjnej nie wskazano jako podstawy naruszenia przepisów

postępowania, Sąd Najwyższy na podstawie art. 39816

k.p.c. orzekł, jak w sentencji.